Skip to main content

Full text of "Hand-boeck, of Cort begrijp der caerten ende beschryvinghen van alle landen des werelds"

I* /£, 



EWPWWBBi 






■ 






Ex Libris 

JOHNLANDWEHR! 

Voorschoten 



\ 



V 



Öt-vt " 






;*■' ktf 



Hand-bocckj 

Endc 

SScfcJw Wit$cn toatt attc £atftcti t>cö SBcrcfo& 

Van nieuws overlicn endc vetmeetderr. 




^m|ïcïrebamty Cojttelfó tftoefropï Watctmg>tMf-botth ï6o& 



Het Boeck aenden Co*per* 

Wilt vhyhsel de VVereld coopen 
Om een cleyn Gheldï coopet my« 
Ben ick cleyn ? engaet niet loopew 

'tByken cleyn brenght Beunigh by. 
Hier f uit ghyfien alle Landen, 

Jfghebeeld befchreven met: 
Somtijds haer natueren (tandem 

Steden veelzjjn bierghefet. 
Tap ons dan my met te draghen* 

O f ick f al uyt-roepenfaen v 
Dwafe niet naer Boecken vraghen: 

dHaen kiejt voor den Steen een Groeit. 



T>£ Edclt ^V&mögendeyHooghgelcerdeJVj '/e fBefcheydene, 

feer icorfidtige F/eer en t de Hccren Sta icn des Lands mdc Gruefh /ups van Zeeland, 
Gbeluck ende VoorfyoeL 

ICk en (oude my niet verftout hebben , Groot-incghende Heeren, 
defe Nederlanckhe beichryvingedes Werelds aen V.E.B, voeten 
te brenghen [wel wetende in wat verachtinghe die oude ende love- 
lijcke wyfe door fommighermifbruyekis gecomenj indiende iclve 
V.E.E. niet coe-ghefchreven en hadde geweeft. Maer nu dit gefchted 
is, ware het (loutigheyd die niemant ^ ongerechugheyd,die yemant el 
dan V.E.E. toe teeyghenen,Daerom biddeick V.E.E. een weynigb 
deftralenhares hooghweerdighen Amptsaftelegghen^endeeenste 
hoorenwatde Gendt{cheGheneler(doende Ghemecnre ghclondt 
was) ghedaen heeftjOtn V.E.E. Boeck te genefen. Ürodatbequarne- 
lick te doen^falickeerft van het werek ende zyne nuaigheyd: claer nae 

(? ?) 2 van 



fa/u yy&w ^r*T&W?VTwWWfWwTrrwW!%rrfflwRKTr 

WÊÊÊËKê WÊ 



van rTTyncverftelfingJiecnd'e vermeerderinghe fprcken : en Je eyndc* 
lickdic Boeckin V.E.E.befchutange itellende ende gebiedende,defes 
een eynde maken : fonder V.E.E. van hare ghewichtige Land-iaken 
langhe rnet cleync dinghen op te houden ^waer mede ïck teghen het 
ghemeene befte (oude londighen. 

Wat dan de nuttigheyd des wereks aengaet , die corner uyt de fake 
fclve die bier verhandelt wordec. Waer af de volgéde Oda aen V.E.E. 
op den Saphifchenelanck(noyt voor defcn,mijns wetens,in onfe Ne- 
derlandfchetaleghehoort) faighetuygen. Hetisfchandedatmenhet 
huys daer men in woonetnieten kennet : de Wereld is den menfehc 
tot eenighe wooningbeghegheven,om defelvemet wyfeoogenaen 
tefien , endeden hoogbften F-yghenaer daer voor te loven, By defe 
nutcigheyd is vermaeck; want hier worden over alluftighe vertellia* 
gben onder gbeminghelt, ende de foetePoeile vloeyet hier en daer als 
Beeckskens in de dalen, om de Lefer te ververfdben ende verquicken. 

Wik 



'Wilt y emant zyne oogen vcrfad en? by (ïe op de Cacnen. Wilt hy den 
Gheeft met veelderhande wctenichap voeden? hyleie de befchry vin- 
ghen. Daer is noch meer. Hy lal hier de weerde confte Nederlands 
hoorenfprcken^offy welin de vremde naemenrnetde Latijnfche 
ftamert Daer zijn wel eenighe ttucken van andere bêfchrevenymaec 
hier zijn aHe de Landen by een ghehooptj foo datmen,by wyfe van 
fpreken,deheek Wereld ineene hand, overal, in fchuyten en op wa- 
ghens,can draghen/onder datfy eenighfinsfal overwegen. Den cor- 
ten tijd onfes levens en fal met langhende verdrietigh lefen nietvet- 
fleren worden» Nutheyd,vermaeck,corcheyd^loopen hier als ghe- 
fufterstefamen. 

Dit werekis over eenighe jaren van eenenïongh-man(ons onbe- 
kent ) in Druck ghegbeven : doch in zijn af- weien ghedrucl , foo dat 
hier vele dinghen overhoop laghen : vele Caerten waeren op onbe- 
quamcplaetfenin-gheflopeniiommighe vergheten: waardoor rut 

(?.?.) * werek 



vverck fecr vnïfmaeft was: daer en hoven hadde de Schry ver (elve ficb 
al te nauwe aen de Latij nfche Aut^uren verbonden,! oo dat d.ckwils 
den wagenvoorde Peerden quamteftaen. DeOruckerfukksver- 
ftaendefcn die werek wederom door de PerlTe willende doer ■ loopen, 
ftek mv te wereke om 'tfelve te overfien , ende daer mede te handelen 
alsof het mijn eygen werekware. lek beginne foeteückmy meuene 
Franfchevertalinghe behelpende, van vooren aen ende voeghc uvt 
B-itio hier en daer wat onder : het welcke ick , feer fchromigh zijnde 
aldus [ 1 af- (onderde. Maer aen'c foet Vlae nderlandcomende.wierd 
ick ghewaer dat de Schryver te vele ComLnesgheghetenhadde,waer 
door zynen adem al te fterek was voor dat lievehek Landfchap; maen 
voornemelickvoor deftadt van Ghendt.dieeerftonfe tranen heelt 
cheiïen-.daeromnamick hem foetelickde Penne uyt de handende 
ftelde uvt Bertio eene heele nieuwe befchry vingne. Het feive deuc ick 
in de befchryvinghe van Brabandende Zeelandende dinghen uyt 



iiemniodaetonder minghende. Doch etc Perfïê jaeghde my voort: 
xlusaen Holland comendejietickhem zijn Vaderland houden :doch 
door-ploeghdedatfoometden plocchmyner Penne [het felve mee 
het richtinoer van Adrianus Iumusal-m etende] dat het my meerar- 
beydes cofte, dan ofick het van nieuws hadde befchreven. Van daer 
voort vcrftelde , vermeerderde,ick (eer vlytigh heel Kerftenrijck : ver- 
fcheydene Landen,die vergeten waren,daer by voegende. De andere 
drie deelen des Werelds hebbeickuyt dé voor-gemeldenBertioende 
den cleynen Atlas meefl; van nieuws befchreven ,ende met verfchey- 
dene Dichten verciert,op dat de Nederlandlche leught des Wijl he ^ ds 
vruchten foude na ogen in het voor-by-gaen lefen. Dit alles (ende wat 
kk noch meer om cortheyd naer-late)is met de vlucht , op den ftaen - 
denvoet,fonderuyt-(lel,ghefchiedt: daerombidde ickde G heieerde 
my teontfchuldigen,(oick ; buyten mijn beroep,ergens,verhaeftende 
vermoey.t.zijnde,ilechtelick^hemifthebbe. 

tf 9 4 Nu, 



mm*^mm%&mmmm 



ImWÊffmmngntt/HmyPBjÊ^ 



Nu,en ontbreeft hier niet meer dan dat V.E.E*ditvondetinghïrt 
harebefchuttinge nemen , ende ons ontfchuldighen dat wy iulck een 
gering werckfulcke mogende Heeren toe-fchry ven. O fo den Hemel 
my het vol-brengen naer mynen wenfch gave , icken {cmde foo mijn 
zaedt in eenes anders Acker niet werpen-, maer nu door de forge defes 
levens,als met fteenen,neder gehoudé zijnde,moet ick met dele fwao 
ke veren in het water des tegenfpoedsfwadderen. Het ftaet naeftGod 
acn V.E.E. dat dk werek van alle Nederlanders met gunftige ooghen 
Worde aengefien: daerom bidde ick V.E*E. het felve in hare belchut- 
tinge te nemen: gedachtigh zijnde, dat de groote ende mogende hare 
grootheyd ende moghentheyd niet beter en connen bewyfen ,dan 
als fy de cleyne ende onmoghende niet en verachten» Ick {oude nu in 
hetvertrecken den Poetifchen Horen blafen, V.E.E* Maght, Rijk- 
dom, 3cc. op het hooghfee verheffen ; maer ick foude vrecfen (of veel 
eer hopen) dat V.E.E* daer mede fouden lachen : als die wel weten, 

hoe 



hoe verganckelick,ydel,broos, dat alle aerdfche dingen zijn : de welc- 
ke,op eenen flibberachtighen grond ghefteld zijnde, nemmermcer 
naerder den val en zijn,dan alsfy aldervaftfchy nen te ftaen : daer-om 
wille ick veel liever den Almogende Schepper bidden, V . E.E . goede 
heerfchinghefooceleghenen,datV.E.E t met hareinghefcene[eeni- 
ghe on(e trouwe Bloedverwanten ende Vrienden]in onlondige wel- 
vaeicgheriifelijck moghen leven» 

In Amfterdam den derden April in het her derveribeningheeen 
duyfent /es honderd,neghen. 

W E» E. eerbiedighe ende gantfch dienft wilftgte 



Awebirs Vi'ütrius ) Mideci/fc 



■BaBHnHdBBEI 



WH 



O D A, 

o/ 

, Tot lof vandc 

{Op den clanc£,Re£ius vivcs, Licini,neque altumj 
Ken ttt feil» 

i 

GO fmographic,^/^ Wereld [chry<vet y 
Seqht tot mijn Dichten-, nu in huys niet blyvet £ 
G'hebt nieuwe cleeren i % 

jLaet omgaen treden daer deSonne ryftt, 
En daerfy dalet:fondeffveet myfryjèi 
Voor &ccuishc Hceren. 



f. 

Sr 



ra 

ï>e Schepper, o die en heeft niet ghefijjapeiï 
De Wereld ^eerdigh,dat Wy ftwdenjlapen 

Luyinde Son»e$ 
Méér comt ons nooden met zijnfchoone ^erckerf r 
Om hem te loven: Wtjfheydcn verft er eken' 

Daer t&eGodeonne ! 

iir 

Bet "Firmament, /Iet, is als een Tent e-, 
Nter al de Sterren vafte alsgheprente 

Met Circkelskeeren: 
Daer de Planeten dwalen finder dwalen, 
En Vwnderfoete op de Pennejiralen 

Die haer comt eer en. 
IV 
x^ils e enen Cloot rmdt hanght defivare Aerdt\ 
Dtehaer ophondet \is '/ \diehacr vergaerdt 

Wt niet \o Vwndet '\ 
J>e Vwefle buren om de Aerde fivieren^ 
Etejïercke Winden burlen ende ti<rsn» r 

tyjinft met onder \ 



Va» aldees bereken ntemant (oude "toete*, 
Soo ick dien Heuniqh nkt engaefteetenz 

lek Vci/s God's daden. 
Dcor my de reyfer kennet zyne 'Voeghen} 
Door my de Wyfe Wijjheyd heeft ghecreghem 
Tot Deught ^y raden* 
VI 

DE reyfer die my volghetfal niet dwalen: 
hk f al hem leyden daer deSonn' haerfiraltn 
Tweernt ende af-legghet. 
Hyfd de Mooren,Barbar\Tndianen^ 
j/yjalde Grieeken^Turcken, enTofcanen^ 
Sien Wie't ontfeqghet. 
VU 
De Itchte Franjènfilhy rasjien trippen, 
End' hare deer en altijd anders f nippen 

Cp vremde ^yfen, 
DeKooghe Duijtfchenjnet haergroote Srfiecken 9 
ïly door de Alpes rasfalgaen befeecken: 
SienHcordcrfcU yfen* 



vur 

pat Groot Bretaignen [daer nu dien Potte 
Eer van de Dichters, heeft van als de Vecte, , 

Is Coningh macht igh] 
Salhy aenfchomvenjhare fchoonheyd ktjcken- 9 
Flandra met Brabandju/len oock niet Vrycktn^ 

Noch Zeeland crachtigh, ■ 

Dan.pl hy lujïighjien de Batavieren 
yanharc Moeder maken groote vyeren, 

Vry van verderen. 
€ort omjdvWereldfalhy heel om remerr^ 
Ehk Land: natuere leer en ende kermen, 

Naer huys [alkeeren. 
X 
Ocfr.falhy^yfiryftgghen-zijngheburen; 
En doet de vremde druck totgheender urenr 

Ghenoeghfy lyden ! 
Die ahijdblyvet in zijns Moeders keucken 7 
En vatèïghebraden heeft de hecU remken ? 

Wilt niem&m mydeu. 



XI 

£><? Wyfe , c die hoevet niet tefwieren 
Of eeneflanckc y noch Jpbridjcbe diere» 

Te vreefin feere; 
Jn zyne Boeckenfalhy alles lefen y 
Enfonder reyfin e enen reyfer Vvefen 

DoormyncLeere. 
XII 
De qhene die't volck dieft de Wei des Heer e n f 
Sathaer de leghen van Iudta leeren 

Daer d'Heyfgbe traden. 
Pe Recht s-gheleer de VoyfenfaUlckspaUp, 
En de Cbenefer /Landsnatuer verhalen. 

Om ^toeerenfchaden. 
XIII 
Bef'orfi l en 9 diebier meynen dat haer Landen 
£ijn eeneWereldJeeren dat hacrjhanden 

Ben duym bcdecket. 
O by den Hemel is een pint de Eerde: 
\Vatfalhet ^efenfoogbymet dtnfiveerde 

J)ic hceUuer jre(kct? 



XIV 

JElck menjche leert hier [op dat ick bêfluyte] 
Dat hy ter Wereld niet can loopen uyte 

vVaer dat hyfvervety 
Mier cmhoogh keerenjfcilt hy uyt gheraher^ 
Moet elck gheloovigh naer des Hemels daken, 

Veer men vreught er vet. 
XV 
O ick en can nu hoogher nietgaenfvieren^ 
Om Gcd y den Schepper/ eeren en te vieren^ 

Ruft Veilt de Schryver. 
£fy,Zceufche Va.ÓQis.neemt dit fpel int goede 
Voor u dit Vifken,vingh ick metterjfyoede 

InwysïLVTVER. 






De doodt doet Leves.' 



MMMjL 







De gheheele Wereld . 



; ( Tyfus qrbis terrarum) Pq 




Z Bcfchry vinghc vandeghchecle Wereld; 

AUle £t&pbers Die ban De $ Wettig gbelcgrjentlïepD gfafcnjeben fjeöBm/BetatteT$ 
Dat tjavc fomie ei ibc giicban ite ronb 10 ; enDe bat in Die ronDigf)epD 1) are boltnaer a:* 
l)cpö bef tact. 3D!t toojDct oocli UcbcfïtgUt bco£ liet cenDjacftttg!) geboden aller uolo 
beren/Die bet begrijp bes* IDerelbgeene <&»'obe of ronbe €lootnoemen/ enb*Defe!toe 
foo af-feftf Iberem U&acr toe fp tmflt&ien betoeegbt tjebben getoeefï niet OecD0 om Dat De Wts 
relD in alle Deelen in een glicbocgfjt enDe fonoer eenigbe banden te (amen gebonDen w uocïj be* 
gin nocf) epnbe rjebbenbe ; maer ooclt omDatmen be felbe atn-fienDe/ ober al toaer-men De 00* 
gïjen flaet/altijD eene effene ronDigïjepD fiet/ l)ct toelcne inDe anDere figuren nieten gefcjnebefc 
!©e fcïjoonfjepb ban Dit fdjepfe! ijs niet toe! met monDe upt te fpjeecnen /nocf) doch met penue 
te befc[)?pben / obet fultug Dat (jet met bertoonberinglje too^D aen-gneften / maer met gfieene 
tooojDen upt-gïjelept. Piiniuseen bermaert £>c&jpbec/mecnt Dat De UDecelD pet toat <©oDbe* 
Itjcfijï in [jeeft/jae felfë <©obi07eeutoigö/onepnDlgc&/Dat gneen begin Decft gbeöabt/nocft oocfe 
fiijeen epnD fal öebbenc'ttoelcfee top alg ban een ^epben gefe&eben (anberg boo^De ï^.^c^ift 
geleert) boo? ontoaer fjouDen/fener 3tjnDe onDectoefen ban't op-coinen enDe onDergaen Dcjö ge* 
Üeclen l©erelb£. ^De felfbe &cffepbèrmeent oocfc Dat [iet een rafernpe 10 Defen Coot te toillen 
af-metcn of Deelen/enDe tn fefiere ftuc&en af-tretuen/Dat Daer-om beel Dtoalingé gecomen 3tjn: 
als namelijca ban een^tlifoopï)/ Die mctreDené poogijbe te betopfen een ontaliijche menige 
te ban IBerelben* <Docn bponfe $tti jpberg i£ een geDeeite gfjemaecfet ban bijf (t ucuen/ate te 
toeten/ Europa, A fia, AfricajAmerica enDe Magclianica: De Dne booifle 3ijn noo? menigen jaren 
meeft behenb getor efï; Dan D^anbere ttoee 3tjn bp onfer <©uberen tpDen gebouben/cnDe tooien 
boo; frabigbe ,g>cntp-baert nocf) alle bagtje naerDer ontbeet / alfoo bar r beet Deelen noch af on* 
feelienD 3Ü11: nomeirjea [jet Des! M agdlanica genaemt/Dat eerft Doo? Fardinandum Magellanum, 
liö te bootfentin gebjacbt/Daer't oock ben name af Djacgfjt. iBacr tcrtorjl ton hier achter norfl 
particuliere Caerten ban alle Defe Deelen De$ 1©ere!D$ ftellé/ toillé top De befcfjjptotnge banbié 
op fccqiiamc plaetfe feeljottbcn/en nu maer tart gcJjeel toat met dien op De ttoee <£lementcn/al# 

ö'^eröe 



Befchry vinghe vande ghchcelc V Verbid, $ 

OTfeïttt enbe &et ttëater/bat nae't fcgg&en ban beien ben gbeljeclcn «ertbobem booHaopteft 
omloopt/alfoo bat ftet SHertrijcB gantfci) een <£planb t# / ober al met bc £ee becingrjelt. $et 
3Herbtrpf6 ban (öÖehjCK benoemd een toooningbe ban€>ob 10)10 een luoon-plactgbanöe 
tnenfeijen enbe fïomme beefïèyeene goeberticrencifl&oebcr ban bc fclfbe;bjant fp ontfangt onjs 
atètopeerftcjï)eï>o?ett jtjn/boebtoocK cnbc onberljout tettonltop nibc l©erclb lebcu/cnbcten 
laetfien ontfangt in ïjaereufcDont/ betoarenbe öct Hicïjaemtot ben bagl) bet berrpfcnifTc toe. 
^aecbcrfc^epbenfjepbfjstoonbecliicfe/foobjel aljötnen b"?terbe felfjas aen-ftr t / al^ oocfeiubc 
menfcöen/onrebelf jtne bieren/ etupben enbe ge\na$/ bte fp nu al* cen gocbe JBocber gfjclucke* 
lijcfe/nu a!0 een £tief-moeber ongbelucHciijrli/boojt-tocngrjt, Wit en fiet niet bat fp op fom* 
mfglje plaetfen toeerfc enbe mjcfeacbtigb iov Ijart enbe freenigb / feberp banbecgjjen / lieffclien 
fcooj öaer ballepé/toeber bltjb booj fjare b;wc5tbaerbepb/ doch toebec bjocr enue eenlfj>l» boo| 
janbatïjtige bergen enbe tooefte toilberniffen : fjier rijcH in <6out/ ^êilber eniit alberfjanbe co* 
fïelijcBfjepb/baer bojre enbe arme/plagenbe b'mujoouberen met eenen oubmcrjtbarcH arbepb, 
Mtn ftet ooch boe berfebepben bat be rebelijcae menfeben ban bcrüje/Vuefcn/bcrftanb eufcc re- 
bene ^ijn/b'beerfeftapppen Ijoebanabel/Boe menigerlep^ b'eene bemint net éegiment ban een 
Coninn aUeé/b*anber ban een upt-gelefen getal : bacr 3ijnber ooc bic bnM>Pb bcbbrVa'If btngé 
nocb göemeen l)oubenbe/alg inbeeerfre<tf>oube XDerclb/baer be Roeten af fmgljen. 3£it heeft 
mecfï gebleken onber be nieutoc gebonben Uanben/baer b'^nbtanen met cc oncjeftoojbe frijf- 
fmnigbrpb boój bawnbjpbom gebocfjten ftcbben/alo gcuioonlijcf? stfjnbe al b te leben/ate bare 
toooj-oubcrö cjelecff babbcn. «©e bieren aerben ooch-iuu'? scertcijr fc / ban t>k gebonben ujoj* 
iié^bebbè' ooc bare" aert op fommige plaetfen ftö/bie bier gclupt gcbé,fonöcr lonaê/bir bier me* 
tlirötebanJongmboott^•b2e^gé;biertam^aertoiIt;fr^ 'Ctoe.'c'e 

fnbe crupben ooc r oo Hl bte itf'teene gcüjeft bos IBevclbjö büitcftten mengè? ni ijtt anbere ton e 
5ijn; mteene «rtpnicjb/tn't ant!erbcnulp f acm tottcr Ifêcbemnea : infomma men bint niet fo.a 
fifjelijcb i of be nature beö ^eiemjcus tuil toat anbet\o towrrunt / ct.be met een bieemtfa? foca 



4 Befchry vinghe vande ghchcclc Wereld» 

Bare bjecmötgljcpö ber to onen /enbe iö altoos Doenöe alfoo bat fp oocfe öltemettf bod een onge* 
fjoozbc maniere op-ine rp t mcubje oplanden in't nubben banbe Zee l aio uamentlucb Delos, 
Rhodcs, Alone/Thera, Sicilië n,Therafien, enbe meet anbere / \)tt toelcfee booj natuetlrjtfee ooj* 
fauengejeinebet: UiantalO een flettbebingbe op rijft mbe Xtt/fo comt bner booit eenen groó# 
ten boop ban nerbe enbe (Inch / "mirlcu metter trjbt foo gbebonben buozt enbe t*famen groept/ 
bat fjet baft Uanb toojt öaer doornen enbe Crupben op toafTen/enbe be menfdjen op tonnen 
ttioonen : tot De fjabitatte ban menftgen/ effen of bier mebe moeft bcrgolbcn ujojben be jeba* 
be bit fp fomtijto lijb Dooz af-b^entb enbe m -bjeutfe ban l©a teren enbe (1 toornen. &p en & 
baet-om niet bip ban beel anbere pafTieu enbe quellingen/até ban bebmgen/fcöeutingbeu/ga* 
pingbe/t'femen loopen banbetgen/b^anben/.bte booi toonberltjcfee mibbelen/alo beboibcn en 
ongantfthe Humeuren bertoecfet toerben : (joe bat nu be ftaet ban b'Hlerbe grjeVaeeft io boo: be 
bloebt/bie ten tpbenban #oe bengantfefjen aierb-bobem bebetbte/ io qnaltjcfe / jae gljeenlmö 
tt urnen: botï) io niet te tiopfelen of jp en ïjeeft boel bebjoonbt enbe betimmert gjjcbjeeft/alfoo 
ftrt leben ban b'<@uber$ beel langbef Uiaö ban fjebenf baegfioven ootfe lm er generatie inemgb j 
bulbigfjer, 3&at ootfe anbere l©ateren/jfBeeren enbe öebieren befe bafrigljepb booi-gefpoclt 
bebben/f0 biel gfje looflncf i/bie mrttr tJDiiubie t'famen toopenbe/ ono een anber fatfoen ban bet 
flerdtrneft acfjter gelaten ftebben. *©aer-om të be nau-foecfeeltjcfenepd ban fonnnige bieemt/ 
Die inet rebenen 0110 rottlen betoonen/üiaer bet -parabij / baet be 1£.;èx huftuer af berinnen t/ 
fottbe mogben gbebjeefï Rebben. <E)en eenen fepbt battet gfjelegen t# onber ben i£quinoclia!cn 
Circhrl/m eentgf) gïjetempert Uanb •, be anbere meenen bat bet 10 in een boogbc enbe ban al* 
len bp-tomen flrjeitwpben plaetfe / raet Uenbe tot ben tfirtfeel banbe jfêanc toe/ berte upt alle 
f empÉefïeii banbe Hutfjt 3£e befte opinie isö/bat be <S)!lub« ootfe bjcgb gfjenomen tjeeft befen 
fluft-fjof/ bie gbeen feetfeere mplen alleen begreep / maer ootfe be b.nitbtbar rf te enbe luf t igbfre 
?Lanben/alsfSyricn,Damafcum, ^gypten enbe Arabicn , upt toelf fce Uanben feetberlijtfe betf 
Söercldtf mbjoontera eer ft gïjexomen 5nn/enbe Ben dooj't jjeele flerötrrjclï $)t[lmt Rebben/fa 

bat-weii 



Befchryvinghe vande ghcheelc Wereld. , 

fcnt-nif u mmirit urn eenige anbere SLanben f oubc moge geben be" p?tj$ / bat $pbe oubfle 3pn en 
alDcr-e erft beüjoont. 'duekhe Uip 3£itptfcljcn tpbé moerf /fjocUtel bat cuiö ntet en ontbjccr licn 
fieteerbe £>cn£pbers/bir incl fonben beftaen cnfni onbcrfcom te beftnberc boben anbere %m* 
ben of ten nimfien nacft aenbe alber outftcn. 3Dan gbelnch m;c gljene £>cbnften obc r-obeble* 
toen srjn/ban foo oube tpben/alfoo tan mialijcRpet feürro gebonben tooien/ enbe tg een rrancö 
fonbamcnt/bat-men op b*tcr{le U;o&?Dcn banbe jonglje ütnberen/ bp gecii fpjchcnbc inenfrben 
op -gbebocDt/jonbrntuilIcn te tucrrli gaen/ om baer mcbe bouberbom ban ceutgb Hanö/ boo£ 
bc Carl tebebefïtgljen. AI bint-mm oocti fomtoijl tu cenigbc |p>al-;r mooiDcn/ gbemeenfcJjau 
fjebbenbe met b'mitfte <3Eale/t$ baer-om ntet temen en bat fülefee natte baer too^ fonbe rttoQen 
l^emtneime ban entigbe oitberbom fjebbm / alfoot maer eenen rarrli 10 enbe onbebarbte rrn* 
tontte.^Dit fp genoetl) banbe flerbe: mi join oor n pet toat tot bermacch toanben Hefer te fcI^P' 
ben banbe IBatc ren enbe JBeeren; foo 10 inbeneerftcn te nierenen bat be Slerbe feifjö tnben te* 
Qbmncbeflotcnto gbetoeeft enbe bebetnt met be IDateren / ter trjbt toe bat btr bemorl cu 
$tjnbe in feec&ere iimiten/ plaetg gljelaten Ijebben / bequaem tot orïbertjoubingbe ban be men* 
fefjeti: be Z er ban bien ttjbt af/ en beeft ban ghren natuerlrj c bc fituatie gbebabt / maer UKfet.be 
tmtroe fcen inbe tegben-gbcfïelbe partpe ban befe fllerb-acbtigc e Utpt/beeft foo te meer torrbob* 
belt baer biepte alffc bauber Sllerben ontbecfet beeft : befe biepte wojot grjenoernt Oceanus, 
enbe be$.j£>cb£tft noemt bir tenen af-£ronb ban 3Batercn/baer een btepte ut iitet om te gr on* 
ten/ gbeltjrKbiegbaneenlijchgnebonbmUjo^toturent.êpaengtctt/^.anb/ ^thotlanb mte 
tnbe upterflebeelen ban Africa enbe India ; ij6 ober fulrhjs De Het gbefjiicpt boo? be IBrrelD/cnbe 
maerfct bcelengben/tnbammen en bocchen/alg bp Benctien/be T«o^tatiffbc Eer: in $erftcn be 
f^erftfebe / be ftrabifrlie enbe gnbiftbe/inet m eer anbere. jföaer befe grootc Xtt bic A fricam 
enEuropam beelt/jg gbeuoemt beitëibbelanbfcbc Zzt / om fcatfc tttfttben Afïicam enbe $ifpa* 
wam boo? een nai d»e plaettètomenbe / in bet nebben ban' t Kier btrtjcb baer tüijb en *.i)t> npN 
fp jcpt< <©aer i$ noc[) een aüber Zet in Afivn, be <£afptfdhe See genarmt/ ci;be beeft allécti cecii 

$ 3 tciumi* 



6 Befchry vinghe vande ghchcclc Wereld* 

commutmatfe met a»ber %t en/ban të befloten/te bjeben 3tjnbe met baer epgen fceWetm 55c 
rooDe Xte (uilen üjp op gelegen plaet je befctypben. Sengaenbe be SSee/bie onber Polo Ar&ica 
cnbe onber Antar&ico 10/Dte luojt gemeenltjrk gnenoemt be bebjofen 2ee/am batfe boojgaentf 
bebjofen «j/niet betmarmt booj be cratfjten banbc ^ou/bie te bcrbeban bat gbebiefi af ijs:of 
men baer met f 'r Dcpen can tomen/ 1£ bp ben ouben goeanttooo|t/neen : als oocn bp Munfleruny 
bie bat onmog&elijcR öoubet* $u onlangs 3tjn upt ^ollanb jebere fcfoepcn nae't #oojben toe 
gfjerepfl enbe nebben toillen onber-foecfeentoat baer af foube mogben 3ün ; ban alfo baer par» 
ticuliere befrlupbinge af upt gaen / foube fut onuoobigb ;im bit ftier te berfjalen* H)c epqüen* 
ftfjap banbe ^ee enbe oocfe ber fcebieren 5ijn toonberltjcfe/aljö oot banbe Uerbe/booj baer ber* 
fcfiepben toIeure/fma6e/firoom/biepte/onbiepte/Iiefli)chfjepb/fcbJtcH/b?uf btbaerbepb ban bif* 
frfjen/gee-nionfïeren/ toflelgc&e pcerlen/ onbmt&tbaerbepb enbearmoebe tn ptitwt& booi te 
béngen: in fomma/fjebbenbe opeenige plaetfen biffc&en/ fcbulpen/ fteenfeeng/ buplfcl)cpb/foa 
ongfjelrjcë met anbere tontrepen/batter febgnt geen gemeenfrijap met be t©ateren te 3tjn» SBIfo 
beft bingoën 3ün om te bertoonberen/foo i$ te frfmt&en aljet uien baer af leeft/of fjoojt b'effetreti 
enbe trachten ber l©ateten/enbe pnntipael ban befen grootenafgront/be fcfjabe int f)p gebaen 
&eeffc enbe notï) bageiijt&0 boet/të niet om beft&pben. 3&e meeft bermaerbe 3tpi g!)etoeefï int 
af- biefien ba\*? Sicihen enbe Italien, baer f)em 'tgjjerup&fj banbe l£ee met een groot getier booj 
gftefpoelt fjeefr/ootK in't fc&epben ban Cypris mbt Syrien, ban Eubaïa enbe Baeoha,recf)t of bit 
dement begaen toa£ $m toeber 'tflerbtrtjen onber te fiaien / gfjelrjcb &et eertrjf $ platft te toe* 
fen, 3&ocf) bint beel tebotfValfoo bat gfjenoegf) bujentinbe engbte ban Palus Mxotis.ban Pon- 
ius Euxinus, int tegentoerpei? ban fo beel <£pfanben inben Archipelago , al-s fokten gftcfp;tept 
tegUen;* öet upt-romen banbc gc'r/fcie nae't fcefcölpben ban fommigbe baer eerfï ftaeren aoi* 
faong neemt/enbe fo boo?t$ loopt 3$ **aer-om toel feltfaem bat foo beel bupfe nt Cplanben/ 
Itggj&enbe tot gïjenabe ban't -Ö&ater/nocljtanjï |b grooten tracht mogen toeberftaen/enbe niet 
in tooien oberbtoept booj't göetoelbt ban temper pr# ^te 3tjn oofiö* Lpcrpt op befe generale 

Caertey 



Beichryvinghcvande-ghéheélc Wereld. 7 

€aette/&tertoOBj-gr)eftelt / fal mei fien goc bat b'Oceanus aenbaft enbe beftomit bed partpeti 
ban't mèrtnicMjoc bat bé tnfjatn ban Arabien niet en berfc&ilt toaiiDe&gppttfc&e Eee ban 1 1 y 
bupfent paffen; bc <La|ptfclie 'Ecc ban Pontus Exinas maer 375 bupfent. €>otb in Amencz y ljoc 
clcpne fparic iiö tuffct^cii ben Mate del Zur enbe bc ÏDefterfrfje Sec/ontrent Panama enbe Nom- 
bre de Dios. ^oe clcpnen ftucb ftecljt mcbe aen «tënecbenlanb/ ftct llanb bat nu Morea genoét 
tojo^bt /cnbe eertrjbtgPeloponefus.melcbe engten (foo men keft) be nature met toe en laet/nocfj 
{act gr)eb?oben moiben booj't Watw/of boo? jS'menfrgen arbepo / al öoetoel bat fomtnbtg bp 
Jtepferg enbe ©ojften 'tfelf be grjepoogljt i$uiant <Ü?ob gOelt)tb f)p in alle buigen mateftclty fa 
I)eeft np oocb mate gefïelt bm W&tcten enbe Bloeben/bie ben geftclbcn rermmum niet en mo* 
gen pafferem 3Te bergcefë foubc fjem bit oock bermeté bc op-roerige 05ob .4iolus,üjaut al fjoe 
wel t)p met jpn f ractjttge IBinben fomtijtg biUElement bcrturbcert/fo en can tjp baerom niet 
boen bat öet 3911 befieck pafteertTDe cracljt banbe T©mben(bie oier be p^incipaelfte 3iju)tnaec 
fjoe bat bie comen/feint-men bpbe natuerlncbe ^clfepbcrg. Plimus ïjout of bit ben Sljcm mag 
baer bit gcoote Sücljaem banbe tDcido ooo: refpireert ; mant baer üjoibé oocb fiolen gr bon* 
éeu/a&S tocöten/btegroote t©inben of liebec blafingé aen-bjengen; algm «®almatien/baer een 
ïjolijs/maeteen (teen op geüiomen 3iinbe/fulcben tempeeft upt-tomt/enbetooDanige tyapinge 
öat tiet een ferjucb enbe berbaertnepb maeebt %t\be ^obintie ban Cyr enenig eoc een fteen* 
rotfe ben 3upben Hf» tut toe-gefjepligljt : wanneer bie met pcmanto naubnt fonber cctbieLingfje 
aengecaeebt wo?t/fo rijft fo gcooten getier op booj be boojft. Wint/ batnicmant baer ontrent 
bueren en mar ^ 2!nn baer en boben oocb TDiubc n bit maer een piartp alleen infrfreren / a'sf 
ïnbe^obincie ban Narbone,be l©int Circius genaemt/bte infteitnte anbere felle rèutoen ge* 
Irjcb ioycnbe een gewapent man/ofte gelabé flebe bootfhnt. ï^ootfjö be jupben Wmt en blar ft 
nimmermeer in >£gypccn. 5^en uoo?ben Wint nae't feïjipben baïtbcn<©uben/ 10 be gcfontfre/ 
enbe be «tpben be (cljabclncUfte; boer) alö bp blaeft woit gefept bat aio ban be bterê minft ïjorv 
Qcrembe è>o\\ ia Ut be XDiuoat bernrf t of oocb eer neber lept/ 1\\$ öpben op-gangenbe onber: 

M 4 gang 



8 Bcfchryvinghc vandc ghehccle VVerdd. 

gang fo bermeerbcren tie fr oim-bupcn/ lipten tiJeber op ben mibbagïj oft mib ber-narfit. t)tt 
flrutoelijtfefte temoeeft uai/bat bp be .SKtopbero Typhon genoemt üjojbt/in btoartelingeenöe 
cnflui e Hagen fcöucbelijf fe/bjehenbc maft enbe fpnet/f ttiare btngê ootb op-nemenbe/enbe niet 
befe beroerten foo if t bat fomrr,td be Sec bet «er btrneri fcbabe toe-boegbt enbe ï©ater brengt/ 
baer te booten Uanb üjajö. tDat-mcn nu (om een beflupt te maetben)een$s be itlt.\tt boe bee! 
SLanbs be ^ee 10 bouoenbe/uiat oocb be mate tö ban fo bee! fiebieren/ enbe fo beel mo jaffrhé/ 
fcat-men baer oocbbpboet be jflfteeren enbe flaenbe tfêatereu / bte gfjeen iutoGOubcro met al* 
len bebben: (tch en feg nu niet bat tn beel pi aetfen b Slerbe Ijaer (cbijnt met be Uocfot te builen 
toergbelrjefeen ; kb reben niet foo beel üJilberniflen/ foo beel f ojer (ten/ foo beel bergben enbe fo 
inentgbê gbefcbeurbe enbe befolate ballepe/ foo beel ;anben enbe ftranben / niet nut tot bouuie* 
rpe) inaer in fal hem ono onepnbeluüe begeerte er cufereu 1 50 bit ntet be fïoffe ban ons eer* 
fur httgbepb/baer b)p tn beerfchappen/enbe met 23o ïgbelntbe ttotflen ooiloge n/of om be «er be 
topbet enbe rupmer te ma'aen/booj boot-flagen/of oor ft om een roof ban feben boeten Uanbd 
tiae toepntgb tiibt* te befttten * fHet recf)t mac& Bier De $oet enbe #ÖilofoopD ftflflcn : O blmt 
terftand,o s'menichen blinde linnen. 



Befchry vinghe vandc Hemelfchc Cloot. 

D«?fe bolgenbe «Taerte begrijpt enbe berroont bf ^emelfcben Cloot/met alle 3pne ftgus 
ren / Daer nine be fee rfianbiggjen ben $emel gfteojbmeert (jebben : om befe toe! te ber* 
ftaen/enbe oocfï meer ben Cloot ber herben baer aen bolgenbe/foo Dient te koeten mat 
oniei be Aftronomi ttrtbeginfel ban bare fhentien leeremenbe om baer toe te gerahf/fo 
flellen bJP be bcfbuticu ban Cofmographia, Geographia enbe Corographia, Cofmographia t$ 

tffl 



DeHcmelfchc Cloot. 




3» r 



ïo Bcfchryvinghe vande Hcmelfcbe Cloot. 

«en rmtfle baer-men be geöecle Wcttib mebe befcb$ft/&oefp m fjaer begrijpt be btec flemen* 
teii/alg 3CerDe/1©ater/ILmöten©up^^)onnc/|Baiic/#Iaitcten/üa|te £>tetcett/cn al bat inde 
ommegang beg Verneig beuangé too^t. Conftbe ceect be Circulen/baec-men upt be rfiaet boe 
bc ^emelfcbeSphaeia göemaecnt toojt; baer nae/upt f)et ondetferjept bec Ctcculen/be gelegent* 
fjcpb enbemate bec ulaetfen bk onber be felbe Ctcculen liggfjen / be grootte enbe ujouojtie bec 
Climaten/öet beeft Ijtl bec bagljen enbe bec naaten : bc btec ftoec&en bec ïtëecclb/ btn Joon beg 
cugangö enbe onbergangljg bec fdlaneten enbe ba|ter 5>tercen/enbe toten batfe cetöt bobent 
Inooft obec-gaen : at bat ben i)c mei aen-gaet / gl)elnc li <£lcbatten oft nooghöc n banben #olc/ 
fELtitten/ JDatatellen/ Cicmlen banben JBtbbagöe / etc. ©ctopfenbe 'tfelbe bp-bec conflen ban 
Mathematica. ,§>p becfcjnït ban Geographie; taant Cofmographic onderfetjepbt be flerbe aU 
Jeene bp Ctrculen/ enbe ntet bp 2&ergf)en/^ee/^loepen/ etc. als Geographie boet. t©ojt obec 
fuif c Geographie ban Ptalomaeo Qtbtfinkttt/ttm nae-bolgtngbebeg fcljtlbecijjs ban [jet gant* 
ftöe «ecbtrtjcl*/ met alle bat bien gantfcbcltjcn aenljangbt : fa! baec-om baec epgben toefen/ be 
CbebeeIe , «ecDemetöaecepnncipaelflebeelen booi een gftecegöelbe ftguce ftöilbecgg göetoijg 
te betopfen/ bat té/bfe foo te bectoonen m tafelen gbelgcfefe natueclrjch gbelegljen t$. a&p be 
generale palingnen ban ban ulaetfen enbe fcaec befcl^pbrngne/ ifr bat fjaec Gcogtaphia bejjout/ 
èotumebe in*t af-teethenenban Snftammen/becmaecbs ï®atecen/^oofden/<©tranben/l&er* 
öfjen/Hanbtfcbappen/ €planben/ groote «Steben mbt tëolcneren ; ^Ten lellen / m al bat befe 
faec&e aengaet enbe ban eenigb gjteruebt i& : maec Corographia fnrjt be plaetfen tn beelen enbe 
alle bte bpjonbec tctounfte bp-nae/ foa mert't beftennen macb/befcfj^pbenbe/ als* ï$ tben/ <©o$* 
pen/l&oltfeecen/aflorittmgnéntoan l&cetfeen/enbe bten acn-gaenbe/ bupfingl)en/tooomngr)en/ 
toojnencnbebemnaljen, 'Ctsbannetepnbeban Corogtaphie eenigb booz-güeftelt beel bec 
Stcröenop't naufc upt te manen: ban be? Geogr«phie ia bc bceleu met malcanberen gïjelegeu/ 
nTjclncHeinch enöc ^'ttfcluetijcfi upt tebeelben/foo bat befe meec fcfrtjnt tot Ftet Jjoe bele te (tree 
.Fwcitbc b'onDec tot (jet iceöamgïje» l&exbtt nu boojt-gaenöc i$ te noteren/ bat ben i$ :mel 

ren 



Befchry vinghc vande Hemelfchc Cloot . * 9 

een in fiolle €loot sijube b 2ie rDc ban bien r)et Centrum is/ alioo Me ebett at ban be felfbe ber* 
ftlult bat ö'ftet bc renb tS/enbe met [jet lüater eemn CJoot bol mam/ Inrit fce tbiee «Hemen» 
ten (boojljaerfmacrteober-laben) ruften aent Centrum ban beï©erel&. «è'anbere plactfen 
banbe tUjee Clcmenten/tjet tjoogfjftebient aenben #emel fjeeftljet Bnpj/fjet nae(re be 1loti)f/ 
fit!) ftreeuenbe obert bobeufïe banbet fterbe f nbe Wattt. $u 'ttëegioen ber ï|emelen/bebantjt 
bat tóe otorn ber dementen in 3ijn öolligrjepb/ enbe tiet !# een funftantte/ altoos blpbcnbe 011=» 
berujanbelrjcfr/in f)em tfjitn Sphazreia of ronbe Clooten begrppenbe/toaer ban ben meefren al* 
rijbt ben naefïen begrijpt / berbolgfjens Cioots gftemiis. 3s ban bp-ben Sphaere bes ^tip^6 
doc gefielt be Sph<ere ber iDanen / teuacr aen bolgfjrn be Sphaeren ban Mercunus, Venus, Sol, 
Mnrs,lupiter,Satumus. <£!tfe ban befe hemelen [jceftmaer een Sterre/ be toclche planeten of 
eterren 3ijn ben Zodiac om-gaenbe / enbe gaen alttjbt contrarie ben loop ban-ben opperfïert 
om-gaenbenï^emel/ of fcerrtuer.fïerSphaeren; enbè befe 3tjn Sücfjamen bie alttjbt boonucf)' 
tigö 3ön: baer nae bolgfjt fjet jfirmament/MDelcu ben ^cmelof Sphaere ber eterren is/ enbe 
berioopt een luttel fjertuaerts enbe bermaerts in troee clepne C irculen/ inbenegbenfre Spharre 
ronb-omme ontrent' tbeginiel ban Aries enbe Libra, «©e negfjenfre Sphaere toojt genoemt ben 
«Trifralinen of tojaracfttigljcn $^emel:mant baer gneen «Sterren in gljefien tooien, fllle befe 
i|emelfcf)e Sphxren.too?ben bcbangfjen banben tf)ienbcn$emel/gtjcDceten Primom mobile, 
bit alttjbt b'anbere ronb-omme bjaept op be polen banber Wt reib/ binnen ben loop ofte tijbt 
ban bier en t mi ntigfi uren/ banben op-gaugb ber bonnen / bet» ben mtbbagïj nae ben on Der* 
gaugb enbe foo ronö omnuMnngns ben mfbber-nacïjt nae ben op-gangft •, born be loopban 
alle b'anber Spaarren üjoï fielt baer tegnens/alfoo bit contrarie loopen banben onber-gang ber 
jonnen/beur ben mtbbanf) nae ben op-gangb/enbe mat batbobenbefen^emel tS/bat is on* 
btrocrltjcb enbe fjeet CoBlum Empyreum. 5 CfS oocb te berftaen batm-ben $cmcl eenigfje 
€trculen göetmagineert üjo jöen bie tmceberlcp sgn/ais. gr oote enbe mtnbere, ;d t grootc 51311 / 

1 /Equator 



ü 



Bcfchryvinghe yandeHemdfche Cloot 



i jEquatorof^qninodhalis 
i Zodiacus of Signifcr. 
5 Coluius vEquinoófcialis. 



4 Colarus Solftitialif , 

5 Meridianus. 

6 Horizon. 



t3mttodcBctJÊ\jicrccr»lcijuo2tïcnuer{raente blpben baft enbe onbcrorrt ; D-anberc tteee 
fcüOjDen alle oogcnbitcliiö beranbert/nae Dat ijcm een menfcl) jtclt enbe hout op ber &f roem 

*Den equator of Aquino&ulis toten Cirntle / öcplmöe fee SphaercmtU)eegl)eUjc&e beelen 
fciflchen bepbe bc jBol o#/ enbe fo Uianneer be &onne tnbe felbe comt/ bat tineetnael Dcg 3acrg 
Bhrf t hif t/3i)» &agf> enbe nacht enen langu alle be ïDcrclb beur* 

Zodiacus tg een €muk/m ftem houbenbe be 1 2 teecftenen/bebangfjenbe ftt 3tjn opperfre beel 
ben Ctrxule banCancer,enbe m het onberfte beel ben <£irmle ban Capricomus , beplenbe ben 
««quaror m't mtbben tn ttoee gbeltjcfte beelen/ enbe tijojbt toeberom banben felben int inibben 
gOcbeplt/tetoetentnt begmfel ban Aries enbe Libra. *©en Sodiac & bjeebt 1 6 graben / toelcfee 
ehebcclt ujojbenbanbe iüntc/göcBeetcn Ecliptica, alfoo bat 8 graben aenbe eenespbe blpbenbe 
50n/cnbe S aenbe anbere. 

Namen ende Figuren der teeckenen vanden Zodiac,zijn 



T Aries 

ben dam. 
Si Leo 

Heen. 
4*$agittarius 

Schutter. 



V Taurus 

M>ti£L 
tfl? Virgo 

j!1ïaegï)t. 
^> Capricomus 
«ètcenbecK. 



JT Gemini 

^toeelmgeru 

A Libra 

UDagoc. 
zx Aquarius 

IBater-inan 



© Canccr 

kreeft. 
m Scorpius 

;§co?pioeru 
XPifccs 

tWcnen* 



t!Dc Coluri 3tjntUj« Cirtulen moer Spruercn , ben eenen gact beurt begmfel ban Aries tnbe 
libra, enbe b'anbere ban Canccr enbe Capricomus , loopenbe tfrupjHunS enbe £pö«rb)ijj$ 
beur malcanberen ontrent be polrn ber TDrrclö. 

Meridianus of ben nuDbaoD Ctrcuic/oaet beur be polen ber flperelb / enbe foo toanneer be 

£>onne 



Bclchry vinghc vande Hcmelfchc Goot, r j 

^orate baet-fane f omt boben onfe Horizon , maecut 5? ben mibbagj)/ enbe onbet onfen Hori'- 
zon ben mibbetnacljt. 

Horizon te eencn Circule/bepïenbe be t©eref& tn ttoeegrincHe beelen/ te toeten/mt bobenfïe 
beel Dat ban ong gefien toojt vbant g&ene bat top niet en fien/ batg be onber|te Delft oft Hcmif- 
pherium.ban Die opperfte Delft oft Hemifphenum* 

3&e minbere Circufen 5rjn bier be punripaelfïe / bedenbe ben ï|>emelfcfjen €foot niet m grje* 
Inc&e beelen/maer ft&ep&en be Sphxre in meer enbe minber : ijet Centrum ban befen té altoos 
inbe Sftfle beg 3©ersibjf/ bupten Ijet Centrum banbe ï©ereIb;De nainen 3ön/ 

Ar&icus, Antarcücus. 
Tropicus Cancri, 
Tropicus Capricornus. 
Circulus Arfticus fereenentlcpnen Circuie/ ftaenbe ban alle jpbe txanbtnf9oïetnt noojberi 
1 3 graben enbe 3 o minuten/ enbe toojt befc&eben banbe boojfte boeten banben tlepnen 23ep| 
nfVrfa. 

Circulus Antarc'cicusflaetin'tjupben banben fdoïemetij graben enbe ^minuten/ enbe 
ló altooö oneer b"36erbe ban 0110 gbeficfjte berboigfjen* 
Tropicus Cancri (taet battöen ^auaror noojttoaerto" 1 3 graben enbe 50 minuten* 
Tropicus Capricomi i£ be Cirtule bacr be^onne lefï-mael booHooptnae't 3upbetu 
^it fp banbe Circulen tiepn enbe groot: Dan om Dat top bermaent brb&enban i&fft I fdoïen 
enbe Centrum, foo ig te toeten/bat be #o!en oft be herten banbe t©erelb/$ijn be upterfte pun* 
ten of epnben ber flffen/toaer ban bat ijet eene punt intnoojben iö/en b'anöerint 3upbc:tgene 
bat mt noo2benitf/UJO^t gebeeten Pulus Arclicusvbat mt3upbeni07&eet Polus Amarclicus. 3Be 
2lffe ber Sphaercn \^ tgene bat De Sph«rc büierjS Deut-gact/errbe Daerfe op bjapt: bet Centrum 
10 eenmibbcl-punt ba 1 pet rotiM* <£nöe bt fpeculatieban befe Dingen beeft menigö cloecR ber* 
ftanboö-gifctott&uotljetop-fien öejs ^errntè/toaerinbat fc&Kuelöt&c bingOen gDcften/ 

(Doo* 



14 Befchryvinghc vaiidc HemcMchc Gloor. 

(doo? ttatuctfrjf Be rebenen/ nocDtang upt-gelept) be üjetenfchap feee glftretötttmanbeert neb* 
lien:Ujant toie öemfcïjnc&t in't af-gaen bejat £>on$ of |©ane/ toojt booiüjetenfcbap ber Aftro- 
nomien beweegöt enbe gljeleert : <©bec fulcfejs f)eeft bp ben ftomepn Sulpicms Gallus eerfï toet* 
toogïjt be rebenen ban bten/enbe een gantfcB Hegljer beti?nt ban een onnutte bjeefe: alfoo oocfr 
Thaieseenbanbefebenï©pfÊn/öeel<ï5necKen!anbbereb|are afaïbmomenïjeeft/baernocti' 
tong Stefichorus enbe Pindarus/gtjeleetbe &cö$pber$7mebe göeplaegöt tnaren/meenenbe bat 
be IBane in befcn atbepb te öelpen toa$ met tlincfcenbe beenend (©och be Capitepn Nirias,ber 
gfttiienienferen ^elb-beer/fjeeft befe operatie göefcbjoomt/ enbe 3tjn bolcfc gebjeefl upt te bim* 
Bfjén/ tot groote fcljabe banbe fcepublrjcfee.. Certepn be fonberling&e bingoën bie inben !|emel 
cef;en tooien/mogen met reebt oocn fomtgro toel een cloeen fjart ttau manen: beCoineten 5tjn 
aaer-om b?eefelncn geacbt/fomüjplen met een bloebigefteerte/ fomtoplen met clare enbe filber 
fc&pnenbeftralen/ong roaecfeboutoenbe/of fcan een al-gemeene fïetfte/of ban be boobt ban ee* 
«ige principale ï)ccren : boen i$ ter eeren banben Comce t te öoomen een &ercn gbebout glje* 
toeeft/booj Auguftum, alfo fieft een openbaerbetermij! npf peelen upt-gaf ter eeren ban Venus 
be jBoeber/niet lang nae ijm boot ban lulius C*far : ^iec en bobé ferjijnt ben %mel altemetjs 
Woebigb te 5ijn met een berbaerlrjtn aen-fien / bat [jem pnncipael bertoont fteeft boen Philip- 
pus <j5nec6en-Ianb ban b'oube b*pbombetoofbe. t&atfalicnmi ooenfefepbenbanbat op 
berfc&èpben tpben Ijeele Uegerö inbe &ocf)tgefien 3ijn/ftrpbenbe £rggr)flupben/toinnenbe ett 
fcertoonnen; oocn ban bat ftcö bne jonnen op een trjt geopenbaert tobben; bp nacftt oocb bne 
lianen/ban fommtge #acJjt-fonnen genoemt/ bic nochtans nimmermeer als bne boo:tö co* 
incn ongeften* flltemeto fo berft oocü ben bagö bp natftte upt/mtt ongefien licnten be DÜpfrer* 
ftepb bertlarenbe» &00 beeft ben ^emelooca biberfebe operatien enbe craebten in biberfrue 
Ülanben/atefa Afiaca ,foo bebop bpöen&omer altoos beDaiioenacïjten: in titaU'enbp Loeris 
cnöe Lacus Vclinus alle baegïjö 0?gïjcn- bogfjen-, tot Rhodes enbe te Siracufen in Sicilien uiitv 
snenueer baglj of be£on laet Ijaer altooö eeng ftcn / ijoe quaöen enbe buplen toeber bat net i& 

<€erccljt 



BefchryvinghevancfeHemeUche Goor. t$ 

flTerecfit foo fept flinius Dat alle befe toonber-teeefcenen op toerfc&epben/jae befettene tpben etl 
plaetfen gebeuren: Ujant fjct boo j-boben 5rjn ban merciidtjdie ongjjelucHen : niet Dat baer-ow 
pet gftebeurt: maer btfe toillen ftcD altemetg boo^fïellen/om bat toat toonbcr $ opbeuren fal, 
Wt be planeten pet toonbcrjö boojt te feggöen/ laet ich ben anbercn boen/ alfoo bat een fcientic 
op fiaet fclfo io: toete notiïtanjö toel bat bit ban graoter er acljten 3gn : alovnameltjtft/be ptn# 
toat tocrckt bte al toonber^topbetotnbé bat alle baegitf in Crupben tnbe bieren, l^ct Crupt 
Heliotropium gfjenoemt/fccertfici) ben ïjeelenbagf) nae be $onne (jaeoocn ate bie ftaer Dooft 
booi een boneUere tooien fclntplt) Heerenbe int onber-gaen/'tgl)cf!tf)tfo te feggen/naebit toon* 
berlöcBfrhepfel/algmrtcenbjoefabieu. 3De|fèane oocniis beRenbtmfjacr effecten /mmeü 
pneïinbe dateren enbel^iffcbem %\\t IfêofTeien enbe «Defterg nemen ïjaer boetfel nae oefe in* 
tïinatie. <£>e fêteren ootR/c'epne er.be ongfjeacfite bieren tecrefcen niet aljö be iföaen fjaer on<i 
tretfet: SSnbe cogen ban fommigïje beeften tooien eeniglje fiecfeten befeenbt/ bte met be JBaerc 
toafTcn enbe op gaeiv, foo bat bemenfeè befcuulbig&t toojt/niet toetenbe op öet rjonbcrfle toat 
be planeten enbe «eterren mogen toercHen/'ttoelcH geen toonber ijö in fo grootc fpatie beg $* 
mete/gtie öcelbt in 70 teccRenen/repjefcntereuöe/of figuren ban menfrljen/of ban fïomme bee* 
ftcn. <Df nu fiter booi pemantg gnelucn of ongclncu tan ge colligeert toojben/ fal booj mp Au* 
euftinus de Civitate Dei anttoooirbcn.gicu toil alleenlijc berfjalentgeenban Nigidius Figulus 
geftfueben ijSibefe gfjcbooit l)ebbenbe ben tti&t enbe ftonbt/toaer inne O&avianus, ben ttoeebm 
Hepfer ba" Öootnen gebote toaovljeefr terfïont na be conft gcpjonuncfrrrt bat bc *?cer ceg Wc* 
srib# ter UDerelb gecomen toaovgeüïcK fjet oocr met ber toaernfptrgebleften in, '©e felf be göe* 
bzacgfit «jnbe/ftoe ])etbp^guambat tweelingen onber een planeet fo r)et fcöeengeboien/iiocFi^ 
tanjs fo berfcliepöen ban numniren enbe finnen toaren* neeft eni rat ban een fdoNbatKer om- 
gebjaept enfce baer op i\aytt frippen mets* na ben anöcré FjaefteltjrR getoojpen / alfo bat ïjtt rat 
fi£Mïacnbe/be bcojfs.fïtppf n getoor.t (jeeft/met een pjop^e fcïït ;mtic/t>'eene banbrn anber bers 
ftjiepbm: baer bp te hennen gjïebcube bat öetuUbe^^emeljialfooom-gingö/enbcbaer-oin:: 

DtfutoiijS 



I $ Befchry vinghe vanden Cloot der Aerden . 

fcttftüJiljS ttocdmaftcn ban malcanbercn ncrftfjtl oen / al met Ijcübenbe een Mumtit ban ma* 
utttn. 3Dtt beiacijt Auguftinus, feggfjenbe bat bit argument beel cranrfter te ban alle be pot- 
ten bte met foobantgben mltrument gjjemaec&t toojben. ï^ct fp foo't tuil/fulcücu gcftljti ter ne* 
bet te leggljcn ifi on# lucrtU met, 



Vanden Cloot der Aerden. 

H€t foubemogentyeemt geben aen fommfge Getnte /enbe int* Mathematifche frfentte 
onerbaren lupoen/tjoe bat pemant Ijem foube totllen benneten / met eentge maniere 
te bcüjpfen/ljoe groot b'flerbc i0/enbe be mate banbe felf bcamcfttais alfo be conft lang 
ntbe UDcrclb getoee fl 10 en ban belefmgulfere berftanbi geljantcect/ fo btinct mp bat 
[jet met fojgöclncb fal 3nn pet te fetten tot amtopfmg&e/ genomen upt be meeft bermaerbe 
]$cJKPber0. «©e flerbe ban/gelijt& bojen gefc&eben tó/Deeft een bohnaerte ronbttjjept/ cloottf 
nemtjiei: 00c baer en 10 geen gefïcfjt bat anbetö oojbeelé marl) banben f emel/of bte en te ronb/ 
rnbe betbolgljeno: bat be dementen onber bien begrepen oorfc ronb 5nn/noe mei met berfcljil: 
want ben ï£emcl enbe b-anbere dementen om fjoogbe 3ijn epgentüjcfe ronbeelen/bie b'een enbe 
fc'anber fuperficiem Rebben gbebogfjen enbe f)ol/ bebangbenbe be hemelen bte onber 3tjn/enbe 
fce onberwozpen onber-geflelbe «elementen nae ojbtnantte. itëaer be Herbe en bebangt geen 
anber onber Utcjjaem/om batter geen leger en tovfo en t$ 00c b'fle roe niet ftol/maer een sphx- 
ticum Utcbaem/mafTöf/Öebbenbe maereen fnperfidem , bat gebogen tö/geftrer nt enbe berbult 
met aerb-aenrige materie/tenfp uat-men re&euen tuil be Dolen nier enbe baer 5tjnbe / bte nor fe 
tang nitt eriö te re&enen en jnn/fomenbe geöeele Cloot ber flërben aenftct : 00c mebe tte ^el/ 
toe mi lept int mibbé ber &tvüè te toefen/en 1 ö met in gelijcfeenifle babe gehele Cloot. £io biel 

een 



Den Cloot der Aerden 




V 






1 1 Bcfchryvinghc vanden Cloot der Aerden. 

een rjroote bfepte / bie beel bupfent Uuljamenmatb beef toelgben ban bctboembemcnfc|ien: 
ƒ ©ace ten i£ niet(gelijcK top gcfept l)ebben)bpbcr IterDen /.al boe toel batfe in IangDe/toijDDe t n 
fjoogljDe/ttoee oft bne Duptent mplen begrnpt/ oelrjcB oocli De Ijoogljc bergïjen enDe Diepe Ca* 
bernen niet en belette be ronbigbenD Der herben: toant al té renberg!) boogb tot De Hocfjt toe 
berbeben-, al beeft be £ee met een ftaDigc acn-'poe!inge een groote Cabcrne gemaecut/ toat fal 
batsijningbeujctienifTemetbe gantfelje 2lerbe Die in baer rirconferemp begrijpt ƒ400 Dupt* 
febe mplen^ IfêilDp nn toeten tjoe beel trits ban nooDe ijs om De gantfebe SterDboöem ronb-om* 
we te gaen/fonDer tuit nocb 2&crgïien/ ïiocb t©ateren/of ïtëoctfpnen eentgb beletfcl Dcbè" / enDe 
bat gijp alle Daegiis u toegb bo?öerDe tot bkr DuptfcJie mplcn toe/Dieeene tamenjene bagb-rep> 
fe maken ban een HatKep/fo Deelt 540° in bieren/en gbpfultbinDen 1350 bagben/btegbpfout 
ban Doen bebben/om be ïDerelb ronbg-ommete baren: nu 1 3 ;o bagfjen mafien 3 jaeren enDe 
160 bagfien. jlBaer D002 bicn bat D'iterDe ban oofren tot toeften nocb niet foo fecr ontDect ig/ 
enöe banDen miDDagb tot f>et noojDen meer als ijet DerDenDc el berbulbt té metltëatercn / foo 
foube onmognehjcR ballen bp een ban befc boernen D'flerDete toiHen om-gaen te boet, !Boo#e* 
om te toeten be grootte ber »crben/fo ië Dit 'tfonbament vD'Sderbe bout reebt bet mibben Deg 
ï^emelg en Des gebeele 1©erelfcg: nu fo tootf gemertüt nart feerfjoogben banöe .eterren op bt* 
berfc'te graten/bat 1 f mplen op Der SflerDen refponDeren met een graet aenDen $emel. feen 
fcemcl i0 geDeeltin 360 graDen/Detoelcfee gbemultinliceert met 1 j / betoouen bat ben fjoep Der 
SlerDenbebangt f400 mplen, VBt De4mtnDere€irrulenDaerDen^emelmebegeDerIttiö/bei> 
£aen top Dat bet gantfebe fupertiaes Der Sficrben in bijf Principale öegfoenen of banDé/ anDero: 
Zonx genaemt/oocn geDeelt tootfytoaer af Den eerflen tooit üefloten Ardtico , Zona Frigida Bo- 
rea gberoemt : DettoeeDe ZonarFngida Aultral is, tuffftenDen Polum AntardHcnm enDe Circu- 
lum Aurtr ikm: De De rbe in benbe goioelö belïoren/ aïfi uan Cnncer enDe Capricoinus, oeftt Ijet 
mitt>r lf?e üegiorn banb? UDerriD enDe too:t genoemt Zona TorriHarDc bierDe Zona Tempera- 
ta,iat llCO;Dmmct Den Tropico Cancri^tbc Circulo Ar(fticobc(lOten:Delefïe Zona Temperara 

AuftraÜS) 



Befchryvinghe vanden Goot der Aerden? 19 

Auftrahs , ttlt yxpbm bctïtlQtylt met Tropico Capricomi, of Circulo Antar<5Hco. 25p De OUDe 
^ctjmbers Ujap een ba(te opinie met beie refcenen br ürf hg«t / dat De ttoee ontrent De fooien 
toanDe llDcrclö gijclcgfyen / om D'afgrpfeltjeKe couDe niet te bcüjoonen en maren ; enbe De DerDe 
Zona Tonida genoemt/fouDe oock Dooj be ober groote ïptte gccnbelnoonDeig IpDen/De $otp 
nc Dien Dagljelncbjs doo;-loopcnde enDe neDer-ftralenDe 5 foo Dat Den föoeet Horauus fept Doo; 
ctnenroem bauDg sccljtiwerbigijepD. 

Stelt mijn op't land,bcvrofen door decouw* 
Daer van gheen Boom de bladers groen verblyden 
Door Somerfchc Son.in wüde Landouw', 
Die ftaghe Milt ende Nevel moet ly den, 

•Duyfter aen allen zvden. 
Offfcela mijn oock flucks op het brandign Land 
Daer Phcebus al te nae aen drijft zijn Waghcn, 
Daer ghenigh menfeh zijn huys oyt heeft gheplanr t 
lek fal de Min van Lalage altoos draghen, 

End' lbo mijn leven waghen* 

^an doo % ttptti entie enbe neerfrigfter onDerfoecR (alfoo De &ee-baert nu beeï bolmaecrer i$ 
enDe DicKtoilDcr gïjebntpcRt too?t)ijs bebonDen Dat D'ouDe .êcf^pberg Ijaer fyer inne fcer nuf* 
refcent ftebben/cnbe i& tot onfe KenmfTe oueromen/ £oe Dat beel groote j&atteti en $?obincten/ 
onDer Zona Torrida(Daer Horatius,al0 boben gefc&eben 10/nemfo qualijcfe af !)out)gbe!egen 
snn/namentlrjcR Abiflïni, India Orientalis,Arabia,etc» fint $oo?ben 10 fcuel een groote coube 
enDe bittere bo^ft/Dan Daer tooonen nocl) altoog menfcljen ; alg oock in Zona Frigida naer Den 
intDDagö/toojt ober fulcRiö nocl) alle Daegïig 'tföoojDen meer Der enDe meerDer gcopent/ fo Dat 
Bet bptattó bwutoaracötigö fal fleöouDé rwo^Dé/Dat Pünius fc&öft/ Jjoe fommigc fSnoiacnfcbe 

25 i coonliebm 



20 Befchry vinghe vanden Cloot der Acrdcn . 

«Tooplfeben boo^tempeeft geU)0£penbpbet$oo?ben onvm&anbê gcromcn$gnbanbe tDupr> 
fcöen/enbe foo gefeboncnen oen Metelius Cdcry tboelcfe een groot Itrgument na 3pn abbus ijï/ 
bat al-baer een oooj-gangb enbe pafiagie ijs om in ^nbten te comen. l^oo^tjö ió bè Cloot ber 
herben nu tot meecmalen ronb-owme gcfeplt getoceft/enbe ia ong too een bolle befcl)£pbinge 
banber herben enbe Xttjbit t'famcn bejen ronben boep mauen/ter bant>t gccomen.$amenfc» 
Itjcft moet ïuf r berïjaclt toojoen/bat Sebalbanus Canus , een banbe gefellen bit met Ferdinan- 
do Magellano ban Scvilla af-gebaren 5tjn/öoo$ be engte ban Magellanes pafTercbe tot bc Mo- 
lucas tbe/enbooj-bp't Caput Bon* Spei üjeber-om tot Scvilla aengeroinen/ig b'atoer-rerftc ge* 
toce jt ban allen tpben bit be ltëerelb gantfcbeltjcn bebaren babbe. 't&cljtp baerom te boo;en 
al niet fonber eenige ^onofticatte/Victonagenoemt/öeeft befe rep$ met l^trtone gebacnjciïbe 
Canus tot een roem ban foo gelucfeigen baert/ beeft in 3ijn ff bilt gebogen eene ronbc ïlDerelb/ 
met bet abbtjiö Primus circumdedifti me, bat ijs te feggen/ gbp bebt mp alöer-eerft omringclt. 
«Dit fcljtp Vi&oria i$ baer nae noebtot S.Domingogetocefo ban foo't booj be berbe-mael nae 
be boo^.ftabt gebaren mag/ift int toeber-om comen betbmeenen/enbe men meet niet maert 
gebleben tg; bocö baer 3tjn anbere £>tb?pber0 bic feggé bat bet felfbe fcljip tot Scvilla bemaert 
ioYenbe al-baer met meutoe berberg tot een eeutütge gcbencRcntfTe onbe tfjotiben toojbet : mat 
baer af in/ beelberlep geleerbe ,§>cb2pber$ fytl&tti befe baert foo boogt) berbeben tnbc loftncö 
bermaent/bat nocï) be memode ban Canus , nocï) toan bet febip Vi&oria trooj ecntgbe ouberj 
bom ofte ttjt bergaen fa!. <6jjeujche lof boojt toe bit eerft met eè* fonberltnge confï btn <£loot 
ber Sterben on£ m Caertcnbooj-gbeflelt bebben/om/gelijcU be f&oet fept/'tgefchilefcrde Land 
uyt een Tafel te keren. ï£ier iö Anax imander b'eerf te in gcüjfcft/bie banben gantfrtpn omme* 
ïoop Der herben een <£a? rte bccj-geftelt beeft / alö niemant bat nocï) geDaen babbe. I tetarus 
i& b'ccrfjc gr.ixiee(t bit met een bcrrlaringe'tabcffbilberöc ban Anaximander upt-gfjelept [jeefr. 
M.Agi -npi om de rifmïiefagfóftmt #jn buffet te toerrtVrcn/beeftooch tv-iiicn een jfóapneofte 
,€a^1e iatri limégajttk Aïüguikfc ttluncct IjCift^tfi Piinius&firjt bat Ijpmct te fetfbefor f bef* 



Het Schip Vi&oria. 



21 




2» Befchry vinghe vanden Cloot der Acrden. 

ItngOe fg gBefjoïpcn in jtjnbefcftèpDinglje banbe Netelt. Socrates Die betmae rbe <*&netB/Jjeeft 
oocu met De ücfct)?puiiïglie Dei: Caerten bermaetht gljcujef f t : öocft tot leeringlje enDe modale 
HMwWopftie/alfo fulthg 5uu epnD enDe ampt ujaiö: Die# uertoonenDc Akibiadi een Cacit Dan- 
Den «Cloot Der HcrDen/Deeft fjem gcbjaegljt of Ijp ü)el fonDe tonnen inpfen macr Dat «5#ecfeen- 
ïanD üiajS; enDe Daer na wacr De |f aDt of 't lanöfrljap Dan %t Denen gljcleglten üJaoV' CUielcu aljö 
Alcibiades boltomentlrjcfc gïjeDaen fjaDDe/J)eeft Socrares nod) gi)efept:nu/ o ,§oon Dan Gtinia, 
tonjt mp eenjs ijt'er toner u l£>aucilrir ue ILanDen leggen/ utne Ijnpfen enDe ecneitf maer alfo Die 
inDe befc&pbingfje Dei$l©erelD$ niet en maren göefct/Ijeeft Dempfe #öilofoopI) Dontopfecer* 
fttcöngrjepD enDe IjocDaetDpe DanDen iongftcn man gïjefïcaft / alg op eenen clepnen enDe onbc 
feenben rrjcfcöom 3pnen roem öingenbe. <£iï fjier meDe fp genoeg!) Danben Cloot Der Her Drn. 

f^et fclji» Vióloria,Daer mp af bermelt gebben/te I)ier booj af-gcbeelt; mp fulkn f)et Hattjng 
ityt Dat Daer om (taet/na Den fin bertalen/enbe Daer na Dan Europa Defe Caecten beginnen.] 

Vertalingbe vande Latijnfche befchryvinghe van het (chip VICTOR IJ. 

ICk hebbc alder-eerfl met zcyl-Ioop 'trond der Eerden 
Omringht langhs nieuwen wegh, ó MAGDELAN door U 
VICTORIA word icfc ghenaemt recht nae mijn weerden: 

Mijn Vleughels zijn het zcyl, d'Eer mynen loon is nu: 
De Zee den vyand was daer iele met (treed vol veerden. 

[Die tot Eer comen wilt voor arbeyd niet en gruj 
O niet in een (acht bed de Eere is gheleghen: 

Niet in des Schooriteens hoeck^niet in des Tappers huys; 
$y word met fweet en forgh,gheduld en ftrijd vercreghen; 
ö long-man .foect gh y Eer? wint die met (weet,(brgh,cmys* 



Europa of Kerftenrijck. 

' 1 \ ■ 7 

/èP\ y i 




24 Europa of Kerftcmijck. 

Dgt tg toel lyd tlepnffe bed banbe beelen baer be Itëereib m gcbeelt too&maer fb-men 
opftc[)t neemt op be bcugljt ban't llanb/be luftig£jepb/ |cf)oon|)fpb en rtjchbom ban* 
bc fïeben/Det toel-bacren banben ijanbeï/ neeiff ifllïcpb eubc bclcefüljepb bet trtüjoon* 
beccn/met be glo:ie banbe fcrjauenen/enbe in gcfcbtthte regccrtnge alle anbere oolelic* 
ren te boben gaenbe/foo (al Afia enbe Af 'rica , jae oock Ijet (föaub-rncue men gl :a üj fl moeten te 
ruggfje (taen/enbe befe beUennen alg een Comnginne ober alle b'anbere beelen/enbe (gelijtH Pli- 
nms feg[jt)eene ©oetfter ban bet bertoinnf be bolc/bat ober alle be l©erelb tjeerfcbapppe heeft 
enbe beboubt: fulchg i# getueeft bc töomepnfcbe macht/Die in 3,talien/ b'ebe.fie $jobincie ban 
Sterft enrrjcft/op-gequeecRt $tjnbe/met fjare blercüen bit gantlcbe ronb bebangben beeft; fo bat 
liet &tjrt* ban Conftantinopolen/maer een af-fetfel to ban't ftoomftfje ïtepferöom/boo] eon- 
ftantino omtoonbete rebenen op-göeb^actjt» Sn anbere beelen 3on loei eenige (teben/ bit ont 
ïjaer bpfonbere grootte bermaert 3tjn/enbe be gemeene ober-treffen / ate baer 3rjn in A (i<= n oe 
fteben Babylonien, Niniveeitb* lerufalem ; tn Africa,Cartago ; in America,Cufco;m Hifpania 
nova, Mexico : maer bat jijn foo eenigrje plaetfen : ban in Europa ïjeeft eltbe l^obmcie fooba* 
tiigc ^oofb-fleben/bat be menigrjte Itrfjtclie r bertotnt be groote ban eenige particuliere» <t£nbe 
toie en fal bat niet toe-ftaé/alë tjp maer en ober-loopt met 3pne gebacbten/öÉ rijf bom ban Ve- 
nenen; be magntfif entie ban fcoomen; ben ïjanbel enbe erbarentfjepb ba Genua ; be lufrigbepb 
ban Milanen; be grootte ban Parijs; (een$ Coningrgcfeiö geltjcKc ftabt) be grjelegljentrjepb ban 
Marfilicn/enbe noefj bele anbere/bte bier te lange $ijn te berbalen i <©m bit Deel be$ Wc relbg te 
eeren enbe te bermeeren/febijnt alle frapit Depb enbe tuft befirb gbetoeeft te bebbei.» t©aet bat 
nu bename ban Europe af-gtjecomen i& / can rmaltjch gbefoebt ofte grjetoeten toojben : toant 
fcat naer Europa Ty ria.ban i upiter gefrtjaf tbt/foo fomnngr meenen / befen natm genomen f ou* 
be 3ijn; bit tan mp qualicfe in-ballen. 25p on$ toojb bit beel gemeenlicfe UerftenrijcB genoemt/ 
om bat fj.ee tCöjifrelnefee <*t>ïjeloof meeft onberrjouben enbe bekent tg ; baer alle anbere natiën 
8neefïmetong(jeioof of twmt-jjeioöf befmet^n/boo^flaenqemet allemacijt b'on&unb banbe 

Ujaracljtifllje 



Befchi 7 viughc van Europa ofKerftenrijck. z$ 

toaradjtigöe ticïfQtc, <©m Defe tooo^treffeltc&ö^Pö U) oiöen top oor h boo? alle bolcfieren flcfteït* 
€>m Dan oe palen Dan Dit fcljoou Deel üjcI te üjetm/j'o flaet DcfeCaerte open. Dact lülDp ficn l ; oe 
Dat Africa geoeelt tg Da fterfienrijto/met De JBtDDelanDfrtje EeeiDte oor meDe Afien tipt Rupti 
taant ten noodden opbjacrtjö fjcbDp Den Archipelagü.certrjtief Mare ./Egaeum-Den Mare Maggio- 
re,eertt)t# Pontu? Euxinus-, Den Mare delle Z>bache,eertrjt0 P.ilus Maeons.Die/al |}oe toei Datfp 
berfejjepben namen t}eüben/nocfjtan>ö met De jjfótDDelanDfcIje gemeen üggen/DJclcnbe Allen Dan 
Eurupa,Daer toe fjeipt Tanais nu Don genact/een bermaerDe föcbirre/ Die banfjnet cojtpjontj 
af/met upt De Hyperborifche bergen/als fommige fcl)£pben/comcnbe(aifo Dacr in't begrnp ban 
ttoee IjonDett mplen/oljelrjri* Iov ?u s enDc .jBatljnö Dan jBirtjou gettipgen/gcen bergen "gebcn* 
Den en U)ojben)tot tube jSoojt-Zec/een Utme getrociié/Europam af-fcl)ept:Uiaert nu bat Pon- 
tus Euxinus quam inDe ^oojt-See/foofouDc Europa gantfcöcltjcn een <£planb bcufen/rcaDg- 
omme met De S?e brfct:bacr batnubobcn/foo gljcfcpt t# met b'anberellanfcen ban Afien ge* 
tïecljt té. 3JnDe langte tjeeft oit Deel gereuent banDe uptcrfre ^ee-cufftngen ban $do?tugad alg 
namentlicü ban Lif bona tot <£onftantinopolen toe / i?et lefte ban «i^icclienlanb / ontrent »oo 
feuptfefje mp!en/enDe bptanö ebcn foo beel tnbc bjeebe/Daert bjeebfte ïjes/tc meten/ ban Sicihen 
tot in Sc hncflnnien , D'upterfle UanDen banDe |*ooibcrfche cantrepe. <£nbeinalbitbfgrnp 
3tjnbJcpntgt) plactfen Die met faeüjoont en srjn/jae bebcrgljen féifö/lntt ban tneeu/bebben coni 
jjaer inmoonDeren; geen oSplanD foo clepn of foo berariit/baer ficn gfreeu bolrlt en onberfjouöt* 
«!De Hocfit i& fjier meer Dan bp anberc natten foct/lieftick enDc aen-ioclirnoe, ntaltcnDe Daer-om 
oorfi (jet bolch ctbiler enDe geicniclitcr. Bpbe&ebiere Tanais eube Palus M?cotis tft uiel rmibct 
cnDe onbequamer tot bjoouiitg&e: (Daet rpDen De menfcljen met alle nacr familie op v^glieng 
tnDe Dragen fjaer Uupfen mebe/gfjelrjcfc De^cbilD-paD Doet) borh %p inn rfirt ban f^dterjfen/ 
om Den l©inter/Die Daer 3tjn fjecrfcfiapppe fonberlingbe &ecft/af té tóccren.<£nDe boot Den f Ia* 
otgljen banbcl Die nu Dooj anDeee bolcbcren ban Europa op De $oojberfci)e Uanbm gfjerueben 
toojt/fo begint allenf Uenja De tooeftifi&epD in beel ban Dit bpftet bolcu te bcrgaen:3# Daer-om 

2$ ; nut 



2,6 -Befchry vinghe van Europa of Kerftenrijdk. 

.«riet te ttopfelen/ o? aKe Handen en tooien luftigf) / ende bjurljtbaer dooj't bp-tooonen / enbe 
opftc&t baiiinenfcöen/aljEi rrpgenbe eene focticDepö ende nieutoe bnict)tbaerf)epb* «Dit badden 
teaomepncntoelbcmeccfet Abieonbecbe55arbaiffcöcmenfcbm altoog ban öaerbolrHbcr* 
mengden/om 'tlanbeenjdeelg beter tebetoaren/cn ocfk 'tboicn cibiler tcmafien. l?ct iö fo ban 
denatuere gefcöicBt/bat bar de Handen en onbntcbtbaere / notfjtang (teren en doerfi bolcfetet 
toapenen boo?t-b?eng{ien; toeber-omme facöte $zobïnrien / lieden toe! begaeft met berftanb/ 
tnaer tntt foo bjoom nocjjte rouro* SDit i0 in fterftenrrjcR feer gbematigbt/ baer d'eene Batïe 
b'andere macö belpen met berftanb enbe metter band/ met bererpgen enbe betoaren/mengen» 
fce be glorie ban be toapenen / met be eere ber frienticn tot een beerftbapppe ober andere deelen 
4»eo ï©ereld$.«©e meeftbermaerbe|^obtncien in Europa 3ijn,<£ngelan0/$iland/ ( g>töotlan0/ 
^pacngten/©;amKröc6/©uptflanb/^talieiv^labon!en/<©nec&en-land/^ongarien/|dolen/ 
inct fLitïntanien/ji&ofcobien/ende bat balbe opland daer j&oojtoegïjen/ £>toeden/ ende 45 ot* 
land in té. Bande oplanden 3tjn de brrmaertfte bn'e/ boben gbefepdt / bp-be toelcue Sici- 

lien, Sardinicn , Corfica,Candieri,Mallorcque,Corphu,Negropontc,ende meer anbere/ romen* 
te aljES Heerlen enbe oEbele^öefteentenbefe Coninginne bercieren: t©tenjS loff gbp particu* 
iierhjch fult binden \)p Strabo,oie 3r>n derdeJ5oeca/en andere na-bolgende/daer-mebe berriert. 



Befchryvinghe van A(ien 4 

ASicn i$ Ijrt ttoeede beel ban* tedtriitB / alg bobrn orjcbeeïê / enbe yeeft ben naem ban 
A{ia,^ofbter ban Oceanus ende Thetis- of gljelijcU andere tóillen/ban Afius, £>one ban 
Macncus Lydus-,ftrecRt boor t ooften banden nriddaglj tot bet noodden toe. <De Hpmittn 
naer't tor |ien jijn de ftebieren banden #ijl ende ^anaiss/ met de Mare Niagiorc , enbe een ftncfc 

bande 



Afien. 




A s I A 



2 f Befchryvinghe van Allen, 

banbe IBibbelanbfcne %tt. flenbeanber $pöe foo ïjttft f)etOccamim,bieEous gtjenocmt 
too^t-, in't oofren b'3nDifcI)e naer Den miDDagï)/ cnDe De *>rpnff|}e nac't noojocn. dommige 
maücn Ijet febepdfel booj ben $ijl üanben 3Crabifcf)cn giüjam/alfo-men moet int af-feecfeenen 
foanbe iLanD ftrelien/lieber be éee nemen/ban eentgfje tuinierende bergljTaums loopt mib* 
ben Dooj AlïeH.fïrecnenbe ban't tueffen tot net ooften toe / bebbenDe ecne b?eebc ban ; ooo (ïa* 
bien/enDe eene lengde gelrjc A den felfg/tc toeten/ban 58060 fladien* IBen bout bat Afien \»el 
foo groot 10 alleen/alg Europa enbe Africa t'famen 5ün : boel) ujo?Dt met foo bolcuatljtigï} göe-* 
bonben al# Europcjjoe mei (jet begrijp groot i&ujant beef groote IBoeftpnen/ IBeeren/sanD* 
flrbngbeplactfciyfclxrpcbci^ 

benmeerber enbe mentr bbulDigfycr g[)emeeft 3rjn/Dan nu / terunji Dat boo> fjet onueleeft regeer 
ren banDenCurcR/bie f)tcr iwm en bjeeb fjeerftrjapt/binmoonDeren beiniinbert jijn en 'tlanö 
oorli/bat bjel eer in hifi p!aet)t alle anbere quartieren te boben te gaen/ nu befolaet iepöt/cnbe* 
mtacm om te ploegden/ berfjart/baftigb/eben eeng gneltjefe fjet bolce i>J bre't befittem jDaet 
tnDe tpDen banDe 0omepnenujas: fuer alle Ding tnfoobanigen oberbloebt/bat be ftoomfebefo« 
berfjepb met be ttfiatifc fte bjeelbe bermonnen 10 gfjetoeeft. Refter alle be beerfebapppen/ baer. 
be iBerelb bp gberegcert ig gfjeboeeft / 3ijn bter upt gbefp;otem ^ier rjceft N mbrod bien gbe* 
fcoelbigen 'arojen getiinmert/bettoetBenbe «©oog toom ; uiacr Doo; mp in bit onberfï and ban 
foo beel berfebepben 'ftalen gfjeeomen 3tjn/ enDegneDujongen met éen onfegbüche moepte een 
Itëoerft dit uujilö ober te fettcn in anbere fpïafie, %ierf)eeffbe Coninginne Semiramis gbebfl' 
rmnecrt/monberlicU in rjaer oo?logé enbe timmeragiem $icr beeft oottt bc (ratst ban Cropen 
Sïj^egJlfn/bermöertbooieenlang-burigrjebelegOeringfte/bontoelcliellabtbarrnoojfpmngö 
Reerne treeden aUeDc HanDen Die m Europe $tjn:maéc met rerfit bet GoomfrbéfiucH/ Dar ban 
Romulo.upt be^ropanengcfp£otcn/eerfrop-g<»baeUtö\ HDïe caa mibcrbalen alle befeboo* 
ne HufMjoben/die inde f^oblnrienlwi Afien placfttcnte ;rin* De cofleït jclïlieuö bande peeren 
eiibe gmuta! De macfjt ban boltfccn fomtjjtg op-gljetyac&t bp De <£oningcn ban #erfien / tot 

rutne 



BcfchryvinghcvanAfien. *9 

ruïne enbe beff ruttf e banbe <6jtecue n/of méér rot baer epgljen berltejl&e&er Xerxcs/oon ban 
Danus, met e*n frfmcUeltcae meitfgbte ban bolcn af-romcnbe/ ïjeeft cm bjuggfje gemier t ober 
ben Heiie^polKum > baccï)P3ÖnbülrtiDeDcobeL• paHeren :baer naergingö Drop een noonhte 
flaen/enbe bermercKcnbe 'tilanb bol gncinapcibe Hupten / tot 5pnen Dienfr/n Os De Seebe* 
berHt met fcljcpen/öeeft Ijem üiel gbriurfcirl) gneatbt : maer alfoo \yp beftonb te gcbcntiicn/ Dat 
ban foo grootcn menigte binnen bonbert jaren meinanb foute ober-blpben / xtïn Jiem be tra* 
tien upt b-oogfien gbefpjongben. €>m bit gbebjeit te ünefcen/ cenf beeltf ooeü om ten eeuürr? f e 
naem te rrpgben/Ijeeft Alexander Magnus btt Hanb obcrvüribigbt/enbe baer nae tube incDom* 
men ban Aden 3ijn leben nibe lof gbeicijooten ; alibo bat b^fiatifr!)e rueclbe/ gftelnrli be (onofi 
ber Syrcnenjjier boonnaelo t?e tyomen plagb te betemmen tnht te berfarbten. Dariusuj^De 
lactjte Comngb / ban Alexander bermonnen/enbe baer nae i# Afien onber be Cfïpitppuep bui 
Alexandernaer 3tjn boobt gefcljeurt enbe gebepït. Pm bomineert nier ben grootcn <iurr fe m 
ii)cr gefept fo Mahomet, baer be Curcafcbe iüepferjj bare roemop bjagé/upt Arabicn bocit- 
ÖÖecomcn/Def ft f)ct fonbament ban befe beerftbapppe bclcnbt 'enbe met een ongbeg»*onbe fee* 
te enbe rerf)te b^abbcltngbe foo bele bupfent pielen bebjogfun. 25efit ober fulcr 'tof jehaebt Der 
O(homannen,al 'tUanb bat tufifDftt Pontus Eux]nus,Mare y£gyptum,be ÜfölODclanbfrriC Xtc/ 
^gypren, b'flrabtftben Snbam / be #erfifrbe / be töebicrr Tygüs, be Cajpiff bc £ee /enbe be 
cneböc bte tnfTtbm Ponrus Euxmus enbe Mare Cafpium gaet/ gbclegen ttf l^et anber be el bat 
bp Europa naefl gbclegben ioVtoojt banben qrootcn X$t rtogb ban jfcaftobien geregeert/ e» >be 
i$ brüoten met be bcbjofen ^ce/be fccbïere Oby , bet jBcer ban Kvtaya , ene e baer af een if^te 
Öbetrothen tot bc Cafpifrbe £ce toc/imt be engbbc bic ttifTclien bc <£afpifcbc£e* enbe Pontus 
Euxinus lepb. ï^etberbcbrcl boo.it cnbrr bri grcomi Cham, Jtrpfer ber Tartaren, voieno v& 
len aen (jet ;unben $un be Cafpifcbe Scebr arbieve laxart -s,o?n bttal) Imaus? aenüen opgang 
rnbr hetnooibcn be g octc £ff; fritUüfrw bet gbeftdör fine» twiben $ertonb ber fl&ofrobS 
ten. Bet bierbe toejfct tut beleren bantei •; Sophy , enbe begrnpt [jet C*twgrrjr& ba?vf0T |ren/ 

(ïfWjrnbc 



30 BdchryvinghcvanAfieiu 

hebbenbc b'Otomannen atë tmgöelrjriifc bpanben int toeft envlpet öijcB banben grooten Cham 
wit nooibcn/enbe int ooften be&ebiete Indus.aenben inibbagö/be roobe %tt eertnt$/nu o-an* 
Dtfriie Xte nhenaemt. ünbien fjecft &ct bofte/ eenllanbbe&enb boo? be toonberlöc&e bieren/ 
menfe hen/aroote tteben/nienigïjte ban fpecerpen enbetrupbcn/ alfoo Dat be perelbtuet toon* 
berber enfennnt te hebben; biet 5Ön be idoitugcfenin gtooten aenften/ alfoo (jaren Comng tru 
bupt ontfangfit ban al be ^ee-fteben/banbe »rabifc&e inJjam/tot f)et fjooft/genoemt gemeene- 
IncU Cabo de Lampo. 3« anberg getermineert met be boo^ Hanben/enbe met ben Eoiichcn 
Oceanus.plagb in boojleben tpben een Coningö te öebben / g&enaemt Porus,banben grooten 
AkxandeF bertoonnen/toel be bernaemfte om $nn grootmoebtgjepb enbe berfïanb, <®t : felbe 
anefraeoht siinbe ban Akxander,toat eenen bictojieufen iDojft (geinen öp boen toag) benooz* 
Se te boeni beeft gïjeanttooojt, tgeen bat u befen baat) f0 aenrabenbe/baer gijp m Öebtbe^cöt 
fioe tranen enbe &ofcö 'tgelucfe ber menfeljen i$: toelc&e topfe enbe bjyme anttoombe Beeft mt 
fcerte ban Akxander fo grooten trae&t göe&abt/bat ftp Poro gljelcöoncKcn Beeft tleben/be oube. 
Sipfiepb enbe een grooter «Coumgrijcn, m m in 3Rnbien beel Conmgen; toant pebet : U anb* 
fcnap beeft bptang eenen Coning/ baer t fonberling onber fïaet: öoe boel bat ben groote Cham 
'tober-nooft ban beien tè/bie aê ijtixx tribupt geben.^e toonberljepb banbe <©liu8anten/Rhi- 
noccrotcn 9 ctc.fuIlen bjp bp anbere Caerten b?eeber enbe beter behalen. ^ fln baer bient nocö 
Duel totlofbanbitgfietoeft/tjoe batter gfjeen beel en té banben €loot ber Herben/ baer be 
la.&clutfture meerber af fpjeec at / atë ban bit bermaerbe Afien. 25efiet be 25oee&en jBofeg/ 
Sant begin tottct epnbe/'tfcbeofel ber menfeBen/boo?t-gang/t©ilnbie/onber-gang/45obf biet> 
fïni/miraruten; 'tip al of in Synei^Mefopotanien/tïLanbban beloften(alle i^obmeten ban A- 
Cen) gebeurt. ®u ooch ten leften/be berlofimge ber mcn|t t}tv,/St e onberfatie ban <0ob$ |>one 
op-bee 2Cerben/5rjn boob/ong leben/foo beel berfe bepben goebe leeringen / baer top C&iftenen 
onfi nae regulercn/sijn altemael bier eertf boojt-geeomrn; foo bat befe tegbentooojbige Caerte 
enbe anbere meer/bier nae gljeftelt/be olaetfen Aen-topfen [al / t>it mee(t uvt oube enbe nieutoe 

M&ettament 



Befchryvinghcvan Afiem $t 

CeframenttJtrmatnt toojben* «Saer-om ig gtooteltjcSjö te berlaflê onfe onatrjtfaemïjepb/ bat 
foo fcfjoonen Deel Wtttlttë/ fcaet [)eel 3üerfrenTür& fofecr aen berbonben ioynu flaeft onber een 
^pjan/Die te memone toan alle befe bertjaelbe Dtnrjen/booj't üaaen-getoof/ bat beletten San- 
fce tnujoonberen beftt/laet bergaen/en belet tot nut te ramen. <©f Daer ujeber ecn£ op-fïonb ce- 
nt» Godeftoy, <©?abe ban Eillon,irie met <*5ob0 gftelep/enbc ber Cfmftenen birtp / Dit lanb bat 
<5oD0 5>one eertiito betrebè" beeft/ toebet moeïjt bcbjpen banbc onuptfp?e«elt?rfte lafr beo fla* 
berntj& baet't nu in fleert: maer icfi entoeetniet of befenüjenftft fonbec fontrament io/alfoo in 
turopafclfó Den ïnanb öcö vöoilooglto foo groot ïo/ öat f jet natiüoeliefeg macfj^gj) igbten met 
wüaöc miDöclen upt tebluffctjni,. [TDajcom U)p Ijtcr alöii£ upt-ïocpen; 

OChriftens,tot wanneer fult gHy den name draghen 
Van C HR 1 ST V S , V reden Vorft, en twiftigh leven bier? 
Ach! ftilr ghy nemmermeer de Oörloogh van u jaghen; 

Verdry ven den bloed-dorft,en WuiTchen toorens vier? 
Sult ghy dan voor al-ti^d u eyghen leven wonden; 

Sult ghy den Turek feer wreer akijd ghenathgh zijn? 
Hoe? lal u iweerd dat fnijd verfchoonende bloecl-honden. 

En dringhen wonder heet u inghewand vol pijn? 
Ach! ach! die raferny moet verre van u weien: 

Want ghy zijt al ghelijck de leden van een lijf. 
Omheltt den Vrede biy van C H R I S T O uyt-ghele/èn: 

Een Land dat Vrede heeft, heeft welvaert en beclijf. ] 



Strab» 



3 2 Befchry vinghc van Africa. 

STrabo i$ ban opinie bat Africa tlepnDer cnbe minber tg ban Üerftenrijtn / eenf beeljS om 
dat bP De mate neemt banben #gl af/ Die notrjtang beooog gljenomen te toojDen banDe 
rooDe Eee/a!foo Ptoiomxus toil : cenf Deelg ootU om Dat een stoot Deel nae'tsupben toe/ 
nopt Den ouöen en ï& be&enDt getoeefi: Debben Daer-omme met toel tonnen fpjeftcn ban* 
De gvoore ban Dit gebiefL ^ebenf Daegfjotoojt Africa gebeeltm bier beelen, gelntfa Dat loannes 
Leo \ii)0t. «De Deelen 5(jn Barbaria,ujel f)tt befte enDe bmc ijtbaerfte/ befloten met De&tlantt* 
fcbeenDe jBtbbeianDfclje Zeen/Den bergb Atlas,enbe t)et ILanbfcfjap Barcha Numidia, anbetg 
Biledulgend,bepaelt met De Sltlanttft be 2ee tn't bjeften/enbe Denbergf) Ar las int noo?ben; int 
oofïcn looptet tot oe fïabt Eloacar toe : De t©ocfïpnen ban Libyen jnn aenDen miDDagl)/ enöe 
maften alDaet ï)tt flot. Libya inDe Ar^bifchc fnjaecK Sarra gbenoemt(Dat een HDoiftrjn bete&ét) 
|)ccft ïjet beginfet banben $rjI/tot De 9ttl antifc be Xet toc/bebbenbe ten 3upDê De Nigricen, enoe 
aetrt noo*ben De Numidas* 3De Nigaten 5511 alfoo gbenoemt/ om Dat De inbJOonDero* f Vnact 
3ijn/of ter oojfafte banDe öebtete Niger,bte bier Dooi-loopt/enDe beeft boo: upterfte palen aent 
nooibcn Libyen-, acn't 5ttpDen De iEtiophifcn e %tt\ aen't bjefïen |)et 0rjtk Gualat2e,mDe tn't 00* 
ften bet Êijtü Goagac: foo Dat Deel a fnea befloten ig ronD-omme met De %tt i bebalben aenbe 
cnatJDe/D.ier De roobcSee gbefchnt b)o?t banDe iBtDbeianDfrlje/en rjangtlner met Allen balt* 
<2Dn gbebJtft beeft frlutcheUicUeenbe Dzooge ïOoefrpnen/luaer m Datbeel feltfame beeften baec 
lioubeji/cnfce tg een Wöttftc v ban beel D iberftlje flangen/aljo Dat booj een fp^eetu-bjoo^t bp Den 

Öllbenplag!) te 3tjn ; Africa heefr altoos wat nieus. 

Leo, Die oefe %anbenbcffftteben beeft cnbe beften/fept Dat Libya intet ior beelbJOt ft enbetotlt 
fé/foubef föcbterett/ 25efeen/of eénigb anbc t foct IBatcr / ten fp De «LoopIupDen jultj; meDe boe* 
een op ïjact &emeien-, foo Dat tip Lucanum te rctl)t gfteff ( zr ben i&. 

Doetons,ó Leytftrwn nu nae Scyneri heen ry< n, 
Ofnacs her warme zand, vari'tdoiftigne Libyen. 

3Dc plaetfenbp ben Öcèanus icsj&cn beluoont bauöc Azancgi,Dat een fcltfacm bo'cTi tg 'tv.be 

•■ timer*» 



Btfchry vinghe van Afried 




34 Befchryvinghevan Africs» 

nimmermeer ban om te tttn ben monb outber Ut / aen-gbemercfet bit foo feer fïtnt f?a:be ent» 
toupl 10/bat fp fclfiö bate een frujoom af fjebüen/bebecKenbe bic met een öbjalc* l)oe toe* bat Io* 
hannes Leo.bie bit toe-fcbnjft baer gljefcfjitütbepö / meenenbe bat bit een particuliere rofhipitr 
tj8 banbe Abelen enbe bjel-gebojene. Cadamuftus noemt bit bolcfc arm/leugbenaïbtiglj/enbc 
tot bercaberpe feer gïjenegijenj tlnelcfte al be flfriranen feer gljemeen isotoop ober fulchg m\z 
trantfce trou/be Afcicaen?t|)e trou gbenoemt 5fint &gcli ban Bon i gaen bc inbjoonberg met 
bloote lUcftamen be gantfebe Corner boo? - inbt IBtnter oiagDcnf e ©ellen / enbe ma&en oor k 
j&aer feebben ban #?!terijs : ban alle geloof enbc fieitgie feer becb jeemt / iebmbe boo?f afë 
beef tentt^ouujen enöe Innbererf 3fjn gbemeen/niemanbt en geeft biet een epgben n aem / maer 
tooien i.tenonnt of nae baer magberliepb/bettiojiepb/of eenigb anbere cjualitrpt. f|n Nubicn 
i0 groote inetitgDte ban fenpniglje beefïen/enbe baer ober foo groote cracfjt ban fenijn/ bat een 
graenfcen onber tfjien menfeijen om-grjcbeelt/ bit inben tijbt ban een guartier tiurg om brengt» 
%t 23afïSiftti0 öreft npt Aftka ^pnen oojfn jonrft/enbc iiö niet groot ban ?lif ftaem/maer freren 
ban fennn/een pefï ban alle peften/met een tntt nlecr fcen tu/t booft/enbe gnehjeh met een croon 
bei eiert, laegfjt alle b: ^>eruenten toegb met 3fjn gbeblarg / bjceclit be fleehen met fenfjn / enbe 
tnietfr alleen boo^t aen-ranen Crupbeti enbe Zoomen, *£et Serpent bat Artilius Kcgulus be* 
frOoot/aliö oft een ft abt toaer genjcefl ujag in Afïica : ^r ^rojpioenen 5tjn nergens foo fenp* 
mgrj a!o Ijfer* PEnlus fepbt bat b'oof aecn ban foo beel berfe Ijrpben beefïen ig in't gebjerk ban 
H^ater j toant a jö foo beel biberfclje fooien ban bieren üp een toergaberen om te tytnften / be 
fommtge sijnbe in baer uatuerlfjrhe begeerten / mengbenficrj met beefren ban anber geflapte/ 
enbc baer 'af e omt bat foo In anbere fatsoenen m btfe ïLanbcn gbeften luojben: enbe gcltjrn Sa!u- 
ükïs fr hzfifr/Daer bergaen toe! meer nxafttpti in Aft-ka rrbebrten/rnbe geboobr banbe beefren/ 
ban booi eeuigbe an&rte ftecHten. <Dorh b: booificrjtigbe natner f of beel eet <tf>obj beeft i\\ bit 
11a b eeüfhf) bolcfc gbcfrclt bie met fonfeerlingbè epgenfcepb toeten bet fenfjn upt te trccuen:alg 
nameatlncUö2P/ylli,biciuöaer3licbaem eeuigfje berJjoleutrüfijt bigben tegïjenpbe frlan* 

g0em 



Befchryvinghe van Africa. 3 ƒ 

fjercenbe öebben cenetopfe bat fp Ijare fcinberen terfionb nac be geboorte b'albet-tojcetfïc £>er* 
geuten boojü^rpen/ombaer mebe tebep^ocben/ of bie oocu banbcn ecljten cnbe reeljten beobe 
3ptt #ebcnl öacghjs bint-men oberbltjfielen ban Die natie/ matl)tigli ooru om be Serpenten te 
boen (liilen/enöe 'ifennn te benemen» ©pDe Hyllos 5pn Garamantes, Dacr De beeften niet renen 
dimmen tjalgtoepen/alfoo beïjoojnen rectjt upt-gacnbe/rjaer int arafat fouDcn beletten* Met 
mant en Ijeeft eew fefcere ï£upo-b?ou/en be fcinberé «pi t)ct bet|et)epbé fcp-flapé boo?t-romen* 
öe/too^ben alleen naer be gfjelijclienifTe bant toefen g(]e&cnt.3Dcfe kanoen toojben nu genoemt 
be TBoeftpnen Nafzonac enbe Carchfe. T&tn tempel ba Ammon, bie in Libyen placi)t te 3ijn/ 
om bet bermaertDepbjs mille onber alle i^tfone^cl^pbcrovbeimaent ong ootü om eemgr) 
toerijael ban fjcm te boen. 3Defen tempel toajs getimmert ter ecven banöen 3aubteen lupiter, 
enbe lepb ronb-omme beeingelt met groote IBoeftpnen / baert niet en tegent/norfe ooc eeuigfj 
H3atet i$. <©oti) i£ be plaetjs felfoybact oefen tempel m iepbt/ met fenoouc luflifltje llflatcren 
befet / met alberlcp boomen enbe bHicljten feer plapfant/ bebbenbe iubc lengbbe cnöe bjeeDe /o 
fraöien : tDeUocljt oorfe foo foet/gfj» iijri» fp in't aen-comen beö Ibomeijö plagb te 3nn,foo bat/ 
ïjoe toe! anbere om-leggenbe plact jen/met een onberDiaglKlur&e Ijtttc g!)c placgdt ^ijn/öit §{\t* 
toeft alleen b'^ntooonberg met een foabcrlmgbe lufr bermacrinv Camby fes is rcr.o tor btfen 
Cempcl gïjerepfl/ om bien te beroobcn / enbe beeft een 3legï)er ban 50000 mannen berteu/ 
bie booi be crarbt ban l)ct m\b ober-ballen en ober|to!pt toie rben. uier berre ban be fe plnr tjs 
ig ban Herodotus enbeQj; unius be <£>on-fontepn njietfclbt/ bacr ijet ïDater a!s De i>on op- 
naet laeu ig-, op ben mibbu w b/toanneer anberö be meefte f)itte iö/cotit-, aent c abonö fjrrl toaniu 
mbe miöbemarht ongnetempert beet ; enbe lior ten Dagb meer gljenaeelr / l\ce Ijrt VBstit in 
toarmte meer af-gaet-, foo tatfet tivt op-gaen in eeuc ttappc toarmtc alleen bluft, fyxi af frpbt 
Sihus Italicus in Ivtt beröc Boer!:: 

Dicht byde Kerck (ó wonder) men aenfier , Een Fonteyn laeu, als den dagh vaffc of vliet: 
Cout op den tijd c als Phoebus 'tmidcien licht: Heet als de nacht is du) Itei van ghefkht. 

€ 2. ^Drfc 



$& Befchry vinglie van Africa; 

ttëefrJTontepnetoojD ban Andreas Thevet geftelt bici)t bp be (ïabt Bordena,enbe ïjp tg toef: 
onDf v be uicuüjc &cf)?pbct0 alleen Dtc banbefetbe bcrmaent. 

Dfcpniob ober Den yfiquinodiael 3tjn De JBeltten/ Die onDjagclrjc&e ftitte Deurgaeng m baer 
lanD gbcboelen. *E>aer ober ifi Dat op feheren trjDt bairt jaer ïjaet bleet foo bcrDojben ieybat/ 
in-Dien fp niet en gf)ebmpeüten remeDien ban b# ;èout/ fouben terftonD fïerben : foo te ban bp 
bit bolcn groote nee rinoöe met bet «èout / bie bet felfDe ooen bertoopen aenDc Nignten op ee* 
ne bjeemDe topfe, <£erfl foo leggenfe bet ,èout op Den cant ban eenc fiibiere aen lioopen/enbe 
(lellen Daer eemgb tepcücn bp / enDe garn boo^p Uicgb : Dan tomen eenigbe menfcljen npt /Die 
«iet bekrnDt of gefien en millen $ijn; bebbcnDe bet &out ober-werct/ leggen eemgb <*5out Daec 
bp tn fttltue quantitept alfTe meenen Dat gbenoecb i& om bet jbontte betalen/gaenoorfefo \)tt* 
ncn enDe latten bet <©ouDtbp't £>otit. <®eanbcrebertoopcr0bant,£>ont tomen Dan üjeber/ 
enDe beljaegljt baet Dé UJiffel ban't <©onDt met bet £>out/nemen bet 43ouDt megö/ latenbe ïjet 
;§>oiitboo£ De onbeuenbe : jBaerfoo Dacr niet <*PouDt$ gbcnoetb en lepD/ \attm$p bet 45ouDt 
iiggöen/enbetoarbten of D'anDere toeDer-om tomenDe oochtoat bp-leggbeu fnlicn/Die Dat Dan 
Dor n/mfcien baer Dat foo gbcbalt/of nemen baer <©ouot incDer tiiegb *éit të Den banbel lange 
jaren met DcfenmibDelgbeD^ben. <©mbct £>outteD£agbeinrjn gbeenbec|teninDat llanD/ 
acn-gfjCinercbt De groote bitte Die geen gra£ toe-lact/norb eeiiigb anber rruut. ïBaft Dacr pet 
DAt 10 prftünittael : enDefner tegftettë DnncUen D'intooonDet # alle Dnegfcjö UDater met ^ent 
gbcmengt/tmclra eenbequamcremeDre té tegeng alle üperigbepb. [i&it too^Detinonfe ILan* 
Den ooch gïjcpjrfen •> jae fclfë jtjri epgen ïï3atcr in tptt ban fdefte te DnntHen. ] ï^et en regbent 
remmermetr fan baer ?lanö / ten+v mDe maent ban Slugnfïnö / September enDe <©rtober. 
^oojts* De menfibm Die f 'o ccmetucopmanfrljappenfonDer fp^efifn/^rjn boben maten f mar V 
pbflnef-mcn fept/ban groote ftntucre/ befcbenDe D'onDcvfle lijme a! bangenDe tot aen-tre bo?ft„ 
tor bol feerrn 'enbë nee! blrrDtat btigb: <t:nDebacr-om macb-men oocb alle baerc tan Den ficn/ 
Die beel grootcr 3t)n Dan ö: cufe, ^e opisüe ijJ Dat baer lippen foo gnalntüeu g^cflelDt?ijn om 

De groote 



Beïchryvinghe van A frica . 3 7 

%e groote fjetteng toil/bacrt hint) mcbe fclipnt te bjanbcn. Watt- omrne bat nu be iBoore n fo 
f toartstjn tjtf quahjcnen tf toeten: bte meet Dat [jet Dooj &e tracjjt banbe &on tomt/to jjeel bcr* 
boolt:toant aen l)et Dooft Bonae fpci $n bc mtooonbero l)cel | toatt / baer nocljtang aen't Frc- 
tum Magdhnicum bc Iteben toit 3ijn/enbe tè al een ecaente \m\bt &on/ gljerenent na ben Óc* 
mei/met De booif>plaf tfen* j&u/be j&öflengtacrto cnbe b'^talf anen tfjn enen totjt gelegen ban 
ben ^Equmodiacl ,inct be mtooonbero ban net lanb ontrent Caout bonae foei ; toacr tornt fjaec 
ban betoittuljepbfeairt ''Cbokubat onber #aen fjan tooont tégeelael)tig!);tn Zeyian en Ma- 
Jabainptetraaetenftoart:enbe nocijtano foo 5tln befc Uanben enen berre banben Sqmiov. 
5!Bacr bit fonbc pemanb toonberlucfeer mogncn fenpnen / bat in gantfen America gene | toatte 
Gcbonbé en toopen/ban alleen m een nlactovQinrcca gmoet<©f tornt bit banbe taoogfitc beó 
Ï£emcl0/of boojeemgöebefonberDepb bee Sterben/ of mebe boo| eentgöe epnnentnc n& fnt£ 
menfcö«ifelf05ünbc? ^ " w 



Befchry vinghe vande nieuwe Wereld, 

HJK të ötootèlürug te bertoonberen/ bat onfe booj-ouber js / bit noenrang foo begeer* 
Incö ban eet cnbe naem gïjetoeefr wn/met met allen banbe nennifTe ban bit lanb (om 
begrootte met retftteen nicutoc ïDcrelb gnenoemt)on$ nenter-gndaten Uebben.TÈii 
n «t u^} w l p ' p,,nmm moe anDerc ^rïnpberö/aljs namcntlncn fip Diodorum nft eer* 
fte^oecöenbe7 Cap.bat bit ban €artagn,a!$ öaer tucubonnncn groot toaimenbenaernr> 
Ittc& menigbbulbigFj/een groote «rmabe ter %n toe-gnctujï ïjebben / enbe pafTerenfcc boöjbe 
engne ban Gades,gecomcn $n fo een groot <£planb/lufngf)/enbe boben alle llanben fee? pla> 
|ant sonbe/alfoo bat bel* banbe intooonberjs toan Africa, berlatcnbe j#ei- SDaöerliK&e tooontn* 

€ 3 tillen/ 



3* 



De nieuwe Wereld. 



grjen/hiefouöcn metbeplaetfc ban hit eplnnb ücrttjanöelt tjebbcn/ ter»3P be ifêagffïraet bar? 
Canago met een openbaer piaccaet berboben tjaööc, bat firl) inemanb foube bEtboojberen int 

JjDebonDen <£planö meet te baeven/ten fpne bat A n ica niet befolaet en bierbe. <® ocfe fe ïjnjf t 
'latoöatin een anber gnetpeft een lanb i& gbcbm ft Dat Atlamica gbenocmt uiojö / ban booj 
aerö-bebinglje enbe ftatfigïje ftrnbbanbe Sce/nu berbjowfecn enbe bergaen. 

Clcmensinebeeen tDtfcipel uan S.Pieter, meent batnoeb tu\t$) anbtTboIcü te binben foube 
#in/bie onieï tegfjen G&<fielt/cen groot H anb brlnoonen; marrbeïbif bt ong te genaecken ♦, al|ö 
(fepb r)p) groote ünltjerMfTen enbe ujoeftpnen bit Hanb befclmnfen enbe befetten. Murina^us Si- 
til us injijn Ctonijcfe ban .êpaengicn fcnjrjft oocb / bat möe jBpnen ban befe rrteutoe ttëerelb/ 
ten penning foube gtjebonben 3ün met bet beelb ban Auguftus, enbe baer ober gfjefonben aen* 
ben fdauovboo? Iohannes Riifus,Confent#nfrber 25ifTrÖop,l£ee! UJiüen ban Senecaeené $jo* 
pliect mafcen/altf bat I)p Ijct bmben ban befe <eplanben foube boo^fepb fjebben met befe bcerf* 
«en& 

Den rijdt fal zijn nacr vele jaren 
Dat op-doen Tullen haer de baren, 

Ende tooncn bloot een nieu gheweft. 
Een ander Typhis fal ontdecken 
^ In d'Ocean veei vremde plecken, 
Dat Thyle niet en blijf het left. 

<©mt al bft betorjo" Ifoube i& boo j trancu/enbe bfe ban Cartago mogen toe! inbt epïanbcn 
flnecomen jrjn öie-men GfoiutuigDe neemt / of tn eentgr) anber nuartier ban Africa , bat naeft 
jenbe Ze e gfieiegncn/nu bp on$ <©uber$ tpben in fienniffe ujeber-om rjecomen fo %et gljetie 
batj Pkito i fr toijft i$ [jeel onfefeer/alfco np meent bat fultn Hanb biel gfjeteeeft ijö/maer nu boo? 
öe aerb-bebinglje toer ö gbenomen 3önbe / niet grjebonben tan tooien, $et felföe gbebjeru m 
docb rnbe opinie ban Ckmcns,aengaenbe ben gfiébonben pmninojj* 3(c& en toeet niet töat ba» 



De nieuwe VVereld. 




39 






ja Befchiy vinghe vande nieuwe V Verdd. 

tpft twt geënte fel fuleSe ttngfen föupltrenbe f ngMU foo met Sggttd&SS/ 

ffffiffiKwte bifputéonbet te betren torn bevftanbe / ban toaet bat foo teel 
Kilt Ke w^SSöffilltoniet af #)eUieren(eelncU't benent us) ftrt moetöan 

S^ffifr e^ i^S^tSlian bat men frforjft uanbe msee toeflfen / bie ban Quito, 
K™. Stoïtft en tó toan een clepn nhetal ban jaren, heette toan befe toefen loopt ober m 

telSteffiS«S/Sefneöeneii&c nïjehmanenuptbe fïeenrotfen : nu mbeplaetfenbaec 

Jurai'fi bncntiermai c'Hitbtticimccbtinmact enus bc ttifte fonbattut met m\Btt\imw> 
^^^o^SSvMeS<«*U met jiin «of ptaflB f* t»m *g rihM^ ttnra 



Befchry vi nghe vandciïïciivve- V VereM. 4* 

Comngfogeetbe t <©oc& bcfe Uiegöen enbe #alepfen 5511 boo; bc ,êpaengf turtö feer gjjefc!)ene 
ölfoo fp iube «©ojlogben/onöer maleanber gbeboert/tocnten fomtnbte Dm fcpanb Den tocgb t? 
benemen/enbe De 3jubtanen oocö/alö-men fiaer quambefro|men / öebben tot terjljen-UKer bt- 
Uionberlnefc toeren niet gljefpacrt. 3©ie{)iernubpboetDe magmfBrkfttmuteragfrn baerb* 
ftabt ThemJxtitan,tn't ComugrncB ban Mexico,mebe bere iert to/br teftoone ^Tempelen/ rofle* 
Iijffcf Coningfjis ^oben/fal oirgr.cttupfclt toac r binöen Dat botsen gjjcfclijrbni t$, <®f ban bef* 
intooonbens gecomen 3ön upt Afien,ober De engber ban Amen, of upt ftr t noozben ober Dcng» 
De ban ^otlanD ; of oocn eenigty bjooro Capitepn ttpt-gebseren sijnbe om abontner/ bef* 
plaetfen g&ebottbeh fjceft enDc boojtg g!je peupfeert/tè quaujefe te toeten. 3£an B. Arias Mon- 
tanus,een gbeleert &aengiaert[feer bennaert boo? de BiWia Regia ] ftijjpbenbe ban Defe bolt' 
Eieren »n jijn 25oetè gljemtituleert Phuleg ff pt/bat lo&an upt De $eben ban Scm Dertien ^o- 
Mm fjabbe/banbe toetene fommiglje ^nbren aen't töefren öetooontt fjebbcm «enbe bat Mofe.v 
fept/<*5enef, ro.berf^o/ ban Sephar eenen bergfj ; i#bp Momanus toe-gbefr jfuebm be bergfjert 
ban Peru, Andcs bp-De ,&pacngtaerben gnenoemt / Die öc grootje enbe iangjf e 3tjn banöe gï)e> 
fteele ï^erelb. 3Dae r t$ ooen in Die quar tieren eene fteDe feer ouDt/Iu<5tan gf)enoeint/ enbe 00 cl 
het lanD Iukatan,Dat gbenoego te Hennen gfteeft/ben naem banben © aber Defer boltlicrni.^e it 
Ophir , een banDe £>onen ban Io&an , toojbt Peru grjeafïïgueett. Hen Iobab fjet lanb ban 
Panas,ntet berre banbe mgöbeban Panama : meent baer bp benbooj-fepben Arias Monranus, 
Dat Afia niet en i öuebeelt ban America,enbe bekent gfteen engöbe ban Am' en» "®t ntenfeuer» 
in befe Hanben tooonenbe/3tjn ban em ongljeregbelbe maniere ban ieben ; alfoo bat fomnttgr 
meenen be reftgnien bant gjjcflar&t ban Cham in Defe Hanben gljetooont te nebben : Wotl) fp 
toojben nn anbcrjö gfjeljouben/enDe beginnen te Bennen De 3ebtgf)epb be r Cfjnflenem 3&aer toe 
tëguetoeeftD'eerfteDen bermaerDen Chiiftophorus Columbusban Genua, Die noentangbe 
ftmuifte gfjeeregben ïjeeft ban eenen &paenfti)en g>eï)ipper/ enbe ban bien bernomen be gfiele^ 
Söentöepbenbefituatie begnieirtoen^erelbg» tDe^efifppcr/fept MesellusmDcn^ief aen 

C5 Ant 4 Augu- 



wnam 



42 Befchryvinghe vancte nieuwe Wereld, 

Anr. Auguftinum; us booj tcmpccfï ban 3pnen tocglj gljetoojpen / enbe aen bit lanb gfjecomen/ 
enbe ban baer tot Madera, baer Columbus üjoonachnuj) toaja : Columbus ben £>cfnpprr met 
bnentfefjap tot jpnen ïjupfe GntfanglKnöe/ Ijtcft fjem af-gfyrbzaeg&t bjat ban bcfe ïiieubje ton* 
trepen foasV enbe tjoojenoe 'trappoö^ty beeft booj bent gijenbmen te repfen / enbe t'ontbechen 
foo grooten boojbeel niet eentgtje ïmDbelen: üiaer toe ïjem geljolpen fjeeftFerdinandus, Comng 
ban <tf apiltcn/boojrt bermanen ban lftbdla Conmgmne/ oden fjein eere nbe met ben tptei bati 
Admirad : enbe baer-omme tg foo grooten glone gfjecomrn aenColumbo bon een &cf):pper/ 
toienjs naemoocb be enrect)tbeerbtgbe ƒ o^tupnfop {^epbcnfcJje Uipfe te fpje&enjmet tn Ijctft 
Jbe&enbtgïjemaetKt, ^ittjö ben fin banbe tuoo^ben Metcllij, èanAnroniusVerdicraen'tjo 
Capittel ban 3pne berftïjepben iefTen / noemt befèn^cfjtppec A ndalufmm, tyict fraet fcuel aeti 
temercuenbegrootefbJarigbepb bit Culumbus beeft moeten ober-tomen/ a! eer f)p tot befe 
eere mogïtf gl)erafecmU.iant alber eerfï gbefomen5ü»be bp ComngHenricum uan€ngelanb 
(fcoen ter ttjbt tn njcfebom flojerenbe) fjetft ben «Eontnglj gïjeopenbaert 'tpjofrjt bat ban befe 
©aert comen foute ; uiaer t# belarfjt gbetijeeft enbe met gïjeacljt : $ecft mebe bp Alphonfum, 
<Tontngbau {3o?tugael/luttcl gfjcïjoojie gljcbonbetvalfootopfe enbebermaerbe Coimo°raphi, 
Ine bp Aiphonfo toaren/boo? gjjeUrio fnelben / bat tn tóe contrepen gbeen Uanb en mocjit 3un/ 
norïj oocn eentgft bolcn tooonen. <§oo te baer na/göelnc& göefepbt 107 Ferdmandus btmttgfyt/ 
enbe Reeft befen Columbum upt-gbcfcfjtc&t tn't gjlaer 1 491 bfe bit ILanb ('rbjclcfi oocn Ameri- 
ka gbenaemt tg/ban Americus VefpuciasFlorenrijn.mebe banbe eerfte ontbec&erjs) tnben nacm 
banben Comngban «Töfttüen neeftaen-gebatlBacr op bat Alexandcr Sextus 3 $au# ban 0oo* 
mrn/m't üaer 149^? ban Chriftus geboomte/ben bierbtn fl^ep / be fteerfebapppe banbe mettuje 
UDerelb tuttoeften / aen Ferdimndum gjegfjeben enbe toc-gfjflateu &eeft ~%\ ott Uanb 10 nu 
tefcplt/bcfjalben baer bet ma ïjet noojöen tornt. 5De ftrnnöen al-Daer ;tjn nocö onbefcent. Wan 
fjetnoojbett nae't 5upt»en fo ft bpnet te repjefenteren een fatfoen ban tbjee öalbe <eplanben/met 
eenen l}oxii Hanbö a^pejpben, i)ct iulbe eplanö bat acn't uoojöeu lepbt Ijcut nteu ^paen# 

gicn/ 



Befchryvïnghc vande nieuwe Wereld. 4J 

fifeil/Öe l&?OWnrfeJfanMfxico,Ttrum Floruhm ,ctlDC Terram novam ; 'taftttn & rit SUPbftt 
lept begrijpt PetufiafiHen cnbe be %Artmi ban Chili. • <Sge!te'Ie fecaru» bante n^tnMD* 
«Ibiö groot ne^ilmpf^enbeb^^ 
öcrtenbe^fcnt^ 

bacr ben jujer beei fonberlmglje tongen opt nemen ran/btcnenbc tot bercfaiiuW ba be na* 
UolgenDeCaeitm. $>en grooten rnc boom baerDitgctoeftmcbr l^mSSb^ 
S«SL P? ^P^"öiaei;ben tjebben groote fcljattcn Dier gnriiaelt grooten bupt grnaot/bie 
8SÏ 5&S te WS S ; no 3?> tan * bu , i:ücn bc 9nbiancn boel f eggöen/bat/al fjebben 5» bcel ber* 
ton/bat l?acr nochtans* töten-mael meer 10 gfjeblcbcm Ccrtcpn tajfcinbe Maft ban mat 

?^J* (!/ 5- c ?, 1,anDe ! ï fln Pcru ^ löc clDfl * ODe^cben/boo? bieeerfl befe f «toen S 
ftcert ijebben/fal l)em met gcnocgU tonnen beruionoeren. 3E>e gtibiancn belmmen bat m haer 
mtèc memojten cnbe pletten fcuojt gfcebonben / f)oc batecn tycemt boicfc foube ober-romen 
upt onöffienoc Hanben/oat b'oubebjprjcpbfctiDebeftrucren/cnbc booi foo bcci ï^ficn <£aft' 
ouen cnbe Coutngfjen / bc \)cc rftfjapppe ban ttmn ifêeefter in-botten. 3Mt ftOijnt'boI b»ark 
teüjcfen boort acn-tomen bcr .Spaengtacrben' bte met cene fonberlmgc bo'ftaubinï'cpb alle be 
boo?-noembc tmtspm boo^-gfjeloopen Debuen/boo? £cr-fntnt cnbe <®oub-ftit &t;tüjcc gvoo< 
te pe rtcu!en/om groote perkuirü üzix te gaen. aaoojt om cenrgje particuliere toonbe rtobcn te 
beröalen/We mbenicimjel©ereIb3tjn/foo in bieren ais m menftöcn/ftfeilft MetGllus,boben w> 
citcert/batnet Hanb ban Peru fcooj be aencomfte ber ^paengtaerbé/norO <©flFen/norn fBup* 
ien/gfeljS/©epten/fi>t5apen/^onben/ of IBupfen en nabbe : be j@itp|én ofte Katten/niet fece 
noobtgïie bteren/^rm cerft upt een 3Bnttöcrp0 frfttp ai-b'a?r gïjecomen / bat boo: be engbbc ban 
Magellancs paftrrenbe/bie mebe boer.be/ cnbe bat gbebici te i$ m foö groote raemöhte in roifcii 
tgtit oooj. be ujccibe bant ILanb gïjetomen / bat mtpben/ boomen/ mto anber göetüag/ ober- 

groote 



44 Befchryvinghe vandc nienvve VVctclif» 

Srooteftbabe baer beur gbelebenljebben, Alleen inbe 2&ergrjenban Peru toojt een 25ee7tgfre' 
onben rooöt ban toleuc/gclrjtïi bp-cnti? be pochen ^ijn in't<©0!terftbe gnfctenten Ijccfr geen 
ï)oojnen/enbe loojt gbeboeb met iDebefinalcxrurbeit/ biebatlanbDO0£meni8hbulbigb 50"/ 
iss feet fcljw* 3?e Bczai-fteen toaft in een teffeljt/ baert Jse £rupbenin-fleett om te berhauüietu 
f^tcrafcan-menbau Garciaab Horto onber-ritftt bjozöen;bie/toatbe Itëebetpne fjnbien 
neu-gact gdecrbeittn beeft befcö^ebemj Bit felf be Hanb bjengt ^langen boojt boben matett 
groot/ maer niet fcOaDclnt&. ^et ijceft ^pmnen groot al£ Cttroenen/enbe tragbtigïj in festijn* 
%ct regtjent baer Dichtoüjö dabben/ bit boo£ b'lnbranen bcquaem 3ön om gjjebjaben te eten* 
tDaet $nn oocü bieren in foobanige grootte/ batfe&eelc 2$erften burtoeubeftohen. ^e Hoepen 
bie int grjebcrgbte op-grjcboeb 3tjn/fterben alfle nvt platte Hanb tomen» 3nQuivita$rjn <©f* 
fen bit ben bn!t üebben alg Cameien/ ootfe boeten en fleert atë Heeutoem 3|nt eplanb Hifpa- 
nioia, luojb ren begrjelfeen gbetoonben Cucuyc genaemt/ bat toe! tlepnig/ ontrent bebtcte ban 
ce n bupm/maer onbcr bt mcrchen ban <£ob feec ï»onberlrjtn:bet geeft ttoee bleugclhetiovtoel 
ffcrcU enbe Ijart/baer ttoee tcere Uiiet rncng onber ftfmplen/bie niet te booj-fcÖÜ" * » f omé/ban 
a1 Jt banbete upt-lteetat om te blicn: ban fict-men(bef)albcn be tnieebper-ftialigfie oogen biet 
SÜeeft) een fo groote claerljepb/bat al r gr)een ronb-om të/baer mebe berlitbt uiojb .<3Ten bliegrjt 
"niet ban bn nacljt: be ^nbtanen gebmpclien't atë feeerfen in tijb ban l^ebe tnbt ban <©ojlogö/ 
enbe geeft een auber Itcbt ban onleblint&enbe T^onrten Doen ; want men matf) fien te fc&pbcn 
rnöe te lefen itftmi&benbatfbe bupfrerniJTenbp't glmfterenbanbitffJnjnfel: boef) alg-men bcfe 
Cucuyc n unit gnebiupclien aljs gïiebangncng/ foo berliefen fp baer rtcftt/ tnbt men te gebmon' 
Gen onberc te foeeften: ootn atë fp acn baer epnb tomen cnDcbcrgacn/berlïtfcnfc ftare eraraten. 
*©c ^nötauen maken ban bit bogïtelhen fesere tomumrtte/ baer fp be oogfien enbe feojft mcbc 
tnjpbcu öan tomen fp ter feeft/enbe 'tbolcn meent bat ïjtt bjanbenbe «Mjecfren 39"* «&•* bogefc- 
hciibgaegut be Croon otoeï aiïe nacDt-ltófotenbcfcaftöetu?, enbe Degöelecrbe f oeet Du Bartas 

WUÖft 



Befchry vingfte vatide nieuwe Wereld» 4$ 

WöJft-lwt af met beërf fieng/m ons 3£upt[cD aloud bertalet:. 

De brandende Cucuy,ïn Spaengien nieu gh e vonden 

Twte lichten heeft in't hoofd; twee inde vleughels mer* 
De naelde des nachts werd:, by'c licht hier af ghefenden 

Scer conftigh het rabat, of val,van s'Coninghs bet: 
By defer lichten ftrael in d'alderfwartlte nachten 

Den draeyer conftigh draeyt t'Yvoor rond ende gtat, 
De Woeekeraer hier by zijn gheld telt fondcr wachten;. 

DeSchryverbyditlicht fchrijft conftigh op hetbht.. 

3!n Peru 5ijtt oocn öeufen gijeüice ft ban grootcr ctacltf é enbc ftaturen / meer nïö tofe r-mad 
ten gljemeenman: toaren bacc ober menfcljen etetfS/ enbe booten mibbagfj-maci efoof pcber 
booj 3tjn Dooft 3 o ginD!ancn.3E>it feljeen eeirfl: biel Den «^paengtaerben ongclcoflfjtli enbe Jhiel- 
ben fulc&jö boo? bcufelmgljen. €>m be tuaerljcpb Dter af te onber-foerfcen / beeft tenen §>vciew 
itfyn Capitepn in eemgfye beilingïjen oom graeben/enbc neeft beenbeten gfjebonbetvbtc om be 
toonberlncne grootte/ban centglj grjcbiertc fcfyeenen te toefen: boet) bc ijoof ben bie baer lip gf)c* 
bonben 3rjn/Ijebbcn toacr gfiemaeeht batftet becnöcren ban bte Öcufen blaren. %et gfjene bat 
Garate ban Peru ban be boob befcr öcufen bernaelD(a(0 bat fp om be fortbe bcr ^Dbomte ban 
«enen <£ngrjel fonben gftcboobet $tjn) bat late ieft boo? bc gflcnc biet gftclocben. Örtèlius tnlt 
anbercCaert-befcfypbrrS feggiKn bat befe jfctifcn in fjet ilanb ban Chili gncmoont fjebbcn/ 
enbc noemen bc felbe Pataeones,We naer gOcfir htc met bcrfctjcpöene bermen beftrnrfren. «ènbe 
Mt fal rjömoegö banbe bc|V&pbinjj[)e bcr ntcuuic -n&erelö / of bteibc:;beel öer-gaiufcfjc <&lckc/ 
toefen- 



Engheknd 



11 



^6 BcfchtyvinghevanEnghcland. 

ENghcJand met Schot land begrijpt fjet grootf? e entte bermaertffe <£^lanD bantw gante 
jclje Cuuftenrjepb/ftrecHt ban't jupüen uit noojbcnföet opland ban Sicilien met onge* 
Iticli) met eene one-ftoec&ige figure : toant bar. bet fjoofD Dat (jet Cplanb Vigi aeivt 3up* 
Den aen-lept/tot Catenes toe/net lefte Deel ba Schotland (met eene clepne engDe gefrljep- 
ten banbe <6planüen Die-men Orcades noemt) 3ijn 600 mplé; enDe ban Doevercn/tlefte Ijoecp 
fecn ban Kent , tot De upterfïe partten ban Cornubie n 31111 320 mplen : ban toeküe plaetg toe* 
fier tot Catents 5tjn 800 mp!en:a!foo Dat het gfte&eele HanD begrijpt 1 720 mplen* «©orïj alfoo 
Dit ^planD in tujee Coningrticueri gïjeDeelD iovenDe Engheland ban Schotland af-gDefefjepfcen 
fcoo? Ijet HDater Soiwcy,De bergen Cheviet,cnDe De föebiere Tueda;\mlle n booz't eerft fonDer«» 
Imgrjc ban Engheland (metten, <©tt €planD ig eertrjDg Caledonien genoemt grtoeeft/ ban een 
|el?er25ofel)Daertngfiefegl)ai. ï|et toojDet ooeU Albion gljenoemt / om De toitfe bergljen Die 
ficfj De arn-romenDe i>ef)ipperg bertoonen. €>ft nu Bmtus(£>one ban Silvius,Coning Der La- 
tynrn.cen <&Auittpn ban feker Cropanen/bte in Dit «ÊplanD aen-gftecomen ig / beertigtj jaeren 
tinc De Defrruf tie ban Troyen,booD-flaenDe D'cuDe inbioonDcren) oorn na 3pnen naem Breran- 
gen gnenoentf beef t/10 ban meeronberfoecüjö. tDan B< dafdfö een <£ngï)cliö gebojen/gfteeft re* 
Den ban fce f e nacm/om Dat De mtooonDerjS Bretons tuaren/ eerfï in t^anclmjefi tooonarfjrigïj, 
j$u ten Ir firn ijj <Cnc?c!anD gcnoemt/enDe toojD oocn geöifputeert ban Uoaer Defen naem comt: 
fommtgfte mecnen Dat liet gnetrotfirn ig ban etn 3Duptfr h tooon Anghcl , Dat een l^cr betere» 
ftenft om Dat tfngeknb ccr é ftorcl? ei De een £)er ban onfe ïDcrelD fcliijnt te toefen. HinDere feg* 
fjficn bat een «Tomngmne Angela grjeuocmt/Defen naem fcuDe gljegïjeben bebfcen. <©otü 51311* 
öcr Die tjotiDeri Dat een öUpftepn ban Saflen>of Saxom sXnghcftjgcroepet» ban Vortigtro.Co* 
tnng ban Bretangen^tae Den DoüD banDen bnoif). Coni.g (Die ftn met beel CDelcn om-tytirijt) 
bit «epl.mb EnghrUnd of Enohc ftlnnd Uerft laten tyreten. l£>hf uolcneren bebben bit HanD te* 1 
lüCO:tt/teUJCteh/Bretoencn,Romcy ntn 5 PicT: -n, Schotten enDe Saxoncs. C J$ Ober ftllcfcO bp alle 

$ri)?pbri'0 mceft beueuD/bnt |)et bo'eH/'ttoelfit tut in Engheland tooout / upt De Saxones gne* 

fpioteit 



EnghelancL 



f^amfiv 



^ ~K 



c 



!>S 



-iUfrney 









yCaf-mtrthm ] 

'H'briJjt 
X'Bffrt^ntk 



'turg ■ 
viatverT 



'fyrAmJ , 



^larjry 



yfenyort 
Qwcbefl, 



WBlmrakf 



SCOTIA. 
PARS «pi 

*?*?&, «rM^ farnmfl $W»rJ */* KT £ A^fv* JVI C l/i" 
JC ILS* \Srinfcd 'rCamtrid kk /rf J^Cf^^^*^^W^A 



[CA 



Lom 



Crtnbrek 



'7>, 



IQr/u, %«/„ , 






w.'*1 



" ïtrf Jtorwicb 

i.iwuhek 



'Af /!■ 



ANGUA 



4% Befchry vinghe van Engheland. 

f pioten té/ töc al£ helper comenbe tot oen ber*DOtwen/3gn feïfjs in l)tt befft gtf omen/ ban b* e 
fp quamen beftfjermen. 4£et Dat be Saxones Bretangen beroberben / toao fjaer moon-plaetfe 
m tm itanb dat Mu nffcr us Angrie noemt Auaer ober bat uocf) op Oefen tijD Oe i=>crtouJjen ba» 
Saxen ben tptel beijouden ban't i|cctog(jbom ban Angrie , in geincene fpjaae Engren genoemt. 
<£)e fpjacrü banbe <£ngl)elfcDe:y [}oc mei met beel ander talen feer bebojben/ tttttit noen meefï 
itae't<Dup£ftfJenbe jfranfopg/toteen teecfeenbatbegantfffjetaletoel eer op-rettjt #oogt£ 
tmptft l) gjbemeeft té. 3&aer ober fcljjnft Bcda op befe topfe: 3Dc oubeintooonderg ban Enghe- 
land fjebben öaer maenben gerebent uae beloop ber jfóanen/ enbe liebben be JBaenb Mona ge* 
noemt. #otfi De maenb May,bJoib bp fjaer gfjenoemt May Thrimeld.bat té/May baer in men 
fcne-mael baegug be beeften melcfet : alfoo fp inbe felf be maenb fuieité beben. <&e i)armgfj-bif; 
fcljerp is l)icr ontrent Eboaco obetbloedtgn / tot gr o ore ümifte 3T»e öebteren / ©tberis enbe 
andere dateren ^jnt fjeele Cplanb booj Bijttj-rijf 6: coca be Zu bte ronb-omme loopt bet* 
fret bit Coningr tjrti gfjenoeojj* &e boontcemfre taojtx gtjea t fit cenen 53 tfrt) bte fp tn ijaer tak 
Pike noemen/eribc indeonfe eenen Snocck; befe bp biplen inde l^iberg gnebjactjt/toojb al-daec 
cnemefl met jdalmg/oocfe anbere elepne IWcben gbeboeb : aio bte ban lebenbfgïy nae be glje* 
üjcnte/tce marrht irtojb getyogtjt/enbe pemanb met feacrf)enb bieten tori/ of be Wtft ö oorii bet 
té/neemt be bercooper een meo enbe fnut txn bupcfe op/ toont Ijet bet : tan tjp notf) alfoo 31'jit 
loacr niet betcoopen/naept ben buprn bieber toe mtit toerpt ben I3ifr(j meen Biber/ al-bjaec 
tip toe-groept D002 be lilmat^ttgbepb bande geelt of &tnoenmancr. 

«&aer 5tjn in bit Harib ooeft jftpneti ban £>ilber/ fïfer/ <fön/1Loot enbe £me-toten. %n be 
ft abt Batonia, ban öet (Énacffrnao ban Somerfet,3gn oorb fceete babcn. ^n be thppe S.Vincent 
bte nae ben op-gangftaen be öebiere Avona upt-fltctht/ üïojbet grooien oberbioeb ban itba* 
mam of ^epl-ftecnt gïjebonben / bte in blintuent ïjepb ben SfnOfaenfcfien ftfjpnet te totUen be* 
irljamm-,botJ) in tjardignf pd boo? ben felben moet toujtBen. 25p be Bn'ganan (bw liouöen De 
?Iati)Hfrör namen) tuo^det beel 28get-(ïeen£ gljebondcn bte f toart / büncfcenbe ei b: lirfit ban 

föetnügte 



Bcfcfiry vinghc van Engheland. 49 

SljfofcDtc tik tyanbet fn Bet Itëater/toojbet met <©lie upt-gfjeblufcljr» 1£p toaftet inbe riobeti 
fcer £>teenrotfen: eer ÖPÖÜepolnft ig/foo te bp tofacbttglj enbe coperactjtiglj ; maet gïjepolnft 
3ijnbe/f toart enöe büncUcnbe. «SommigDe UJiUen Ijiec met De ifêaegDben pjoeben ; maer bte 
JulcHg Doen/biefjebben al langlje betlojen bat fp foeclten. [ £>oo pemant ban be «©[jejtcentett 
fcan Engheland meet toilt toeten/bie magt) Ammianum m^rjii 23 35oecfe lefcn» 

<©e Hotïjt tian Engheland ig gbematiggt/bira-nebeligb/üJcpnigD tot f oube/feer tot tegen/ 
gïjenegben» 3£aet 3tjn neel Meubelen baer be £>cïjaepimi0(ben rgettbom ban't Hanb)op toep* 
öen. ^p en bjeefen geen l©olben:\joant bie $nn upt Engheland geboert/ booj iiicn bat be €o* 
ntngb Edgardus ben Luduallo, fdnnce (of ï^ojft) banWailien tot een rrïbupt (impofl offcFj.it* 
tingöe) op-göelepb Ijabbe jacrlijtj: $00 ï©olben te leberen» 3llgfïp batbjie jamt langl) gDe* 
öaen babbe/en tonbe lm in Der berbe jaer ghcenc binben» <©it Hanö 10 oberbloebtgö ban €0 * 
ten enbe Boom - tomtfjten» SDaet 5tjn toepniglj EaitUjerieren 5 boet) fo bele fóofmaraien bat fp 
fcaer op fommigljc plaetfen baghen afmaken» 3&aerujafTct oorü g>affraen. 

3Dc *eng[)el|jcl)e 51311 langt) ban gljcftaltctnffc / tolt ban acngljefidjc : uiacr-om eenen fdoeet 

W&SÖffc 

Wt Saxenland comt d'Enghels-man: 

Zijn witheyd eu fpraeck tuyghr daer van» 
<5m nu ttan ïjare feben mat te feggfien / fullén mp eerft fien toat Solinus, Herodianus, Mei* 
f nbe anbere ban oubt Engheland ftnpmen : enbe baer naer op be bebenbacgbfdjc bjpfe ban Ie* 
toen enbe feben co?telrjcn tomen, «©oen lulius Cacfar bit Hanb befoebt/bjaren be feben ber €tis 
flfielfc ben befe : &p maren UrilD enbe fonber Burgnerltjcke feben* ii5ccl€omngf3enJ)eerfditeii 
ïjftuolcfi/batbofncoriïi'igrootemenigbteUi^öifp en bjoegbeit gijeene deeberen/banban 
iïeUen.befetten ben ftalo met eenen pferen boep/alg tot een pocbmgbe ban rijcubommen bte an« 
fcereboIcKerentn 4£>ouben .èiluerleggïien» *Se ID^ouujen maren gbemecnrbe fctnberen luier* 
ten Dien toe-g WÖ^benbie eerft be j$aegi)ttrouDe» Diodoms maeebtfe (letDt enbe rerfjt ban 

3D manieren 



j Befchry vinghc van Enghelancf. 

mamerèVberftbepbrnban be arcïjepb enbe loof bepb ber onferfegbtootfc/ bat fp met fletïjten en 
nroben r oft te bicöen maren; ban alle rrjcuöoin berbjemt. &p placbten baer Hicbaem te bei> 
toen/om be fcapu&epbi of om bate bpanben ftfjjicb aen te jag^en* ©at toawn be oubesebem 
maermy 

Secr fierkenspron&den Enghels-man,, 
En comt dacr als een Iofvrou an; 

Hy houdet veel van goede ciere? 
Veel winnen,ende wcynigh doen: 
Zijn Liefken ghevcn een grijn goenr 

Dat is op h<rd^n zijn maniere, 

^at bom beïe ban baer.bocb anbere 5ijn (tatigbe/ begöeltjtüe mannen /bie/ m regeerfngöe 
Jijnbe/met bact eentgb op-fien be boof boenberiö berfclmchen. 'iieftigb të ben <£ngbel$-man 
tn bft aen-ballen 5pnc$ bpanbö: bocb bicfctoiljs onbebaebt: i£p en magb tegljen gbeene armoe* 
be/aljö *tjnbe getoent goet blepfcb te eten/ goeb bier te bnmben. 3&e l^outorn srjn feboon /enbe 
fjebbcn nae bet fpjeecö toooit biet baren (|emeI:toojben niet nauüje gcfjouben ; maer gaen toef 
met een goeD taienD baer bet baer lu|t. Wat fal ich feggben 1 ®aer groottn bzpbom io/groote 
toeelbe/ grocte feboonbepb baer toiilen beel trio groote fonoen toefen: bet en 3p mt be #cplig!)e 
<5obbjncbtigbcpb De guae begeerten eené toom m ben mnpl toerpe.3£it foete l^outoeu bolcfe 
tó oberbloeDigb in feinberen: bit alle clepne «engbelfteng frnpnen te toefen / enöe tooien r oo fe# 
bigljltcM op-gncb joeftt bat anbere Uanben baer eenen £>piegbcl beboojben aen te nemen.lBat 
nu öe UDetten ban bit !anö aengaef/ bt neerft ighe €manuel ban jfl&eteren beeft bit troutoeigtf* 
beft^eoen. Wp romen nu tot tt ftebcn, 

Londen tö ne fccoxnremflepabt/cnbe als" een tojt begrijp ban Tiet gebfele Hanb. <©efe frabt 
iö aen fce fóefcfer Tamifè aftelegnetu oüer be toeicïie eene nroote Bmgab^ comt/al met bupfen 
befet/ 330 gappen lansb» 3Daert0ootnöen Tour of Cafteel baer De <fö|jelD-munte/ -UDapen- 

&up# 



Bcfchryvinghe van EnghehncL ji 

fjupg (txfot g&etoangfietufle ban groote peeren i& t|et Wattt too^D met ttm meiilen &cogïje 
op-gftefmeten/tnDe met goten in openbare plaetfen/jae ooen in be fjupfen gïjelcpD.miö fjet Daer 
bjano te/putpegbclnc&ïiaatcr wpi De bo?n-patten: gieten Dat maer neDcr/enDe maücn een af- 
gïjeDamt UDater bp Den bjanb. fect f $ eene jtaDt bol tofteUjcfcöepD/ enDe uptnemenDe pjarljk 
<©e rijc&e3ijn fonberlingïje tijd;; öe arme feer arme enDe beracbt.$e(Te $ Defe ftaDt feer onDer* 
teojpen al0 l^enegten. &p is* ban bc <©t eaenfe^e Xtt fcftigf) Dupfeut (tappen göelegben. Wat 
fal tcü ban fjare $arocln $*ercuen feggenttBat fal icn ban S, Pouwels bcrijalë/ Daer tboee ïterc* 
feen op malcanberen fcjjpnen te ftaen i 3De oberbloebigfjepD ban (toffe boet mp f bJpgen/enDe 
Londen aiDup [pieken; 

Ghelijck Narciflus fchoon (naer der Poëten dichten) 

Verliefde op fich felfs,foo gaet het fchier met my. 
Wanneer de galden Son den Tamijs gaet verlichten 
End' ick my felven iie,foo roep 1 ick uyt leer bly; 
Wat ben ick groot en fchoon by and' re cleyne fteden! 

Wat ben ick machtigh rijck by and're vlccken blootl 
Wat ben ick volvanvoicks, als Enghels fbetvan fedcnl 
Wat hebb' ick, Moeder bly,al kinciers op den fchoot! 
VoorwaerdeSchoonheyd^Maght.deGrootte^ultioheden, 

Die foecken elck om ieerft my vrindlèhap acn te doen! 
Mijn Vaders ftatigh -trots op my daer hem n «reden. 

Een ftadc die wdvaert heeft, blijft jcughdigh ende groen. 

tuit liep foo foctelricH upt De penne : J&u moeten top ban Lond; n naer Weirmunfter een fialf 
mpllif n 'reben. ï)ier tooien De Coatngften oïjeeroont. ©i;r Iiggnen De Comngen begrnbem 
ï^ier i£ tjet l^of. WiWt icn net met ten tuoojD feagljcn 1 $ier ijs D2 IDcrdb 1 Wat nu Doo? r De 
anbere (teDeubciangt/bip en conucn Die niet in't laagje belcbjpben : tujs (al Jjet genoegn uiefm 

<® i tefeggDcn/ 



5 2 BefchryvïnghevanEngheland. 

te feggen/baibaerttoeebooj tccffelöcfee Dooge Scholen in DitlLanbjijn/eene teQntelbergh y 
enbe cene te Ox fort :Ctoee1Cctt$4nf bommen/ lorckenöe Cantclbergh ,berttgö<£|aefftöaö* 
wtu lEatsnnbergneleeïbe jBannenupt eiiflöeUndaöffPïOtm/öicnïetaUeenmt Hatnm 
fnaer oocfe in Date IBoeber tale gï)deerbett)tH fri)?pben: toaer mebe fp met aliecnipcfi gare gf)e« 
lef rtfiepb/maer oocfc bare Uiefbe tot öaer foet ©aberlanb be topftn. q&acr in be franfonfen 
ttaerioianenbe/bie eene jfranfebe Academie of &oogbe £>tf)ole ff bpnen te toiüen manen, 3&an 
bit fal banbe befc&pbingöe ban Enghdand gftenotg&tBtfemtop inoetennunaecWaHienwp* 
fem 



■ ■ 



■ — 



Befchry vinghe van Cambricn of WaHien, 

CAmbria,of Wallia, fjei een beel banf)et Contngïj ban «enngelanb /enbe toojbetboojöet 
oerbenbeel ban bet gantfclje <£planb göe&oubrn.^et toojbet gbefcijepben ban bet beel 
bat fomminje Lhxgriam noemen (bet toeltHe rect)t Cngbelanb $) met be aebiere Sa- 
brina enbe Dia. 3©ojbet boo £t# met be f?nftj)e ^ee befpoelt ^en name Cambm fegbt 
men gfjetcmen te toefen ban Cambrus, be betbe $oneban Brutus , be intooonberen noemen i 
Cambrij,be <engf)elfrf)e Wallcs. Wit gantfcöe HanbftOap ip bergbafljttgn/ ffberp/bojre enbe 
fjeubettgft: bocö boer $tt aen be &ee rae cfit/baer të öet fytutbtbaer.yBen bcelet bit H anb in bne 
beefetf. te nieten/ Gwynedhia (bp be <?ngF)e!fffje Nort-valles gtjenoemt) Powijs enbe Dehenbarr, 
banbe «Êngbetftjje Sutwales gbenamet. <©nbet Gwynedhia ijö het tfplanb Angldey,bp ben ou* 
ben Mona gbenoemt.(bet toeltHeeecttjbö aljoe eeneolaetfc ber Dmyden i$ tjeimaert ffWtteefl) 
^T>ft <£planb Mona $ eertgbg bo^re enbe onlieDeUjrn om nenfifn gbenf nt gftr toeeft; macr ie nu 
ter tnb foo beboutot tnbt foo tauebtbaer / bat ijet gbeinepnUjcb be jBoebec ban Wallien toov 

bet 



„Caiflfrria of V Vallia. 




54 Befchryvinghe van Cambria of VVallia. 

bet gfienamet 3&e intooonberg tan Wallia (atè Humfredus Lhuydus gbetupg&et) nolgjftn be 
«Êngfielfcbe b^acötin f)are tleeberen. g>p tonnen qualijtk arbepb berbjagben/ enbe 3nn fier on 
bcOeifjepbljarejögbeflacöteo. &p lenen m bate nttpfen ftrengbclijrbenbe gefparigi?lyrh. &p 
begöebmbaer meelt in aBnqÖelanb in oicnfr ber Coniaglien enbe oÈDelen : maer toe fp fonber^ 
lmg!}ebeguaem$ijn. ^et3tjnootn goebe Paedagogi(oflleer-mec|ier5Si)berKtnbcrenenbejon^ 
gbelingften: opftcö t op !jaer ieere enbe leben Ocbbrnbr.t^iev öoo? gnefe [)tet bet/bat ntcmanb ; oo 
arm in Wallia en ré / bie niet tn be Hatijnfcfje &cbole en Ijcbbe gljeleert. 3&ie nu onber ftacr be 
gfjcleer|te 3tjn/'bie begbeben baer tot be i&ecljten en be plegöen bet ampt ban Kibborateri / f&^os 
tureuren enbe biergöeujcHe booj gantfeb «£ngbclanb. ïtëaer toe fp inifTr bicn ban natueren be* 
quaem 3üu:U)aut (aljet be booj-gjjemeibe Humf rcdus fdftpbet) baer 3(jn groote menigïjte ban 
|^oreften(bammelingben/bingingen)m bit ilanb/ enbe ujojbrn banbc tnü?oonber0 met groo* 
ten pber gfjebjeben; felfa tot berlieg ban ben leftcn penning.<©0elncfe fp eertf}bjs(algCornelius 
Tacitus fcbJDft) tegben malcanberen planeten te ftrpben / enbeoin bcrfcbillen met bare f meer* 
ton te becÖten/jöo becijten fp nu met be tongfie - g> oo bat Waiha mei met Vlyflè magij fegggen; 

Nu fie ick dat de Tongb,Die ick als ick was jongh 
Te werek niet wilde (lellen, 

Veel by de menfehen doet: der woorden overvloet 
Gaet voor des crachts ver (hellen! 
<Dft Hanoffflap/naer Ijet oubt gfjeb ntpen / toojbet ben eerfï gftebojenen fone beö Cornngfitf 
fcan <£ngbetenb gftegfteben: bit tyiintt ban Wallien mojb genamt t / enbe beeft baer f)rt Ooogfi- 
iï f gljebieb. enbe bit fal ban bit ILanbft Dap boo; befe tiju atjcnocglj ujcfen ; Wv toosten bar» 
Schotland göerbepem 



kommtge 




5/ 



"iii.i ' 5c ? ri ' t ^- i l 



5 6 Befchry vingh c van Schotland. 

S<©mmfg9e $c&pberg BouDen Dat De §>t^o:ttn/hit bit lanD öetoooitcn/eerft tipt Yrland 
g&etomeh 3gn/om te bcrjagöen D*ouDe intuoonbetm ban Bretangen.TïDorf) alfo De Saxo- 
nes tot öulu banDe Bretoenen gijccomen / Den knotten bttoncujeigthen toeöer ftonben/ 
3D» fP gfjebüiongen geUjeeft m't upterftc bant €planb te bertrec&en •,. at vuaer Dat naec 
tiermeetöeringfje ioo goet enbe groot gfjcballen ig / Dat Schotland meDe een Comngrijck göe* 
toojben iovgïjefcöe pDen ban Engheland met De öebieren Tueda enDe Sol wey. i®it beumf r nor£| 
De fn^afte Der ^rtjotten/met De fjtlanbfcDe niet ongeler, jifóen öouDt Dat fa £>cïjotten genaemt 
3ijn/ban een<©Het&0 bjoojb Skotos,bat bupfter beteececnt/alfo fp !)aer Ucljamen nlatïjten met 
tmptfere betme/enbe b^eefelgtne figuren/ te beftÖilDeren, TO Coningrntö toojb nu Dooj Den 
25ergïj Grampuis,Dat eenen toilDen enDe tooefïen 25ergö ijs/in ttseen grjeDeelb-,Die De 3npb-3P* 
De betooonen/3ön biel goejcïncnte lieben enDe beleeft/fp^efeen meeft <£ngftel& Die nae't nooiöen 
tooonar&ttg|J3ijn/ï}ebbenfiatber enDetoieeDer 3eben/gaen g^elgtn De f^lanDerg/met een ma* 
mere ban een Denen onvt löf/blootg-boetg-, Dragen boo j bjapenen/bogen en pplé/met een tyeeö 
f meerb/eenen poingiaert Die maer aen een 3pDe fnrjb/ enDe io altoos onbert go^bel. ailfoo Dat 
Schotland Dobbel té/tjooal) enDe neDer, ^©e Dooft-fïaDt bant fjeele 3,anD/i$ Edinburgh,göele* 
flöenitft göebergöte/alji Fragejlangeen ^taïiaenfcöe mijl/enDetyeeb eenftalbe: enDe De langDe 
too|D gïjenomen ban't toeften tot in't oofren toe* flenöe toefrerfrlje 3Pbe i$ eenen 25crgf) enDe 
fjoogfje &teenrorfe/op De melcfee eenen 'aroojen ig / Daer onber 3tjn ai balepen / tofjalben Daer't 
nae De (ïaDt toe iepö : ittDer manieren Dat Den Coo^en niet en ijs te minnen / Dan ban Dien tant; 
De fe plaetfe i$ göenoemt 't<CafrceI banbe ^ocftteren / bermaert Doo^bele flutgeuren Die Daec 
af bermanen* ©anbc flabt Edinburgh, een quartiet ban een nujl/ig een feer gertjflrjcue ïjaben/ 
JLeyth göenoemt/Daer De ^cfjotten ttafroueren. 3tem / baer jtf n Ux Schotland Dne Wm'mtfi* 
tepten/enDe bne Sliertg-bif bommen/te toeten tot S.Andries, Glafqueu, enDe te Aberdon oft A- 
berdein.baer oot&eencgoebeljaben i$. Zfrt (ïaDtban S.Ian,anDenS gfjenaemt Prcth,të alleene 
«lD« De (ïe&tn ÖOU Schoïland bemuert* 2&P Aberdon Jjjn De AIpcs,of De ïïtïtfbttl ban Schot- 
land, 



Befchryvinghevan Schotland. 57 

Unê,mtie aenben boet ban bit sneue rgf) te 3011 groote » offtben * baer-men meent bat toet ut 
'töofcb ban Caledonyen gfreluceft tav baer oocfe Ijefcgantfcöe <£planb ben name af bjaegjjt bp 
ben onben ^êcfnjmero* £00 beel be bmcbtbsRerriepb aen-gaet/fp 10 fonberltiuj, Dan Engeland 
pafTeert m al bat be menf cljm tot baren leben uctjocüe: 1 : m iWcöen tö Schotland tuel bet rijft* 
fte, boo: foo beel Höateren/ föebieren enbe l|aben$ baer 't mebe booj-fpoelt Uio2t. <® e Klerbe i$ 
bit fulpne racbttgb / enbe baer-om bequaem tot ben b?anb / maer-mebe b'armoebe ban bout- 
bjanb bftltgbt üjoiD: luaer -om bet ootu een maniere &/ bat be 25cbc!aec>G Die booj be iftertii* 
ft aen/fïeenen tot aclmoefTe trpgben/bte nutttjn om bper te manen, ©er <£ngelfcben nature i# 
niet ongelncn met be &f fjottcn Die ban mcfén tuel mat flraffer 5nn:De <£ngrje!ft l)e booj-gaentf 
lieffelijcK banaenfrbrjmbet berftanb banbe%cbotten beeft Ijarbe enbe ftrenglje bifciplinen lieft 
baer toe 3tjn fp gocbe ©ialectttpnen / int bifuuteren rracntigb enbe Deftigb- <&m nu oocö mat 
banbe monberltjc&e bingben te ff fnpben t^t in Schotland beelberbanbe te mert 6en 3gn / foo fal 
ons He&or Bocthus moeten (ïofferen Hit bier ban bol i$/bo$ ongbelucuigj) ban toaer-feggen/ 
foo bat bit Epigramme eertijtg op bem gbemaetut i$. 

Wiltghy, o Lefcr,my de loghens doerrvergaren 
Die ï^ertOJ in zijn Boeck(in groot ghetal)wijft an; 
De baren tellen doet ray van net Ocean: 

Seghtjdat ick u teil' de fterren die s'nachts claren* 
IBof brang fullen mp een beel ban >qn brröael mei mogben gbelooben / alfoo bfer-gbelrjrBe 
bingben in anbere Hanben oota met ter toaerbepb bebonben toojben. 3|n Gallovidien ban/ 1# 
een jiBeer Myrtoum gbenaemt/baert eenebeel bant I©ater toe-blieft rnben BBinter / gftclrcft 
oocfe anbere Wateren, maerberefïe tan met gbeene roubebebuefèn. 3nt lanbfrbap Cari&a 
?ijn ober-groote <©ffen/enbe boo? foo beel bet bleefrb aen-gaet/feer goet enbelecfier ; maer l}tt 
bet en berfrg'ft nimmermeer ;maer loopt altoos göeltjcfe gbefmolten ©lp. ^finbe ^jobinrie 
Coyi , luttel meer *të ttfm öupfent yafTen banbe tfabt Acr , $ eenen (fcmuattmelacKjs ttoaeif 

© i boeten 



ft Befchry vinghe van Schotland. 

boeten f>aogf)/enbe maet 3* cubiten inbe bicfete/ Die niet tonree ïjt ban tyt bolclt albaer/be boo* 
fce ftecngj)el>eeten en toojb. £0 pemant feer lupöe roept/jae niet een roer eenigïj gDerucijt toif 
manen 'Die aenDe anDer 3pDe|taet fai tfelf be niet mogïjen tjoojen/ maer ban berre feer tori. 3 n 
Lennos.öanPcolomacus Leigovia gbenoemt/ig ecnober-groor |Beer/mDe göemeene tale Lou- 
mondt gbeöeeten/ Jangtj bobcn De 24 mplen / enDe b?eeb % mplen: Dertig!) «epIatiDen $pn in Dit 
jBeer toei betooont/met Ijupfen/feercben enbe fjobe iu i|ier 3ijn Dne btngben te fcertoonDcren/ 
te £>ifTcl.icn toel beouaem om te eten/hebben geen binnen ; i)n ie fomtnrs foo gi)e#oo2t/ ja aif> 
fêt göeenen toinD moe Huc[)t en ig/Dat ftonte enbeerbarene Slippen* niet en berbenbeffaen 
ober te baren: fo Dat De fcfjepen/bteboo? De fïilte banbe tomben niet toei feplen en conncn/meeft 
Wpbc/alj* Dit teinpeejt onboo?fïenlrjtfe op-fraet/ten fpeennaefte tjaben fjaer tebaet comt.^en 
Iefren io in Dit JBeer een <£planb Daer boel 25eeften/tlepn enbe groot/mognen op toepDen;maet 
ïo altoos Djpbenoe/ Doo^'t betoegben banDe toinben/öier cnöe baer.^n Argadien (fomen fept) 
©roept eenen (leen/ Die onDer't frtoo ofte toeren gbelepbt / naer een tople Dat felfDe aen-fteecfct, 
25p Slanis een €a(teelfeen/too£D een jjol gbebonden ban bjeembe natner/ Daer't l©ater in ge* 
tropen *önDe/mcttet tijDt eenen toitten (teen too;b:enDe ten toare Dat op febrren ti)Dt ban bet 
faer De ftcenen toierDen tipt-gbenomen/ljet baDDe langrj al berbult gfjetoeeft. f$n bit HanD en 
toojbennetgbeng gïjeene öatten gfjeften: al bjogbt-mcn bie Daer in fp fouben ftevben. [Berrias 
fcgbt Dit banbe IBupfen] fllen Den monD banbe fiebiere Forthe,in't mibben banbe %tti i& eene 
jiooge c lippe/Daer bobcn upt ftet Ijoogbfte eene foete fbntepn fpnipt/een toonber mirabel ban* 
be natner. Biet berreban Edinburgh ïg oocuern fontepn / Daer peppelen ban <©lp/ Doo^t 
ï©ater gbefpjept/m Djpben/Die niet en minDetennpt-gbefrbept/nocö meerderen ongj&eraecHt 
5ünDe.3Defe <©lptégoct booj fcrjojftrjepb enbe feeim[i£ier af incogDi gï)F P!iniü W-* ' *£ap« 
9 ; lef en/enDe fien toat Berrius berljalet . 

Wit tfoningrijen ban Schotland begrijpt/naer (jet fcfrtpben ban bc UDerelb-fffttPbenS 'tobe 
tengSjb* febcn en tfefligö ^wptfcöe mplen / enbe 2 j 7 engfielftöe ; inbe b^cebbe ttoee en bijftigft 

*©uptfcöe 



Befchryvinghc van Schotland, ^ 

a&uptfcfje mplen/ enbe i 90 <£ngï)e IftDe. 3De eplanben onber Schotïand örjefegtfen/ $n'n bed 
int gf)ctal/ toaer af be Hebriacs (<Cplanben aifoo gïjenaemt) be p^innpaclfle 5ijn: baer naer De 
Orchades, baer't opuc rfïe <£planb Pomoma af tjBE/ met eene Ijeerlijcke 23tf[clJopur üe &crt Ke/rn 
ttoee Cplanben bernert. ï©cfc <£planbenfrcbbeiitoat gijrmecno niet TDenemarffren/alfoo bat 
tjaie tale Goufch i$, <&nbt 00c M. Ioidanus in 39» 3F>enemarcfcï)e Caft* fepö / bat b? Orcades 
aenben Coutng ban ^enemart hen fceöoojen/tjoe toeft genoegt) toekent 10 bat be Orcades booi 
un ^ertogfjbom aent fincU ban Schotland romen* ^neas Sylviu*ftf)^flt kier bat lp naer ees 
nen 23oom b^aegribe tóe-men fepbe tn Schotland te maffen /.toieng bjucljten be gïjc baentf ia» 
Cpntbognetó ïjabbe (bte rnp 3tjnbe tn tjet ïlDater of out llanb bleien : bit op &et iUnb btrien 
omsïjen te ntet;maer bte in [jet Ttëatcr bleien baterben boltoaffenc ïflogelöbüegenbe of f toein* 
menbe) boen (jem toiertgrjeantmoojbetbaneenen laques Roy, een bierfeïjotigi) enbr toe! aïir^ 
baen |Ban(foo lp ber[)aclt) bat befen bermaetbcn 15oom niet tn £>tfiOt!anb en toaovgijdneit- 
men gijemeent rjabbe; maer tnbe ngplanben Orchedes:toaer mebe bat be felbe^ncas Unit bctop* 
fen bat be monber teerenen altrjb boojber ioouen. l©pfullen ban befc Bogöeleu möebeftmp* 
Mngfje ban Yrland bjeeber Hermanen. 



Befchry vinghe van Yrland, 

SYIvefter Gyraidus Cambrenfis geeft ban bit <£p!anb een bpfonber ÖoettBen flefcMeben/ 
enbe 10 baer bp berrlaert met be Annotatien ban Kichardus enbe Stanijhurftius, iiilfoo fa? 
meer ban pemant anberg be fcenniffe ban ^?!anb gfte&abt Beeft/ foo bJtllen top upt Rem 
oocö meeftberfjalen mat tot berrlaringfje banbe «Taertebienet. $i;Ian&/m*t iatnnW' 
hernia, ignaeft <£ntj|jeianb 'tgrootfïe <£planb/enbe ö^eft aenbe eene 3pbc groot Bretangen , ae» 

b'anbere 



^*s 



60 EcfchryvinghevanYrland. 

fc'anberebf grootëOcean t aen't noo$bè~ lept» # flanb ctgrootftebante noojbetltB* epïanbm) 
fczie bagtjen feplenfl. Iget Hanb tè feet oneffen/berg&acl)tigö/fatl)t enbttoatertgö/ ttnlbt en tooj 
a&ioecfeem 3tït opp etfte toanbe 2&ergen fulbp bp toplen ftaenbe dateren enbe mojaflcljen ton- 
beiujüocötang ijeeft öet eemg&efcboone plaetfen/maet toepnigf)e/ten aen-fiennanbe asofïtlieu 
cnbe IBiibeniiften-, ben gronb tg tiet enbe toel -bjagenbe^ be 2&efgljen5nn tooi met Wet/üt Bof» 
ftfjen bol 3&teren:t)ct HanD ijs bmrrjtbater ban grag/ban ban jaet; ban T©epben/ban ban ee* 
itiflö Coojeiu <©at mbe Hente op-tomt/inbe" &omer bol-toafï/can qualntacn booj bm regen* 
acijngöen tetfft gljepwcfct enbe göefneben tooien, Avlm öeeft öier 3ün ïBmben mee|t g&eaf* 
ftgneert enbe uertoet fct be dateren/ bie't Hanb ban bonen maten «ber-ioopen : ^onicfj enbe 
ftëelcn i$ öiec gf>enoegn/rjoe toet bat Solinus enbelfydoms feggïjen toillen battet gijeen 2&pen 
fouben 3tjn-,macr (met èact toerlof )ljabben betet gnefcöjeben bat f&Ianb geen 1©ijngaetben eti 
tyoegfj/maec toel Bpetn ,§>ecrfier TO*upben en $yn gtec met/altao? 3tjn öe $itenber0 fonbet 
HDungaetbeu obeU^ccf USp tjibüen toel HDijngaerbcn tot fcfjabtttoe bte Dien name met en bet> 
iJienenj 3Ban be 2Spen $rjn liter foo oberbloèbigrj/bat fp niet aüeenlrjcB inbe to torn/ maer ooc 6 
I nbe liolie Boometï enbe inbe Dolen öcr herben gftetoon'ben tooiöcn. *®t 0e totere Dan fljlanb 
30n beel enbe feet tjetmaect: botfj so be pnncipadfte be i&ebieie Schevijn , foo toel inht toijDDe/ 
a!$ inbe tnngljbe/oorli In b*nr Ijtbactfjcpb ban ^iflTrfjen. 3Bcn oojfpjongn ban befe fcebf ete té 
npt een Jfêcct/ enfce beelt Connachien enbe Momonien ban ee\ ©oojtg 5ijn t|jeele Uanb D003 
fteel löeeren gefpiept/rij£& ban l£tffrf)en: fjoe toel ,ênoec&en/2&aerfen enbe anfcere BifTtfyen/ 
bie naer geetne in foet t©ater onberöouben/ötet foo niet getoonben toojben: boef) baer 3nn bne 
fooien ban BifTc&enin befe Jtëeeten/bie in anöete piaerff n fec nfet en 3ijn / enbe tobben met 
Befienban inbe hornet* 3|n Media bp Foneram 3ijn bne Jöeerenbanbé anbet nietgeftrjepbé/ 
fcaer een pebct een bpfonbere fooite ban ©ifltnen öeeft/enbe Ijoe toel boo$'t bcut-loopen ban ee* 
«e öibicre/ UcIjteliKU bc eevie ©tfcb tor ben anberen foube mogften tomen/ fo ge fffttet bat nccf)^ 
tmifi tot gmtet tnb; |a al too^ben fcliooa be i^jfT^ u ban £et eeiic |®ecr in &et anbet getoo^ 



Yiland. 




<ü Bcfchryvinghe van Yrland. 

pcn/fuï!en fp fïecben/oft toe bet tot ïjaer oubt enbe be&ent toater fceetm IDnfefïen/^abicfien en 
«èïjarutoerg 5nn in Dit % a; sö bonen anbere ü. anben in grooten gbetallc; cube Ijtei 3(jn foo beel 
2ïrenbcn/alg elberg fcietfeen-biebenibe Ccanen bliegen ooc bp öonberben m eenen Öoop.ilBen 
moet fjet Bee öter biclitoilö upt be HDcpDen bjpUen / on bat bet öoo j ben grooten oberbloeö 
niet ongijefonb en toojbe. ^tet en too jb göeen fenpnigtj öö^öierte gljebonbcn. 5Dtt io boo? al 
feec toonberlijffe bat upt ecnigbe fouten bie onbefïiect in ^ee bloten/ eetft cenigfie «0nimne 
bloepetibat bie «©oinme in eene co](te beri)arbet/baet bierfcentf in vuafTen/bie eerff lebeii/baec 
ttaec eenenbecK/epnbelntK beren enbebleugöelg ctpgben/baer mebefp inbe Hocgt bliegften of 
in £et T©ater f toemmembit btec fegbt-men en toozbniet anberjs gbeteelt. &>v njoiben B.rna- 
cx gfjenaemt 3ck Ijeb bicfctotig gtjeften (fepb Sylveftcr) gtoote menigbte ban befe Óaifbol- 
maethte bierueng aen een ^out öangïjen in fcljelpen gefloten/Die ben t$b ban öaer bluebt fou* 
fcen berbepben: ban befe en tomen ggeen eneren/gbelncfc ban anbere Bogbelovnocb en tooien 
niet upt-gt&tpt.Sn fommtge plaetfen toojbê* befe ©ogelo booj Web gegeten/aio" geen blepfcï) 
ïjebbenbe/ban geen blcpfct) gecomen 3gnbe, ©e geleerbe Du Bartas befcöjijft inben feften bagö 
3nner We&c b* Bogelo bit op 25oomen toaf]en / en boeget bact bpban befe ©ogclg bit upt nrt 
ï£out maffen ; &vt todciie top Dier fuilf ftellé (al* top in be befrljjpbinge ban §>t Ijotlanb belooft 
Jjebben) tot bat meet feberljepb bet plaetfe fp gcbonbem*Deu fm ban bit gelcetbe birjjten i$ befe: 

Soo oock Bootescucgh (iet in de glafen velden 
De Gan£n,dL-men naemt Gravaingnes, henen fnelden; 
Die(foo-iren fèght) zijn vrucht van fëker boomkens ciaet 
Die,vruchtbicr, leven doen haer bladt in't Water claer, 
Soo oock van een oudt fchip den af-brs uck tonder heghen 
Keert in Eynd-voghcls die(o wondei l)iwemmcn,vlieghen. 
Su tl eencn groenen Boom,daer nae een fchip,dit was; 
Onlangs een Worrem cleyn,nu ift een Voghel rasl 

ft 



Befchryvïnghe van Yrlandi 



*J 



^p becmanct oocfe ban befe Bogbelg bie op 25oomen maffen naer ben fut albttjte 

En dien Boom die daer draeght op zyne tacken dnlliglv 
De fwemmeisen met een de vlieghers wonder willigh^j 
lek fpreke van dien Boom die in Tut urn en leeft,. 
Wiens bladt,dat door demWind van hem daer henen fweettv 
Door eene vruchtbaer cracht verkeeret tot verfrifïchen 
Op't Land in Voghels wacr:in't \Vater,recht,m Viflchen, 
£>efcer bc getGpgemfTen ban öefc beranbertnejetfjn beelberl&nbe/enbeglfcfooftoeer&fgfite 
galbenbat bit mat berfcfjillen in De plaetfe/baer bftmonber mo^b gebonbf. Munfterus ftlMf* 
t»at D'Orcadcs met befe l&ogclg foubé befet $rju:Gyraldus fc&njft net ban t^lanD: Du Bertas bS 
»§>cf)otlanb(bat bP/fo beel bet npterfce aengaet/Iuturnc noft)gelnr ooc xMela boet «Dan bit ber* 
fcbil tan mei getuft töo^öf/inttjof bat befeUanbê niet berre banbt anberé en liggf ; rnober fulr* 
fcat bet gene on eene plaetfe igooc b'anbere mei can toegefcb£eöémo2bè\ Heftor Bocthus fegbt 
bit felbemonber ban een gebogelte/batbp Clakis noêt.5nbiengftp?enigb ^out tnerpt(frb2tjft 
£p)mbe ^ee banbe^planbé Hebndes^metter tijb coiné eenige toomie" boojtia bic 't^outbooi- 
flefeen en upt-bolenmemen baec na allenffcengeenfatfoenban 13ogeIen/ en maffen op fjet nefï 
fo groot alö <6anfen/en bitegen ïlpfeffcijfröare generatie bc* Oceano toeyban Hbmeto en Vir^ 
giho,ecnf t^aber ban alle bingen genoéf.#u 3911 in ffjlanb nocb anber monberbeben te mm? 
feen/en bat eerfï in Bogelheng Die-mé Martinetas noct/ rlepnber ban eè jHeerle/metfene mitte 
feojfï efl f toetten rugge:fo toie bit gebogelt/al bcrfro2bcn 3ünbe/in eene bmge plaetfe bctoaert/ 
f)et en fal nf mermeer rotten:oor bp cleeoerg geïepb/fal't bie banre jDotten bemaré:opgcl)angé 
int bjoogb/fullen befc beeflewö alle iaerjs nocb rupen/cn metnftnme beren bcrIcetbJ02öè\#5or|j 
^tjn Hier Bogelo mi toer oa eê $rcnt,maet grooter ban een $atoic&/bte b*eene clan ncfloté bcbV 
feen/alg tot b?ebe;öMubcre open enbe gbemapent tot ben roo : . *?n VItcnien fó een jjèccr/baer 
«en <£planb acuttoem gljebceltiii lepb/ Ijet eene beel i# met een Sieren bereïm/feer iufftgb enbe 

plapfan? 



$ 4 Bcfchryvinghevan Yrland. 

oKmt/fo feer ober alle be IBecelD bermaert, %n Momonients een ƒ ontepnl baer bemen* 
Fcfteuftutfeï ! arn0 ttoiben/ foo wanneer bte met &et Wmt befejengt jfttu 3c& &ebbei eenrn 
S flefien(?ept i Gyraldus)U)ten0 fjalben baert met (jet ƒ ontepn-ttater a!-baer getoafTcöen/ 

XawbeW 

Se b : X ftnmfefttt te mafïeV Wt ÖoWe ban een *ergb m Connach,a 10 eene jf on- 
tepn barT oSatet/bie ttoee-mael e'baegö* af-gaet/enbe ootb ttoee-mad ober-loopt reept 
met het maffen banbe^eematgöemeenö öebbenbe. 3M 't wo?te!i|t6^wl torn Vltonw, 
tó eeS ontepn Hit booi be groote toube ban't T©ater/ober feben jaren bet $out batter m ge* 
mo pentoo^b tn £teen beranbert. 3n Momonien fc oocfc eene J[ontepne/al0 bte ban eemgö 
meiSöneraetKtt0/foo fal 'ttjeele ?Lanb flutfcg beregenen , enbe bit toojb albuö ban Gyral- 

SSïïSSmfe ™» ™ De on ö emantect:gaen oocn noctj naecütyof met f biartepol e bebect/ 
on eSb ongöeregftelt fatfoembemmnen feetijaer mpncpb/cnbe 5 ijn goebe |BnfKien0:p« 
mecTtml ban btt <e?IanD lefm/fal bp ben gCjenoembenGyraldum , Polydorum Neubngenfem, 

en loaiinemMajoremgöenoeglj bmben» 

. 

Lefer wütü deel gfcelooveni 

lek gheloove ooek het mijn, 
Niemant ick zijn' eer wil rooven: 

lil foo nietihet magh foo zijn. 



Spaengicn.' 




$ ca. la Lcucarum f^Zer 



66 Befchryvinghevan Spaengien, 

Het té toe! foo / bat tn't foetfeen banben ootfpjont fe Der namen groote m^m^tvbiW 
enbe bat bet meer fpeodacij? in Heeft Dan toaet&epbt* •, fop moeten top nochtans een toep* 
trieb Daer ban febpben. 15p De grjeleerbe opberg i$ mcefl gOeïjonöen bat Tuba! , b eeilte 

al* een beftt San Wen/om Dat m booHeben tpDen Den meeften tncStomi enbe bant «lm be* 
(len nont/beguaem tot onberljoubt enbe boojbeel banbe iwnfe&eiu JDt ttoeebe fonmg/ i be- 
rus foubete öebicre Ebw Den naem gbegbebcn (jebben/alfoo ootb tgljcfteele ILanfct ban Öem 
Ibena gbenaemt j*. <G>etBienbe tfoningï) Hifpanus/ontban Hifpalus, fouDe baci :nm a U £C 
HanDtBtföamen/nae3pnennaem Ijcbbcn laten )eetem 3E>e palen ban $paengten m koelte 
tomcrcUen upt be boo?-gljefïelDe Caerte/alfto't be Zee ban al e canten beer / hM 
aen B?anchrrjcb raecUt/ enbebp-bePyrendche 25ergljennljefcïjepben toojt, MjmJ» 
mnert kanbt/ baer ouDeenbenieutoe £cr)n*er$beel af tcbjpben : grooter ban Vgntom*, 
maerclepnberban;©uptfr&lanbt.$tf 

fonber plarfrten gljeregeert te too?Dcn/ban m nu onber cenen Corona?) glje "öuteeit. m na# 
men enbc limptf n lijn öefe :I*on nu out Caftilicn,eertnt0 betooont bp De Afturos enbe Scbur- 
ros* De i)ooft-|rabtt0Leon:Bifcaya s baecbe ^ooft-(iabtBilbaoaf«8:Guipuicoa, eenouDe 

nlaetfe banbe Vafcones :Navarra : be ^OOft-fïabt i* Pampelona: Arragoma, enbe 10 De op* 
ue rfte ftaöt Garasoza : Catalonia baer Barcelona Df I^OOft (iabt 10 : Valenua, wet CClt $0Oft- 
«rast banben felben name: Mureia : Tokte in't miDDen ban $pnen0fen / cnDc s0 mei be pnnc * 
nae! ftabt Tolcdo,ban be ConmglotBeplaetjs i$ WadriL ©eje: nepben ComugrncBeii iSO» i on* 
öer Tatr icona , 'net ecnebeel ban ^aengienbp ben miben. f nber ^^g^£^S 

Baïtos.alfOO 0henaeitit/3ün Gramd i,And3lufia,eHbe tltrcmadura: Porcugalln ilgJPMP* 

tit/wb* beeft be ïöooft-frabt Lifbonam: baer nae bolcbt Gaihcia , bet lette tnjeu bp net goojt 
ba nFinis terrs.enbe beeft boa: opper-ftabt Compoftdlam. 23obm W*m£m**to%£ 
umgr^m tobben m$^^ 



Befchryvinghe van Spaengien. 6y 

©ntallrjtëen ïfooptjan iBaerfcfjalcüen/ <jpouberneurg cnbe anbcr SBaroëtm ©ier JBeetferg 
l)an€>jb?en/8 €arbinalen/9*lert0-üitFc!joppen/ 46 23iflc()oppen / 7 Bnibecfttcprcn. 3De 
«föijeeftelnefcfcepb tg al tHanb boo^feer gtjclien / enbe ijö Uoonberlnr&cn rijen. tDe &crc& ban 
Toleten Ijeeft alleen ttoee Ijonbert bupfent ^ucatcn 'tfjceroy en De flertf-bifTcljop alleen taco" 
tcnticö bnpfeut: boojtg aiïbere 2$tf bommen 5ijn met gUeltjcue m-romften/elc6 nae cjualitept 
fccrjien/aljs ban Sivilien met 14. bupfmt/uan Burgos met 20 bnpfent/etc. <t*nbe Spaengien 138 
tuel een to^ucfjtbaer Hanbt ban niet mei bcbjoont/notfj booj-bont^alloo bat ben gront/ bic op 
fommtgöe ooioen fleenacfjticj) ij»/ niet en can toerbetcrt tooien. ï§ct tjs beter cnbe begnamec 
*ïm te bemoonen ban A fricaialfoo het be groote Ijitte ban Barbaricn niet en boeit, ï^et £>out/ 
giiclrjefc Matin*usSicuIus fct)$ft/ maft aen be 23crgDen/enbe Uuo^b upt-gfjcDoumen enbe ge* 
fjaelt/als De %en upt ben (leen- betgen: ban maft ljet fcjeberom cnbe neemt toe gcltirn be 0oo> 
wen boen. Solinus fept baer-om/fp en 1 oliën of fieben baer gljccn £>out; mact beiben büt itpt* 
Ü^ier af |egl)t Bartas inben becbcn bacl) $pner eerfte ï©ehe: 

En dien Argonichen bergh,wiens murs'lcn fouten ras 
Der Bergh-bewoond'ren fpijs, die haer de Liefde was. 

$>e ICerbe en 10 foo met gtjeouelt met t©mben/al$ ^anc&rtitft/ enbe oocn be Hocfit tretTrt 
Ulicen romtptten upteenigjhe mo^affcn ofte poelein t45onb/ 5>ilücr / $fcr en fcuojD tn fjfjcne 
pJaetjen jo goeb geüonbcn/alg in Spaengien :enbe be JBpncn jnn niet alleen ban oöoub njen; 
maer oocli mebe be öebtercn/aljö Ijaer H^arer Dooi ben reghen fmclt/ bie ban <& onb ivtft 5'anti 
Ctiemcngt inmeniebte op-bjengen/enbe pnnrinaeï be öebtere Tjgus,bp ben ouben meer bers 
wacrt/ban bp onfen tpben : foo batter gftcen ï^ifrojp fcljmbcïjS nor oorfe Roeten en Min t bie 
tom bir Water niet toermaciit en Rebben: mecfr fpjeuenöe ban gvootc rilf bommen 3&'an Cle- 
rardus m 5tjn Intrigrjc i?ifrben fclnjnt hier mebe mat te lacl)cn/enbe jept/bat niet fonber reben 
fc'OBuberg te öebicre Tagum gnenoemt ï)cbben/45oub-bi.igf)ciibe/ alfoo-men itbe berber* 
DÖen öaer öp logeeröe/feer toel <&ouö &enbe i«tcpfr[)en ban cenen grooten penning boo? tltp* . 

Ci ne ioftm 



Ct Befchry vinghc van Spaengienr 

tic coffett tnbe fofeer trattement:rett)t al$ Ovidius onfe tpben <^oube tpben noemt/cti bat fo# 
banigl) ïéetael nu meeft grjefodjt üjojD. 2&p te tpben banbc 0omepncn/bie .êpaengien met 
al-bct macljt fotljten ot bet rjare marot te tyengfjen/io er ne fonbr rlmge guantitept ban <föout 
lipt befe Hanben gftebjaent: Livius op Ure! plaet jenfal ontf bttüiel aen-Uipfrn/ aio Ijp berljae!t 
be ti tumpfjen enbe rjrhbomirm mbe grmcene uilïé Der 23ojgeren getyarl;t booj beclbernan* 
be Capirrpnen : eubr baerom l)cbben fommigge gljefept Dat De ^f I onber befe Hanben niet en 
toas/maer uul Pluro,ee.i <6ob banöe $el enbe banbe rijtbommeiu JóoMtn be e beröaetoe ep* 
8*nfruappen ban rntbommen/3nn norli tn ^paengten eentgfte plaetfcn Daei tjeete etibe toube 
Joatepnen $fjn met ojonbe rttcltc r raceten bmi beel rrantljeben te genefen,l)e~t ©er i£ oor toel 
te bf tomen/ban niet in foo groote ment gï)te.<$e $eerben ^rjn om l)aev rabbicfjepb en bequaés 
fiepr al be UDerelb booj bcrmartt;alfo bat bp ben ouben ^cft?pberiö fommige gemernt tjebbèV 
befe ^eerbm boojt-gecomen te $rjn ban Ifêcrrten/bie booj Dé 3Upbè" tornt ontfangé: en 'Augu- 
ftmus uanbe tfabt 05 jbö/irrjiiift bat ijet felfbemebc geftniet tn Capp.idocien. Watt af Petrus 
Bertins meer beft hnjft. t^oojtsi tot berrlarinae ban bit «ffoningrijrfc en tnüjoonbetjö ban biè7 
maert Munfterus een bcguame ge Itjt&emfTe tuflrljé .^paengten en l^amri|rli/feggcbe:£>paen* 
gfen t'ö ban SMncrijtfc bertoonncn in menigte ban rojen en ulepfrf -, maer fp üJinnet üjeber 
fnbc fmaerft.ftlfo Dst Villanovanus, eé £>paengiacrt/albuo ftljnjftit&iantrijtii is bjurljtbaet 
Dooi toe?l regenden j&paenoien toojb begoten met tDater boo^gratïjten uptbe fiebicren ge* 
rrornen.^ö oorn niet gequrlt met eenige j$oo;be toinben/gelijtn l^jandirijch ü>el t&enbe tfjn 
baeromme <©lp ^onirh/t^as/^affracn/ £>upclirr/töofmarepn/ «tapper*/ tDapen/Citroe* 
nen/^ianaöen/en anbere Jbpecerp-trupöen baer in groorer memgfjte: foo bat BjamrijtH en 
oorU be éeberianfcen getortf) met ihpaenferje maren gcrijfr tooien, 3De temperatenr banbe 
&une turiae* br 1 f* toat n^ter/bioogcr^eabe baerom be nerme üiat bupficrer. 3Der jFtanfop* 
fen tjö touber /bocntiger/'taer blepfrfi oocfi fat fjtet mbt be nertoc toirter . *«©e bmcfttbaertjepö 
banbt ƒ rautóe l^^ouUJea ijj meerber ban Der ^>paenf£Dc* <©er ƒ ranfopfen Hiröamen ?rjn 

groot» 



BefchryvinghevanSpaengien. 6$ 

Ötooter enbe tfjcfcet ban Heten ; ber ,§>paengiaerben nnrber enbe meer m een gficbjongftnn 
$>e jfranfopfen beesten met ineerber ftouticljeptg cnöe furie ban t onfte/enbe grbmpcfcen intti 
raetjs Dan gUciurlto. ©e ,&parngiacrben remt ter contrarie, ^parngten io attootf flïiey ic-'en 
ter ooifaecUbanbe Renette #ceraen/btemet groote rabbirljept loopen/enbeüjojbeu iuftelirfi 
be rcoen üan liciit gebjapenbe perfoonen/met rojrr enDe tn-getrocuene ftegftelrepen. 3Poc[ • be 
ftunrerpe banbc ƒ ranfopfen is m meerder, acljtingfte enbe tracht: ;ijn afteüiapent ban onbee 
tot boben. ;©e jpraifopis fteeft ben tnonbt beter tot ;pnen ü)i! : renen «êpaengiaert 10 luttel 
ban U)ooiben/en tan beter bepnfen. 3&e .ƒ ranfoplen 31311 b^olrjth/bol toiagtc/geerne bp gljefrl' 
fet jap/bücu alle (rattel?epbt/baer be &paengiaerben bic tn grooter tueerben ftouben enbe boen 
alle bmgft met refpert/reberentte enbe ceremonie : baer be jpranfopfen a'ibero rlenn bi r e T t af 
makende bieembe lieben 3tjn tn Bpucrrjcü biel ontfangen/enbe Uwiben tn alleis belieft/ alle 
buig 10 flucr berepo. Ceu gaet tu êpaengien al'bo niet toe; mffTclïien om bat foo tuermtali !ie< 
ben nae £>paengien repfen. «De tael ber 3>piengiaerbenig (lemmige**; ber f ranfopfen boeter. 
<®e Cafttliaenfcfte fpjaetft tjot ttiel be befte. 25p be jfranfopfen 5511 be ï^obelingen en <6öellieben 
al meeft beit'cart/enbe teer tn ftaer tuooibcn. «©och tornt be £>paenfche toat naer<er ae* be /Da» 
jeftept ban ftet U attju. i|ct Uatib ban £>paengien io biel grooter : maer niet foo bewoont ald 
flanel rijcfc: td rrjeuer tn <*5oubt •, maer niet in Coopmanfrftappen : nor ft tuojben foo beel 01- 
comfcen niet upt£>paengien gfteftaelt/aliö upt tëiancrncn/ baer bp-can0 geeii fwcruen en itf 
on' fcnivmtotb£ucf)ten;baer &paei.gienbcel l©ocftpnenenbe onbeboube piaet ?en fteeft. 
Damianus b)fl ftier reben af gebeu/feggébe ; bat tnben merite' tfjö ban't gacr 'ttjemcene bolrn 
ftcli o* berfto:tt bpmilbe bzucftten/ató ^onigft enbe anber Crupben /fonber bed moeptenö te 
boen: be oozfane bat be HanD-brnntnge niet fo feer gebtupet en mojb. 5Daer bp grbocgftt bat 
be ^paeigtaerben lieber ter <©o:loogh ban aendè" bouUi;'tebee atftter be trommel/ban a r fttec 
bc pfo?^ gae'r'niqé' lieber eé f Ujeert of la-up ba eè" f tocep. ^n fomma/fn foec^ê meer lanbd 
te Urimté met berdetb£,Da met ber.betceè\<©tt fcfcpbeu deoube ^c&pbcrg ba out £gaengtë. 



e i 



&? 



■■ 



7© Befchryvinghc van Spaengietu 

^pbetflaJenootfc bat betrouwen bet ^up0-ujcrcii enbe Hanb-neerfngbebe&envmaetöe 
3Ban0 gmgften ter «©ojlogbe enbe aenben bang: Vnaec af Silius Itahcus albug fp^cectit; 

Dit is der Mannen ruft,haer ipel,en welluft (bet: 
Het ander doet de Vrouw:werpt faedt i n d'Acker gpetv, 
Gact aen den (cherpen plocgh: De Mans daer löyheyd achten 
Wat niet met 'tblmcke fwterd bewijft des Oorlooghs crachtent 
De Spaenfche Vrouw' het werek voor haren- Man fteeds doet. 

^et bunc&t ben ƒ ranfopfen een S&atbarifcfje topfe/bat be ^paenfefje Bjoutoen baer oo?ert 
booü-fïeften om eentcli juweel baer aen te bang^em&p bjagnenoocfe eenen bouten-fioep om't 
Itjf(fcl)?rjtt Mnnfterus)om met eenen grooten tret wat beerlijcner te gaem $>p en romen oocfc 
met upt ben fjupfe foaDer bïenaren bte booj gaen/enöe mep| kt o t>te acöter bolden, 35e ƒ* an* 
felle Bjoutoenlboe boel batfe mi mebe aen-gfienomen ftebben be booj-gefïelbe manieren ban 
&oi-\ tngenenbe BerbugabeU) fo 3fjn bie noentang/gaenbe langjö be ftraten/mrt fobeel bolc t 
niet berfelt v%$ toel te ujpfen tnbc &pae nfrne l^outoen / bat fp baer üjacnte\ ban S©nn te 
imncfteu/gbehjcü be fóoomfcöe gionch-bjoutoen plarfttente boen ;maer bet té toeoec eene 
fcfjanbe lt jcfee maniere bie fp in't bermen enbe af-fetten ban rjaer aenficfit gbeb|uuct?en : toia'T 
booj fp ben glanfej) foo naetuedijcfe enbe frijs niet en f)ebben / atë be ƒ raiiftfje Trouwen uiel 
boem 

T^elfö be JBannen fn ^paengten / bfe toat mop brillen toefen / tobben baete tanben met 
Snimfl/om öi* tolt te maften: of boen bet gbene baer Catullus buo foetelijcfe met lacljct: 

D<- Spaengiaerr s'morghens vroegh waftzynen mond entaiiUen, 

En oock zijn tant vleyfc/i roft,met zyrie cyghen pis? 
Dat u tand witter nu,dan onfe tanden is, 

Dat wijft dat ghy meer pis.dan wy,bruyc"Hn u Landen, J 

SDe&pnengtaerben tooien oorii gijeljoubeu boo i bolcfc bat albec-meeft met fuperm'tten eft 

umnmm 



Befchry vinghc van Spacngien . 71 

f eremoniente Dottbè" \$.§>p f toe eten geltjcn be ^epbenen plat&ten te bom/bp-bm troon ban< 
ben €oning/bp 3tjn leben: ctifTen ooch be Jjanbin't groeten/ enbe meeranbete gljemaecfite be* 
leeftüeben 3£it feïnijft Munfterns meefr/ enbe bergeüjcU't aibug met recfjt be tluee pnncipael* 
fïe Contngnjcfcenban Europa :'tüjelcfe ooch Du -Bartas gfjebaenljecftinbentujeeben Dacïjuan 
3tjn ttoecfce ïDcuc/baer ici< befe naebolgljenbe m r| Heng npt-güenomen ijsbbt/ enbe albug na 
öen fin toettalet. 

In Oorloogh de Franfoys (leeds onvcrduldigh is; 

DeSpaengiaert die is fchalc&,traegh ende facht,ghevvis: 

.Bedriegigh is d'Hibér; de Frans-man vlugh gheïïnnct: 

De Spaengiaert weynigh eet; de Frans-man meer fpijs minnetj 

Hy leeft als Vorft of Prins : de Spaengiaert feer trots fpreeót; 

Bevalligh de Franfoys : de Spaengiaert (waert ontbreeót) 

Is flatigh in zijn cleed; de Frans-man wifpeltuerigh: 

Hy trotft met zijn gheficht zijn vyand: maer,fteeas duerigh ] 

De Spaengiaert altijdt haet ; treedt als een guychelaer: 

De Frans-man trippelt ras : is in de Minn' niet fwaer; 

Maer luftigh hy bemint; de Spaengiaert daer en teghen 

En mint niet of hy is dol-finnighjltrenghjVeifieghen. 
OSoben befe tooo^-gftelrelfce epgljentöeben / foo ig ban alle ^ifroip-fcftepfccrg fonbertingne 
gljcpicfen bc fyomtc rjcpb ban toapenen bte m befe natie altoog té gïjebonben gbetaectf: foo bat 
«offi Trogus enbe Livius belpben be ^paengtaerben tyotnet te 3tjn ban be fiomepnen / bie 
norfttang alle be T©etelb toerfcönct nebben niet fjaic <©o:logen/enbc Ijebbcn ooch baetom net* 
gfjeniö foo tjeel te boen gljeftabt/aliS in f)ct onber-taengenfoan befe Uanbrt'. 3De .épaengtart* 
tien 5rjn ooch bp De oube £cr)ipncrg gOcïjouben booj §obeevbigf)e lupöen / enbe op-gneb!afen 
öobénalle anbete UoIc6eren:ïtoeIc6 iulius.Fiimicus bebifpofitieban-bcn^emel/baetfp onbee 

•<£ 4 leben/ 



72 Befchryvinghe van Spaengicn. 

ïf nm/toe-fc finlft. $et té toel te gïjelooben bat befe ttoee t pfonbere ppgfjmfc^appcn oojfaecfie 
5Ön gljetoeeft/ luaer boo? foo grooten lof art ronqucftercn ban foo inentte lUntfdjap/ jae int 
briimeu Dan een andere DPerelo/ar n be e natte gljet omen 10. ï)oe foube fuifje bod) Ijeubrn mo# 
gen gfyefcijte ben/ban bolcb Dat tot De fDapeuen niet fonbrrlmgne gl;ebo?eu en mne 17 aen-glie» 
itierchtjbomenfgljen ftoot/baer b'3|nbianenbpbupfenben/fon tnbtgttomtignoft bertigt) 
£>parngtacrDei»guainenbeftomien* 311 5911 nu b'^nbtanen onbr guame iteben gljebjeeiHot 
be <8ojloogb/enbe ober (uier Ucl)telncb om befpjmgöcn robe bei flaen ; foo i£ norfctaniB be me* 
titafjte foo groot geüjeeft banbc ttieberfïanberoybat be Birtojte niet fonber groot perijf f:el en 
mocDte $nn.3&aer nu bp gebaen bc «©ojlogïje bie be bertmnnerg onber malcanoeren foo bloe* 
teltrh gheboert Rebben / tot De gronbighr berbcrffenifTe banbe oube tn-toJoonberö(bie Dacr en 
tuffeben mebe om-getyacbr tuozben) enbe tot een groote ellenbe banbe &paeugiaerben felbr* 
ü&u/fonber bebooij^qualiteptbanfiobaerbpe (bie nofljtanief een groot gljebjecb té/enbemrt 
tn\)t gïjeïiact) Doe foube eenen tlepnen |joop bolcr tot genabe toanben froim op %tt/ e ft toiect* 
$tpt ber mmfrfjen-eters op't lanb/fulcben repjs aen-gïiegaen Rebben / enbe ooth met berujon* 
beringfte unt-geboert 1 <De öobaerbpe fieeft ongetuwfclt tjier eene Jtëoeber gbetnerft ban bol- 
fieröf gf)fpb:alfo met Dagfieltjclifcöe ereinpcien genoegt) behent ijl/bat be gene bit booz eerfurft t 
tnbt op geblafentljppt ergetiö toe gebjeben üioityfcer geerne bat tool-biengt/ gepztefeelt booi 
bf fcljaemte /bit bp oocU met uciiiro ban 5tju blocbt beftaet te blieben. «Ober fuler foo fcbmft 
Silius Iralicus banbe £>paengtaerben. 

Een volck dat niet en vreeft cloeckmoeHigh te verquiflen, 
Selfs in de joi ghe jeucht,7.ijn leven m t zijn bloedt; 

Datclaeght als d'oudcrdom het leven doe t nvt miften, 
En dat het in dm (trijd niet (larven magh v rwoedt. 

3Sot i'0 boen banbe tnUioonbord ban bit Coufngr rirh pbf fcf^rberj maer nu fa onfen rrbctt 
o'bcrmccfl geblefcen/booifiemeltcb onber Fttdinandus <tbnfu£ ban Cöfïilfen ent* l fabclla %nn 

$upfb20UU;e/ 



BcfchryvinghcvanSpaengicn* yj 

$npf bjoitbie tn't j.icr m:.s peeren 1 480/fcic bed jaren tegljems de Conmgfj ban 45janaden te 
%aube eub€ te HDatcr geociloogbt bebben/endearljter na nvt jacr 1492/ de Conmg beiroou* 
nen/O'Deerfctjapppe bande S>ara5pnen/die lange jaren gbeduert-baddc/om-gbebjonmn a,foo 
Hat m beel ;g>paengien güecn dominat ie bande onglie ioobir f) : iaiigitr r benemen ia. 0&e felfde 
Coning ende Contngmne hebben cerft Columbam toegeftelt/die (*o inde Caerte ban America 
betDaelt imi* Öaren name poffc flïc gljcnomen tjreft dan Ijet «Douötrncfce gbetoeft; dacr «me 
boerende; 

m . 1, Voor zijfrConingrijckjghelijcfc 
Met wapens het Gheloofvan'iCaftihacnftheRijcfc* 

^aer de Coningmne Ifabella docb nteeft toe gl)el)o!pen Ijeeft/ eenc ï^oimj die (galrjc» batt 
eene andere ^nnfefTeflcfcbjeben 10) met matmelncfce tojgen/ der l&ioubien gijebjelien upt gïje* 
trocaenbadde. ^efelfeeft oock Confeiuum groot geniaefimalte lecringen/felfs out ban jaren 
3nnde/begrcpen/beel35oeeHcn ende ^cteiften upt de 3Uttinfc8e tale obergbefet/m tegenfpoeb 
ban goederen/of fietbten ontotnnelijeu/in't baren foo gneouldtgö/datfe nautoeiptBtf eenigl) ge* 
lupor en floegjj: een fonderlingb erempel / mei met de oude fiomepnfebe 3|oncft-b20uüjen te 
bergöelijchen. 3&e glorie ban defen Coningende defe «Fouinginne beeft Carolug debnfde nare 
3&cuc/£onmgban ^paengfenende Hepfer ban fcoomen/grootelijrr bermeeroert/ m f)et een 
ende bet andee gneuieft doo? wx Capitepnen gïicitirhcltrh dominerende / ende den naein ban 
Stepfer medfr tot de oude bermaertöepb ban't fcoomftbe Öijcn biengbende* &u regeert 
defe Handen $inuppu0 jpnen &one/een groot ContngD/ende ban beel Öyt Uen een mar titigö 
Sfceere, 



A 1 



Andalufko 



74 Befchry vinghc van Andalufien. 

ANdalufien fjeeft aen't<©oftcn Cordubia,m't ffltftm Algarbien,fn't $oo?ben &et bcéf 
ban $ojtngaeI/bat Magiftratus S.lacobi genoemt toojt: tjoojt aetvt Wttfm be groo* 
te %%t met tjct Hanbt ban Gades: enbe befef^obintie tö toel eer göenoemt Turdeta- 
ma oft Bamca,om be fcebiere Baetis , öie nu bp be ,êpacngiaerben ben naeme bjaegïjt 
ban Guadalquivir.^e nacm ban Andalufien ijö een bebojben tooo£b/ enbe tornt banWandah- 
cien, alfoo gbefept/boo^batbe Wandaii,berjaegt)t bp be 4&ottfjen/i)ïet ijaerplaetfecnbe tooo* 
ttingljelftabDen/bicbaet nae in Africa 3911 gbetrotnen/ baer regnerenbe/ tot bat Belifarius,Ca* 
pttepn ban luftinianus, in-gt)cnomen ijebbenbe be fïabt Carthago ,enbe ben Coning gljeban* 
8é/be wandalos baiït fffettaenftDc öijcn berooft fteeft. ^ier on ftönjft ben bermaerben foeet 
inben ttoeeben bagll banbe ttoeebc H&e&e albug: 

Niet anders den AJain en Noordcrfëne Wandale 
Verdreven van den Goth uy t Cordube en Hifpale, 
-Carthaghen nemet in; doch door de Roomfche macht, 
In. des Wet-gheveis tijd,gantfch t'ondecis ghebrachu 
ÜDaerom $tjn be 43ott()en/alö peeren ban ^paengten (bebbenbe ootn onber fyatt bf el Co* 
ningtjen) m beftt ban befe plaetfen gbeblcben/ ter tijD bat oocfe nae ben gemeenen onbergang 
ban alle figtnen/öare mactjt een epnbc nam/booj't op-tomen ban eenen grooteten; te toeten/ 
bc ^araspnen/ bïe ober Ijeel J&paengien totib göebomineert bebben : maer boomcmclncö m 
fcefe Hanben/retijtenbe bie tot een €otiïngrrjt6 op/enbe Sevilla tot een Coninglptfeeftaöt. 

t&t fjiftone t0 befe.Rodericus be büf en ruitntttftfe Coning ber 45ottfjen(met ben toelciietj 
ootö ben Conmginc&ennaemöei botten Heeft op-gftcbouben) fieeft eenen 45jabe luhanum 
x>ber Mauritaniam Tingicanam gbeftelt : enöe beeft in mn af -toefen $pne <©ott)tet bertratfn% 
ï^et toclcftc He Wabti gneïjoojt fjcbbenbe / beeft be £>arat enen upt Aftica gijeroepen / om 51311 
mbtbeetbïgD Öertfeer met tojafee ober &eii ConingO te g&enefen. ;®efe m pet jacr ber ber* 
foeiunglje 7 1 4/onber Hm <©bettfen Mufamiflb langjjg be engBbe ban Gibraltar m-gb«omeH 

3l?ub£/ 



Andalufien.- 



A N DA 

LUZIA 




7$ 



7<5 BefchryvingheranAndalufien. 

3Dnbe/ï)eüben in ttoee ^aren ttjöjö bp nae berl êpaengienouertoelbigjjt/ tipt-cfjefonbert be 
Afturcs bic met be fterchliepb Ijaerer plactfc beüiacrt Uweren, *©aer 5911 in foo toeten tob bm 
bepbe3pbeiUfebenttgbDupjcut mentenen gfablebcn. 3)e ^aratecn bebbenbe jjeerfrljapppe 
toercregben/enDe Ijebbentfoo bcel boenltcfe fcao) be Cljnftelicfee 0cligte upt-gberoept/enbc bet 
Bncfce ouber fjaec berfcl)r pbelich gbebeelt. %t eet fte maecktcn lp Corduben,ljet üjelcke fp A be- 
nalibctiumnaeniben. ï|ettUifrbe Hifpalm. <£nbeljctbcrbe nieuCartago : ^ot bat lp ban 
Ferdinando ben betben upt befe piaetfen berbieben 3ijnbe/ in Granaten gbcballen 31)11/ in bet 
jaer 1 2 . 6/enbe ban Ferdinando be fefie reenemael bujaegb* 3nn / in ï)tt jaer 1 494. Boojtg 
10 Andalufien oft Bae;ica bp ben ouöen oock leer bermaevt grlMeeft/aljBi fcie alle anbeie ij^obtn* 
tien met bit rrjeue boiiUriiighm enbe betten luftigben gronbt te boben ging!)» Trogus fr blijft 
bat Ijetl^eebter foo gemeft U)02b(m-btcn men betfelbe betboetfel 1 ut Oiithoub)tot berfteng 
toe: bat oocb met alleen oüterbc/macr be Zee ïiie Tr.rdt t aniarn(al|op tft ban outo genaemt ge* 
toeeft)aen fpoelt/in-fonberbepb toeelpjofpten nrt-bjengt : obciblorr oan alberiep fooien ban 
«Bcftcro/ Jfóoffelen enöe $urpur/etc. ooeft Biflïngbe ban Thonvns,bie Dier met groote tooinft 
öbepleegbt toojb. ^Dacr omme 3tjn be fteben/in befe fdiobincte giieleglje n/UJel beUioont. ^c 
boomeemfte ijs Sevilta, Hifpalis ban omg glenamet : bic met cene fcupbe enoe luftiae gelecent* 
ï)epD(omcingelt met feïjoone muerenjaenben bant banbe aebtere Bsus beerltjcheu gbebouüjt 
iö. vDc Öebieceiipt Sierra d'Alcarras ft-j 'ptenbe/toopt DOOI Andnluiitn tot inöcGaditaeniche 
^ee/bcquaem om groote ibcljepm te houben/ Ifnïch-rnrn / enbe aen bepbe 3pben beplant niet 
<H>ltjf-boomcn/ ÏDijngaei ben enbe anbrre Itijrtgbe ï)oben ; benr ben reucb banbe tfttrr boo- 
men upter-maten ger.ofcbcUffc.<©ber luier w De ftaöt uan Sevjftatn alle fteraet t>t beimarrt* 
fte banbe ^paenfefie fteöen: in tv ttttbepb enbe beleeftljcnb ber m-UJOonoercn/ mrt een epgen 
enbefonöerUngbefrapicbepb arbter grecnigne te (tellen, 3&e cerbaerbepb pber tot all*' conften 
enbe tMttemttimrtfn bier albermer ft in fleur, önclibom ooch enbe gor b 10 m befe ftabt foo 
öb^.ul-f/al$ wtgijelefcn ia/ bat in er mafte ulactjen gljeboecftitfiupt-ööcfept Ie ftabt ban 

w J Hoornen/ 



Befchryvinghevan Andalufien. 77 

Hoomen(baer toanoutg be njcHDom toanöe gantfcfoe TDerelb t'fainen ajebjarfjt toagjgin &** 
fc Jö ben intoom oan lyct «Cimftcubom. 3Dm grooten itfjat ötc fp uanbe nieutoe TDerelo (f erfl 
bp tjaero{)copcat)iao»fci3aitclicfeeüjfcrbccrijgl)t/f^cpt ficlj booj ijeel Europa.enbe bfrrijcBt 
oocU meöe met obet bloct oc unnenffr JLanoen ban Afia enbe Afnca,|B:n uieet booifeftet bat 
fpbobenbebouberom Uoeneu «©ouotjsbpben ffnDifcljen Ijanbel Ijeeft oeroberr, W&tt aen 
lor 1 te btntnen iö/üiat nor o al tocróoien giienouben üjoibct/upt bjeefe bat be Coningö niet tt* 
tugbe Iceningneen toetiau |oo ourr-grooren noop.ïBat fal»i ban 5nn/foo noclj geinen t ujojö 
op bc onepnblitue rijf hbommen bic bant cerftc begtn bt$ bacrto naet ütibten/ öefc ftaöt toe- 
nneboertjgttf a foo tw? tëlootcn ö'jiaero' metanberjö geen Coopmmicftap/ban met 4£oubt 
enöe gnlber gelaben; jae famtnbo be!e t ofWtt ae /Betalen boo? ballafi mebe üo?rcnbe aen-ro* 
men .fiemantmotht feggben bat bit tojcembeenbeuptljcemfrnefc jch bommen 5ijn : baer-om 
ftaet te bemettften bat fp met bace epgbenc mibbelen ben Couingn op-bjengbt ai>ber-fjalf mU 
Itoen «föoubtö/ eube tiat jerjacre banben 'STolenbe 'STtibupt.^et rodthe foo bele te/batfbmmi- 
guc Staren npt g "uitft [je Coningrüjr&en oualitR foo bele tonnen Dcrgaren. <&e nttnigöte bati 
6e mr moe enbè upt&eemfthe €oo^ltcbcn en f0 niet te tellen: baer en boben 3tjn gïjrteit in booj* 
fcben garen bier en tufóitfgf) bupjent 25ojgneren/oie felffc Impiö ftouben/neöeelt in 1 8 geflarb* 
ten/baer bYerfle af mr t km Cptel enfce $t ren ban S.Maria beaent i$ 3Me laert 6 iö boben al* 
Ie anbere ünfonbe r in timmeragie efi hifi ban eene" ftljooncn too?cn/bie een genot t[)Iicfc en bjo* 
ÜcK upt-fttbt geeft o^er b'omliggcnbe &anboutoen.I©ie foube nu moge bcrnalen alle be !nip* 
fen cfi ftoben W ronbombeie fïabt liggen/en op be ficbiere Ba?us npt-comentte ftfiepé mogen 
baer met biijbltbap gcficn toojben/ bit ban't eene cii bef anbere getor ft bejö TEereiöjö menigö* 
bulbefntn aentoincn.aifo b?.t be ftaöt ban Scvill^alo Pzinteffe en Coningtnne ban b'Oceaen, 
b'eene Itëcrctb met b'anbcrc berfaemt/rü eene betoaerfter i# ban be <©ofterft l)e en t©efre rfene 
rijfbommê. ^Ccnïi ai brmpbe bauöc öcbiere Gualda'quivir/.jai bc nooz-flabt Triana 5 ben;oót 
toel met 3000 2&o&f)er0/mtt eene 25mgg^ aenbe obct-caut gfyêtotgjt/en aen Se villa geboegbt» 

$ftt 



78 BefchryvinghevanAndalufien* 

3|ter en bfentootS niet tegbeten be fiabt Nebnfla,aen la Marefm a gïjelegfjen / om bar jEIms 
AntoniusjCm gfjeleert man / Die öc ilatnnfcbe tale nut aiber neerfugöepb on gbetyaeljt enbe 
betbetert fjecft/ al-baer gljelucfcelncU geboden i&. Hls ootu l caüca,een Colonic oanben 0omep* 
nen/met recijt boben anfcere fïcDcn tnatfj glorieren toan Traiano , Hadriano , enDe Tlu odofio, 
5tcpfer0 ban fcoomen enDe peeren banDe gcl)celc ï©creïi?4 Dte npt haet/ aig upt ec pnjs-ujeer* 
btgije plaetfe/Obertgamfrtjeaerörnciï gbeitpü litljteftciren/bcvlcneenen $i)n.^oc0 Defe ftsDt 
fteeft nu gljeboclt net ougnelucb Deg tijbtg enbe iepb onöer Den boet, 3&e af-gel^onen muiren 
ban eenljeeritjtft AmphiLhcacrum netup<>t)ennoclj be boo£tg[)e ketrlncnfjepD Dcfer fïebe/ enbe 
tot bergawaelncüDepD ban alle H>;telD!c(je Dingljen. 



Bcfchry vinghe van Valence. 

VAlence fgterrijMg bcbuoont gfirtoerft bp be Edct anos, Contdhnos enbe ïiercaones, 
oubt bolcït/ban Ptokmxo ei te Plimo gfyti oz\> \ : cnbe tyeeft aen Deern 3pbe bc .JBtö* 
belanDttt)e &ee:lepbboojt$ bermgljeli met bc Coningf) ruri en ban Murria,Ofti Ha 
enbe Amgon. 5De Mauu, Dte &? Jfêoojeni»oenien/bebbeii toer lang i,e re. eert, enbe 
ibcrfcf)epbeu <Conmïujeti gljrljatt; Dan jun bp-üjplen bei jaegrjt ei.be brfpjo»-gijen ban be €o* 
mngfjen ban Arragon,tot batten leflm be Coutng Iames,nae lang bclegiv tefïaDt ban Valen- 
ce [jeeft m-($euomen/enfce Zaai Maure , befuter banbe ï^eerfebanppe / boen upt tred- en / btc 
nae Denia blucl)tenbe/be flabt lebtgtjuan menfefjen en coeberé ïieeft gelaten/n it Ijem nemen* 
be meer ban bijftigf) bupfent jBoogen / Dte oocR toegit Djoegben / bolgljenbe be f onbitte/ fjaec 
<*5ou&/<§>tlber/!©apenen cnbe anDeremeublen :tn bier boegen Dat Valtnce s een banDe rtjthfïe 
ftebcn ban &naengien/met meutoe in-tooouDeïg fïonfct te berbullen/om be befolatte te fcjmt* 

Urn 



Valence. 



«f 



Occidcns 



o cola Jiiülianum Jttfp/ f~\ , 
\JiUfLCUL PAKS /C/5Cn^^^i/ij/^ l ^)--- 

\Orihueh ,.<> /' „ . 



r J alucn/c 



XFjtrvedr* 



..-<' m 



itnt{(a.t 












^ 



Ü-V<H 






fXabea-- ■-. 









.pars 



■ FutttaJA Emt>cAt3tr 
,/ ^"Lr Cl 






VALENTIA 






"■**** U^w — 



Vflirai ~ 



*€> 



Bcfchrvvin^hc van Valencc. 



ten: $rjn baeromme grjcojbonncm toanben Conmgij 3-qucjo bier pjmtfpale Roof ben/ bie bc 
?LauDeu/t)upfen/t)Otteii enbe anber beut fouben oni-Deeleti ban bete nieuwe Coiome , meed al 
toerbult bp bie baii Catdonge enbe Arragon. ï e namen 31)11 D.cer enger Palatiol,2&if)r|,op ba 
Barcelona ; D.Vidal Cavtlu,©iffrbop ban Huefla ; D.Ptdro Ftrnandes d'Acagra, enbe D. Si- 
mon d* Vi rea,figbbeï 0: enbe oefe IjcbUen acbeeit bt plaetfen en Ijupfen aen t bolCR/ bat op uteti 
bete groote eu&e tcfyoone ftaöt quam beüjoo.ien/peber tiae jijrt qualurpt enbe flar t. 3D£te Ijon* 
beet öicr en tacQtcntigt) goofoen ban familten / enbe onber anbere beel «ébei-lteben tnix ouot 
/§>oloateii/urierben tot beten epnbe 1 1- gcftfjjeücn: enbe baer 3ijn epgen \xitttm gl;emaerl.t tot 
onoerljoua enbe betoaringe ban uk ban Vaknee : lioe-mrl bat be peeren ban Arragon,gijeoj* 
bonneert tot befe nieuwe berooonmgbe / begeerben bat fp enbe oock bare goeberen fouben ge* 
gouben UJo^ben nae't upt-mpfen ban Arragon, 'tuaelcR actjter nae groote ttuifl gemaec ut i>eeft 
tufftljen De principale peeren enbe bet gemeene bolcft. 3Ekn ©ifffjjoppelichen ftoel ijs al$ boeti 
toeber in befe (tabt geftelt. »©en eerften ©iffcOop toag D.Ferrier de S. Martin,onber ben 3tert5- 
btfTcbop banTarragona: niet tegenfraenbe bat in be fpben ber <©ottben be 3tcrt3bifTrj)op ban 
To leden bter plagljtouer-boofb te 3ijn. Petrus Medcnenfis bcrljaeït bat in befe fiabt bobébe 
fcnpfent lebenbe of fpungfienbr putten 3ün, ïPoojts i$ be (tabt ban Valence een luftigfje enbe 
frape ulaetg / banoe^oaengiaerbenmet eenenfinguiieren tptel/fchoon göenoemt,alfo oock 
be Öebtere Dunas,nu Guetalabiar, baet be ftabt enbe 'tbeeie lanb mebe gergft iW eenè" genoegt> 
lichen aen-fien tjeeft/om bie altoos grocpenbe canten/bie met ffioofen enbe anbere berfebepben 
a&ioemen ronbom befet 3(jn ; ootfc met ©ootnen enbe 2öofTcfjen (een natuerlif r groen cleebt) 
feer bermaUeiiCR beplant: foo Dat te reeïjt be f&oeet Claudianus gijefttye üen geeft: 
Darius fchoon bcpiant met Bloemen end e Rooien. 
«Diteromme nae f)ct belpben ban beel £>r fi|pb*r0/m tooien in gene fjoerRen be$ t©treïbjS 
fo goc be Crttpbnt gebonben/rorb fo berferjepbene en ff bootte ï£obe n/ al# in tit lanb bsn Va- 
lence^e fynfïe en befte £pbr/<Craniofie en anbere tofïelitfee eoltureni ootfc be ff boonfte enbe 

fceft-rtecfeenbc 



Befchry vinghe van Valence. $ï 

Itëft-rietöenDe parftmten tomen al ban bier. 3De f ojcelepnen 3tjn Dier nt groote menfflDte/m 
toojDè' fo net oeinaert / bat fp f)a» r boo$ De !|raliaenftf)e/ober De gantftïje Wtttlti termaert/ 
In Deutnben en f rapirbept niet en fcjjamemSDe in-tooonberg ban Dit <ffoningrijc& 3(jn al meefl 
vpt De Jfêoojen gljefp^oten/ (paften Daer ober enDe leben notg nae De ouDe feben / Die r)ter up 
De ongbcloobig&eu plncrjten te wg5tfgc& De^ifloneban^paengtcn getupget. X®t j&t§w> 
lierg Die ban Dit Hanbfrfjap gfcetbjeben ïjebben / toojben inDen tlepnen Atlas aen-gfietoëfett. 
^ier en naatl) irh niet bert topgfien fjet göene Dat Lucius Marinus Ciculus ban De tëalenti* 
nen betbaelt: fp ïjebben booj eene Eopfe/bat fp alle jare op Den Dag(j ban &. jfêat&üiMaer bat 
fp nare gfjebeDen t'pt-gf)efto?t cnbe obfeftatien (of bemaning|)en) göebaen fjebben/ nae De Doe* 
fce lUcfjamen Der bertoefene gaen (bet fp Dat Die op-gf)ebangf)en $$t\ of op Der ftrrbcii liggen) 
«nDe nemen De felbe tot Jjacr; bergaberrn De berflojben bcenberen: enbe na Dat fp Dit al op ee<* 
tie barre gïielepD/enoenae De gbemeene begraef-frebe Der 25urgF)eren met rerbicDitrge o/fyacfjt 
fjebben/foo begraben fp Die/ naer Dat fp offertjanben enoe göebeben ober be felbe gtjeDaen Mi* 



Befchry vinghe van Calis Malis. 



Dl 



t ij8 Bet upterfïe <£planbt banDe benenbe l©ereID bp Den ouDen (Daer be faoeet Silius aff 
epDt:) 

Gades 'teyndvan het Land:voor'tHercufifche lof 

En Calpe,'trecht bcfluytjCn B#ris die den toom 

En Peerden van Phcebus (bet af-wafcht met haer ftroom, 

SUfoo Dooj eenbe&e;<b fpjeutjtóen fljjeöouDen Uiu r b/bat al-faer be&onne booj ben bagfje* 

S IjjCfcfCÖHl 



$z Befekry vinghe van Calis Mslis, 

lijcfefcöw dtftepb bermoept/placbt te ruften en bare f&eerbcn te flalten ; toert baer ober 6> br 
fcfiipperg nocï) op öupben bet uptfïeca ban Puma deS. Sebaftiano , tepnbe beo TtëerelDji ggc* 
Ijeeten. Hercuks/otteban A4cmen3,nae 't eerfïe <©„ojtoogb ba Troyen tegeno Laomedon,op't 
Wattï tönbe/geflagen met beel Scc-roobr rjö/nceft in ütaiic n/£>arbatgnen enDc ^parngtrtt 
ban nenï laten boo^etyroobenbe enbe l^anbenbe / tot bat bp ten iaetfttn gber omen 10 aen bcfe 
enggbe bte Africam enbe Hifpaniam ban een beptUbten gepafiTeert/tO geromeu tn int <£p!anb/ 
bat Doen ben name ban Ery t h*a bjoegb : fteiiDe be goebe gtjeleghentbepb banbe plaetfe/ geeft 
tenen tempel gfyetimmert baer-men Ijem alö een <©ob fcube eeren ; ootn be tljtenben gbebcrr 
banbeu roof op De bpanben gfjebaelt. <©e Tyri j enbe Sidonij met bem in mentgöte gberomen/ 
3pn aiotnujoonberjö enbebetoaerbetg gehléuêValfo lp boojtoyom te toefen inbe ttoeebe <8ot* 
loogfi ban Troyen,gïjetrocfeenV»a0. ©an befe Tyrios geeft Den name ban Gades of Gadir 00^ 
fptonen gnenabt/aen-gbeinersKt bte tnftaertale een termrjn of Itmtjt beteptnent. «fëefe J&a te 
te boot be f onfïe ban ^)tf)eep-baert / tit fp epgbentlgc&en tn acfitbaerfjepb babben / feee Met* 
meerberr ; beeft oocn eengroote öepublpcne g&emaecbt/ bte (00 gbeüjelbigb aen-be anbere 
fatten Man ^paengten të gbeballen/bat fp met eene al-gbemepne berbmbmgöe/booj be% t> 
ren até boen tn £>paengten regnerenbeAfjn befpjongfjeu: enbe fp foubengantfrtj tot bpftructte 

fljeroinen nebben/ten toare bte ban Cartago a!jj gbebjoebero/ootft gbetomen banbe Tyiicns, 
aer mebe-gbefellen babben tomen Delpen/ onberbjengenbe [teel &paengten/ met eetten loop 
ban Btttoiie/nergnenfi ban bpbe öomepnen toeber-gbeDouben/bte oocfe ott <£planb gberon* 
que fleert fjebbem «êommtgbe urillen te Bennen gbeben / bat onbet be naem ban G'ades ttoee 
tfplanben fonben begrepen $n nnetoeefï/ ban tjs nu maer een beftent/bat boo: be aenfpoelen* 
be Eeeoot feerbermntberi fö/a!tf gbenocgb bp Punta de S.Sebaftian© bUict/ al-toaer eenmije 
Qroote ruinen gbetupgrjen eene grootr ftabt guetoeeft te bebben/mogfjelrjeh bp be Tyj ios gge* 
bouttjt/ gfcrlrjc h boben berbaelt tjö. ^ettoojbetboojtg ban'tbafïeHan&gbebeeltmeteeneti 
enge boo>tocbt* tytt Frctum oft be engbe banbe Ztt tuficDé Africa en Hilpania toojb 00c tet 

oojfaeeft 



Calis M alis. 



S CataHn , 



JékZ? 






Baia de Cadiz 






^ 










^^ 



»«£/t* 



.« 



/l^:ISO 



"ï 1 —: "£ ^4Jwc(lrav4 






i Scala miUiariunï_ 

I -TTTX tj- l ƒ M endies 




-2W 



ƒ» 



84 Befchry vinghc van Calis Malis, 

OOjfaeCB toatlbittëplanfc Fretum Gadiunut»fleJ)eetCU/Oft Fretum Hcrculumjom bat Hercntes 
al-öaet traee Colomnengfjeplant ïjabDe/tot eeue inemone ban 3pne fïoute tcpfen;oorrvgclrfc& 
befabulen öouben/ bat bpbooj 3tjn cracDtcn Mam-kamen foubeban^paengiengöefcljeurt 
fjcbben/be Ü&ibbelanbfcbe %tt met ben gtooteu Ocean Doo?-gangt) gïjebenbe* &u üjo jb bit 
f©ater Eftrccho de Gibraltar gbenoemt/booj een bp-gelegen plaptfe/ bie Gibraltar ijö gefoeeten* 
3Doen be Jlloojen of j&ara3pnen(gbenïcK tnbe befcfypbinge ban AndaluGen berljaelt w)mft 
ober quanten/ te eenen Cauttepn Tarif Aben-zaca out EauD gbetrebcn / aen-ben bergfj Cal- 
pe,ujaer npt be nanie ban befe plaetfe bp beranberingne tnojbe göenocmt Gebel Tarif, Dat int 
Strabifcö betepcfeent 2&ergö ban Tat if,enbe be naefïe ftabt Gcrteya ofte Mellaria , bp ben oubett 
TarifFa: 3911 baer af be naineit ban Gibraltar enbe Tarifla* 

<©e fïabt Die nu in bit «Êplanb IcpD/beeft oock bé name ban Cadis,bp ben onfen Calis Malis 
(icö en uieet niet uptboat oojfafie) genaemt. £>p iö Dooj eenen BiflTcöoplicfeen fete! benuaect* 
T&t intooonberg $tjn(atë 00c ban outg)totl>c #abigatie feet* genegen/rijen en macljticb .3&ait 
nu ivCt jaer 1 s 96 in 3Junio/té boo? be l^toot upt «fcngctöb on ^ee gecomé/ be fïabt beitoocft/ 
berooft/gcöefïtueert en gantfcljelncB berbo^ben : berliefenbe eenen grooten febat/bie inbe <£n* 
gelfrl)e fcljepen gebjagen/tot roof banbe folbaten/bé intooonberi beearmt tjeefafo bat (alg Ta- 
citus mettce toaerfjepb feb jrjft)'tgeen be menfefjen befitten onfeher iovenbe fjoe ben £oop meet* 
ber fcjoib/fioe Dan be flagb enbe bet berlieg toeêl naeebee i& [<$aen»n en moet niemant o# 
3pue rtjcKbommen betroutoemnorfjtang 

Den Rijckdomover-groot word wonder leer gheprefên; 

Elck met het fvvaie Goudt g heiaden willet zijn: 
Doch of fchoon dit Metael gheeft eenen (choonenfehijn, 

'Tghecft eenen fwaren val,die niet is om ghenefenIJ 

5Defe 



Malorquenende Minorqucn 




Maprea: et Mi J 
norcar dekripf» 



jf3 



$6 Befchryviflghe van Malorqucn cnde Minorquen, 

D4Êfe twee <£planben stjn ban outs genoemt Gymnefia:,om Dat o'inüjoonbf rjS al 'nat tz 
gmgen:uiant Gymnos in't 4&?iecr/té nacrtt tn ono SBnptfci): ootn Balean s / ter oo$* 
(aeeü bat Uier o alDev erbarenfte frijictcrjö U)oo;ifcc. jfiu 31111 fp bebent booj Malorque 
cnde Mmorca.om bat tfecne groot 10 en b'anber clepn : $tjn anberg bepbe (eer mur (jt« 
baec gfjeuicejl/enbe ui cl befcooont/ te wtttiv naer bat be ftoinepnen bte Rebben becrac|}ttgf)t: 
mant te booten fct)onben be ttnu oonber be ^ee/roobenbe al batter inbèn megt) toao: baren 
kmtebt enbe toilt / tooonatbtigb tn rotfen : fjebbenbe anbcrjs gfjeen npt-fu[)t ban be berbaer* 
Intfte ^ee. £>p placöten te göebniptuen tlepne routoe ft&eepbengvenbe ober-bfrlenfommplen 
baer mebe be pafTerenbe fctjepcn; jae fp en Rebben ooch met gljeb^eefl be Bloot banbe ftomep* 
nen/bie tnet (temen berbullenbe: maer 3ijn ten leften t>oo? be trar bt banbe fiomepnfrbe pit&en 
bertoonnen /op !an bc gheloopen/both te bergbeek / alfootp bneroocfe betraeptstjn enbe bc* 
tracf i tigljt, Minorque lepb naet «tëoften , baer 10 menigfjte ba 10ee/ enbe p?f ncipael ban $®wp* 
len/bie feer grootsgn/enbe manen groot gfjetier* %i)i\ btpbt biel beujoont/met meer ban ber* 
tigïj bwpfent menfrïjen: ban outg gbebmpt&ten fp noeft «aoubt/notl) £>i!ber/om alfoo ontda* 
8&en te 3ött banbe gierigöepD ber fcomeptttn/enbe Carthaginen feren , ble jg»paengten foo feet* 
öbrtemt Dabben: fp beminnen feere bare idjoutoen/ enbe nis be 2-ee-r oobcr js eenigbc gbcüan* 
gncn l)ebben/foo 5nn fp üjei te tyeben bic f egfteng bjte iDannen te loffcn. ^et maren mei eer 
Itarttfanen banbe Carthaginenféien,cnbe tot loon of foubpe en babbi fp niet meer ban &2011* 
toen enbe TOrjn. ;g>p gbebiuptnien tnbe «©oziogc flingerp enbe toierpen be flemen met juichen 
fr at o t/Dat een roer of boet-boogt) gbeen meer ber frfjabe ïnoefct boen/en bc bat foo rec!)t/ bat fp 
altoos racmtcn baer Htr\ toom ma** op-gemitÈn\ 3Befe ronfl ïjabbe be gbelnoonte gfteleert? 
toant ban nrnb* been af flelben be JBoeberg een flurh blootje op/bat niet anberg ban met bm 
flingber af-getoomen ban baer moebt gnegnetrn tooiben. %n befe «Cplanbm m 1-5 geen fcïja* 
be lij tk becfl/fcebalbcn be C onpnen/Die groote ftnabe bot : borft en fjet ben altoojö baer niet gel 
toeefl; maer boer 5gnöer eet# twee in-geb^je !)t/bie baer na besmenig&bulbtgöt/lg fee ï 'tlau& 

enbe 



Bcfchry vinghc van Malorquen cndc Minorqucn. tj 

-tft getoag ober a! ftbonben/bat o'inujoonberggebtoongenjijn getoeeft racö aenbe ftotttepnetf 
te f oetüen/tegneaö Dit r Ie p n gfie bicrte, ©net te qIk n hebben fp gljenomen totlbe isa ttcn upt 
Afnca, otefp liften balenmtoe iiolen banbc Conpnen / enbe joegben alloo befe fcljabelpcfeebee* 
ften tube omnlje fuanöc nettenen onfe tptmi tjeuünt befc«£planDen renen €0111113 enfce tuojb 
gbcnoemt Ijet dontngnitU ban Majorqucn enbeMinorqucn , btgrppenöe üeljalUni befe rtuce 
«Êplanben/notlj een berbe gbenaemt Ebyflus,mt Yvica, baer o'iaerjs eene menignte ban £>out 
bergabett toojb.U9ant op fellere tnbtoaft be Zee tot boben't SCerötrijfb al-batr / enbe ipoetc 
ober t Eanö/oan flupten De jïitooonber0-Den gang/baer be Xtt booj gljet omen iö/foo bat bet 
3©ater ftil blijft op ber SJeröen enbe tomen ban metter tobt groote boopen ban ;§>out / baec 
niet alleen Mallorquen enbe Miuorquenmebegberieftsjjn; maeroöth beeljïeben invallen, 
JBen fepb bat in ivica gijeen Oangbenstjn/enbe fterben baet ban anbere toegen fn-Q&etyarbr, 
'Eer contrarie/bet bp-gljelegen €planb Ophiuft,nu Formentera gbenaemt / ijö foo bol ban ft* 
npnf gij geöierte/bat bet ober fulcr onbetooont blijft. £>oo beel aengaen b'<£plai:ben ban Mal- 
lorquen ende Minorquen,3ijn fecc booj-fien met goeben <©*p/ tiit ootft ban baer geboert toojö 
tot Valencen,enbe boojtg m fatahen. JBen maetfet al-baer oocb goebe 3*afen/bie b'gtaliaen* 
febe ofte ^paenftbe te boben gaen . ©oeren ootfe mebe beei grobe Hahentn in alle Ijoet né/tot 
Sicilicn toe, Mallorca beeft aen't <©often een ftftoone ftabt/bie ootfe Malorca$emaemt io;ijeeft 
ren goebe ^abeti/ enbe ig be ï^ooft-ftaDt ban't <£pIanD/toag Uiel eer genoemt Palma, enbe op 
fuipben iö al-bacr een ftboone ©niberfitept/baer be bermaerbe $pofoopb Ray mundus Lul- 
ïms in groote ar f uingbe tö/ om bat \^ baer gbebo jen enbe opgfieboebet 10 getoeeft/enbe tooib 
notb altoog metjaerltjtftjje falariö eenè" onDcrboubé/bie aio toel erbarê/be leeringe ban Lul- 
lius itvt openbaer tan upt-leggen.[^e ftbnften ban Defen Lullius toojben ban P,Bertio oen ge* 
ïeerbé aengeüJefenO^it «toutngrntK ig 00c bp be JBoojen lange ttibt geregeert getoeeft/ ban 
m't jaer uil ift nae een belegeringe ban 1 e maenben gecomen aeri bie ban Arragon,alfoo be 
stfoninfl Ahohibc berOagé toaO^et 2Öïf bom ba Mallorca is onber Dé 2&tftc[)op b&Barcelona. 

f 4 tnbt 



88 Befchryvinghe van Malorquen ende Minorquen. 

fnbeb'eerfietoa$ eenen Raymond deTorelia, naet ober-gaen banbe iBoojeu aenbe Cfyifïe* 
nen.^e tptel baer nae banben Contngï) met be regeermgnc oferr befe <£planben tö bp 'STefta' 
ment ban D.Iames,<£omng ban Arragon,geüleben aen Don faqur s stjn ttoee^e £>oon bic bp 
Don Alfonfè Coning ban Arragon 3011 #ebe baer ban berooft te : enbe alfoo 3ijn befe «iBpIan*» 
benberfaemtmetöctöijffebatiArfagon.^e^>ata5pnen boen bpteplen aen befe <£planben 
gtoote fcftabe/enbe baren fonber opöouben ober enbe weber/Iepton gfjebangen Jfêatig enbe 
koutten: baer obrr toojben op ƒ eeft-bagf)enaelmtfTenbf rgabert totlofTinglje banbe gfie* 
bange ne. «3Defe €nlai -ben leggen rer^t ober be monb banbe föebtere Iberus,4 of s uren gaen& 
IBaer om nae Argier te gaen 5911 ban noobe 3 ofte 4 basen: toelrfte bjegï) gepaffeer t fier ft Ca- 
rolus be biifbe/alg [jp nae Africa boer om Argier tebefpjmgften. ün't 1 y /o fieeft Dragut,bp 
anbere Drogut genoét(Capitepn banbe ©lote vamf dtreh^in Malorca grootc feftabe gebaé: 
fcoclj/tyomelijttiboo^ te inUioonbers af-gftefmeteu/tömetberüe? cnbrfr banbe gjjerupmt. 



Befchryvinghe van't Cloofter van$,Laurensin Efcuriael. 

C\Vijgl)tMemphis 't wonder groot van ucoft'ijckeNaelde; 
*^Swfjght Babel,oock ghemaeór. door moeyt die noyt en faeldej 
Den Tempel van Diaen den roem nu dalen laet, 
D.ier Êpheius den prijs te treckesi mee beftaet; 
'tGraf van Maufblus hoogh,d.ir de Locht fchijritte raken, 
Sal Caria met recht in gtooter lof nu ftaken; 
All'arbeyd voor'tghebouw van't Keyfèrhjck Toneel 
Wiidljcen ftuck wereks alleen dracoht nu den lof vanveeU 

3C!f00 



•tCIoofter van S.Laurens in Efcuriael. 



$9 




yö Befchryvinghe van't Clooftcr S.Laurcns in Efiurlacl. 

seifoo ftfyijft De f^oeet Martialis om oe glorie Dan ïjet Coneel #ng ïtepfettf boDen anDetje 
fhitBcn enDe miraneltn Deo lïDerelöjs te bertyepben: Jttacr toat fal pemant moijneti frf^pDen 
tot reneti toolcomenm lof ban Dit ijcevlijch gnebouto Dat p)iltppuj3 De ttoeeDe Dan Dien name 
(Contngf) Dan &paengten) tjeeft Doen op-mafien/ met onfeglijcne r cficn enDe confle ! alfoo Dit 
toeten möe liccïe UDetclfc gljeen gïjcly ch en beef t / foo can !)ct qualnckci. met gnelncü brrlmcl/ 
Dac t anbere plactfen meDe beftOieben $ijn/nae De toeerDe beemaent toojben. J 53crlt top fulleit 
op't tojtfie De bernaemfte beden aen- tanen/tot Dermaet n Deg Hefer& ©ijf mplen bupten 
Madtil in Eicuriael, fó Dit #oningItjcn Cloofler gfjelegjfjen/ enbe toojD gnenoemt nettfloofiec 
Dan ;§> Hanreng/bcfet met lBonicüen Dan S.Hieronimus ojbem #et gljenc inbe ftguere Dooi 
oogfjen lepD/10 inDen eerften een Stichei Die Daec fïrect foo Derre alg De 3©efï-3pDc en 3&oojt~ 
5pDe Dan't Cloofïer loopt; De toelr &e een plaetfe beflupt/ Die tufTc&en Defen Such J en Den Doo£- 
gfjeDel Dan &et Cloofter $tjn leggöenDe/b^eeDt ^gnDe aen-De T®ejï-5pDe ttoee fjonDecD Doeten/ 
enDe aen-De |loo$t-$pDefjonDerD en Deertigl) Doeten :tjee$ 10 gbeplabapt fom Diercant / fom 
tupttogg met clepne (teennen^ 3£e pnnrfpaelfle boo^-gDebel Dan Dtt «Cloofier ftaet aen-De 
l©e(!-3pDejinoe toeltlie comé D$te pookten : toaer Dan De nuDDelfte Depjintipaelfte i$/bt wit* 
fte Dient omtegaen tnDe tecüe/m l)ct Conbentenbeinfjet Collegte: Die aen-De tecfitrr $pDe 
flaet/bient om te gaen inDe «mbacïjt-jnipfen/Die gemaecht 3ön tot DienfïeenDe behoef Dan ïjet 
Conbent JBaer 0'anber pooite aenDe Hittenet 3pbe/Dient tot in-gang Dan De ïnipfingfjen/Die 
gemaetnt $tjn tot beDoef battbe jongere fc[)oIe.KlenDe Dier IjoecRcn fïaen biet toojenoy aeröigfj 
gemaedü:enDe tn't miDDen tufTt[)en Den Dooien ingang en De fiercn-Deure fiet-men een Deel 
DanDe plaetfe Die itjfiffje» bepDen opealepD: enDe ooeft ttoee toojteng Die neffen De Doet DanDen 
Cempel ftaen: menfiet oocn De trappen/Die Dtoarg Dooj De ftertü-Deute liggen / om tot inbc 
Herentte dimmen. 25oDen Defen ingang fïaen op ^eDeflalen De beelDenbanfejS Coningbeti 
Dan 3!frael/be toelcüe 3gn gemaet&tban mitte iBarbet-fleen en f toetten «rDupn-fteen/ toe# 
fcnDe 1 8 Doeten Doogge: ^nfgelötnii fiet-men oocn tgcopte pauDt Dan Det ConDent/Dat gfte* 

maej&t 



Ecfchrvvinghe van't Gootter S.LaürehSin Efcamel. 91 

maec&t tè met gomftl* ende©o£ifctj meren ban f merten &tbupn-fteen/&e cappebanbf pjin* 
eipaien trap/bc bier panden Inu.ien yet Conbent / öe cappe of toomnen ban liet pojtael banbe 
&eefTcr:endeal!ede{eftucfien|tagnacn-Dc2;upD 3pdeüanDcn êempei, $ênbe $oojt-3pDe 
(ïaen De groote plaetfen booyt $alep;e bauben €oning$)/be biet panden bati jjet- Coilogie j hif* 
Orjeltjcng eenigb Deel banöe ftmbacipsHWPfm/enbe meer andere twpfmgen/fd mei aen Dit ge* 
tjoiiiu beDeojenöc/alg aen andere plaetfen / baer ontrent ööelegtjen. j&öcü fiet-men acn-De 
Sunö 3pDe eenigb öeel banden €tupb bof en banden BotMigaett j be galerpen ban't &iecli* 
D«PSS; b«t 3Difl:eleer-bupjs/enbe oörh De Stpotefce-, mit# ootö be gang om te gaen ban jjet €otr* 
bent nae be <£a|t-eamer.'tëooitjö binnenliet Conbent/ lierene enbe Colfcgte/ 3911 ober al bp~ 
fonbere bierenen te aenfeboumen/foopemantopbeferjoone Altaren /wfïelgcKe <©jgbelcn/ 
t onftelijche ^eljilberpen/ïoopenbe f ontepnen / of op andere boubringben/ tot beïjoef ban-De 
Sterefee en fjet gantfdje Cloofter (grjeen fpne ftcenen/d&ondt noi& £>tlbet baer aen gefpaert en 
3ijn)rjet curienjö gbefirlitflaet. 3|nden Cempel alleene ftaen 36 altaren: den fjooaöenfllfr 
taer i& gnemact fet ban Safptë enbe |Barber-fteen/op be melt&e een banrrnen ftaet baer men 
jmfteIt<£eupeen/Canbelaer£ enbe andere tieraet banbenflltaer : 3!0Daetenbobenöerciert 
met feer confligfje Cafereelen / die bier ftabien öoogrje boben maltanberen (>aen op een pupe 
feoben ben felbé flutaer, gn b'onberfte ttagie/tuffcfjè" tmeefcljoone Cafereelen te eeneplaet* 
fe baer gefteib mojd be binne" (te Cuftodie ban bet .Sacrament. #effeng befe Cafereelen ftaen 
aen clrüe 3Pbe tloee beelben bande bier Ueeraecs/te meten/ Hieronimüs.Auguftinus, Gregorius 
en Ambrofius. 35aer ftaen ootn tfcoee «©jgelen inbe &ertue groot enbe cofteIqcfe/b!eclrK])ebbe 
3*berfcrjepben öegifterjö.'Hen bet bermelffel banden «gfjoojfietmenfeet ebrifrigf) göefcfalbert 
begfte&eele öeer!itKnepbbe$ $emel$/met alle't ^emelftrje göefelfeöap; aenbe manden famim> 
jbe beelben ba tbe ^©eurtjden/ die meerber 3tjn ban 0et leben epftfjr / enbe ootn fommigbe $U 
ftojfen ban S.Laurens mbe Hieronymus. Sïendelijanben banbê &atrifrpe $nn met grootet 
meesfïigöepD enbe In goede bttl-bolgenbe ordonnantie geftelt beel fr^oone^afcreelen ban tyi* 

(tooien 



;^z "Bcfchryvinghe van*t€IooflcfSXaurcnsinEfcunad. 

flojïen/bfebmt berfc&epbenfeer ercellente flBeefïerö gemaert 3(jn. gjn't groote pant baet mett 
pjoceffie gaet/fïaen ronb-omme feer conftigt) g|)efcl)ilbert 46 $iflouen ban't nicntoe Ccfïa<* 
ment/begtnncnbe banbe bootfdjap ban IBarie tot t)et upterfïe oojbeei.tDe galevpebanbeCo* 
ning fraet aenbe #oo|t-3pbe banbenCempel/toaer bat aenbe muer banbe ïtercfce gcfcl)ilbert 
dïact ben (lujbtban Higuemcla ) bie ConinÓan bettoeebc fcabbe tegen be 5!fêoojen ban Gra- 
nadc,in alber manieren gelijcubte gebeurt i& aagn-o£benen/toapenen cnbe benbelö bpfonbee 
af-getonterfept* t©efe fe&ilberpe iö getrocfcen getoeeft upt ecnen gïjefr öilbetben boecfe/bie gDe* 
fcouöen toert in eenenouben tooien ban Segovie,betDelcKeiangtoao 1 $ o boeten/ gljemaecRt 
ten tpben bat befe fiagtj gebeutbe: té baer ober een (tucft toeerbiglj om ften/om be confïe ban't 
toeren enbe luft banbe $iftone. gin [jet pojtael banbe £>acri(ïie (ïaet eene jfontepne/ bit ban 
toer fcijepben fooien ban jjafpiö enbc ban jfêacbr rfïeen gemaecfet iö / enbe ïjeeft feben fïralen 
of ïöater-conbupten. 3n't beflupt ban ben grooten pant (laet eenen Ctupt-Ijof feer aerbigö 
met pertrbenö berbeelt: mibbé inben Crupt-ïjof (taet een acDt-fjoecnigf) gebouto/bat gfjelfjcft 
eenen tempel gfjemaecnt iö: ban bupten iö jjetban f toerten Urbupn-fïeen / enbe ban binnen 
ban fatten Siafpté met betfcïjepbene bcrtoeruinbe 4 fjoecfcenftaen 4 beelben bte ï©ater geben/ 
b'toelcfc balt m 4 bacfien ban Jtëarber-fteen / bit ronbomme rjaer trappé &ebbe« IBibben int 
pojtael banben fceefter fraet eene ïuftigrje jfontepne ban Slafpiö gemaecut JEuflcöen be £a* 
pclle baer-ment Sacrament upt-repcKt/aen ben fjoogfjen flltact/ftaet een £acrament-tnip$ 
bat gefjeel ronb ijs/enbe Ijeeft 8 pilaren ban ^afpiov bie bjupn root 5Ön / met tuitte aöeren en 
met flipöenioi booj be pilaren loopen&e*<Defen gafptë iö foo upter maten &art enbe frjn/bat [)p 
met «Diamanten ïjeeft «noeté getyaept enbe genoltfleert toefeu^e Capitalen enbe iöafen 3tjn 
foccgult jBetaet/geIrjcKooc& iö befuellage banbe Comifïen. ■ailleanber bmgrjenban bit (rara 
toeter 3tjn gemaetöt ban fijn ^afpiö/fcan bcrftrjepbette bertoen/ enbe 3ÉJ11 alle t'lamen in-göcs 
lepb/enbe gefet int bergult Ifêetaeï: op ben boet af pupe bit op be €omifle comt/ftet-me (taen 
iïcclöen Jöanacöt.flpolUJcni ö'anbere bier fïaen in bier upt gtjeöoolbe piaetfen. ^efe . ttoaelf 

beelben 



Befchrvvinghe vdn't Clöoftcr S.Laurens in Efeuriael* 9 ^ 

ïïeelbm stjn alte gclöcö f«* contfigb gïjefneben/enbe bergult metten bupje. ^e bloer ban bit 
$acrametit-gup0 t$ gemaecut ban berfcfjepbene fooien ban gafpté/ tie in-ge!epb enbe met 
bergult jBetael berciert 3ijn.i©e Caflpnen banbe ttoee beuren 3tjn in't bier-cant gemaect ban 
betguit Jtëetaehbe beuren 3ün fran ftjn Criflal be i3oclje/fuIc]c bat-men baer beur macD rlaer* 
Irjcfe fien be binnenfte tuftobie/inbe toelcfee't^atrament flaet* <©it (tuc& boeter bjoibgefiou* 
Den ban alle bit bat ften boo; een banbe erxellenfïe (tutuen bie opt op Sterben getoeeft ïjebbe n > 
35e feer confrige JBeefïet Iaques de Trezzo,f)eeft ontrent feben jaer befüï) gfteujeeft om te fnp* 
öen enbe polifteren ben 3afpi0 bte aen't felf De göebmpefet té* «©e binnenfïe Cuflobte ban ftet 
Sacrament ig feer confrigf) göemaerfit/enbe Beeft bier pilaren ban fgjn Safpijjs / toaer af be 
Capitalen enbe 25afen w\ ban fijn gemaeiileert45oubt/geIntë oocn 3ijnbe tanbeerfclg banbe 
J^ife/bte ronbomme be Cutfobic loopt/tufTtfien be toelcÊe «Emerauben göefet3gn. <Be tyebt* 
fïalen ban beeg pilaren 31511 ban biergelijcfee ^afpig gemaetnt/bie met molueren ban 43oubt 
berciert 3tjn: be biit btettanten bit onber't f&eDejtael comen 3911 £>ilber-bergult, «De ptipe 
met be $ebeftalcn banbe #aelbe ofte fdpjamtbe 3tjn ban biergöelijche ^afpijs a!0 be pilaren/ 
enbe 3ijn geftoffeett met gemaeilleert «froubt: be Clooten op be $p^am7ben Dietgöelijr üe. 3De 
«TafftjinKeng banbe beuttteniö $n ban £>ilber enbe gemaeilleert <©ouDt; 'tnopfté baiibe £ an* 
teerue i$ een ronbe <ü*mcraube/Die gefet is in een bloemuen ban gemaeilleert <$oubt/ confftgft 
getojogFjt: be beurueng 5tjn ban Ctifïal be &oche. «Defe Cufïobie i$ gemace t ban bmnen met 
feer aerbigfje merefcen bah fijn 3iafpte / enbe gfteftoffeert met <6oubt. Ribben onber't ber* 
jjemclte banbe cuppe (taet een Copaeg. ^et Sacrament bat inbe Cuftobie ig/ftaet in een bat 
ban aigatïje. 

<©it3ijnbeboo«ieemfre ftutnen bietnbtt dTIoofterban ^.Haurenjötefien ;rjn [bit onjf 
gier 3tju aen-göe\mfeu/gf)elijcft eertijbé ben srempel ban Iaui'akmbc <©berfte 3ï>ijfl)cp& tfe* 
toefen uwrbjbte bu$ foctelrjtfc bacv op autbjoojöbe: 



Sict 



9*. 



Befchryvinghe van't Gootter van S.iaurens in E&uriad. 

-Sict ghy dit groot ghebo.uw tot acn de Lucfjt gherefen? 
(Waer aen men vcertigh I^er met vlijt ghebouwet heeft; 
Waer aen de raenfch zijn confl: en ichat te kennen gheejft?) 
Den eenen fteen Al hjet op d^andre met meer weflnlj 



- 



, 



— *■ 










nm 



Befchry v ïnghe van Portugal 




4Sn mem toan Portugal baer bit Conrogtijcü webe befcent W en toojb niet boöj feet 
i out geboubeu/alfo tmeefte Deel ban t»t ilatib Lufirama ge noft 10 -, foo genaemt ban 
Lufus,fone bejS 1 9 Corunlgg ban Hüpanien : oor f) Portugal begrijpt niet ööejjeel Lu- 
f itanien,nntf) té oocfe niet met De Hfmpten ban Lufitanien be|et ; maer fpjmg&t ber* 
ber/beflaenbeoocK beglaetfen gtjelegen tuftcljen be fcebieren Mnho enbe Doure ; upiflupten* 
tebeberbet^zobinciennanEfl:remadaraenbeCamUen,metoocn een bed ban Andalufien, 
baer be C elt» of L uiï tam mebe ggeregeert nebben* <©at Het nu Portugal ï)eet / 1$ om bat be 
Galli baer plachten te temen met fcöepcn/enbe té gfrefepb alg een baben banbe Galh. ©e oube 
(reben ban Uit Hatiö 3tjn Vlyflïpona of Olifipho , aenbe monb banbe öebtcre Tagus, üjozb nu 
Lif bonagfjefïecten. Nqrba Caefarea, nu Atcantara Augufta ; Emerita ,nu Mcrida, Evandria, 
Cecilia,Gervciiiua s nu s.Maria,Guadaiupe enbemeer anbere. <©e intuooberis jijn attoojS (terra 
fcc lteben gewerfcmaer berutljt booj rooberpen enbe moojben(D?re U anben onbebout latene 
fce)&n 3gn rat/Iicïjt en fjaetf om-ge|et:piarJ)ren eerfc fcfjepen ban Heet te geb£ipr fceu/baer na 
oorii geooter/enbe toe! m fo grooten gnetal atë bStfritaenfe rje / gelijrfe Strajx> ftffêijfr. 3De in* 
mooi! berg .;ijn rm bp-ranjs ban $eben atö b'imbete £>paengiaerben/enbe (jebben eenennatuer* 
lyteu u;-ab":l:o:cr. fjaet tenfjeuji be Cnfttffencn / baer fp bp onfe tpben pnber gljecomen 3ün. 



6 Bcfchryvinghe van Portugal. 

fle*en/rjemDa«bpgc^ 

loanoocftmeenaasöt ^^1^23^ i i Cotuuöbenuan Portugal. [mW}P 
fcïjtlDcn/öat nocl) op ïjeDern «tec a gij* le " ^J^^^. tcfmcttet. Ifcant om Dat fpnae De 
jeeft bie ecte met De groutoeltciie moo? ^^tte/foo Boft fip De feloe oafte gefet/ ettóe en 

&eeft noc!) Dooj De |BoeDerU * e £ e ™ Daec 

öOet tooiöen om Ijaer »^; e JS^^^tóSften ofjeromen / Dat ta tiptetfïc paelen 
S4r ö t)è|ieecfcDtJ)etben/t^ 

teo 1©« elD0 ^^J^^iSCtotf5St^»« D * * mehtgerlep £perer P ert 
foo fp met groot enöe rqcfe ^ l «"ï^?Sff t rt ioDe ^nDtfche turnt nart <©ofleu toe/ 

t* anoeie Dntai W •«SKSSSfBSï name ^4^) f nDe uoo^ onDer- 
*>t«. hc antinm miDer lean De ttueeDe oan oten nauw ^""y"» *»"v , J3 Ja* , rtrtf u «mon fu>or- 



netirjS 

I toaere: 

toant 



Sefchry vinghc van Portugal. 97 

toanttoeelbaertip retfjt pjetenbeecbemnamentlijeh Don Antonio,#etwt)ftn Emanuel,gï)ebO' 
•ren ban Don Loi)s3ijn 3>one/Catharina ^ertoginne üan Brabancc,#tcl)te banben felfbeu£o> 
tung/boog 3ön j^one E duw art, Don Phihppus,Coningf) ban Cafnlten / oocu $ebe ban-ben 
ij0a|f5. Emanuel , gbctojni ban 3tjn <©Ot|)tec D.lfabelle, Emanuel Philibett , Jfcebe banben 
felf Den Emanucl dooj ygn tDororcr Beatrix rKaynuce, ,§0011 banben idzince ban Parmen, 
enbe Mana,oocb ntebte banden boo?f3.Contng Emanucl, upt 3pnen,$one ÉduwartenbeCara- 
rinadeMc-dicis, toeöcrop-rorpeiiDc net oubt reent banbe <6jabinne MahauItbanBoulogne, 
5^up0-b|ou ban AJphonfus de berbe/Conmg banPortugael : alle befe 3ijn obcr-uconnen ban 
ben «goning Don Philippus,gljelncR boben gefept tiö. t©ie|ner bjeeber af totl ouber-rtcöt 3ijn/ 
lefe be ^ifrojie ban |&o?tugael nVt gtaliaeng/toel enbe neevftigtj befebjeben. 

3£e lltmpten oft palen ban Lufitamen 3ijn be Öebiete Minho , be 0ythen ban Lcon, Cafti- 
lien enbe Andaluflen 3Btt lanbt too^b boo?-fpoelt met fcljocme ftebieren/baer be öcbiere Tagug 
nu Trio be pjinctpaelfte af tjö/ferttjtst met <&oube 3anben bcrmenglit. ï>ooztp i& [)ft gantfefje 
Slandtoelbebjoont/beel Cloofterg/beel i&arorlji-tifrthen/fo bat een 23tf bom ban Bragaukl 
at&t Öonbert #arodncn onber ficb Öeeft. Algarbicn toojb oocfe bp't öijrït ban $ojtugal gljc 
toocgbt,4£nbe boe-roei f&ojfugacl luttel TEftjngaerben fjecft/ia geen / fo roojb noentang lp-tcn 
tojemben be Aigarbiiche W$n feer gbepjefen» jflBpnen/nae't febjpben banbe tCutfteuren/ ;qn 
&fec ntct/oocH Uiepmcfi 2&crgben/bie nocb met25eemben enbe 2Sofïft)en mrcfr al befet 3ün. Sn 
bit Uanbt mojben ober be bnf en trointigf) bupfent fpnngrnbe f ontcpnen gnerrüe ntrontrt nt 
tbjee öonbert Bniggöen ban uptgnetjoutoen fteen gnemaerttt ; enbe fes Siec-nabcnen. Lif boa 
bte-men Lifbona naemt/tö aenbe finbiere Tagus gnefegben/ enbe iö be $oof D-fiadt ban $»oj* 
tugalCe booten üjaö fp tlepnbr r fo bat fp maer eenc Ijrubel en fcebing : torb booj bf r <Co;iin* 
Bftcn bertor.nmgïjen enbe menighte ber «Cooplic br n i» lp foo gbcroaffen / bat fp brrgben et.be 
balen in raere l©allen fluptet. j&en fieeft eertrjbjö in be fclbe ttarintigb bupfent jjupfen gljetelt» 
5£an befe fïabt Beeft be upt-uemcnb* iï)an lulius Scaiigcr aldus gljcftlj^bexi: . . 

<£> Skt 



Befchry vinghc van Portugal, 

Siet ghy waer vremden windt de Wereld dry vet aen? 

Sietghy heel Indi-land in eenen boeHm ckene? 
De Zee is onderdru&jdes Lochts crachtis vergaen? 

Wat ftater noch te doen, dan dat ghy heerfcht alleer e? 
Ghy connet God niet zijn,menfch zijn wilt ghy verfma'enj 

Wanneer den derden ttand fult ghy (verr' van gheweene) 
Ghecn menfch meer zijnde hier(Lifboa (choon)ontfaen? 









Befchry vinghc van Vranckrijck. 

D%t be f ranfopfen bit nu bit örjcfc betooonen berfrfiepben $11 tante outrs m-toootv 
tierjö Galli lm be oube &r l)ip\n ï& genaét tja toel kennelrjcfc ; ban ban luacr be f tan* 
fopfen f erft gheromeri 5tjn/ttJo;b bp be<©ljeleerben gbetunft 3Jn SBuptflanb ijö eene 
$iobinne Francinia.baèr meent Munftems bat befe $atfe eerftupt geromen i$ : berj 
naeme ftelpt gier feer toe. Slnbere totllen berber fpungeu/ enbe meenen bat Francus , be £>one 
of #ebe ban Heaor,bft Uanb foube nae 3pnen naem hebben laten Ijeeten, «©aer snnber oocö 
bie be af-comfte ber f ranfopfen brillen treeften upt be Hanben ban «©berpfel / betof egfit boo$ 
benamen ban Zaland m>c ifala,bie ben name foube guegebenbrbhen aenbe Salios^en bekent 
boicfc onber be ^ranfopfen. ^et oozbeel ban befe af-tomfte ijs onfefcenaifoo boo; beranbertn* 
gfje banbolcfteren opbïbertfhr tpben rjeftötet b'ernr$zob!nfïeba!ibrn arceren berffïifpbcn/ 
rnbe ooeft tofber trerfaemt ig. 3Ban bat banbe oube Galios gefenjebe n ttioib/ foo beel ben aert 
beö boler aen-gaet/te tn't meeft nor D bp be jpra/opfen bebonbrn: be baffttshepb m't be e f)tm/ 
be bequaem&epb ban't pcccöc- boicu / toerftanb enbe rabbirljepb ban fpjenêu : Jja toelcfce niet 

toonbe* 




Vranckrijck. 

■ Zenden ^~"""~7^ -^#^^22r*^^"" 





:ze, 



' r <5V 






'taf' 



:^c 



reves 

Loii 
nc 



'A*/?/* 



~«*/«, 



Limoün . £,££ tss P<ea r u\ 



*DoU 



\ Chalon 



Bourgu/ 



y> 



,' Straef 
bwj J 

FARJ' 

Hclue 
tia 



ne 



Cahors w 



Lhamlert y _ ** 



-43 
HIJPA- ^ 



^XAE PAR^^ 



V '*" dor <£jK aUl P jl,nC -WAR.f.* 



««M 



J*. 



\laris 



wlttlttrrraneum 



<& 2 



ioo BefchryvinghevanVranckrijcL 

toonbet en të/alfoo be %ntï)t enöe plaetj^ ban geboete |jf er «ene fonbetlïngïje oo?fa«B af fef, 
3frp Cadar,bte Galliam gecohquefteert jjèeft/ig bit lanb gebeelt in Belgicam,<oelricanj en Aqui* 
taniamienöelBelgicaüJOjb beflotenmetfoe gieten banben Ifóinn / $cine enbe jtëarue/ ooc& 
met be groote ^ee Ocean,baer nu be^uptfcöcfpzaccft nocf) alber-meeft mojb gebmpr t/enbe 
ijS^cber-buptfr ö-Ianb getjeeten. Cdtica,ofte£é id;obincie ban Lyón, i£ bebangeji met De öe* 
bieren ban <6aronne/5I©arnc/;§>eine enbe be öfjojhe, Aquitama 10 bat nu Gafl-ongen mojb ge# 
noemt/berfcliepbenbantalemetb'anbére^obHutenrbatiftier naerfoobe jpranfopfèn bit 
Ötjtn in ftabben gbenomen/tjö berbe een anber beelingfte gj)efc!?iet:jae ootii in beel Coningrtjc* 
iten/alfoo be Contngen fomtribg meer &inber$ iiabben/bie met cenige pootte meeflen begiftct 
3ijn. Auftrafia,tm Loreynen,fiö een ban befe beelen gfoftoeefï / enbe toag be ConmgujcJie ftabt 
MetZjOüCh fomtgbjö Aken,enbe göelrjfn fommige üJillen feggen Colen: toant Auftraiia begreep 
3Lojepnen/2&2abanb mbe af ftet lanb bat tufftfjen befetüiee öebieren banben finrjn en JBate 
fcefloten i& ban Colen tot Alfafien toe. 3£aer aen Neuftria, begr?penbe aüe be plaetfen bte tuf* 
fc^en be IBafe tnbt Loir 3rjn/ toefenbe $artjjö be ^oofb-fiabt. l£et tëijcK ban Arles ter 002* 
faccfee ban befe gfjebeelte/fjeeft boen 3tjn begin genomen/begrppeübe £abopen enbe .frtmtter*» 
lanb met Dauphinc $u tg i^antttrijcfe in beel ïlcrtog&bommeiunbe ^eerlijtHfjeben glje* 
beelt/alfo bit lanbfonberlinge bol <£bel Iteben tg/bit beguaem ter mapenen/enbe tot allefcien* 
tien/bc naem enbe gloiie bei: f ranfopfen fjebben Ucrmacrt gfjemaccftt ober be gantftjje Wz* 
relö: alfoo oocn ^talien/föniitefFe ban anbere $atfen/ befe beeft moeten alg €>berfïe Bennen/ 
enbe be pjijö ban mapenen enbebiomicfjcpb gnebem<êcrf tjb£ toaö bpbt 0omcpnen(beru)m* 
ï»erö ban aüe Natiën) bemaeftt banSeboJcFierenupt Galiicn comenbe/ met eenfouberlhtgfjen 
frfw'cft rjnebieeft/alfoo ootft pee ffabt booj bit boten cerff berwonnen/enbe tot febanben gns* 
foatfft itf* £>e jFranfopfen netben oocu foo br ttyepr be pjité ban fiacr toapenen/ bat bit felffce 
tónb/fonotr bp-ran$ eenigfc Uiebcrftoot (ten tpbch nan garolug ben acnten ban bim uaeine) 
ftcr) fcetft motten bupgfierienbe fcDupIeu oiiDer be Htüe-blocme ban bit uptnemenbe Comng* 

rijtte. 



Bcfchryvinghe van Vranckrijck. 101 

t ticft* ©ntje rt liclcpbett banbé i: rrtogri ban 2Sourbon/të inebe De f tnbt ban Öoomen(eertijb$ 
ate Contnginne betf ttëerelbg grjencbt) met gïjetoelt ober-ballen / berooft enbe berbefrrueert. 
3©at fa! ie booste ban't 0ncti baii iiapleis fcfopben i ©an be concjuefte ban SRerufalem/ jBt> 
lanen enbe banbe glicbeiu iiuueci btgtjc befchermmge banbe dabt Siena,baer ben ƒ ranfopfr Ut n 
^>tanbaert met groot geuten enbe p :nö ts belt ét geloeefr^e € 01 tingen Ludovicus be ttoaelf* 
toe/ Francifcus Den eerfïen/ enbe Henricus be ttorebc fjebben foo berbjepbt be toetcnftïjap enbe 
be bjonucljrpb ban befe # arte/Dat ouber be &on gel lanb marlt ke&ent ujn baer tloerner enbe 
fubtrjlocr <©eefïen upt boo2t-gr r ome srjn^e frientien baer alle menftljcn bermactn tn fcljcp* 
pen/nut enbe leertnge tipt treclten/3ijn booj be jpranfopfen eerfl op-genaclt berbetert enbe tot 
bte perfectie gelnacfot baer ton bit nu in fien.<©och be toefenfebap beroéojloge të eerft boo? be* 
fe #atfe op be baen gctomé/alfo bat be ;f taltancn(aubr rjö een Ifêartiael bolcR)meenben eentge 
nteutoe menfebé te fien/gebojé tot bomtnatte banbe öeele IBerelb/macïjtigö in laneien/ f toeer* 
ben/gefebut bobé alle anbere botenere :bocft bit iiö een gebjec/bat fp meer bjomer <tëon*oogt)$- 
lieben ban anbere #atien jijn/ban topfer in bet getoonnene te betoaren : aifoot genoett) blrjct/ 
bat ban alle be ©ozlogen baer fp ^tallen 'Aften enbe €nrjï)eianb mebe gt)eplacgj)t ijebbcn/niet 
een boet lanbo baerom te meet aenbe Croon gnebleben en te: tjebntenten banfoo grooten ar* 
bepb ?rjn aen anbere jftatfen gecomen/bte nu baer mebe triumpfterenJ&e oojfafce ifl inbc Itrlj* 
eigbepb tnbt in eentge ongbebonbene maniere ban ieben nae be l&ict o zie/toacr Dooi fp quali)CB 
mate tonnen boubemgbelnch oocn be jpranfopfen bat felfjg belpbem^tk m toert niet toaer ten 
ben lof ba b'tntooonberjs befeoötjrr en ooc ban't lanb mebe beflupten fal/ban met be beer! fcég 
%iet na botoenbe hpbi f&oeet(toe l tl f ranfopjg) maer notbtaws met recyt m reben gefcöjebé. 

O duyient,duyiènc mael,gheluckigh-vruchtbacr eerde; 

O Pcrle van Erop*,des Werelds Hof vol weerde; 
Vranckrijck,ick grocre u: o Stryders Moeder fbet, 
Die eertijds met Laurier beplanten Euphrars vloer ; 

G 3 Die 



ioz • BefchryvinghevanVranckrijck. 

Die daer het Dagh- licht njft,en daer het onder daler, 
Bcbloedden haer blanck iweert;ö wiens volde conft voort-halet, 

Soo dat u werck-Uen cloeck fchier (chynen t'alJer uur 

Met hare conft de conft te dooven der nat uur: 
Van foo vet 1 Gheeften fcherp die al het weten putten 
Wt Griecfcen,uyt Egvpt,uyt Rcomen,en verblutten 

AI de Gheleerde li'en,en fchynen boven haer, 

Als boven doncker vael fchijnt goud-geel glinftrigh daer; 
Iae als de Son verdooft het licht van cleyne fterren, 
Of boven bloemen al haer bloem fich gaetopfperren. 

O u Rivieren, Zeen; Landschappen, Steden zijn; 

[Van Wallen coftlick fterck,van leden loet als WijnJ 
V Acrde vruchtbaer is,u Lucht is matigh goedigh: 
Twee Bcrghen zijn u (chans,end oock twee Zeen hooghvloedigh» 

De fiere Crocodil niet uyt u vloeden fchiet; 

De Slangh gheipicket claer op't Cruyd men niet en fiet 
(Noch al't venijnt ghedrocht) Heep-lenden d'Ackers meten 
Met hare lengde groot,venynend al u eten» 

De Tygher licht van voet ten roof niet jachtet wreet 

In uwc Berghen hol: noch u Woeftyncn heet 
Den Leeuw be&oedet niet. Het Zee-peerd niet gaet flepen 
In het lafuerigh graf u Kindcrs doodt ghenepcn. 

Of nu u Waters niet af-fpoelen Gouden zandt; 

Soo van u Berghen niet het Silver loopt op t Landt; 



Soo men 



toj 



Befchryvinghe van Vranckrijck. 

Soo-men de Perlen r..md,Granaten en Robynen 
Niet vinder, onder voetjghy hebt veel nutter Myncn. 

yLi,nw a ed,Wcede,Wol,Süut-keeten,Coren 1 Wiin 
In grooten overvloed,ghenoeghfaem t'iamen zijn ' 
Om Q een Coningin des Wereldste doen achten. J 
AJiem ontbreek u Vre,om leven fonder dachten 
U God, die over ons fteeds uwe ooghen flaet, 
Bluicht 'tvuyr van Vranckerijck met 'tWau r van Ghenaedt: 
En befcrm onfc Lucht, verdrijft all* ons ghebreken- ' 

p*. •. ^ J 1 Pl)1 uws torcns heet W1,t in <*en koker (leken! ' 



Befchryvinghe van Gafcoigne. 

GAfcoigne i$ een beel ban©;«mc&rrjr&/Iepöfoöen fioetfi ban ^oaenalen / toer fmbm 
ïïffiÏÏT 1 * fu^ m £?y* Garonne «* *™ Ö^OOten Oceanum , beflotS. boSJS 
ban Ao u Sf^I?i llch u e ^ anörröfl i /Enbr bc ^°btrme ban Narbonen m juptf bepalen 

«noenaiiDeöauaiüan CaroiusMagnusjfcfonftötec oüet baneenen Engckms,^erttS 

<® 4 toanbt 



104 Befchry vinghe ran Gafcoigfie. 

bAi*f fiabt Aquitania:toelcüeflabt(fept bp) gDe legen tnag onberbie ban Limoufin, Berry moe 
Poitiers,certi)b0 gfaboutbp Cefar Stuguftutfenbe Aquitama gïjenaemtbte oock aenbetefïabt 
flbeborgljt Ijeeft t>ie ban Berry ,Limcufin s Pcmt rs^Xantoignc enbe Angooleftne met i;are f&^o* 
toincien/enbe beeft in befe beerltjchfcepb gebuerttot batftaer ï|ertogb Engclcursbooifomet be 
anbere Abelen upt BjantHrijfH in'Roncenaux bei dagen tuier b : baant atë boen tja be (ïaöt tot 
niet gegaen/berooft ban ï£>eere enbe oocfe ban inujoonberg/ bte met baren l^ertogl) snebetoa* 
ren om-gebjacfit. Aquitania 10 tooo^tjS oocb Armonca genaemt: Vadianm fcb?ijft bat be f\ m* 
fopfen nu bit HanDfcbap Guienne ne eten; ©oojtoaer Gafcoigne nau genomen/en tjS maer een 
beel ban Aqnir ania. !|et gebeele lanb io" toiucbtbaer ban alberiep bingen/ maer noojnr melijr& 
ban iDpncri/ bacr't niet alleen ©jancfet ij &l maer bele plaetfen in <£uropa mebe berfiet. Idè 
fleben enbe fietcten 3ün bier beeU ^et rd be ^oofb flabt ban Aquiranien^en too;Det i ordeaux 9 
bpben Hatpnen Burdegala genaf t/bermaert booj ben #oeet Aufonius , alfo bet 3pne glie boo£ 
flabt ma0\10OOjt0 Nerac,Condom,Mirande.Nogueror,Oithes,3rinaI plaetfen f ft fierct&'booj 
&'<@o?logen in bit beel ban Aquiraniameefl bp on|e tpbi om be ftehgie geboert/ feer toel behét» 
<©nbet Carolug IBagnuö / als bp tegfjeng be ,g>ara3pnen ban Jbpaengten upt-troeft/io in 
Gafcogne bp Ronccnaux eenenbloebigen flagb gbelebert/aï-toaer bien Abelen 4&;iaef Öolan* 
tni07#ebe ban Catoluö met meer anbere gbenooten ban l&jant ferijr h gbebleben 10 / tot eene 
groote neber-lagbe bet Cbjiftenen : op bien tijbt berlooö tfaroluo JBagnuö / öoo: bcb.iogö 
toanbe <6afrono7Djel beertigb bupfenbt mannen/gbelrjth Turpinus in 3tjn ^ifrojte bat tyecbec 
ftfjznft. ^itntaenbe^rontierenban Aquitanialiggrjennaet IrbjpbenbanStrabobeTecto- 
fages s baer Tblofa onber gfieftelbt toojb: bit i0 eene oube frabt/baer oocfe eenen 'STempel plac£ 
te toefen/met rrjefebommenban iangber banbtbergabert/milbelijcHen begift: borb foo frbabe* 
Ifjtn/batujte(boo$ eenigbe begeerte betoeegrt) bie aen-raerfetc/bantleben totter boobtquamt 
45nbe bat igbepjoeftgbetoeeftaenCepion enbe anbere 0omermfcF*e Capttepnen : boojbeffc 
00 jfüccne tornt bet fpjcccU-bJQo jd bpben Hatpnen / Aurum Tolofanum; bat is/ 't€> oub ban 

T0I0&: 



Caftojgne* 




6 Befchryvinghc van Gafcoigne. 

Tholofa:bittoo*et<^^ 

nen,een tojeeot man/Die jjem ^i p L '".El i „ i 1ftn ^ h^t /Eims d&outiemeur toan Gaicoisne, 

pettfitien/botn tjet moftettiant ban gma igene n ™ t >*"if?' , . , J t X 6au jenbpanb blpben fonoe tos 
gebbembat/foo ÖP "«««^"ï^ig^lfflSïïto tegen-ftaenbe tó Anib. 
beu tf ro>, maec bat tip -üneefte berlie i m ^""'SZSenbeBetft ontrent Tholoze in-be 

meer gebeurt te $pnt. ^^y,^ -„ f in* r &e Iieben / ertoaeren in alle fetentten / be befïe 
ei atjjt? tjeb&en&e moe Bant* Ban moe tonsötibaet De »ooj noeinoe \pww b« to £ fw{lun/ 



Befch ry vinghc van Gafcoignc» '107 

foel-fp jeRen/öaet mebe JBcefterg banbe betten bcr menfcljen toojbmöe. t©e Capftepnen 
baet De ƒ tanfopfen boo^ be gantfttje ïtëerelD mec(ï bp bebben gbetrtiimpbeett 3ön Gafcons 
gDeüjeeii: onbet bc toelcbe ben Capitepn Montluc boo^nemeinta moet gbenoemt üjefen/ al£ 
öie boo ^ recijte bjomigljepb ban een fleebt <£öelman tot be mecfie ft aten m Bjancii tnefe is ge» 
tomen. 3n gbeleertbepb tëfeet betmaett Michd de Montagne, üneniei Boerh(Lcs AfFais g$e* 
naemt)obet ai gbelefen/enbe ban be <©bel«tbe foo gepiefen toojb bat bet onnoobigb të hem 
Jjtet te pjpfem Wat fal ith ban bten <6obeucfeen #octe Guilliaume de Saiufte , $?ete ban Bar- 
tas.feggen^ ^pne toetcben pjpfen bem gbenoegb: boe-biel W ï»e felbe/(booj be boobt boorto* 
men 3önbe)tot 3tjn gemenfebt epnbe niet en beeft tonnen bjengöen* $p frbjpbet ban Gafcoig- 
nen gbenoegb op befe lupfe: 

Als mijn Gafcoignen,nu,gh?Iuckigh overvloeyet 
Van Crijghs-volck,Coren,Wijn,meer dan ter Wereld groeyet; 
Soo o vervloeyt fy oock in baden onghecocht, 
Die fchier van over al.van vremde zijn befbcht: 
Daer de onvruchtbaer Vrouw,de lamme,(lap van leden, 
De fwcerighXrappigh-fchurft)de doof,metgicht beftudeo, 
Van daer de Son gaet op, en s'avonts onder gaet 
Al vinden,fonder gheld,tot hare lieden baet, 
Encaufhier af ghetuyght, Barege,fcherpe-heetc, 
End' oock Baigneres , die ghenefet met den fweete, 

Baigneres Schoonheyd,Eer,Luft-hof des Berghs vermaerd, 
Op weïeken d'Hercules van Vranckrijck(nietBaftaerd 
Van een Alcmena fchoon) Pyrenam de Voriunne 
Bevi:uchte,dat iy dtocgh dien Gafcocn cloeck van finnc, 

Die, 



10$ Befchry vinghc van Gafcoigne* 

Die,6,de Vader is van de Gafcoens gheachr, 

Die haer bewyfèn weerd te zijn van zijn ghcflacht. 
De Berghcn wit bemeelt van fneeu die altijd bly vet 
Befetten haer een zy; de groente die beclyvet 

Int Peneanlche dal haer and're lijd' toe-lacht. 

Sy en heeft niet een huys,dat nieuw niet word gheacht: 
Het (èhali-dack daer blindt: elck' ftraet heeft haer Riviere, 
Dk claerder dan Criftal deftadt fpoelt mer ghefwiere: 

Wanneer dat-men maer wilt. Of 'tWater nu Ys-coudt 

Van't heet ghefondebadt maer een cleyn fcheydfèl houdt, 
Soo houdt het niet te min hem trots in alle dinghen, 
Zijn couwe wilt het niet met zijn vuyr laten minghen. 

l^it Debtan top ïjitt Dus nae gljelegljentöepb be$ tijDjs öettaelt / tot bat on$ pemant eer» 
lauglj boo]-üJjoc[ite bectaltngöe g&ebe.J 



Befchry vinghe van Poföou of tland van Poi&iers. 

Olkbetft boIc6/gbel!jc& boben gbefcöieben tè/bat Aquitanien betooont öceft / 51'jn gïje* 
Uieeft be Peóbones,alfo bp PtolomacogbeljeetÊn/of geiijcB Caeftr enbe Strabolcb^pberi 
Piaones,cnbe al0 Ammianus Merccilmus fegtjt/ Pidhvi. t©if !anb Uiozb nocf) i)cDetl 
baec-omme Pi&avia geitoemt bpbe fUttjnfcbë ,i>cö?pbet#. 3£e mtoootiöei imam 
Daec feifë Poi&cvins, enbe öet lanb Poi<3ou,be opperfte ftabt PoiOiers. ^oe-tocl nu fommigfje 
mcenen Dat Pi<ai,een bolch/ben naem fonbe gncgrjetoen&ebbcn/ N ac&t bet felfbe bt g&tlmtit 
Ortdius(inbc bsfcïfêpbmgc ban bit lanbjbooj fabuleus ; alfoo öet bttjet wpt be ööelooftoeetbige 



Poi&ou oft'tlandPoi&iers. 




I0p 



i io Bcfchryvinghe van Poi&oiiüi 9 tIandv-anFomef$. 

;g>c&pbet0/&at ben name banbe Piftones ouber të ban tite ban bc Pieten. 5Bft Ianti ban Êoi- 
«ers üjoiD/gOelgcB De felbe g>t l)jPber bermaent/in neder enbe boben/ oft opper / Pomers gbe* 
beelt.j&eber Poitiersfó bat naet Wtfttn toe mbe OceanupMoopt.<©ppei Pomcrs 'tgeen nart 
<&o(tm toe lepb/tot be ILanbenban Tours enbe Berry : int ^upben t(t gbepaclt met bteban 
Zantoigne, Angoulcfme enbe.Limoiïn. 3De Bretoenen enbe tot ban Anjou jrjn naeft aen-g!}e!e* 
nljen mt Jöoojben. 3s bootfg een &a nb bttitfjtfiaer in €oo$en enbe tteefien/ rnca ban l#p* 
nen/enbe oberbloepenbe m t&ifTe&en. ©e 3acï)t té &ier fonbtrlingtje goeö/enbe bat om be me- 
nigfjte ban kogelen en biilbe 25ee(ten/bie ïjaer m befe f^jobimie onttjouttf, ©aer jgn boojtg 
In Poi<5lou bupfent enbe ttoee fjonbetb #arotften onber bjte 25f f bommen / a!0 namelgcfe ban 
PoitiersjLaffoi^Maillezay^e ftabt ba Poitiers tj8 onber anbere plaetfen be boojneemf!e:jjet i& 
tent oube ftabt enbe ban grootenname: fp bjopet ban Ptolomso genoemt Auguftonmm.gn 
befe ftabt i$ ten bermaerbe ©mberfttept mbe Stepferlgefce fieeftten: fp fjeeft be ttueebe plaetfe 
nae be ©niberfttept ban Parijs,gf)el0c& Munftems ffffep» Iuüus bcaligqr fc&gft ban be felbe 
(mbe befc^pbtngDc ber fieben)albu$ : ^rA . .# 

Soo ehcleertheyd vandeziel,Soo de.crachten yan't li)f,cömenj 

Soo het Vranckrijck gheviel, Dat fy beyde "heeft ghenomen: 

Dele ftadt gheleertheydmiritrVcchten mmncn d'anderftedea: 

Poittiers is de ziel(niet blindt) Al d'and're zijn de leden. 

^e aebiere Clahi loopt meefr om be (ïabt ♦ SBaer 3(jn bele oube ftutfien te ften binnen Poi- 

tiersrte tocten/ecn feer oubt Connee!/bat bpbe gemeente Arcncs g&enoemt toojb; oorfe eeni* 

cfje Aqusdudus.baer bpben ouben fjet IBater mebe gelepb brierb / met eene fonbe rttnge confï 

enbemoepteop-gömiaecht;bJOjbcn noci) op ïjebcn le$"Du£b gfjenoemt. 25p Belle Foreft 

Bouchet er.be AntoinePinct,fal ben %t\t% bjeedcr beftDjpbmge binbembit fal booj befe Caec 

tegDenofgöbjefem 

«©cfotooon* 



'tLand van Boutges of Berry 




1 1 2 Bcfchry vlnghc van *tland van Boutges of Berry» 

D«5 intooonDerg ban bit Hanb 3tjn/naer ^et g&etupg&enifTe ban Pimius , tod eer Cubi 
gljenoemt : Dit luae eett mp bolcb (Qtjelncb bcel andere f^ioutiirtcii in l^ancl irncb) 
Dan |p 5ijn ten laetften oocb glje conién onDer De Contng[)en Dan liUanclir yclt. Bour- 
ges iö ijler af De i?oofD-ftaöt / fp tg Dan ouDen tpben feer bermaert / !p toozDrt ban 
Cefat Auaticum gfje&eetetv.fp i? feer groot/ foo Dat toepntgb fteDen in l^anrbrncb ijaer over- 
treffen: De nlaetfe Daer De ftaDt tn lepb.té moiafacötigl)/ enDe bp-rano aen alle 3pDen befet met 
fiebierenenbe2&$oecben. £>ommigf)emeenen Dat fp Buunsus grurnatint ter «ojfaecb ban 
ttoee Cojeng/gtjeltjcb oftanen fepDe Bis tams: Dat ts te fegg&en/ ttoee STojcno : toantban 
aut$ toaren ttuee getyoeDeré op Die plaetfe tooonacl)tigö/bie elcb ecr.cn 51 oo p\ Rir ïïten. <£nDe 
foo top fommigfje Stl^pbetg toillen grjeloobe g!jeben/foo io Dacr noc& eenen groöten ronDen 
brozen foo conftigö gemacebt/öat \yp alle betftanD öber-treffet. ^et lanD ronD-omme De ftaDt 
të feer bmcötbaer/oberbloepenDe fit alle Dingen Die in W jantbrrjeb toafTen/fo Dat Daer gantfeö 
niet gebierb en i$. 3D act 51111 meer fonDet iieöen tn Defe ft abt te f ten: onDer anDere toilt pemant 
Ijooien öare bcrmaertöepb/rjp toete bat binné Bourges eene l^ntberfitept ofte gemeene ftooge 
fcDole t0 ban alle fcientten/bie ober langden trjbt ban eenen ^ertogD ban Berri op-gtjerecfjt $/ 
enDe tot noco toe foo neerfteltjtb met gfteleerDe enDe bennaerbe llccf-inecftcrjs onderbóuDen 
toojöct/öat fp De Croone front boben alle anbere / Die in l^ancbrgcb bcel enDe menicöbuU 
öiöösijn, 



3>cnarm 



Limouiin. 



Bu 



len5 






fat & &J ia, J u 




'S 

h ^Mtmtinerin 



S.lvrh i£ 

CujnaC 



^-. Occi 

f Öcaumont . 
& 

* \ -© ' " jT* T 'Foucvmcnc 

'Portel jry «^ ^7 

'Tontdtc: fchauXru. Jj±t/r /£«K 

%%. & jEntraeueW^/cW 

m 



Liman ia 



ZMonpcHltn 



UE^cl 



•Sarden 'T? 



VH^ 



é * 



(jlaincs 












Creflner, 



rChafiaujnc^^ 



Oricns 



mi 



% 



Il+ BefchryvinghevanLimoufin. 

De name ban befe ï&obincie i$ gefpjoten (foo't frijnt) npt be opperftabt Limogc$,We 
naert feggen ban Thcvct is gefonbeert nvt 31aec *682/naer te fcijf ppmge be? *©e* 
relbg/enbe 1 482 garen boo? €i)n(n gljeboo^te / ban eentglj bolcli upt Phi ygien ; een 
idiobmrie bit top nu Natoliën noemen / tojaer ban bc Capitepn Lcmovis mag glje* 
fieeten. Sefe Uiefenbe booz bele biome fepten enbe beiicfiben Ijoogf) becuc&t/öe eft ^n laetften 
eene ftabt anefneht/bie ÖP nae 3P nen iwmc Lemvüis °ft Umo&stetft laten nocmenitoaer bat 
ooc& naebet-hanbt alle het om-Uggenbe Ianb ben felfbenname af gljeboert beeft, mt befe af- 
tomfte te oubt bunct/enbe bupten toaerSepb/ïjcbben lieber te meenen bat Limama oft Limou- 
fin gftefepb tè/ban een HatijnfcD tooojb Limusrbat flgcfe bete&ent /om bat bet lanbfeec agcfe* 
fithtigh fo. fflnbere meenen bat befen naeme ban öet boebfel/ of Alimoma, comt. j la. Caefar 
fchinft/bat ben aaebt banbe finten bie ban Limoges geboben beeft/bet getal ban mm bwp* 
fent mannen op te bzengöen tot be <©ozlog&e tegen be fiomepnemöp bermaent ootftin tae öt* 
fle a&oecfr ban be frabt Limoges; öet toelr fee een groot tepc&cn t$ ban bare outijepb,^et bolt»/ 
fcoe-toelbatftetfletfjtenbetotuptrecötmg&eban groote bingoën onbegttaem ftbnnt tetue* 
fen/foo f0 het nor htanjS neerfttgö / loog enbe boo?ficf)ttgö om tofoft te boen : leeft met t lepne 
toften/eenf beetè fober upter naturen/enbe eenf beetë om bat öet öeele Ianb meelt bojre 10 enbe 
magöec/luttel op -bzengïjenbe tot een toeelbtgfj enbe rupm lebem 3& e fdiobmcte felfd 10 eeti 
Vicontc: al$ bat in plaetjö ban een <£*aefrc&aptë -,enbeüJo?b gbemeenlrjcfe Le Vicontdde Li- 
moees ghenoemt-.bebangt ttoee 2&lf bommen: te anberg met luttel frebeubebjoont/oozfaecfie 
3tjn be 23ergben/25o!rtf)eivenbe be &atbe c ojft ban't Ianb: alfo bat bier boben anbere J&zobm* 
jiejt t^oncferijrü iaat routoer tnbt onbzuebtbaerber balt: 00$ Caftame-boomen 31)11 bier o* 
becüloebf gft: be gbemeene man onberlióubt ftefi bier tnebe / enbe boert bit in anbere Hanö- 
frlmppen. 3Bc refie ban't larb ïjfeft eenfgbe plaetfen /bequaem tottoepbingbe; waet tKure/be> 
balben baer't nae Marclie toe-loopt/ mbt nat Querci baer Bnvc Ia Gaillarde lepb : tlanb 10 al- 
öaer ba beter aerbt. Limoges.bc fcoofo-ftabt/öeeft tonb-omme een bjucötbae* gDetoeft/enoe 

w ftabt 



ItefchryvinghevanLimoufin. firj 

te ftabt felf eti tofjcBt ban gïjene (ïeben ban Aquitankn.in tfoopmanftbap enbe J&eeringe toek 
barenbe; boe-toel bat tiet uionbet febijnt/om De onbequaembepb oanbe plactfe. *©efe Caert* 
begrijpt alleen bet taucfrtigb beel toaü Limou'fin , met €o?en/ Wgn/ ^onicïj/Beefïen/ j&oten/ 
IDepDeti/BofTcbeti/jpontepnen/aenieren/ISaDt-ltoben/ iBepjcn/ filter IBpnen/ bermaer* 
be ƒ ami ten/ ftettfeeplaetfen / <Coop!)anbel enbe^lacöt/ alber-meeft üerfien enbe ober {ulcftjs 
behetfo.3£e Öefcieren tic booj Limoufin looien en 3tjn niet ïnel te tellen ; 3911 l^tfcö-rtjrh bo> 
bent gbeloof. ©euoojneemjte i£ l'Alier,Ca:iaii,met De name ban EUvarbefcent m*t 7 25oec8 
Uaaöel©altcljcaöo2lo0ljen. 



Beichrvvinghe van Provcncc. 

PRovence beeft ben naem npt betHatijntalfo be 0omepnen bit bed plachten Provinciam 
te noemen/enbe ijs bp be Cofmographos Die boube &cb£ptoer£ fcolgben/ t)ter gfteflrlbt 
ProvinciaRomanorum,t?e0rppenöe Valentinoys enbe nioys.eft Ober be Rofne Geuou- 
dan.enbe een beel ban Languedock-.üjelc ft Deel ootn Gallia Nerbonenils gefterten ttJojïy 
om be (labt Narbona,bie in ttit gljetoefï be i^oofb-ftabt i&. *Daer otoer ttiojb bit lanb üoo? een 
bermaert beel ban t^anefcrijeu gbefïonben/om be ftlnttguttepten tit bier in beel flcbcn gefiett 
lüojben: uooz eerft tot Marltille, een jïabt aen be fBiDbelanbjr Ije %tt gbelegöe n / bacr oorn be 
bcquaemfïe ^abeii i$ ban l^anthrijcn : befe ftabtijj gfyeboubt ten tpben ban Tarquinius, Cc* 
ning ban öoome/bnf bonberb 3aet boo$ Chnfu gbeboojte /toanfce Phocenfers gljebüjonofcen 
om anbere plartfen tcjorc&rn/alfco baer tooien toerihcnïgnbulDigtit srjnbe/rjtiaujrR moebt on* 
fccrnouom tuojfcrn in bet elepn beel bat fp ban oubtö feetooonben. #et om-Iiggljenbe lanb ig 
booi be <©wccUfc[)e sebenenbe toetenfebap (eet berbetert/enbe tot ficmuffe ban fLanb-Jjoutue' 

ï) 2 rpcglje* 




n6 Bcfchryvinghe vanProrcnce. 

rpe getomen:oot& tot alle fcientien:alfo be <6jfertien binnen Marfiliea fcfjool (ffelben/eft be #|jtV 
lofopfje baer Icerbcn/ïBt befe oojfabcyjn fommigïje ban gheboclenghetoeefr/ Dat bp uac hecï- 
ffcancbrijdi eerrnb** «i^tcrr ijceft gsfpYohemenöc bat nu 't J* ranfopg fo beboette ijs met bjem* 
be en epgene UJoöjbm.l£oo?Ujaer geen fp jahe/nae t toe-flaé banbe gcleerbe/cti ijafo buniaem- 
om upt het <©netr pet ober te fielten/ atjö be ƒ ianfopffhe:ttoefcfe ooefeblijct m-foo beel33oec* 
feen/üiaer m berfcftepbene<©becfettcrjö Qflucheïirb gearbepb hebbende gefchicthepben .vbt'c*- 
hepb ban Marfilieiyj* upt befeleeringen fo groot en fo loftijtfe ghetoeefl/ bat bte oojfactfe gtge* 
ben hebbl tot het fpjeetK-toomb/Mores Marülienfes,bat 10 ytom ban Marfihen: ghelijcfi fukp 
Val Maximus, Plautus enbe Strabo getitpgen/ bp ben geleerben Etaimum op het fpjeecn-tooojo. 
Naviges in Marfiliam berhaclt. £>epb baer ober be boo?f5. Strabo tot een groot beU>n# banbe 
foberöepb en regel in befe flabt gepleeght/bat bp baer het grootfle houtoelrjcr goeb/tüjelf men 
met een dochter gaf/toarrx co «fcrooneatoa&betoflen tot tleebecen motfttea otoer be $ troo^ 
nen niet gaen/en tot be jutoeelen ujagootfi eben foo beel g&efet: in fomma/ een feftofe ban alle 
aoebe op-boebingc üiajS bmne* Marfitten,baer 00c be öomepnen felfov inbe plaetg bS beiföjff c* 
fefte t&2ifberfitert/banAthenen,fiaer fcmberen fonben.3&aerom heeft baer gelutn lang gebuett 
met be öomepnftfte bjrêbfthap: Doch booj Cxfar berminDert/Die Marfihen 00c heeft in-geno* 
meivalo bp tegensf Pompeium oojloogftbe/baer Marfihen boo2-hieL<©ehaben banbe dabt itf 
feer gepiefen bpbe oube £>$jpber;s7en fö berjoaert met een fleren tfalleel/ bat op eenen boogjen 
25ergfTlcpbt/baer eertnbis Den tempel ban Apolloghefïambecft/gi>Iacfc-meufepbt, 

3&e tombe flabt iö A rles,br> ben oubé A-relate genaét/ niet berre banbe plactfe baer be 0of* 
m inbe jföiDöclanbfcIjc Xtt looptban befe flabt heeft al ijtt CönïngrncK ban Arks ben naem 
gecregen.'tlanb ronb-omme gelegc i$ bmchtbaer/bjaeght UeeiCojenjö/aïfo bat b'inüiöOiiberjS 
fcer rtit h 3Öu, [ #en be t&x $pi32 ban »z ilast i&ecné grooten poel Die be inttjoonbero fecr ftlja* 
Dcïndugïben üjeltHen(alö titn gelerrbé F. Valeriola hb.ll.locxom.med.cap.V t gctupget)fpmet 
«l!e bint foccuen te bempen.^penöebben gene ƒ ontepnensmaetmoeten yaer mer Ijtt IBatec 

ban 



Provence, 



117 



• 




G allise Narbone: 
üs dcfcriptio . 



D>5 



^M Ajf ;Ê£ GALLIC U ï 





Jttetoi 

T^^n^S^ ^VivarcèzJ 

C»*^ vfc^rrt w Se ptrn trio 

- 



il S BcfchryvinghcvanProvcncc. 

ban ben Rhodanus of Rhofiie behelpen / liet toelcUe lp m riflernen bergaberen bic fp Gerles na* 
nien/aljet DefelUe Valeriola (aliö boben cap.7.) getupget . J «eenen 36ert3-biffrljop tuojs ban outjj 
binnen Arlcs ,cn albacr 3Ü11 gebonben 3 Conctiieit,lDauöe Comngen ban Arles en üjo^b fonber* 
linga niet gebonben bat ftluptocnö weerbigl) t&men leeft alleenltjcK baneenen Contng/öie bê 
2&fltÖop/om bat bP nae fif niet gewac l)t en öabbe met bc btenfle banbe Uierc&e/een fuflet tn't 
cpébaer uooi al be 43!)ecfldnr0cpb gaftvuaet öoo: be ücpfec berocegbt 3ijnbe/be flabt geeft uv, 
flenomé/benContng gebange en ter boot berroefemban alfo ben 25iflr!)op booj 3nn lebê babt/ 
fó ÖP allee berooft ban jtjn <£omngrgcB/en met gefebojen fjoofbe tn't £loofler geftefeembtt ge* 
baen/öeeft be üepfer Otto b'eerfle/f)et njf 6 ban Arles getyntgt aent HepfcnjcK ban Roomen, 
gjelijtb bat Munfterusbefcfteijft. 23p Arles tg eene plaetfe Aix genaêt/eertijte Aquac Sextiz,om 
te marine toateri Dit albaec maren/ban Sextius(gelrjcK Su-abo fepb)gebout/ eb oocn om baec 
cm garntfoen te betepben booj be fcomepnen. i|ier fepbt s. Hieronimus bat be Cimbri ban 
Marius fouDengBeflag8en3ijn. <©e flabt ban Narbone, baer't freele lanb Gallia Narboncnils af 
I)eet/(gelncU gefept ia) toojo boo w i eene feer oube flabt gebouben/toa$ eertijbg eenebermaerbe 
Coopflabt/gelötn bat Strabo fc&ijft met befe tooojben: Narbo tl obec-groote tfoopflabt ban 
bat lanbfcgap/fépb op hi monb banbe acbierc Ataxis,en op bet $arbonft öe $&tpi.tytt lab té 
baer buufjtbacr/fo bat Bet fonber groote moepte ofte arbepb tn't bontocn menigerlep tyucfj* 
ten boo^t-bjengfcbaer mafl foo gtoote menfgbte ban l&pgfjen/bat Bet meefle Deel ban Europa 
baer tornt befe bjucfjt foecfeen: bjengt ooca feer beel flftofmartjn boojt/ bit bp be toegöen m me* 
imgjjte uiaflet. Cttroenen/<©?angten en 45?anabetiboaffen ontrétNarbona oot toe! ;engoeben 
IDrin tuojbet ban baer geboert/biemeValg Munfterus getupgöt/bjinctte Bafel booj €o?ftfcfje 
Wijn. Mbnpeiiier,Mons Pefluianus bpbe iLatpnctt gennét/ lept ontrent 10 mp!g banbe Ztt in 
een genoegfjIicBe enb£Uff)tbare lanbou\ne:bJterb ba out** gcnoÊtAgarhopolis of Mons Cctiixs, 
alfo berfcfiepbene namen öaer 3tjn toe-gefrïneben. x©cfe flabt 10 feec bermaerb booj eene Doo* 
göe £f öoIe/boojnemeluiU bcr g&e nee£-c onflc/öic baer fonberlingjje ujo^ö göc orffent. 



LSLJML 



„\> x 



A 



•tGraefichap van Vcnifly. 



Vcnuxinus 

Comitatus 



TZin/rm 



&*, 



j& Languedoc 



Bauw/t^ 



\sT7v 



dÊi3p £N 



yVwfntt 



h 






!£&*a 



li.pt 



Barbmtnnc-* ]t 
Crmufims -&-• L4ur, 
Chajlcau -& ( 

g # (7*&urs ~%y 

5" Cabancs - & J ümvïws 
ü I & ,j 

v* ih Car ■ — 

rfe~^^V. iL^L if \Vttm* >\' m * as 










/Ww è-^li 



— ^~ ~ l ; l 'i — ■ 



$4 



120 Befchry vitighc varvt G raeffchap van VcniflTy. 

D4E Rhodanus , bp be jpranfopfen la Rhofne , een bermaerbe (fcibietc / loopt booj bfr 
^aeffcöap bat Conté de Venifiè oft Veniffy gbenoemt UJOjb / enbe tg een fhicü oan 
GalliaNarbonenfis: beeft t>}it 25ff bommen; ban Carpentras,Cavailk>n enbe ban Va* 
fionj onber b$ert3biflcbop ban Auignoii , Jjet üjelc&e be ^oof b-flabt w : be Rhofne 
bcfpoelt Ijare mueren; baer oocn feboone flntiqtiitepten te fie* $tjn:ccittjö3ö toais bet eene tooon* 
placto banDe f&aufett/onbcr lohan be iz/bte ban ffioomen niet alle 3tjn ^of tot Auignon ijö re* 
men tooonen/enbe beeft bet *|of ban 0oomen/nae't fclupben ban Mun|terus, baer ontrent 60 
Saren gereftbeert; Ijet tg nocb onber be becrliïcfï!*Den ban't #auf boimalfoo een Conmgmne 
ban Naple* bie ober-gbegbeben beeft aenbe #au0 Clement be fefte / ter oojfaec & ban cenigbe 
Broote fomme geltU tut fp ben #atig fcöulbigb toa& jBen fepbt bat bit foube gefcljiet jijn in't 
SaecM^o. 

3!n befe Caette marf) oot& geffen tooien be Öebtere Sorge,boo? be ^ecrr&eng ban Petrar- 
cha,obet be gantfefje 5©erelb bermaerb/enbe be plaetfe Valclufe,baer &p tec lief be ba 5ijn ober- 
f(l)oone Laura beel feboone gbcbich ten beeft gberoaetbt. 

^e ft abt ban Orange metbarc jnrif bictie 10 \)\tt ooc& gbeffelbt rbermaert booj't fcfjipben 
ban Ptolomaeus enbe Sidonius. Plinius cnDe Pomponius gïjetoen öcfe ftaöt ben bp-naem Secon- 
danorum: gelijcfe oocö op eenen ouöen fieen geleien UJO?b/C OL. ARAVSIO. SECVN- 
DANOR COH, xxxiii^VOLVNT. t©c berballen mueren ban een groot Conneel 
tooien tot Orangen gefien/enbe eenen muer toel op-getimntert met btertante (reenen ƒ toten?* 
0DeIpcb(aIjS Onelius fc|)jyft)qualijc6 in gantft& ©janrferijc& te binöen i$. 



m 



Qyliyst 

l Bafl 



. Mon relL 






:dcnncd. 



Lrfpcra 
. Jr a Scmbat*t 
lUt^a burg 



zrk 
u. rtu: & 



**,. 



>-4% 



C. 



J tf-ivon 
&*f i Hauria 



mthelidrt 

LaSerre 



-ola 

"5». 




Aofta 



Z}.4nAcht M 

Jë 

•pvrmottt 






^r- V^» ^^Taran taifë 

/tfli'". £*» Gcneve 






ê 



Z>p// 



Savoie 



Chalon É^^5^L^^*^--^kièSé^l ;r Lion 
>1 „/, ,i 'o, 20. con 




1 2 % Befchry vinghe van Savoye* 

HCttooibeboojtoarac&tigBG&eöouben bat in betpben ban Haunibal Defen fjoccS 
baet Savoyc mccp tcpb een cpgen Coningrijcu geujec (1 fjeefr/c n Doen 5ijn ri' Ailobro- 
ges biet gbefïclt/fo genaemt ban Ijaet Coning Allobrox: beloof o-ftabt Uia** Vien- 
ne op be Rhofne. <©e #abopanen üjooneu nu Uuat becber banbe Rof ncenbe flrec 
licn tot Gcneve enbe tot Piedmond. Jtëen meent bat fp Ijaren naem eöecregen ijcbben ban ee* 
tugfie toateren enbe bolcberenban Sabatir, hit Ptolomacus enbe anbcre onbec De Alpcs fiellen: 
oft ootB banbe Sebufianen: bit fïebeRen ScbuCum ijs gïjelegïjen fnbe palen banbe Aliobroges, 
uu Bourgh en Breflè gbenaemt. Bovillus geeft eenen anberen ootfp jong/te üieteii/tiat bit lanb 
foo om be engöbe bec tuegjjen / aio boo: be 25ergl)en bie-men Alpes noemt, feec benaut / enbe 
cbec fulCBja QualtjCB betooont majS/Uiaèc booj bet ban meojberjö enbe ftvaet-fcljcnberg feer ge* 
quelt toog. SDoen beeft een feecfeer e&elman Dit lanb banbenfcepfet berrreg&en/tjeeft alle bet 
nuabe gljefpupg met ben ftoccrbeüjegö gefebupmt / cnbebetoegben booj ben repfenDen man 
typ g&emaecKt;fiier upt i$ bit lanb/bat te boojen Maulvoye toag gf)etjeeten/alj eenen quaben 
toegfj/ban fjem Saulvoyc , alp eenen goeben toegö / söenaemt. S&aec af comt uet Hatgnfcjje 

Ujooïö Sabaudia. -^ _ * , ■•*. 

£>ommigtje fc&pbcn bat Savoye een beel foube getoeeft tf]n ban Ijet Bourgocnfche ofte bet 
Ardaraenfche fincb/eube bat int jaer 1 1 18 ban <fcf)Hfrt gbeboojte/ Amedeus,£>one ban-ben 
25?oebec ban Otto ben anepfer/booj gonft ban Henticus be bijfbe Sabaudüm met bc tpte! ban 
45>aef bercregen beeft: Uiten?* futcefleurg enbe naetomelingmfoo feer 'tfelfbemfoaeffcbap Xyt b* 
ben berbetert/tot bat int jaec 1 j 09 Amedeus ben acbtften ban bien name/#ertogc gcüJojDcn 
i& baet toe boo? Henricum ïtepfer / gbenaemt ban Uutjenbuvgö/ gfcet omen 5Ünbe i Doe-üjel 
fbinmrgj)e bat Sioifmondo ben 3Ue|»fet utflen toe frtypben, ■ 

<©belijCÖ eertnbS ïjtet placbten bc SabbatijJngaunUntimelij.Hiconij.TriconhVocom^Lc- 
pontij, Latobrigi, Medualïi 3 Centrones, Carorigcs, Veragri, Nantuatij, Salafli, Tharantafij enbe 
Seduni,oube boltfeetente bunonetufoo jjjnnu oefe namen becanbeet enbe berbeert in anbere/ 



Bcfchry vingne van Savoye. J23 

«fö te toeten: Savoyeyt^aeffrfjap ban Geneue, fjft Marqmfat ban Sofa, 't^aeffeljflp ba Mo- 

fienne^e^ecrlljcUÖeDenbanTharentaiièjBrcngeois^FoucignijChablais, Val de Qfte,ofte Pais 

de Vauljbc Gcis,cnöe fommtgfje anbete. i&ocl) i$ oubïr Savoyen 'tHanbfcfjap ban Picdmond, 
met ben tptel ban een $21110 beteert / enbe oocb de idjobincteioan Brefiè, öaec be 4&jaeffct)ap' 
pen tjan Varaz,Montrevcul,Ponr de Vaulx,Bagei,&c.m gljclegljen 3jjn» 

*De ^oofb-ftabt ban Savoyc $ Cambermum,gcmeeneiörB genaemt Tfamerin,baet oocr tl 
t&ar lamcn t iö. Geneva,een bermaetbe ftabt / Ir vb mebe tn befe #jo timne / aen een JBepj La* 
cus Lemanus gljcnaemr/baer beRhome mtdben booj-loopt / fcljcpbenbe de fïabt m ttoee bee* 
len/bie met eene gouten 23mggfte t'famen gbeöetbt ;nn.3.n't lanö ban Brede i$ be (ïabt Bour- 
gcs,ceïti]bj3f Scbuiium,U)d beüent doo] benCoopbanbel Die al-baet gebjeben too&SSnbetc (te* 
ben meet 3911 tn Savoy m ,bie top om coiroepDp brille laten te befcbgiurn. 

l^oojtg iiö fret geDeele lanb fyucïjtbaer; beeft cene goebe fupbete ILocljt : maet foo men nae 
ben Bergfj Senis trecatyfoq en toojben baer nocl) tor pben notï) eenfge empben gefien/alfo btett 
Jöergb met eenegebuettge fneeu bebett i& enbe niet tebetgeefë be name ba Alpesen bjaeglit/ 
fiifoo bie naet lUttjnfcbe tooo^b Albus(bat tolt factcecUent) altoos tott ban fneeu ifteubc beu* 
baerltjrn boo? eeneneeutoig&en TDinter. 

<©nbet be fcebteren bie booj bit ^ertogfjbom toopen/tè b'albet ttermaertfl be Rofne : befe 
f npt be Jjoagljfte Bcrgfjcu gefp^oten : baer oocli be tic bieren banben Rhijn enbe Danau lya* 
ren oo?fp ?oug upt be bbr 1 1 . &oa men r eebt npt moebt gaen fon bet be fneeu enbe bet 1 jö ber* 
ïjinbrn te toefen/fo en foube Ijai eu ootfpjong maee b^te uren gaeng ban fjet beginfeï be$ Rijns 
toefen» 

i^et beginfeï banben Rhofne ft clepn(upt gefmoltcn ite enbe fnecu)inaer toojbt toel fjaeft ge* 
toelbf gl) booj't foe-Ioopen ban beet tDatcr cn/met een toonberlijcne enbe tafenben loop na bet 
toeften toe/tot batfe balt in*t Jtëepj Lacus Lemanus ban oubtjö / nu l)et <£eneeffrfje genaemt. 
«Dat Stom booj-loopenbe, toojd ])tt nergens* met b^embe XDatcren bermégt: mart moebtgg 

jpnen 



1 24 Befchryvinghe van Savoye. 

jpnen firoombeïiottbenbe / b^aept fjet ftcf) upt enbe ioft 3nn vuatcc met ttoee beuren (foo tefeg* 
Bben)tnbe l©alfcl)e cnöc f i)ibbclanbfclje Sec . *l ufftrjnï be gebergljten ban Scnis enbe Bernard 
Irggnrn br tucgen baer-men nae fjtalten ma cl) booj cometmaugö De tudcUr Csfar caDc anöo 
re &oof D-licöeu m t^iaucb ri)ru 5011 grjetamen. 






Befchryvinghe van't.Graeflchap van Bourgongien, 

BH be ƒ ranfopfert üiojb bcfe t&obïncfe genoemt France Conté : bat & te feggen/een b#» 
4frjaeffcbap«$il-öier Rebben eemjbiö gebuoont be Sequanij. *©ennaute ban Burgoigno 
tornt ban een vGMiptfcrj tooojb Burghyilfo be Oftrogotten, op toege jijnbe omtia %ta* 
Iien te repfen/in bit lanb beel Burghen enbe fret cüten maetten. «Dit frbjrjft Chaffenxus 
op be cofhtpmen ban Det f^tctogobom ban Bourgongien, 3De palen bant <$;aeftcljap 31)11 
ocn:t #oojben Lochringen enbe ^oogljbuptfcblanbt : iu't H&eften neöer Bourgongien ofte öet 
Dei togrjbom; ifèe JbUntlc t# flupté be 4Dofr-3pbc enbe be ^abopeitg be &ttpb-5pbe. Deel ber* 
lïiaccbc ficben 3üu m Bourgongien, onber be UielcRe tlucc Uiel be booniarmfte ujozben gebou* 
ben/namelijfR be frabt ban Befancon,enbe be fïaöt ban DoIe.Befancon té be l}oof ö-frabt/ bacr 
nocf) beel oubc ftdigutr-tnün ban d'mmecagien enbe ï)unjïns!)en / ccmjbö bp-be in-luoon* 
i>tt& gfjeboubt/gbeüen moeden: #et të eeneJ&epferlrjtueftabt. Dole, een 10ocbttere banalle 
Iceringen/enbe pnnttpael banbe (lubté tnbe Öecfjten/ toert booz eene lufrigc. en ebcle plaetp ge* 
Douben:fp i$ gelegen aen be ftebïeic Dubis,tmt 2&^uggcn/©eflmgen en fcgoone 25ol-bjerc hen 
feer cofleI«cn:be ^upfen/Berc&en/ftoogbe Scfjolen/joo in tjeetltjcfie 'SThnmeragie/ alö ootft m 
«tfonft e ban metfelrpe/gacn bet feggé of t fcöjpbé te boben. ® oo£t£ 3gn bier noc 5 be (reben ban 
Saims(baec ttoee ƒ ontepnen 3gn/b'een met foet/enbe banber met 301U toater/ baet-men ooeö 

{jet 



■,'Qjfc ^f. ■*#..:. 



Jt^ 



i. * 

*48 



IGraeSchapyan Bourgongicn. • 

4/.-y r!M\ens 



"ipagr:. ! ~M «g~ ^v -t^ 



1*5 



■ Jpp°iïtt /*% 



V*SL 



tS. Cfaude 



Lot harrngif 1 C $^S\Cfiafktton ^^T^^mrüer 
P*« ......... ^\"^>»tt«J^ 



Boufaua 



<sM<fttt/tcu ^ 
^Oyetet 



Jrrantmonf 



•JÏUiHS 



1/ 



..fimtctir 



/J ^\Harnay "* 
J'hWiana Durgundica ^ J 

ÖCQIJC 



Chastillon 



'-^SwtówM /lBur^\unai^ 



Duc pars" 






BURGUNDIACOM 



f 



f 



I 



^ 



126 Bcfchryvinghcvan'tGraefTchapvanBourgondieii, 

fiet &out upt maeclit/Dat feer teit té cnbe gtoote üjinftc ben intooonDens op-fyengTjcKobet- 
iulcüg Ijceft De fïaDt Dé noem ban l)ct ;§>out) ban NozarctMertiiDg genaemt Nucelle ter ooj* 
fafie banDe #oten Die al-Daer biieflen. <©an Loijs,|dnnce ban Chalon , üjeDer gecomen 3ijnDe 
banDe totïjt na 3Serufalcm/enDebeüjecgf)t Dooj De 5l&enfft)UJerDtnge ba fjet^emelfrft ItëoojD/ 
ciljö ftpDefe fraöt met nuterenberieeDe/ijeeft l>p Die Nozareth gfjenoemt nae De ftabt Nazareth, 
gelegen in Gahleen.<® efe plaetfe té occh bermaert Dooj Giibertus Cognams, een geleert man/ 
tóen De bjetenfcljap bcel frljiüöigt) i$S®t tfoopmanfcöap boojD Dier feer (teren geDjebembaec 
5ijn bsel CoonlicDen binnen Nozareth; Daer De ï|eer bant lanD meDe een Cafïeel Jjeeft/Dat ^et 
ILooDcn Caflecl U30?D gDeljeeten/alfootmet Hoot beuetht ijau 

Wooj,t^/ 5ijn DeanDere fteDen oocn met De booj-genoemDe af geDeelt in biie <*5otibernrmen> 
ten: namentlijcn int opper /neber cnDe öet O&oolfrtje ; <©nber Det ropper <£oubernement 3ptt 
GraY,Vcfou!,Mombofe,Iu{rey,PortuzónaenDe Montjuftin. <©nDertneDer3ijn Salins, Pokgni, 
Nofc-roy, Arbois,Orgelet enbePoncarlier. <©nDer ©0len3nnQuingi,Rochefort,Omans,Loye. 
fytt g&eljeele UanD/boe-toel Dat f)ct clepn W i$ nocïjtaniS tyuc&tbaer enDe toe! betooont: Dieg 
niet tegrjen-fïaenDe fegnt-menbanOrgelct (een plaetfe Daer neerfttgïj bolcn in tooont Die met 
5©3perpeljacrgneneeren) Dat öet 13plDenfonDer<©?aö/iaebierenfonDer©ifTcöenenDe23ers 
Doen fonoer ©offeren ïjeeft: enbe Dat ten aenfien banDe aatsen enDe ©ersjjen Die göemeenlöcft 
fa DatHaubfcfcap 3tjtt gfrtlqfiwu 



min 



I 



^ 



*cHertoghdom van Bourgon gien . 

~3ëp] 




1*7 



**s 



Befi&ryvinghe vati*t Hcrtoghdom van Bourgongjen. 



D^t tg Ijet tbjeebe Deel ban Bourgongien,enbe toojD BeDer of g'Coningg Bourgongiê 
genaemt: eerttj Dg um.ö Dit een olaetfe Daec De yEdm gljeüjoont Rebben / enDe nu ijs ijet 
een ^ertogfjDom : 0et 10 beuaelt met Champagne int #oo£Den : met Nivemoys enDe 
Bourbonnoys int TOefïemmet Die ba Lyons in't SupDf :De Rhofnc ftljepD Dit *LanD* 
ftgap ban Savoyen en France Contc. «©e opoa:-ftaDt ban Bourgongien mag eertijDg Augu- 
ftodunum.enjïeig nu.Divio oft Divionum, geujtft DieGregonsTuronenfis noemt in 3011 DerDe 
25oet&. 3£e in-tooonberg noemen Defe (ïaDtPijon; Daec ig De opuerfte l$perfcoate/of geitje!*- 
men't in ^jantfergth noemt/Bet fparlament. Dijon 10 gelegen aenDe 0ebiere Oufche: (Die feec 
laifcö-rgcb të)ineen bjucDtbaer lanD/Daet oock gceDen en toel-fmafeenDen HDgn maft/geltjcS 
oe boojft-Turonenfis getupgl)t/bie Defe plaetg toel befciJHjft. dommige meenen Dat Aureiia- 
nns Den sfcepfec Die fouDefjebben Doen boutoèV öoe-toel anDere leggen Datfe nor I) ouDec ig.fyt 
i$ tent {ititnt (ïaDt D002 gDelegentJjepD enDe D002 nieu göebouDe ft er tut en/met cenc t onftigljc 
enDe Uooiftcfjttglje neerfHal)epD/tegl)cn£ Den aenftoot Dec bpanDen berfien. Beaune ijs loefDe 
ttoeeDe (laDt/Daec oock goeDe enDe toei be&enDe ÏDpnen 3ö'n> Ludovjcus De j %i Comnj$ ban 
3D landtrijrtt beeft Defe ftabt Ijecl flercli / enDe Dooj Imlu ban een Catfeel upcanp" ontomnelgcft 
UÖemaecat. ^iec ontrent lepDt ï)et Clepftec banDe Cifiectjenfet JEonteKen/geftitljt iirt 3Jaer 
■ï 098/ ban $crtcgb <©fêIjo/m eene bcftljachtigne enDe bjoer bar ötigbe ülactfe/ foo Dat fjrt Den 
jiameftecft banDe Cifïetncn. mt €looflec(foo Bellefoieft gnetupgfjt) geeft onbetfttf) Dupfent 
enDe atnt IjonDert anDece JBonf r&en-ClooftecovenDe ooch beef Bagpnen $oben /banDe felfDe 
DjDie.I^iec nee bolg&t Auguftodunum,nu Auftun gena?*;Dit ig cc oube (jaDt/geujtK Dat blijct 
jnpt De ^onelen/ï©atec-tocfiten/i&pjamiDen/enDe anDere onf allicBe geboufeten/alfo notö alle 
fcaegfitf £eel oüDe föencn/i3erinhigen/pötten/ef c. bacr gïjejDonDenUio^öen:ï?e rrhoone lücrrfcen 
*n0e fteDe-tmpfen ban euDe fjeetlntÖepb/maKen De|e ftaDt.alg noen frer bermaert.tDe befcfap* 
binglje ban MarconjChalou^aftiljon.Flavigni^oloigne^bloicrs^al BcÜcförcft Den Hefer ÖÖ** 

betual Dat en can in pit clepn beptgn niet berbat toefen. 



Befchryvinghe van't Hcrtoghdom van Bourgongien. 1 19 

XDc palm ban Bourgongien öebben Voel eer bcröe 1 gbetfreebt / alt 00 bat öc Comngfirn uari 
Bouigongien naer uiocn-plact binnen a 1 lts haböen / enDe bomineerDen tot De Bet gljen van 
S.Bernard,en nocf) 1 berDer/geliJcn öat Liguriuus enDe Le Maire belcljjpüen. defect in onier boo$ 
<©uDeren tpben 3tjn De ï^ertogben ban Boumongien a tijD macbtignfl enDe aenftenlrjrfte ban 
©janrin-ijcU gfjcüJfc(t(Docrj bet lanD beeft beïe ban De i&ourgioenen moeten IpDen) totter tijD, 
Dat CarolUjS De f route boen Nancy blcef:\nant aio Doen Heeft De «ffoningb oan t") ja'nei. voel. De 
bleugDelo ban De ^ertognen glierou / enDe tiet ï)ertogl)öom allcnf beug tn-gbcnömen/ glje* 
Incö Den ïlefer bp Comn»acum,enDe auDete #i|to^p -fcljjptierjs gtjenoegb fai ronnen lefen. 

<©at Bourgongien Den naem beeft ban Burgen,bebben b)p tnöe befcJ)£pbinge ban't <6jaef* 
fcbapberbaelt: Dorb l J arus Sanjulianus berüjerpt Ijet gljcboclcn banbegtjene / Dtc meencn Dat 
eentgbe Gptthsn upt iurmatia,Scandia,oft anbere böccfcen boon gecomeu/ljïcr pet gebotit jou* 
beu ftebben/enDe fepDt fonDer eenigbe itopfel/Dat bp-oe föebtere Tilie,tuf}c|)en Luze enDe Til Ic- 
Caikl, eenigbe effen nlaetfebectoontbJo?D(bp benin-ujoonberg Vald'ogne gljeuarmt)alu)aei: 
tertnDüs eenen Jöurgb oftCafïr el fouDc getfaen bebben/feec bermacvt in De om-ü ggenbc ILan* 
fceit; foo Dat bet gbebcele fUnbfcljau Daerom Bourgongien gtjenoemt 107 ais reebt of men fep* 
be bourg en ognt:!)it 13 3pn meenfngbe. 

3&at 1 ourgongien gbebeelt M in een #ertogbbom enDe <©?aeffcf)ap/[;o«Dcn De Cronrjc £en 
ban Amüuis,gtjèbetat te 5911 ontcent Ijet %atx bupfenb enDe biet en Dcnigti, 



Carftr 



j jo Befchryvinghe van Anjou. 

C^far in't 2 enbe 7 25oec& betmaent ban eenige bolcfeeten/bie Ijp Andes of Andcgavn* 
fes noemt : enbe ijstntet te ttopfelen oft bc fïabt bit nu Angiers beet/Decftban bit bolcö 
ben name getregen/baer ooc&bet ïLanbfrfjap nae genoemtfë/ie Duche d'Anjou,Dit ijs 
een feet bermaert ^ettogbbom/begtppenbe bet «©laeffcöap ban Mans, bat onlangg 
coch i$ bereett met Dé fïaet ban een l)ertogl)bom : beöoubenbe onDer lirfj fjet Marqmfar baii 
Mayenne,ftet <©?aeffc(jap de la VaJ.enDe be Vicontes ba Beaumont enDe Ompftond, met meer 
anDete23aronpenenDe $eerlijcHt)eDen. 'tl^oofb bant HanDftlap ijs be ffaDtban Angiers, 
bebalben ben boo^.^ptel/ijS oocli met ben s&ifleïioplic&en fetel berciert / enbe met eene tjonge 
^rtjole oft t&niberfttept ban Lowijs be ttoeeDe ban Dié name ï)ertogb ban Anjou opgerekt/ 
inbe felfoe tijb bomDeBniberfitept ban Heydelbergh by Rupertus #alt$-gtabe op-g£ererbt 
tote rb. C)et 1 eene oube ftabt/bacr De 0ebic te Sanre miDDé Do o: loopt/tot eene groote br quaé* 
fjepD banben Danbel Die tuffeben be jftoomianiö enbe Die ban Mans tot booibcet en Uitnfr i nart) 
met bie ban Anjou gebjebenü)o?Den.j&a Angiers iö De fïaDtDer Camomanorum, gemeenlncö 
Mans genaemt :bit tè oocn eene BifTeftopliche fïaöt. J<®efe roemt öaer bat fp alDer-eerft onDer 
be Jpranfcbe fieben De 4tbHffclitfte fiéligte aen-gbenomen fjeeft boen ban ben $au$ Clemens 
«!-Daer S. iulianns grfonDen mag: Die ober befe «ertfie 47 jaren opfttfjt gftebabt beeft; en httft 
be berboigentbepb be£ <tööeloobe moe om liggenbe plactfen berfpjepDet. J 25oben befe ttoes 
3ün meer anbere goebe fteDen/tafteten en Dojpen/Daer D'mbJOonDeriS feer floer 6 en berftanDttft 
3tjn/bequai tot <Coopmanfcf)ap/oof toel-fpjenébe. <©e tocfjt i# goeD en gematigntjftet gefieete 
ianD iö ban heeften en leefeer rpr»/ biucfttbaer in toepDen/bol ban <©ffèn/ &f napen/ Wnti 
ferngibaer *nn bc!e t^ogeiö; r?aer fë booi be ^agerjö gocb boojbeel ban ^erten/^afen/€onp* 
tten/fo toe! tamme aljö imïbc : en ge 'tjefe liet ban a! beeö bingen toe I begaeft iö/ fo öeeft fut cocit 
noeben KBim / Die in fmane ntbe reitcte boben anbere IBpnen gfvejurfen tooibet . «Êmfcr r be 
föibterenbfeboojbit ^ertogrjbom beelberlep loopenwnbnfbebermaerbfte enbe mecfl bes 
fcent : onber De Iclbe ober-treft be Loyrc, bit alle De anbere meeft ontfangöt : boojtjs comenbe 

uptDe 



Anjoa. 



«n 




,32 Befchry vinghc van An jou. 

tipt bc #00 £b-3pbe ban-ben 23erglj ccmcne , enne nemenbe Daten loop boo? beef fietsen enbe 
plaetfen int» ïDefïerfegc 2ee ; f? té tuel aetite me reben / alfoo gaeren frroom Aqukanien ban 
Gil Ha Celtica, bp ben oufcê gebeplt geeft. <©e ttocebe ftebiere ip La Viene,b'anbere $nn clepn* 
ter alp be Mayne,Sartre enbe be Loirc; alle notgtanp toermacrb bcoj be gebir htê tombe jpran* 
frïje #octcn/aiö du Bella y,Ronfard enbe Tahureao , Die fonbertingbe met befe W ateren in !ja« 
re #oefien cefneett gebbén. 3F>e ©iffcfien bie fiaer in befe öebiere ontgoube" /jn'n niet at te noe» 
tnen/enbe be menitgte ip niet te fetten: alfoo bp tnplen met eenen bang (in een |&et)ober be noe* 
btipfent i&flcfien op-gf)ef)aelt toojben 

m t Hanbftgap mo;b gier enbe baer benngclt met be Cr mem'fcfie 35erggen/enbe iö niet te 
min met ■Bolttljen/Beemben enbe l©ilbernifien ober al belommert : ggelijtH be ©ofTegen 3ijn 
ban Chambrieres,Bange,BeIferpaule,de la FIcfche.Boyete , enbe meer anbere. IBpnen en 3ijn 
in Anjouniet/begalben banbe fleenen bit fp Ardov(es,mp £cgaIien/noemen/biefeer beguaent 
zijn tot giipg-bafcen: ban dateren Uk tratgt fouben gebben tegens be Reenten en iö nier oor 6 
niet bpfonberp; goe-üje! bat fommigge namen ban piaetfen pet fultjc fcgpnen f ebenennen/alg 
BaignereSjCliaudefonsjFontainejGuerinjenbebterggelijCÜe. 

bepalen ban Anjou jgn iu't #oo$ben Normandien : nvt 4Dofien Touraine : int Xupbm 
Vuïtïou: int Wtfkn Bretangicn. 3Dc Hefer fat gier af meer tonnen binben bp Munfteium (ban 
Bciicforcft bertalet) maer bp Thevet tan ggeboejgjet toefen. 



«er 



Brctangic. 



UI 








1 34 Befchry vinghe van Bretangic. 

H45t gene bat Seneca berljaett aen Elbiam,banbe bertrootf mge/batt fjp afóug fc[i?fïfr ; 
(De P*ni hebben haer in Spaengieiiide Griecken inGalhen gcdronghen-, de Galli we- 
derom in Griecken-land.Dé Bergh Pyrcneos en heeft dé door-gang var.de Duytfchen 
niet mogen belettentdoor onwegen , dooi onbekende plaerièn netfc iich de mcnlche- 
Jicke lichtveerdicheyd begevé;Kmderen,Huys-vrouwen endc Ouders befwaert met laren heb- 
ben fömmige mede gefleypt Andere door eene lange dolingc verfmeten,en hebbé niet geccfèn 
ceniee plaetfe met verftand; macr door vermoey theyd inde naefte haer neder ghtflaghen. A n- 
ilere h: bben met de wapenen het recht van een vremt Land vercreghen. Sommighc oock.als Cv 
onbekende plaetièn iochten, zijn vandc Z:e verflonden. Sommighe zijn oock neder-gcflegen 
daer't eebreck van behoeftige dinghen haer beftont te ghebreken. Daer over is alle Natiën niet 
cenderley oorlaeck ghevveeft om haer Vaderland te foeefcen ofte verlaten. Andere hebben de 
grondelijckedeftru&ievan hare fteden moeten iien,ende daer na uytde handen vandevyanden 

fhedropen zi)nde,hebben oock van eens anders grond hare grond ehemaect. Andere zijn door 
orgherlijcke twift verjaecht : iómmige door de menichte van volcK,om haer lande ende fteden 
te legen. De Pcftilentiale fiecl:cn,menigerhande openingen van Aerde, oft eenige ondragelijcke 
gebreken vandeongeluckigeLaudouwc, hebben dicwils mededevofcker«°ntotveranderinghe 
beweecht.Sommigezijn oock verkeken door het geruchte van eenich beter Landfchaprandere 
hebben door andere faken haer huyfcn gheruymr,&c.) 3I>tt i$ fefcer hl fteel lÉ^ancftlfJft* Uiaec 
geballen/enDe boojnemeltjcfc m befe contrepe ban Bretangien,e erttjbtf bewoont bp bc Oilfinos» 
Cuiiofolites,Rhedones,Vcnetos,Lemovices, (in't rjehreic Armoiicac,oft MaritimaeCivi'ates $&» 

noêi)en mi bp tx Bui annos,bse/:ipt4£ngr!anb of Albion cjejaecjrjf/fner 3nn tnmfc" fittê\HDat allo 
Vortigerus,4Eon!n(i bau tëtmbelanb (Doen Bretangien) met ben «Comncj ber £>tÓotren m ttoifïe 
toefetiöe bc «Sngclfcbm oft éafTen/boItU tipt <&uptfla!iD/tot 3nne fiulpe riep/ i& bp ban baer/ 
nae eemglie goene oienfhrn ten larf fren rjhetratteert nlfi ör 4$i\etïtv bannen <Curc&: "Want be 
S uonts Rebben in-genomen een c-uaiucr uau't ü aaü aatc S>et ©ofïea / cnoe al ■ bat r foo gfje» 

öeerfrtot/ 



Befchryvinghc van Bretangie.' ijj 

5eerfrt)apt/bat tré oubf mtooonber(geinr& Seneca bobé berrjaeir) fteeft moeten/ na be berberf* 
nifTeba 3tjn rpgé lanb/ceno anbero biemr lanb foerfcêiig bacro ober SCee gerroefté/en tjeeft f:cr) 
ret neber geflagè" fn befen tjoec ba* G..lhé,nu Bretangie, ijs baer betmeerbetr en merrer rrjr toer* 
fier r t.SDit betuprjDt be geleer be^oeet/tn 51111 rtoecbe bar 11 babe rtneebe toette/met be|e beerfem 

Alibodoude Bretoen door d'Enghels-man ehebannen 

Wt zijn groot Albion,verjaecht de Walfche Mannen 

Van't Armoriïcks gheweftrgheeft het Land (foo ick raem) 

Daer de Loir fich verlieft naer hem Bretaingens naem. 
Guillelmus Camdenus in 3911 Britannw fcfopfr oocn ban befen ober-tocr3t/meenenbe bat 
booz Dtè geè" Pritanni m tö?tincrijfh geUioonten ftebbcVbegalben bit Plinius m Picardien frhn'nt 
te f tellen; al! oo oocli Strabo niet en fp jeeefcr m't 4 Boecfc banbe ftabt Jkitannia , maer ban ïjet 
Banf fcfoe <£p!anb» Scaliger in urbibus fcl^ijfr (tfer-om: 

l)e moedighe Bretoen heeft 't Armorijcks gheflacht 

Verwonnen d'oude mem oock over't Land ghebracht» 
Want (gfjelrjctt gefept tójbJierbbir Hanb Armorica gfjcljeeten / boo£befomfreber2&|etoe' 
nen/enbe fë foo beel tefeggljcn/alfi ad Mare pofita,Dat ioyaenbe^ee gnelegrjen/grtelnc& oocb be 
23?etoenen telfis bar öier noemben Lvd.m . bar i$/ftranbtgtj oft aen frranö liggbenbe : enbe be 
longöcllatrjnftnf ^>efn'bfiiönoenif -irLcnmia: ban bc luclfhe Camdenus atUtbatbe Lxiï 
comen/bte ban be ï^flojp-frltèpber Zozymus alfo ghenaemt voojben. #ae r aencomè" ber 23$c# 
toenen iü ben name ban Bretangien behenr urioozbni / booibor b'oube inu.10011 berp Armorici 
bcrüjonné snnbe/plaero gemaect ftaöbè* boo j be btctotf ettfe Britannos,bic baer nar/ rerft oi . ber 
<Tontnoen/6aer nae onber <t^;aben f en ren larrfïen onber ^errogen feer geflojeert en gebloept 
f)ebüé.#aer frptl ban toapenf tegéö be «lootten en jpranfopfen 3fjn tjlerom tot bpfonber feet 
berma^rr/gelnc Procopius,Sidoniüs Appollmaris cft Iornandes ge rupgc .alfofp Ine! 1 roo ma* 
nen tuilren op te bjciigê onber Doren <Coumg Khiotimo,tot |)ulp banbe bc cïjtcnbc fior. e r ; 1 e n, 

3! 4 ^egïjeu 



1 3 6 Befchryvinghe tan Bretangic. 

<SEegf)en Attflam Qeeft ootfe fjare matt>t fonberlingïje gfjeblcken : tooojrgbe €>0jTcö$en regen* 
Carolum Magnum enbe anbere «toningen ban ©janc&rrjcH/3Ön genoet fcf&em te leien bp Rhc- 
gino,Froiflard,&c.€:ot be bjonrigbepb ber in-\uoonberen fteiptoocb leer be gelegentf.epD ban 
fiaer 1lanbfr[)aö/aen-gemerc&tf)ee} Britangiebp-fonber (teren tovenbequalnch teiicrrac^ttgf* 
«Dacr-om Caelar/pjenenbe banbe Venetos(oaer notn/foo men meent; be ftabt Vamus af oöc* 
rfgö tè/op &e Zee gfjelegben/be U)dcne een befeenbe plaetfe m Britangien te) fepbt bat bit kei 
weeft tnaen-fien tojarcn/enbe alle anbete te botten gingnen in nenniffe ber ^eebaert. Wan f)aec 
cloeckbepb te bit ooch een groot grjetupgöenifTe/ bat be Coningfjenban ©jancnrijcR in boogie* 
ben tpben al bit 3Lanbftöap/ate niet n lacijttgr) 3gnbe bet felfbe te beroberen/aenbe #oomian$ 
Cöegöetten ïjebben/bie göefcöicbter ter «©o^logöe 3önbe/ be Wtoenfclje (ïoutlgöepb met [)aec 
ftoeerbenbetemt nebben» 

<©nbcr be peeren bacr Britangien bp geregeert ijs/hjoib genoft eenen Iohanban Montfort, 
bit niet fo fecr om 3pne epgene bjomigftepb/ otó om be cloecfjepb ban $nn ^up$-b?ouü)e moet 
bermaent bJOjben:toaut befe A0?ou/oocfe nae be bcobt ban (jaren |Ban/ Derft 'tHanb met al* 
ber craeftt tegeng Carolum ban Blois grl)our<en:cnbe beleghert jtinbe meteen martmgl) typp 
fo (jeefr fp oocfe fjare €apttepnen felfa eenen moet en Ijerte aen-gefp jofecn ; baer ttoo; alle g&e* 
baerlijcttneben lueber-geftaen : fp te oocfe fomüiplen getoapent in jS'ttpanDtjs Ueger geballen/ 
enöe met bit toite enbe ^egfee \ucber gbefceert.<©e letfe ^ertogb mag ^ranfopja genaêt/bie 3tjn 
eenige «Sor öter in fjouuieïnc babbe belooft Maximiliano,<£emncrtogfi ban «tëofre nrijet : bof 8 
terUnjI Maxinulianus op fcorgb majS om tjaer te troutoen/ beeft Caro'tte ben 8/ <&ontngli ban 
l^anc&rijcK/ btn <£em-nertogb een onbc r-fieUe gebaen/ enbe nem al0 eenen bupt bit 2&mpt 
ontljaelt: 'tbJclCH acfjtef na eenen grooté<©ojlooij()j5 üjani ontfrefren beeft tii(Tt*jen bet fjupj* 
ban «©ofïenrrjcfe enbe beCroone banl&2ancIiri1rIt;aeliirH upt be ^ipoiien genoegn bekent te* 

Brctangic te in tbjecn ofte Dcclt/te toeten / in Bifle Brctangie,enbc Haulce Bretangie: be ber* 
tuoerbflc fteöen 5t)n Vanncs a Namcs,Br<Jt,Hanibout,Dinan,S,Malo,&c, al [Jeune plaetfen/We 

coca 



BefchryvinghcvanErcrangïe. 137 

oot» t»ao! mb <®oj!ogen tod be&ent 3(jn, [ontrent De 2 f c-tjatjc ncn maften ft £>out Darmen 
!« i;.uua»o enbe Sietanb bjcngber.J 

^ier at bient met berg? teti Dat öï frabc ban S«Ma!o (grUjcft Bellcforeft bctfjaelt) met gljeeit 
bjarijt [o ftcr betuaerD uuozD/aljö mec range groote ^onben/ Die op't Clothc-gefia Jj of rianrn 
ban trompetten Daer toe gelet nae beï|aben fteen treeften/ enbe al-Daet met f onderlinge fop 
0' je dc ftaot tegenö alle bpanDen beldïer mem' tüjrlcu oor»? gelefen tijt.30 ban Mairmifla,Die ban 
(pene anbere Jbclmrtt tg bemaert en ujiccd / als» ban groote enbe göetroutee i)onöcn tot 3gjn> 
jefccrjjepD bp tjem op-gl^borDct. 



Bcfchrvvinghe van Normandien. 

LExobij,Sefimij, Aulerci, Ambibari,boIt&eren/öie in befe HanDotitoe eertijDg ftaer tooo# 
nngi,e Rebben gfteljaot/jrjn met Deboojft oojfahenbanberanbertngemebegerupmt; 
*\tt ïo eenif je natte npt jaoonurgen/;Bencmarr&ai/ £>b)cben te famen gljeraept/Die tn 
ijaer UanO. romen fitten/ getijen De ^ifïojie enoe naem ban $o?manbie Dat gfjeiiocgfj 
bctupgemtomit al.>bo Defcn [joop upt Ijetiftoopctvgelijcb eeneti f merm 3&pen ober-guam/5nn 
banbere «europee fn-tooonDerö bêbjeegi,t gljcüjeeft / om uien met eenen gijemeenennaem 
#ooiman£ te Qeeten/ al0 ban jöoojDen af e omrr.Dc. 3T>cfr jkoojmanjet 31)11 ban ouDts air 000 
tot nipten enDe rooben gjrjcjiegben göetoecfr/enDe 3tjn ten laetften nae bcel berfrftepben aer.Oa* 
ghen op <eng|)elanb/©jancftrnrfe nibe #eDedanD/bpDe Scync ter neDer gfjeflagtjen/ i)tt felfoe 
HanD $omvmDic noemenDe/naeftaren naem:Dat ban oubtg Neuftria genoemt matf/tomen* 
be met een berbojben moo;D(aiö Camdenus meent; ban Wdtrn(ï.i,bp-bf ZDuptftïjen Itëeftcn- 
wjt& gDenaemt/obeï een, Caiolus Simplex^f Caroiujs 're ttccöte/ regeerbe al» boen tn &?anr* 

% 5 tücfc: 



i 5 s BcfchryvinghevanNormandic. 

rijcfebefe geeft Rollonem,€apitepn ber Hoonnannen/ booi beoiüang enbe bjeefe moeten $ei> 
togt) ban $o;manbte manen; oocn 3tjn epgnen <©or beer in ^ouüjelncb g^eneu. i^ette om te 
bdartjen Dat ban befe faBe m een gfjefcljjeüen 25oecn ban't Clooftet ban Angiers , oae't betup* 
SOen banbe bootf3» Camdenus, albua gbelefcn Ujojö : Caroluo fie flecöte beeft acn Rollo #oj# 
ttianbten gbegeben met 3nn SDoctjter Gifla •, tiele en beeft fit Ij niet totlien berueberen Oen boet 
ban Cacolwö te tuffen: enbe alg snn gbefelfcbap Öem baet toe bermaenbe / om Dancbbaerbepb 
te betoonen ban foo grooten toelDaet/beeft gp gijeanttooojb in 3tjn epgen Cale 5 Ne fe by God, 
'tluelcfic te feggben téucfc fat't bp <©ob met boen. 3Be Ccning met De 3pne baer-om latbcnöe/ 
beeft 0em met een qualrjth berftaen tooojb By-god gïjenoemt : böcr af comt bat be j&oojman* 
nen notj) By-gotcen göebeeten ujoiben. 3n be<©o;tlogöe 3ön be in moouUctö ban Honnan- 
bie fonöeriingje etbaecen gfteüKcft/ Debbeii in 5>tcilien enöe in [jet #eplig&e JLanb öaec tojo* 
mieftepb bebent gemaecüt/oocn nacr ijeerfcljapppe bebe|tigbt: alfoo bat Kogerus Homedeus 
banbe Hoopmannen met reent fcbmft : bet ftoute l^antferijca iö loopf n fdjuplen naer bat Ijet 
ben tejgÈs-banbel banbe #oo|inan$ beproeft \)aaat : bet fiere engelanb te atè g&ebangeti 
t'ouber-gegaen : Apuha bco$ öaer bp-lnefen ifi vneber op-getomen ; 'tbennaerbe lerufukm en 
'tbefaembe Antiochkn 3tjn bepbe onber baer gebogen. 1©aer upt feer toel be froutttöepb enbe 
mat ïjt ban befe natie blnc&t/bte eerft ban be bjoomfie upt be J&oojbcrft öe kanoen bp een bec 
gabert/tot befen gr ooien lof gnetomen i$. 

'tHanb ban jfcomiaubien bjojb feer goeb enbe bmtbtbaer gbebouben;men fepbt bat(bobett 
be ^oofö-flabt Rouen op be Scyne gbeleglien/enbe anbere fe0 principale (teben)toel 4 Ü t'tpnt 
ffrbe'teuö in tnt ©ertogbbom fonben getelt \u02ben: be honing beeft inbe flabt ban &oomen 
een fdarlament, berften mettoetenbe enoe bciftanöïge lupben/ oie gbe|ie!t stjn om fieebt enbe 
^ttfriticteboenober'tgbebeele llanb:#ier3tjnoocttröt&eenbe trcffelpehe tfooplieben/bte 
boozbacïenmenwIjbulDitjnen banbelbefe flabt bp anbere bolcfrereu tonberlinflbe feer ber* 
maeeö inaJicn.|Betten foitflen/btt SLanbfcjjap öeeft oberbloeb ban ©ific&w/ Bee en tfojen/ 

boome* 



Normandie. 



<r-o 




pTertpas 



NoEBandia 




14* BefchryvinghcvanNormandic, 

boojnemdtft&tjan jpttrpt-boomen tn fo grootrn memgbte /bat bc fn-tooonberg bjantB mafcl 
ban Appelen enbe föeeten/bte oocn anbere fatten toegeboer t üjo^d. tDm tDnn en üiafr ober 
jjeel $o$manbie in foo grooten menigbteiiiet. j&u/boe-torJ De Coninciijcfer fabt ban $arn$J 
aen jkomianbie niet en beboo&bocl) om bat bte naeft gtjeiegen te/enbe gene bp-font ete plactjj 
*n beeft onber bc tfaertenmbtt 23oeca geftelbt/fulten top niet fjeel fonber reben be&eerujcfjepö 
tan bre bier bermanen. ^eetner be 3ltert&en/4lloo(rer0 /<fcollegtm/$alepfen/0ebiere/ 25?ug* 
Öljen ban befe (ïebe 3ijn foo beerltcfe enbe fo groot/bat tycxifê eene anbere ïtëerelt fcljijnt te jrjn: 
oftgöelijcB eenen ban bet oube 0oomen feer beballigb fepoe} eene bercojttingfte banbe Wn c\& 
<Ee bermaeebfte üertfcen tooien tot biet enbe bijfttgb gbetelt/bie al #arocf)ien 3tm of Cioo* 
flergraen-gefïen bat baet nautoeltjcr eentge ojbje «8/ oft g&p 8ebt te #arrj$ baer Clooflero af* 
5©aet3nnbdc€olIegien/teüjeten/ban Sorbonne,Navarre,des Barnardins,de CIagny.de Pre- 
monftere,des Chólets,du Cardinal Ie Moine,de Cambray.de Rheirns,de SBarbe, de Boncourt, 
.deToumay, des bons Enfans,&abaer beHeefmecfterjS beg Conii {# openbare Heffen boem 
IBen bout bat binnen f&aruo roei bijf bonbett firaten jijn/foo groot als f lepne. eene eentgbe 
ftract beeft wel meer ban bijf bonberb fmpfen. ©e Louvre,bet ConinglijcH fMepo/tè nu bp- 
fonber IjeerlijcK/be 25niggen rfjefeer enbe beter bewoont ban fommtge groote (reben 3De ber* 
maerbe fiebtere Sequana,or Seyne, loopt booj be fïabt enbe bjengt groot p jofijt er.be nnnatfi 
acnbe m-tooonbersv fo bat du Bartas booj gelnc&enifTeban onfe Boo£-ouber0 tn»t parnbnë 
j[je(ïelt/eenen 25oer in-bjengt/ Uit upt 3pne atmzQuttt / met net tnbt gra# beberftt/ cotnet» 

Als hy de wonders veel va n't groot Parijs fiet aen, 
In eene Wt rel d n feu w den bloed nu meent te gacn. 

De conften Tonder conft gaet hy verwonderd mereken; 

De grootte en den pracht van de ghewijdde Kercken 
Die vaftc zijn ghebouwt,en cierlijck toe-ghemaect, 
$00 dat haer grond de Helden dack den Hemel raed. 

Somwijï 



Bcfcferyvinghe van Normandie. 

Somwijl verwondert hoon de upraecken fèerver(cheyde% 
De gefteu,zeden,cleedt,cnd' aenfichs men'ghcrleyde» 
Der mentchen die bekamp^ tact forghen Legncrslhaf 
Als ebbe ende v ioeck ftceds I oopen op en af. 

De Winckelsgieugh-rijfk fiet hy verwondert feeré, 
Schatjhandwtick en glu i uchr ,di n h;. ndcl tot vermeere r 
Somwijl verwondert ii'H de Seyne dk p van v!oed y 
Die Berghcn op den rngh tcdraghc n ichrjnt verwoedt: 

Den Louvu dendi hem vjt mtj d'Eylandcn af ghefiiedenJ 
Haer Bittgghen wond'righ (let; gheen Bi ugghen raeeronacr Stecïèfii 
F©efeftabtöeeft(uouenr)et Cqni!tg5jr& w) DetboonieeinfTe^atiamentban ^antTfjeS; 
fjetVüdrlic trustee Cuneren ia onber-u iKpben : be cerfte Carnet heeft tjtee #$eftbet trn en m* 
ttgij ftaettë-beeten : te ttoeebe fjeeft oor v. titer #$eftöenten; born maet r.e fitter öarbs-öerren; 
3ïc tüjee anbere fcan u,eli f cue r Arcbirremus , eenen «Êngercrjen *5>icf)tcr/i>errt öefe (iabt eernjöjs 
met een rjeleett iLof-btc tjt beteert/ bat gijp bp Petmm Bcrtium en tnben tlepnen Atlas moorjUt 
lefetu 'Stoee mplen ban partjjs te ben tempel ban S.Denijs in een feftoon enbe frap ftebefeen: 
jjet toelcfce fommfrjïje mepr en ban Dyonifio h icopagita alfoo g£*enoemt tr toefen. #aer üjoj* 
ben bc Coningrjen m upt o^rhouu en ff een fecr t oi.jrigi; toooj oognen rjcftclf/Dr btoafe tot )w& 
toonbcrtnflöe/be topfe tot leeringöe/ow met ben ^tcl ter Sophocle upt te loejen; 

O menfchelick gheflachtjellendighjfterv'liclCjbroosj 
Wat zijn wy nieugh al,gi k h jek de ichaduw ' voos V 



Bovlonncu* 



j^a Bcfchry vingbc van Boulonnois cndc Calah. 

-ép% Oulonnois (alfo 10 tlanb bpDe J'ranfopfen gf)enacmt)maert een bpfonber4&jaefftïjnp/ 
I -/ cnDc ijs een beet Van Gal lu ötigica,bat oocu Geuortacum Portum, oft Iccium begrijpt/ 
j jaer fommige ban willen mauen De plaetje Die top nu Bouloigne noenien/ban toegfien 
' M ~* 0et 3ant/ Dat nae bet gïjetupgentfle banDe Zee-licocn f)et fieöenDe $ant genacmt toojö/ 
comenDe niet een jFranfapé tooojD Boullir ober een/Dat in 0110 ^uptfcl) fieDen betekent. Wed 
anDete brillen feggben Dat Calais,eene ftabt aenDe Zee gelegen (tcgeug ober <£ngbeIanD)Iccius 
portus fouDe 3ijn: Docf) Dat geboelen too^D ban Mriaus enDe Roberrus Caenalis brrtoojpen : De 
tojcktic upt De gljelegbentljepb ban Bouiongien beüjpfen Dat fp (enbe niet Calejö of ceritgfre an* 
fcere^ee-fïeDenIcciusportus)ig. [£>tettoat Petrus Benius Daer af fcfupbet* j <©nDcr Carolus 
Calvus,€öningban 1&?ancurgcn 1? Dit <*I>?aeffcbap in gbefïelDt/met : $.Paul,Oye,Guines enDe 
Arcoys,Die ootfc ben felf Den tptel enDe ftaet beruregben (jebben. ^et <0$aeffc[)ap ban Pon- 
thicu,tó ötecnaeftaen (föelegöen/foo gïjenaennXgelrjcB jjet fcögnt)banDe mcnfgjgte ban O&nig* 
ofien al-Daer. n ; . 

Eouloiga» te ftoeeberlep/ fjcoglj Bouloigne enbe neDer Bouloigne : Dat maer een TDo^Jfeti 
tg/met befennet tnueren boo| De aen-romft Der «Engfyelfcften: Daer i& een Uetcfe ban S Nico- 
las,enöe een plootlet ban jBinnebjoeber* : De <£ngbei|cbe Xtt fpoelt aen Ijet 3&ojp / enDe niet 
berbe bant boojf5.Cloofter & ee" fecr gnetebe baert op <£ngelanD: lepD ban fjoogj) Bouloigne 
ontrent öonDerD (lappen, i^oogh Bouloigne sg eenefterefce plaetfe/metaSoltoerfften enbe Wt* 
(tingen toel bcfet/enDe al-Daer toojD notl) g&eften renen ftertuen 'STojen / ban Iulius C«efar c&e* 
bout/om Dieplaetg te betoaren tegfjenis De Galios enDe De nae-gfoelegen 25^etoenen/ Daer &p 09 
Dien trjDt tegïjenö inDe Ineer toa& 

Calais m eene (ïaDt bp enfetpben Döo> De <@oilogen / Daer top tneDe upt-gemergelt toojben/ 
toel bekent: eertgbg toast fjet een ontomlnch 2Soltoerrft banDe €ngr lltöen/Die't beeie lano ban 
©jantrijcfc Daer upt in roer fuelDen/Doo f De gor De gcUo;entljepD om 61 eoztf tijD bolt 6 ober te 
fenDen: Rebben ober fulcr toel xoo 3|aren Defe plaetg befeten/tot Dat intgaer 1 j / 8 onber oen 

$tftag§ 



BouJonnoiscnde Calais. 



Oriens Artc ^y iCaJetenimm et 




m 









(44 Bcfchry vinghc van Boulon nois cndc Calais. 

^ertogljbanCuifc De jfranfopfenbaer booj getomen3!)nbe/ beftcbt toebcr aen DmConfagH 
toanBjnacKü|cüt)ebbeng(jebjatöt. <©efe (tact 10 ban Albeno Carbniaei m [jet ^aer i;^ 
ben 1 7 &pnl/met gljeujelb ober-bal!en{bie baer eenen <©ouberneur ban toegöen ben Contng 
ban £jraengfen gcftctt ijeeft) [ ^ottj boos ben ^jebe in {jet 3Jaet 1 5 98 gDemaetfet/tè jjet toe* 
fcer aen l^antlmjctt gtjecomen. J 

2Bn beie (ïteecfe lepbt ooca Savacum , eetttjbtf booj bc feben gljeplabepbe toegöcn bermaert/ 
snbe toojbnu gftenoemt les fept voyes,bat të/öe feben toegen : biet ajoc ootfc be f tact Monftreul, 
een be öebiere Cauche. «©e m-tooonöerö tooien gïjeöouben booj gnellijcK/ bie Ijaer lelbcn 
toeel laeten buntfeen. ^ct të eene onfoete Hanboutoe. «©oen BouUmgw lepbt op eene &u 
noeclieinclte olaetfe / enbe te met een goebt &anbt befet. ©eel aebicren enbe 2&joecaen jnn 
tioojt neele Eanb;ootb beel ftaenbe dateren enbe fêpberg/ bte nae De naefi-gDelegöen fiefcen 
fjaren naem boeren/alg be ©pberg ban Hames,d' Andre,d'Ardres, &c. 

*Defen Deelen &oe th t$ met ^anb-bergöen am bet ftcanb bectnQbelt : binnen m't Eanb 3fjti 
OOtB fommtglje 2&ergÖm/aIg les Monts de S. lngelvert,enbe les Monts de Neufcaltel enbe Dan- 
nes: 23oflcnen enbea&cemben 3tjn f)et tfcele HanbDoo?berfp?rpb/ enbe 3ijn fccelen ofte (hicfeen 
ban ïjet bermaerbe 25ofcl) ban Ardenne bat fp Bays de Mormau noemen, ^«itllanb toojb be* 
paelt in't j&oojben met be SDnptfcfte Zee:in't <©o(ten met iBeft l&laenbcren:m't ^upben met 
Anoys enbe Picardien: in't Heeften met be «Cngöelfdje oft Slquitanifclie Eee. 



Befchry vinghe van Picardie. 



TN€fe#!obinf ie të ootB een be e! ban Gallh Beigica , teel eet fep be Ambianos , Pelluacos enbe 
J ~ / Veromanduos betooont. LDp en toojb toe booj grenen ouben naem banbc *©alfdje <5>f \W 
bet# be&cnti boch ntcmant en DetfftrD benneten ixn oojfp pttöD ban bien te jeggljen. par b* 

Begaren 



Picardie. 




14* 



Bcfchryvinghc van Picardic. 



Begardi fouben fn Picardos toeranbert jrjn/entoilt Caenalis niet toooHMto fcD jptïCnrBel 1 cforeft 
loochent [jet Qantfcf)/bcn naem Der Picarden oube r ban Drr Be-garden artjtcnbe.lDaer jij" coca 
Uie! eentge bte meenen bat befe fooite Dan gfieüjecivbat lu p #ierben noemen/ baec gljtt onbi n 
10/cnbe (jouben ooch fuicfejs eene oo^fahe öc# nare te jijn.^et fp foot üril/mmierg toojb booj 
bjaracljtign gehouöcn bat be naem ban Picardie berber placet te Iconen / begrppcnbe A rroy s, 
ttn ftucfe ban l^laenberen tot be Life toe/enbe t)et «friaeffrljap ban Bouloiene : jifeaer naec Ijet 
upt-uipfen befer Caerte foo en ftret&t bit Picardien nü foo berre niet.^e öebtere Somona, b« 
mm meent te toefen bp Ptoloma£o,Phrudis,begiet al befe ftreecB/en maert aiie't Hanb bmc $t* 
baec ba Cojen/en be fteben rijen booj goebe lijf-tocör. ^et Hanb 10 fo bp-fonber toeelbecigtj 
m'tggeujagbantfojm/battcttoan-bengljemeenen man een Cojcn-felttiertoan idarijrj gte* 
noemt toojb. $et en bjaegfjt genen t©gn-, 'ttoelcfe (al$ fommige meenen) foo feec niet en romt 
Hos: onbequame lor fit oft lanb / ai$ öoo] be ïn-tooonber js bie baec niet on en paffen / nod) be 
&anb baec aen en [jcuben, 

4&nbec be fteben in Picardic albec-meef! bermacrb / f Ambianum, gfjemeenltjcBen Amiens 
Qenoemt/eene oube frabt/enbe met eené 25iff rrjoplnr [ir n floei betfien:too?b ronb-omme Leem* 
fRtlt met be ftebiere Somona: ïöaer upt bat fommige brillen feggen/bat ben naem ban Ambia- 
num foube tomen/al** becingelt met UDatec ; alfoo Ambire itvt Hatnn becingljelen bcteecbent. 

Amiens ijs foo ftcrefe eene frabt al£ eenige m geel l^antarfjcB. i)ct gr meen'c boltn fjont bat 
be folbaten ban Alexander Magnus befe fouben gebout nebbe" : onbec het 25if bom ban Amiens 
fó Abbevi!le,met eene nieiuse naem/gelijc&'t genoeg!) bïijc&t upt bc bebupbinge/alfo Abbevillc 
ntet an&ertf en të/ ban eene ftabt ban eenen 3lbt:aen-gftemercBt bat fp eerft ban een flböpe tot 
be fteerlnrhfiepb ban een frabt gecomen te: fplnojb nu gcljoubc aljs $oofb-ffabt nan t <6iaif# 
ff fjap ban Pont hieu.^De ftabt Perone i genoegt) booj beg <©ojloogfj0 getoelb be&ent/ en peeffc 
birïmjila fjet frfjUf&elicB getoelb enbe oberlaft ber <©ojloge gep>eft/alö oocb gantferj Picardie: 
net uielf h e noci) onlangD? ben meeften lafï enbe feïjabe bec <©ojlo gfje geeft gijebjagöeru 

«Befe 



Vcrmaudois, 



\/ Chateau en Camér 

'Wanten eiA/rt 




C*ntnrr(cfe-\ Cfiatpfrip 

'^ZwA tf&JEmJ Jr\r^ r*ouek 







,4.1 Bcfchryvinghc van Vermandois. 

D«5fe (rre&e bJO^D met enten oubeu naem noct) bp bc Jfcnnfopfen Vcrmandois gljeljee; 
t?n/Daer eerttjDo De Veromandi gfyeluoout tubuen/ ban Vermandione, olapitcpnbec 
Pannoncn,al|b genoemt: Dit ïi& een fterra *LauD|ri}ap/met tfafieelen/ freoen enDefoj* 
treffen monDcuiijtü beüjaert/ aljbo [)ct De ferjanfe euDe Den fleutel ban gantfclj ^trac 
iieu të.<De ftaDt ban S Quinrijn i# cene pteerfe üjel bootten/ alfo genaemt ban Quintino een 
0omepnfc[) Patrïtius Die onDer Den iftcpfer Diodeuaen al-Daer getr.ocben / ïjet Cöjïjïelijcfie fit* 
loof aen Die ban Vcrmandois gljepjebicht beeft. 

3JnDefe contrepe t£ eerttjD0aJ)eUJeeft (gfyeitjtfi Robertus Onaüs gjjetupgfit) Augufla Ve- 
romanduorum,iïu göeDcftruccrt/Daet nocljtang af ober-gebleben té een Clooffer/ eertijbg ee* 
tie23tffcf)opitjtHe ftocl/tnaec(ge!pcii bovilius fc^Rft) onDec Dé 23tfffbop Medardus totNoyon 
torrplantiDe plaetfe ijouD nocl) Den ottöen naem: aifo Die Vermand Abbayc geljceten bJo?D:öaet: 
lipt blticut De Doliiiglje banfommigljeDie S. Quinrijn maliën Aug'uftam Vcromanduorum. 

'GTUiee bermaerDe tëebieren nemen naeren oojfpjongö tipt Dtt Uanbfe&ap / atè De Soma of 
Somme etlDe De Scelde. tSe Soma of Somona ÜJ0]D ban eentje Sabis of Samara gljenactttt/ 
Daer ooc6 De ffabt ban Cambray,Samaracum enDe Samarobrina af gftcnaemt i#; fpfpmpt upt 
een bergaf Ren bp een ffoDeuen Beauvois-.enDe geltjcu De Seelde upt Jet felf De bergbf hen boo?t 
romenDe nae öet $oo?Den toe-Ioopt/alfoo bliet De Sommc nae't lEüpDcm 3m Dit llanDfctjan 
\$ noeft eenc anDere öebiere/enbe too^D dOyfe gfteneeten. l&anDe Scelde fullen lup op anDere 
plaetfen tyeebet ftf^pben. 23cïjalben mi Defen 2&ergtj/ Daer De Sommc enDe Scelde upt-comen/ 
ns tyt gantftfte ?LanD piat enDe effen : r.ocfjtaniö Ijier enDe Daer met eeniglje 2$offt&en befct.(bie 
toandeni-UJOonbcrjES ÜJüjDcn gmaemt Forcft de !aBcauheij,For c {r de la Ferre.enDeBoys de Bay- 

iicj f®ct jBpücn nocl) cocU met 2$aDt-jïobcn en ijs Dit ilanD niet begaeft* ' 

Symphorianus 



^THA/WG^T) 



Lotharïngi^Lorraine, 



ISIS 'PJ4l{s 




Hï 



15* Bcichryvinghe var Lotharingh,Lorraine. 

£"1 Ymphorianus Campegius,een Hojraims j® ebet pn/ftrjjtjft ban Lorrayne (foo ftet J)kï tn 
^^befe boojgaenbe Caccte gijelegen iö) alöuo: Lothanngiaftoot bp <8oflen aen bat ftijnn/ 
kj aen Afaüam oft Elfas; enbe in't Eupben af 11 Bourgongit ;hrt taeften tjcefrct ChampJïg- 
^^ ne,enbemo2b m't #oo2ben met Ijet löofcfj Aidumna bcfloten. 

<Defe tontrepe/ftoe-toel bat fp met ^emel-fjoogbe Bergfjen bcfet üs/cn Beeft nocljtanjö gene 
tfjf-iocljt upt anbere omtiggenbe plaetfen ban noobe / fo murhtbner rnbe bet 10 iict Uanö met 
jèrfjapQn/groote 25ee $m/Wtptmi/€ o;tn/Wijn/mbtv ovboogc a&ofTtDcn/gejonbe a&abt-Oo* 
beti/£>out-mpnett/f? fer/Coper/?Loot/Ctn/£tlber/to(relicBe &teenen/ Jêpiegelen/ «taffebo* 
nien.lbut njn berfetjepbene aebteren: onbci De luelrfee Dier be plint ipaciftc 5nn:boo2 eerfr be 
IBafe nae öet £upben/upt ben 2&ergrj Vofago, (baer ootEt een gocb groo t beet ban ILojrapne 
Vogefia nae genaemt iss)fpmptenbe/enbe loopt D002 bepalen ban Nrufchafteau, (een ftebeken 
boo: göelegi nttjepb enbe foettgljepb banbe plaetfc/o orh grjetempertrjepb banbe f or&t / fee r Ui f 
fttgO) fröcpöenbe fir t $ertogrjbom ban Barrois met Lothringen: üJ02D/eer fp tnbe Zee balt met 
lenen arm barrben töiin becmengt. ^)c tuier De tn Moftlla, fa Mofelie,tufTff)en net <JDo|tcn enbe 
het Zupben fpiuptenbe/niet bate ban tjet ftebefee" Remirem onnruelcU flebeften met tt Cioo< 
per/ tot onberfjout ban Cbele enbe tael-gebojen jBaec tjben/berfien 10. ©an liter/ontrent fe0 
mplenAijn be Bab-ftoben gelegen/ Die aitoojs ban natueren toarm ;fjn: nae bé felbe rome ueci 
Ifeoen met tijonberlijtfte enbe toerfetjepben fietfeten gequelt 3itnbe/al0 tot een jeebtcpne.Cer* 
fronb loopt be booifj.öebfere met tjarr fnel Water booj-bp EPpanal, Charmes , Toul, bp oube 
tpben Lcu ca,cnbe be Mediomatrices Dacr Metz tn lept: niet langt) bacr nae balt fp mben f&fujn/ 
roerrenen tfamen-loop ban Water: toaer af bat Cobiemz(eaie^upffc(jcftabt) bennaem 
tyaegbr. ^uffttjen befe ttnee io eene f ontepnc/gclijclt eenen j&eufe m ttoren gebeelt/ niet beröé 
ban Vitcllizcjbaer ei rebterHè" upt fpiupt/mr ttêname Venatfet felbe f s fomtrjt0 3anbattjtig|j/ 
fomtijtjö flijthntfmgb/f n bickmael bioerfiatfjtigb nlö eenen moMfcrjar nr igcn poel/tutf frroo* 
men ben £omrrfc tjen *weft fctjier upt-btfnc&t enbe becb20ogrjt: befcalben be JB epifceitf/bïe 

fpmet 



Befchryvinghe van Lotharingia,LorraincJ 151 

fi> met een groote menigte ban H&ater bieu l; out . <Be De t öc öcbiere i$ Murtha , tof eng 00?* 
faiontj ronb-omme upt De ^ilber-bergljen cJjcfien toojD/ cnDc loopt boo?t$ inbe ballcpc ban 
S.Dediei:öacr oocb eenjfontepneitf ban S.Godibert,Die(fomenfegt)tjDooKen «©oDliclie gra* 
tic/ban beel (tecktcn gcneeft;Defe ttebtere Murcha loopt Dooj De ftaDt ban S.Dedier,enDe comt 
tooojtjö bp Raon,Luncv ille,|leDen feeer Die Dooj Date göelege ntbepD/ fcfjanffen enbe bcftingen/ 
niet Dan met gcoote moepte en tonnen in-genomen toojöé:bact nacbloept fp bp S.Niclas(obec 
al Doo? De mr nigl)te ban beelDcriepe ïlparrn enDc beelbouDige jfabulen teer bermaerb:) #aeft 
bliet De boojft, Ülebicre ban Daet naet Nancy \ De l>oof o- jtaöt ban Lorraine , Dte met grootcr 
crarlif enbe matfct betoarrt toojb ; (fp i$ met DobbeiDe grac&ten ban ongbcmetcne Diepte enDc 
bobbel De befiingen/enbe met bier ftoltoerturn bet ingïjeit /tot een toonber ban alle Die't aen- 
fïenimet alberiep <©ojloogf)0 infrrumeuten enbe metale fhirften gefebutg m ontelbare menig!)* 
te befet) Cpnbelijc» balt De aebiere Murtha inDe Mofelle. <s>e bierbe ftebtere ip Sarw (Sai) in't 
©o|ten/Dooj De fj^obintieWaftrafie (Daer De^ertogöenbanHot&mgenober neerfeben) lco« 
péDe/ romt bp Sarbomgh,Sarbrugh,en toojb bp Trier banDe ftroomen baDe Mofcllc ontfangê. 

boemel nu Lorraine ober al mèt fonbetfmgöe Dingben bcrbult ig/ foo en ïg nor Dtanö ong 
boo^cmen maer alleenlijcb De betnaemfte bier te beft D?pben: Booj eerft geeft bet a&ergncn/ 
trie De Pyrenaefche in alle foojten ban jBetalen te bobè* gaen:inDe toele&e/fo top De anDerc ffrt» 
talen ober-flaen enbe booj-bp gaé/ineeft .étlbere iBpnen 3ijn/ met fulcfce menfrljte ba £ilbr r 
oberb'oepébe/battet ongèlocflic fouDc 3ün Detoinfïc te berbalè* Die beel Loraine baer upt trect, 

ï^ier 3ijn oocfe $otit-plaetfen/ Dacrt alDer fubttjift: ;§>out/beft fmanenbe/ enDe toitter Dan 
'rScitifch fnccu boogt-tomt/ hxc ö'^aerg aenDeni£ertogï)öo;iDert Dupfent JFrant&en/allcco* 
fïen af gfjenoineu/op-bjengften. N 

$irr iö oorfe (toffe Daer £>p!ege!$ enbe <©!afen af-gemaetfct toojben/foc goefct/Dat [jee! 3Ker> 
ftatrrfrfi öiergbelijc&e niet en beeft, 

fjn Loraiue tomni cocU CaiTcdonicn ban tocrbevltjcfee grootte beojt/ fobat ftfe bp Den t&ie* 

M 4 ittt 






1 5 1 Bcfchry vinghc van Lotharingia,Lorraine. 

laet ban Toul,eenen geelen Hielen ban een flurh gfjemace Ut/gbeficn rjebbe. 

$ier en boben tè ïiier eene frhoone fBpne ban Azur , bie onoer alle bertoenbenmeefren lof 
bef) wit/ rot groote briufte bande grabr rö. 

«©aer 5ijneenige f ontepneninbe l^alcpe ban Vagny (oneer be gebenctoeerbige bingen ni'ct 
u bergtwten)met roflehitiwflrenen enbe perlenfoaberbult/bat bemeefie tn-lvooubei-* ban 
SDuptfenlano anbenei geen en getyupcbeiuote ban alle menfebenjae oor banbjembe niet alleen 
gfjepjefen en bunben-, mart ooefe baoz b'ginblferjc entte <£> ne nt aenfrbc fleenen gtieftclt, 

Cen laetflen tè rjier een jBepj/ bat roei 1 4 mplen int ronb begrijpt/met tfarperg ban fon* 
berltngrje grootte boojfien: bic grjenicenlnrü bne boeten langli/enbe eenen boet bweo gncbon* 
ben rooiben/ bie tn fmaccfe enbe foettebepb (nae mpnen fmaech) alle be|Bepj-tarper0 ban 
Hcrftcnrntn litbtelijcn te boben gaen. ^Bit jeep; \u o? o alle bne jacren met een loerp-net be* 
toiftfjt 'enbe bwiigt be IWcljerpe aen-ben ï)crtogtj ban Loraine bjel feftien bupfenb jfrancben 
fi^ïaerö 

t&ott nu bier bp bat Loraine roonberlijefei biel 10 berden met €o?en/3©ijn/2$eeften/!|out/ 
ftboone f&erben bie in fterfwpb oe Cureüfebe/in fneïfjepb be «Spaenferje/in grootte oe&ngel* 
fcöe bertoinnen <©e jÉaitf 3>ijn$ öier langfi enbe fpicDtigï)/enbe De ©jouwen ban toonberlnc* 
Ue fr l}oonncr>ö:<£nbe( op bat icu met roepnigb woojöcn beel maeft begrppê)in alberbanbe bin* 
o! f en tot coff of onberlioub ban't leben ban no o be/ en togcfet Loiainc boo j geënte D llanb ; bit 
fffjnjft Symphorianus. 

Loraine of Lothrin gen beeft eertrjbjö berber gneftrec&t/ ban net op beben boet : net begreep 
bp nae alie bei lanb bat tufft ben ben tittjn / ^tbelbe enbe ben 25ergb v ©fagum ghelegften 10/ 
onber ben #itnce ban Su(trafien:foo bat ffi;abanb met b'anbere aeuftootenbe Hanben onber < 
beplt met bit Uanb gebleben ijs/tot Dat be naeromr lingbrn ban Caiolus Magnus Die gfjebeelt 
Ijebben(gbeltjc& Munfterus fielt) in't ^aer 9 f 6 ofte baer ontrent. 

<©e ftabt ban Nancy, boben |)et ggene bat berïjaclt 107 roojb bp-fonber aen-göefien/ om be 

boobt 



Befchryvinghcvan Lotharingia,Lorraine. 15$ 

boobttoanCarohis Audax,^ertogtj aan 23ourgongien/ bieal-baermct 3pnen fLê^Der banoe 
^> üüiC3cr>6 cnDe ben Oertogu ban Loraine bcrflagijcn tp gijeüKf ft : [30c üJel I)p 1 locutan c U cl 
toeertien bupfent man ftertn üiac© an De onbetembe moebig&epb t ri^umscrrn/in u firn* 
te raobigrjepb toanben ï^ertogn Rhcne,t)cbben hem tot ecnenöal gebjacjjt : 'te booten ban et* 
nigöe ban 3pne topje fcaebg-fjeeren gettiaerfcDout 3ünbe. .Sommige toilien befe nebrr-iaglje 
leggen on een ^taltaen/Campo Bach,bie D oo: eenigen ftaet banben i^eccoge gefejfjepben 3ijnbc/ 
met alle be Hombaerben be tracht toan't \)tpx [eer gefboatht beeft / enbe oock beel nepmelrjcfce 
acnflagen Dejj i?eitogb$ onrbett. i)ce liet fp/<£arolitë be (loute/na bat lir $pn bolt fjabbe fiett 
tonber- gaen/tjeeft tjem unllen behonben; boer) 't peer t baer bp on fat 10 grjeballen/eube geeft 
jijn IBcejïee alfo tot barm!tertigl)epb ber topahben gclatcn-,toan üiien lip bjte booDlijrneujon» 
ben ontfmg/b'eene nrt ftoofb(bp be ooje/tot be tanbé toe)be twtbt vit been/enbe be berbe in't 
fotïbainerit.S.ij:iD3oDtifïoe-njcll)pua»iHintboniKS $pnen bafïart Bzoebcr enbe meer anbere 
öibaersvbïe gebangen jrinbe/bn't Itrljac aebioclit mierDé/benf t wiero) 10 nocfjtané met allen 
qualrjc& gelooft ban 5tjn onberfaten-.bie booj felicr fjielben bat lip upt ben ftrrjbt gebloben lüajs 
nae <©uptfcrjlanb/om baer 7 jacen lang penitentie te boen: alfo tt^t beel Cooplieben op mare? 
tenenbeinïieruetgrjen aloerlepe üjarcnleuerben/te betalen üïanneer ben I^ettogö ban Bour- 
gongien ban 5911 penitentie meber te ïLanb foube tomen. 

<ép bien ti)$ toas een arm man gaallenen geclect/upt 'tBtf bom ban £>prerg/bie tot fóntfi 
fel om<i5oD0 ujtl aelmnTen bp-be bupfen gf ngbebelen:befen/om bat r)p ben ^ertogtj ïtarel fecr 
tnel geleecK/mterb b art ueel Iteben aen-gftefpzoften/enbe ontftng baer ober beel aelmifTen : ban 
alfoo Ijd geboelbe bat-men f)em boa: fulchen ^tnce aen-fagn / geeft Jjcm goeö gebacö t te ber * 
trecUeii/enb? tö nae biz ty b at De Heöerlanben niet meer gfjefie w 



*5 



atf« 



2 54. Befchryvinghe van Gcrmanïa,DuytfchIan<L 

I$'t uptleggcn banbennaem Germania, 3pn onDcr De 3>tö£Pber$ berftljepDcne ttiepnutgÊ: 
fommtge manen bat §tt een ILatnniS üJOojD iov romenDe ban Germanus , Dat een epg&cn 
fcjoeDer betekent: aengcmerctalle b'in-üjoonberiö ban Dit HanD/gelrjc geb|ocber$ onDet- 
malcanDeren leefben/in 3eDen/geften enDe geDaentc Dan Uithamen/ op cene wpfe göcpelr* 
Conradus Celtis fc|)ijnt Dit ooch booi boaer te tjouDen/feggfjenDc : 'tboltfe Dat De Uatpneu Gcr- 
manos nocmen/Öeeten De Gtacci Adefphous : ter ootfaecu Datfe alg BjoeDer meti ben anDercn 
leef Den. TDocfj Becanus berbierpt Defen oonmong/enDe Dat met recljt ; alfoo De <©jiecKen enDe 
Hatpnenbepbe/Defe natie met een tooojD Germanos,noemDen. Strabo FjouDt Dat De : Gcrmani 
alfoc 1 göenaemt fouben toefen/Dooj Dien Dat fp De Gallos, oft &et bolcn Dan ©?ancii)cn met on* 
flclrjch en jnn. <©u ÖupDen tè &et ber fcïnl groot, #oci) jijnoec anDere Die Gcrmamen tret&en 
San't HatnnjS UjoojD Germinare,Dat i$ upt-fpnipten : om Dat upt Defe ftreecn Deel bolc&cren 
aecomen jnn/Die De gantfclje 3©erelt/al$ cene bloeD 3911 ober't Dooft geballe* . a&oben Defe ton- 
len eenfge bebipfen Dat Germania een 3&uptfc& UJ002D temen fept bp onjs 'cis een gar-man; [jet 
toelefi eenbolcomen man WüupU $ier af/alfo De Ttéuptfcljcncioeche lieDentoarenen meet :op- 
fiefcUoten Dan anDere/jijnfp genoft Germans:bjelc&e oojfpjong Munfterus 00c bebcfngt)t:noe- 
Uiel Becanus Dte niet toe en laet/bjengenDe Gcrmani3m bant Geeremgelijta of De Gei mam ge* 
fcptü3aren/al0<©eerigeman0/of groot ban begeerten. tBefcüaerhepDrjict af mogïjen anDere 
foecfien. < 3immer0 fcöijnt ïjet gelocflirfter Dat Germania een SBuptfcö üjoojD té:üJat Defe itnoej 
fcige natie en fouDe gecnfinjö &até naé banDe bjeemDe öomcpncn/Dacr bp noclj bpanDe/ nebbe 
toillen ontleenen. 3&oben Den mi Germania $ een* anDere" naem Daer Defe contrepe Akmana 
tneiJt ger)eeten toojtD/Die fo out niet en i0 ; of tie nu comt ban Hercules Alemmnus, Capitepn 
ban ocfe bolrnerè" /of banbê Lacus Lemanus in Sabaudia.Daer uu Gcneve ïept/of ba eê 35uïJtff tj 
tooozö Alle mannen.met De fdfDe bcDupDinge/Die int tooojD ban Gernuma boben gijetfelt i$7 
h5gt nocU in#?oce0. <©aer 3tjn noci) fommtge anDere Die /tlemania nwr en Jjouöe bvioj ee Deel 
ba Germania^aer im fceflen-laD lept: Daer ooc Yollaterranus ober M Dat D'Alemani^p-e en 

yersaDeroe 



Gcrtmnia,Duytfchland. 




*5* 



Bdchryvixighevan DuytfchlanA 



bergaberbe fte&en toaren/enbe baerom Alie-man gefjeeten/ alg ban alle man t'famen gerae pt/ 
Srjnfce nu Duytfc hl and-of Teufland (gelrjcn top gbcujoon ^pn te feggen) comt(oocö nae't fcljjp* 
ben toan ouöc 3Uitl)curcn)boo$ Tuiico, «£)one ban Noe,al toiebooj 31311 beel Dit ilanö te beur* 
te biel U-111 fjem *t Viichland gbenaemt/enbe öooj bcrloou ban rnb Duytfchland. H)o:b nor!) 
baer ober on fjcbcn een SDoiyKeti gftebonben op «Ceulen bat ben naem ban SDuptfclj bjaegljt/ 
al$ (nac be meeningne oan be!e)oft een tuoonplaetg baboe gbetoeeft ban befen Tiiifco. 

43ïjclnrR om ben name groot oerfrfjil tg onber be bcfcbjnberiS/ alfoo io* oorfe mentgerfjanbe 
ge frfitl foo beel be palen of iimiten ban *Dupt|tl)lanb aengaet. *Dorf j alle be gfjiloof toecrbf glje 
ëc&jpberg (geltjcfe 3ijn Ptolom2Hs,CorneIiusTacitus,Berofus,Straboenbe anbere) Ijouben eÊ» 
öiarljtclf jctt/bat ben iiiji jn ^Duptf f hlanb ban IDalft nlanb af-fcijepb/enbe bat al-baer be palen 
5gn ban befe ttoee fèatten.tDat be Ga iü alle bet iianb tot ben i&nrjn toe befeten Rebben io fefie r 
fonber ttopfel/foo bat Ba(èl,Straelburgh,Spira,Mcns ï enbe alle anbere (reben / aen bte 5pbeban- 
ben fcfjijn/meer gebjeeft 3tjn onber <Ü>allien ban onber 3T>uptrrr)IanD, jiBet be fiebiere Danu- 
bius biaren be aDuptfcljen gcfcljcpben banbe <6nfono7^ongerfc()e enbe anbere bolcneren : 32 c 
bjeefe enbe oocü be Bcrgncn ftïicpben be Dacos enbe Sarmatas , banbe crfte ban fllemaignen/ 
foo't boo2t# met be %et befet toajö : ©or b be 3? untfrlini / tloecne Iteben enbe erbaeren op ben 
Cr iigbö- Ijanbel/niet te b lebcn ;gnbe met be oube palen ban baer bominatie/ Ijebbê bit berber 
upt-geftelt/enbe jijn geromen totte fjeerlftbfiepb baermenfe nu in ftec« IBant bobê be Grifons, 
Aufburgh.Bavam, Pannonia, Slavonia, totbefluptingeban krenten toe/3tjn be Bdga» (of $c* 
berlanber ö)ootö onber be bominatie banbe 3&uptfcf)en getomen/ntct tegenftaenbe bat fp eer* 
tïlbo Galli getueefl ;t)u:gcli)cli upt Cxfar enbe anbere ,g>cr)2pbrrtf genoerli bltjc&t, &p fouben 
baer ober guaiijch te bjeben vin/ton petnant #eber!anfc een bee! ban Gailia tortbe ma&en/enbe 
ftaer banbe getoaenbe af-tomft ber 3Ënrotfcïïen toenben. 35oben befen bigt fcelttHen boo2tgang 
tjebbcn be ^uptfe rje^ibberö met gctoeltban toapcnen gantft fj #mp!Ten onber gebjacbt: baer 
beinbjoonberjei 'eerfï ongemamert enbe^fgoben-bienafrjStoaren/nu4tfiji(ienen)gebjupt6en 

mebc 



Befcforyvïnghcvan Duytfchland. tsy 

luebe be fpjaetfie oft tale bet «Duptfi$en» hierom foo pcmant wilt fint op oubt Germania,enbe 
t jr ni bat nu inDe Caerte öooi oogticn lepotfal tnercben bat beel men booj befe conqueftcn bp 
eetomen iö/Dmv t ban te booten in fitïj Ir Ifo Uia 0. <©ubt ;©uptft blaub toojb beftöjeben met be 
bier iDatercn ofte ftebieremalo namelitö ban bl Rijn,Danouwe enbe Viftula.<©no" <$uptfrb* 
lanb ftret ut ban't <©oftcn ober be Viftula of ï©trel/tot be Scythas, Alanos,enbe Sarmatas-.ban't 
£ upoen tot be bergen ban 3 tallen; int beften tot ober be JBa|e/baet't 2?2abaub / «föelbet' 
la.ib/^ollanb/enbe bp-t ano 'tfjecle j&ebeclanb begrijpt tot lianen rnc& toe : in't jüoo^ben ift 
Qefltecfet tot be <©ofterfthe ^ee/oft Mare Balticum , met een togb af-ftöepofel ban Akmaigne: 
öDelrjcK't booten gbefepbt i$u 

©an oubtg enbjastiermania ootB niet gbebeelbt in foo beel bp-fonbere ^ertogbbommen/ 
43£aefftbappf n Bif bommen enbe StöDpf n/aift nu wel to s ban biictb gefebepben m tin f c bee* 
len/in ïjooglj enbe neber «Duptftblanb : 'tfcuckk al# nocb Dur r t, enbe jnn bp onfe £ch jpberö: 
tnebebefeent be ^oogö-buptft hen enbe J&eber-buptfcï)rn. #oogli-buptftbIanb banbe fcebtere 
Maenus,bie booj Franconia pafTeert/begrijpt opwaertjg bc fd jobhu ien ban 25epcren/€»oflen- 
rgtB/^tirta/Öbctita/^tfcfilanb/^ujitscrlanb/^toaben/Cifaiö/cnbe ben loop banben &bijn 
tot |Bent;toe. #eber-buptfcblanb beeft ^antoma/i£efTen/Cburingen/Böemen/fBi|raa/ 
êlefia/^^up(Ten/i&omeren/Ei)ftanb/^aren/©enemartb/l©eflpljalen/^oIlanb/©neflanb/ 
^pelberlanb/^abanb/Hotl^iugen/^eelanb/f te. Welt He plaetfen bpbe öotrïepnen met onbe* 
re namen bekent maren. 3F>e €>(jeleerbe bifputeren foetelijcfc banben oojfpjongb ber namen/ 
eltfe bet 3pne met berftfjepbene rebenen Uïillenbe ftaenbe bouben. ^et gbcne Munftcrus in 3pn 
befcfepbingbe ban <£mptftf)!anb bier op fepbt / iö berljaleng mcerbtgb/ enbe gtjeloobe mei bat 
fuicöjs tftmbament té ban al bit njonberlncn gebou ber namen. 3De Öomepnen(fepb bp)alfo fp 
«uiamen te boo?en bei naetn ban eenige j&atie/bebüen bun Urilini op bet ÏLatiwi trechen/ enbe 
f .ebben bic booj onberftanb banbe ta!e alfcoberanbert/ bat fulr^en tuoojb eer ftbijnt ban een 
fyembe talc te sijn/ban banbe <Dupt;ci}eiu3&aa;ora cemen Suv.bo,Tacitui,rtolüma;us qualicB 

cbrc-ccn 



1 5 % Bcfchryvinghe van DuytfchlancL 

ober een in flfter Cofmograpbte f becl Dit fïurn aen-gaet/ aengemerrfet een peber/naebat38n 
tonge Hiel/De nameoocu beranDcrDe oft berfette/ berre banoe reeljte afcomtfe* drempel: S&e 
ILatpnen noemen een feber bolcH in vfcnptfcijlanö lftevones.Dit fclujnt getrocben te toeten upt 
een feuptfe b tooojö Euft f tfche wont r,öat tp D'upterf te enDe laetfte intoaonDeroV of D'<©ofter* 
fxbetooonDer&Dé name ban Ingevones uitl comfban Inner woner.Datio/bie binnen tooonen: 
Eurgundicmes ban Burghwoondcrs:alfo Dat toepnigb landen ono lyaxê rcxfjté epgenÊ naé acö* 
ter-aelateii bebben/ ten fp Die Doo? raetfeJo eu onfebere ramingbe nae gtjefpeurt toojbe. 

l?et flertvqcU(of Dé gronb)ban 3Duprfr Wanb/ geujeh oocb De mtooonberjei/ beeft nu eene an# 
ber geDaentc/anberetyucbtüaerbepb/Dan't bpben ouben placftt. #ae §tt getupgenifte banC. 
Taciius,\»a0 tlanb Der 3&uptjcben int gbeljeel/of bart/trr oojfafee banbe 25offeben en Diebte 
fcupf tere üjoetfpnen; of onb;mcrjtbacr Doo? De me . tgltfe ban 23^oethcn enDe Jt) oiatTcncn. «De 
ï,oebt m Daer ftuer(fept öp)enDe fuer/De Sïeroe ongenocgblijcb int aenfe bouwen/ bjeefeüjrb itt 
boojneu enDe {jagen: aenDe ^pDe ban i&jancbnjcb bortittocv; aenDe 3pDe ban <©oftenrticb enDe 
25eperen gbeguelt met tomben / niet beouaem booj eenige #oft-boomen / of tot boutiringbe; 
boel) rijm ban ©ee; ttoelcb nor f)tano geerne elepn to enDe ongbefienibem-tooonberojijn 
tod blpbe toanneer fp menigbte ban 25eeften bebben/fp en -aeftten anbero geen rncbom.f3iffe en 
toert niet of eenige töoDen upt jon(te/of upt gramfchap/baer betöoubt en feilber getor pgert 
fcebben.^orb icb en foube niet touïen booj-fener fe ft?pben/bat beel ^uptfe IjIanD geen<aoubt# 
OberO en beeffctoant toie beeft Daer na getratfjtf 3Bït fept De ^tf!ojp-(ii)?pbcr Tacitus. Stneca 
fept tiet feïfbe in $ijn 3©oetrüen banDe regeeringbe Deo ï©erelDO. ©e 3£uptfeben(frb;ujft ÖP)e« 
^oonen op $9tai feuere plaetfenimaer jijn banbKt/ban Daer : bebben ftabigtje T©ihteren/on# 
innefctbar? ÜLanben-, geen bupfen oin te fcftupfeiv, leben banbe jatfjt; baer be berniorptbepb of 
bc nacnt jjaer obfrbaIt:barc flaep-fteben 5i)nblaberenban2&oomrn / oft grachten enbebolen« 
^p gacn al narent: hebben bn-topl*n bellen ban toiIbe'J3eeftmboo£ elerberen.£>P5tjn bterom 
beratj)ttnbe iaet #fke.ibp auöcre natten. J Galenus fielt fïrb tegen De ouDe 3Duptftben(i <fc Sa- 
mi tuend.) 



Befchryvinghc van Du y tfchland. t$p 

nit.tuènd.)We bc nfeu-cefeojereliui'.fc'erfccns in coub ïfêatcr fïactuen om &et bette berfjatben 
(fat tütUUc be <£fe!j8 meet Dan bc menfcljenban noobe us) enbe om be p^oebe \m\\ nare flcrc te 
te boen:Ujaer boo? ougbcttopfclt eene grodte menigljte beet Ucfe Urietben om-g()eb$atJ)t.X3>!rt 
borfj eeng baat befe gbeloofüieetDigöe 2fiutl)curcu ban oubt «föctmanien 3tjn icïjjpOenDe. Stëp 
feebinben nu baer en tegijen bat be ilotöt ban «Duptft&lanb foet tiet / be Stetbe bwtt Ijtbaer / bc 
fleben OeerltifH/be inüJootiberg gcft|)it&t 5ijnbe.€nDe bit en üö niet te bertuonberen i alle bing 
fjeeft 3ijn tijb: be Hanbcn berargertn enbe berbeteren met be influentie beg ï^emcliö. $et gbe* 
lutfuge Afia,i)ct bjuclrtbare Grccia,bet Cojenbjagenbe Cidüafl^obinrien baer bp be 0omep# 
nen crttjbö ben ^oojen ban oberbloeb toao)3i)n nu booj/ ith en toeet niet mat ongöeluc&igfje 
«Maneet[op i£epbenfcftctopfetefp£efeenj inuJonbetncReonbmtïjtbaerfjcpb beranbert. We* 
betont Gaiiia } Germ3ma,enbe anbere/bat boen üJoefteUanben tuaren/ft&pnênu geerft te &e&* 
ben met bertooo ban jaeren/ be trjtfebommen baer be booa^ 'Eanben om plat bten gelor|)t te 
tooiben. ïDat lanö fet bocD beter tooofcftal ban Germania ban <tTo?en/ t©ijn/€>oubt/£iiber/ 
enbe anberc jlBctalcn^p Oen oubenjön befe ftfjatten onbefeent getoetft/of mogeltjth en &ab> 
be be $erbe nocö fult&e rijcue jlföpnen niet bol-^agen: in onfen tijo 5tjn bit op-ger omen/c nbe 
maften bte fLanbftöappen ban bit beel Iran Emopa bobé ^tafien/^pacngten enbe <©ucrfien- 
lanb tiic en booifpoebigö* J&u/ujat be intooonbe r0 aegaet/toat frtentie ijs bot D befcfct/baet be 
menfcljf af toemeVbie ban befe niet entoojb tot oojbaet en profijt geotfiént/net fp bat pemant 
op loetcfef banbe fjanb of ban bet berftano acljt neét.25p be «fcuptftnen ia beHatijnfe fpjaecö 
langft in eeren göebjceft/eerft bocber op -gebaar bt/en nu notf) met neet (ngfjepb onber-ljouben. 
5De üjel-ipjeucnbefontf ban Rethorica ;be biepfinntgbc Diale&ïca ;be bol-maetfete Arirh- 
metica;be «©obbelttite Aftror ; omia;bererf)tbeerDiöne Geometriafaf «Tonfïen baet benacm bcr 
menfehen ootu naet ben boobt boo* leeft) fjebben in ïDuptfcblanb of fjare tjetbojinge / of op# 
perfieenbeuptcrfle bolmaet&tfjepb betctegen. #u/bc toften r rbap bet JBebecpnen/be foubet* 
lingj)e ÓanDelinflöeban-fce Anatomie 3 be <*fr>Dfalü[)epb ban-tw Theologia , be reeïjte bemufli 

banbe 



1 6 o Bcfchryvinghe van Duy tfchland. 

banbe Jtepfetlijtfte ftf cpten:3ijn bic niet garen opgang aé vDuptflanto infonbe rfje pb frfjulbtg&J 
Wv lefrn in alle 1|i|touen/t»at be conft ban 3I> luchni m SDuptfrhl anb eerft gïjc toonden tftgfje* 
lpcti oocn D'Htrtiilerpr of 't^nefetjut. ttoojto dien £iltocren l|emel gcfonöcn toan Fcrdinando 
aen Solvman Oen grooten iftepfer oer 'fturcfeen/baer alle planeten garen loop ftabbe n; Oaer Oe 
eene Bpljerc ijaefnglj ging/b'auberc traegfrbaer Oe £>on boojben Zodiac fcaere getooonlgt&e 
gangen ocoerbaer oocli De JBaen op tub enOe fïonb onber-gtngf)/ on-gingö/ toe-nam enbeaf- 
nam/min noen meet ban be «©fjelec rbe Aitronomi in tjacre 35oef feen ben loop be$ Verneig be* 
feh|ptoen:bit (rucn toercbis UJterb gebogen toan 1 % JBannen/ op-gefïelt enbe ontflett in tegen* 
tajoojbigöepb bejs Jtcpferovbooj eenen bte tfelfbe gtjemaetïrt fjaöbe : baer toajs een ttoerrfcen 
fep-göetooegfjt/in-ïjottbenbe be maniere enbe mibbele om Oefen toontoerliefeen Cloot te fiouben 
möaren beöooilijcfeen loop» ©an bit toonber-fïutH 3tm getupgen lovius enbe Sabellicus/Q- 
cero, Laftamius j oocH Oe #otct Du Bcnas,m 5pnen l'cjten bagjj toanbe eet fïe ÏDefee/daer (jp al* 
bttëfrlttöft: 

Ach! föud ick connen wel vcrfwyghen op dees (tonden 
Den Silver-hemel nieuw die onlanghs was ghefonden 
Tot Byzants aen den Turck van weghen Ferdinand? 
Daer een en wandel Gheeft,gelijck als met de hand 
Den Hemel keerde omtend* hoe-wel d'eene Sphsre 
Gingh wonder fachte voort,en dat de ander we're 
Vermelde haren gangh,de Sterren even-wtl 
Der Hemel-fterren loop fteeds volghden,traegh en fheJ # 
De Sonne daer beföcht van'r Zodiac tweevoudigh 
De blinckend huy fen al;den wegh was fy fteeds houdigh 
Die haerisaf-ghepeylt: haerSufterinecn maenr 
Vol-bringht den raflehen loop; en dickwils haerghedaent 

Verandert 



BefchryvinghcvanDuytfchland. i|j 

Verandert(nieuw en vol)groot ende cleyn daer aene 
Ghc lijck aen't Firmament verkeert de and' re Maene* 

Tienen Cornelis Dribbt i,öan SMcmaer/tnojb gtjcfcpö bc fclföe tonfle te tonnen/ enne bte in 
<£ngne!anbte toerc&e te (lellen : üiaer af onlangijg een iöoetjchen ijs mt Iittjt göecomen/ inljtt 
3aec fefttcn fjonberö feuen, j 

25ooen bete nooj genoembc ftntKcn(boojt fonftrtjeFic uerftanö tombe vDuptfcfjcn i# notlj 
Öfietoonben)bp ecnen loannes de Mome-rt gioeenen 3lrent gjjemaccht Dan fjouöt / foo confugö 
erïbe niet fulchen aert/bat bte b!icg,i)cnDr upt be Ijanbt ban >pnen jBeefïee / ben Iicnfa - in t ge* 
moet gliecomen tovenbe bien oorfe ren groot ffticft toeealjo tot bc $oo?ten Dan Norrinbergh 
toe g&eOolgf)t öeeft/min nor Ij meer ban of befe IDogljel boo: een natnetlijcH lenen Ijab bc* 
tocegfjt gfjcüjeeft : ijoe-üjel het nochtans moer booz cemghe ïjepnit Itjchc rönft en gt;e|t|)tete: 
Öit eu iö niet om begrppen ban booj be berftanben bic m fulrhc bingen gfjeocfient $pn/ greint 6 
toel eer toao Archy tas van Tarenten ,bic oocii ccnc Ijoutcn SDupueecniglj bpjonber lenen fjceft 
tn-göcblafen/enbe bequaem g&emaecïit om booj bc ïlorljr te ülieijlicn/ geinen aio anbei cBo* 
Cfjclo / met een groote tortronbcrmgljp ban-be liebcn : ijoe-üjel 5tjn Urnen niet en mactj gl,es 
tenen Uiojben met be inuentie Dan bien gnelcerben 3Bnpt|f li boojfccrljaelt. Jfêccr biergclncüe 
bingïien/baer /ilemama in floreert /fouüe icn Ijif r mogljcn tfcllen/om te tooncu l)ct berfcfrf tuf> 
fenen bc berftanben ban anoere #joninrten met bic ban «ZDtiptfr Ijlanb ; ban bat io ren toeren 
ban bpfonbere ftubie/bat tot upt leggingfje ban Cacrtrn niet tuel en fonbe paffen. tïDaer (laet 
onjei noclj ujat te fcninücn oanbe tleeberen ber onac cnöc nfrnüjc ^DuptfcJini, a?p ben otiben 
gingtjen begDcmeenè lieben meeft al naerfetrbocn fommigljc bic tlcct eren ünlbcn b^agrjen fjnb* 
OcngljenoecOfoonaerUtcnaemmaer bebencUtcnlnajK'tieifbc glKfrfjicDe met ecnen V>iit- 
ïnantel aen een ebeljcc&t boo? eenen riacefe: of in plaetfe ban btni/met een boon?: be <C bei iicben 
of meeft bermaerbe perfoonen toterben befeent oen engjhe rleebei en baer bp-rang alle bc lebcn 
öoo^ fcljcenen*$u beminnen be «©nptfcöe <£bel iicben 45onöt enbe £>ilfcer / gacn in f lu&crle 

% oft 









Nrr 



Befchry vingtie van DuytfchïandV 



Be&hryvinghe van Duy rfchland. 16$ 

faem be&ettt f oplaad ecrttjto binnen be fraDt ban Zoomen: Daer alle natten De r üc!;r De n^ereiö 
fjaren$tet enoe jfèecfter beleoen* <@efen Jücpferlijcken f roei Die inDe booj-fepDe |raöt otjefïelt 
Uuag/igban Conthwinus Magnus,öeerfïe &crfftn&eptcr/naer Conitanttnopolengbeüoert: 
al-üjaer t iieijt ban oabt Hoornen met De (Halen Dan mcu tëoomen nerDupfrerr 10. Cenftanti- 
nus üjaö Ujel eenê loflicfeê Jtep.fer j Dan ten en meet nier of bé De ï$ooft-fraDt Deo Wtttiüjs nu t 
en fouDe mogfiat met recbtbeferjul bigben/ alfoo bp ban baer gbenomen baboe/ ijet tunD bci> 
maerbe cteraet bant eeufcoigb &nrfc «©002 bit bei tree ber ftepféren nac't <©o(ten 10 De erarat 
fcer fiomepnen gantfeb berminbert; [jeel 3talten/alö i\\ ItëeDuujeliicKe fraet / onbefeberntt en 
beraebt gebleben: toit omAgantfrlje Itëefrcrlcbe tüuclï/nae Den onDer-gang/tot eenen onöcr- 
gang gberomen.3&e #anfcn/Die Doen mei eentgbe UDcrclbltche maebt befronDcn te bertrpgen/ 
en toaren ttocljtang* niet (rereü of bequaem genóer b om De b^emDe bolcheren Die boen fjtalteh 
quamenfebenDen/bjeDer te (taen. Gothi,Hunni,Lombardi,te booten ongbeboozbc cnbeor.be 
feenDe $atien/quamen al nae Defe $?Qtomrie/al0 tot een rtieften bnpt geloopen/ om met bareu 
cberbloeD baren naem te berbjeben/en De armoe De tebetéren*25p De 3ücpfrr]S ban Confranti* 
nopolen en biao" gbeen luilu/alfoo baer maebt ban Dage tot Dage br re lepnDe/ cnDc fp Den name 
macr en Djocgben/felfg fulcnenfract met toereken niet poogljenOc te betreffen : foo $nn Dan De 
boomeemfrefdielaten banDe föoomfebe 3&ercRe bemregbt gtjebjeeft/om baer ban eenen bocj- 
franDer oft befcfjerm-beer te booz-fien, Dacromme iö met raeD banDen f>awo" tot Iscpfer ucr* 
tooien Carolus Coningban ©zancftrijfR/Die Doen bobcn 3rjn aen-gcboicne b:omigbepD/ cnDe 
pber tot bet ïterften <i5beloobe/De macbtigbfte fpjintc Uhig banDe Uanben naer-Dcn onder- 
gang!) gbclegben. $ier nam cerft bet Boomfche öpeft $un begin / Den <EHiprffbr«i ober-gbc 
tyagben:ben UrenbtDan Goomen alfo berDobbeit ttinbr/metljcc eenc booft nat'c «Dope n/r nDe 
met ï)tt anDer nae't l©eften. &u en fal bet meniant b2cmtgbc.;en/Dat uip Qrrolum Magnum 
nlo eerfle &epfer onDer De ïDuptfeben (rellen: Dan alleen Den j-ranfopfen/bic met Carclo'Mog- 
no boo^5*UJillenbeU3pfcn Dat aen baer $atieDe öoomfclje DeerlncubcpD ccvfl fouDe &cro xen 



ify. Befchryvinghe van Duytfchland, 

30n. 3&AU (efielijfBMunftcrus mei fcfonjft) 'ttjolch bat boe» in Wimtkwk tooonbe/toaiS ban 
ecnenflagf) met betajancüen in vSntptjctilanb bpbe Mint- % oocn ban een af-comft; alfo bat Ca- 
rolus Magnus,bie bepbc bcfe iDjancrijeüeu itrt <©oftcn enbe XBtfim regeerbe/üje iConing ban 
kantenen bjaoyen nocötanjj een JEmptfrfj i£:er: taant öp is in 3Duptfrl)lanb gebojê/io ^free 
ban 3Duptfcblanbgcbjeeft/t)eeft bc iEMptfclje tale gefpjoken/ in lift meetfebeel ba<i s^uptfeï)- 
lanb aen fjet&eiltengeloobegebjacDt. ^pbjoonbe m^uprfrnlanö/tebjetcn/totsta/enbe 
i$ gebojen t ot Sngelfjcpm; of gclncu fonnnige ftbjpbcn te f rifmgl)en.<©aer ober 5511 bp i)em/ 
aengaenbebefaHÊ bejs öncr/tc aegenfpo^gh/te ©onns ixt jïföentsenbetotSlL enbcelbagfj- 
bacrben geftouben met ©uptfclje Boijten enbe peeren/ foo bat lip met rertjt ghefïclt Luoib be 
rcrjïe &epfcr ban 0oomen/ban ©uptfefeen bloebe. 3?>an $nn grftacöt t omenbe te ontbieUen/ 
a'fo eeu groot gbefcljil onber be onberfaten op-reeg/ober be fuccefiïe bant ïtrpfertjcU/bat erf* 
fe lijdt toag gljeblcben tot Het giaer 99 $/iö <©ttïjo / fone ban «©ttfco ben tbjeeben ban bien na* 
me/ftepfer gftemaecht. ^efe Ijeeft be tfabt ban öoomen beleghert tw^t ooca in-gl)enomen/ 
tn^c ben 12>auö Ioha:mem,bp Crefcentinm öoomfei) Bojceinccfter/ tcgeno bes ïteplero $e* 
be Giegonum op gbebjoipen/b'oogïien laten upt-fteüen/eube baer nae om-béngen: ï£p Ijceft 
Crelccntium ooeft ecne fcftanbelnche boobt boen fterben/enbe ïjeeft Gregonum bjeber op beu 
{3aitfeiicïien ftoel gncïtolpen. $icr ober Gregorius, beo ongtjelijcr nem bpbe aomepnen aen- 
öljebaen/in-bafï)rigl)5rinbe/bjtl!enbe ootH beu&epferbdicbe»/ fjecftmet<©ttljoboojft. ben 
berden ban bien name gljeojbonacert 'bat be ^uptfcïicu marfjt louben nebben om eenen &cp* 
ft te berinefen/enbe bat fjaer bcfe fuefmge a?tooiö blnbcn foubejgelijfft bk noeft op hebcn boet» 
gin tracht ban bcfe electie/ Auoib be getogen l0o:ft Crf-r genacmt / of Coningber töomepncu: 
enbe Iteboenöc be Croone banben paus ontfanglien/toojb np Impcrator,bat 10 ïtepfer/geftee* 
ten. èier toe mn cerft berfotf)t gfjetareft bpbe» #au0 e»ïbe ftepfer alle be boomremtfe peeren 
ban tBuptfcblanb/btftfelfoc goeb gebonüen hebben : foo bat boojto gfafte It jtjn bne $}tta* 
ten(<£öeefteltjcKe l&ttuen) m ^«ptfcfrlanb / dl$ opper Caweüerp bant Öijcö / te bjetet 1/ be 



Bcfchryvinghe van Duytfchland. 



l*S 



Reinet ban jBent$/btc toc-ficfjt fonbe ijebbé op bc falien ban 3mtptfcr)Ianb ; be BifTcnop ban 
€olen/mcttafrbanbetaecüenbie3itarien aen-gaen ;cnbe ben l^eiaetbanCner/gijeftcIbttot 
bc faetucn banl&?antimictt : bpoe UjelcUe ooch oöeHoegjit $t]n uier IBerclbtijckc peeren/met 
fonrbelinge Umpten/ bic ban oen &ep|er ï^eere beo HDerelog belpben, 3nben terpen* be t)et* 
togl) ban £>aretv f)p öjae(jl)t fjet f tiiwrb banben &epjct : ten tüjceben be itocgrnef ban 25a* 
bcn/jjp beuuaert beo Urpferg €amer : ten berben bc #alt5-grabe io ^oo^fnpbei : ten bie rben 
Conmgban öoljemia io beo &epfero «êcljencfeer. 3£te bp befe boo^.^eerengijeiüjm bjojb 
te Coning ban fioomen / enbc baet naer iicpicf (bjelcheu nacm comt b»i n Ca- fa u) Larolus be 
bier be ïtepfer beeft befc mailtere ban «Ciertie in een gouöen J5n!Ic gïtefreibt/ bic nocli op fjeben 
marb gtjeiïen ü)ojüen.»£ $be bco!bonnaittieiogï)emaefnt(guc!öcl.-menfepb,m't garr iooi, 
«Ee cerfre getogen ftepfer buao S.Henncus/onbatfur beo 23if bomo ban S&amüergije. 

51n befc tpbejieti uiaobe €o mtgbau ©enten maerl|ertogf)e jftae be boo2f3.fïatuten5tjrt 
nocti anbece oibonnantien gttemaerfit cnbe meer (laten op-gerecht 'tot bcrmeeibcringjjc bant 
0iicU: U»ant nae be feben ïteur- tooien ^rjn gefet bier ï^ertogben/biet jifêarqutfen/bier Eanb- 
<tf>:aben/ bier 'J3iirgb-<6zabrn/ bier tf^aben/ bier fttobrr £/ bier •Srteben / bier 3Dojpep/biet 
25oeren: op luelc. e Dcciinciiiicaeii aio balie fdularen/ ruft bit gaut|c()e umcü ban Ijet &qüui* 
fcöe fcrjcö; 

Van God duerigh gheftc ldt cm't Aerdtrijck f e regeeren 
[Tot dat d-.n jonghften dagh dat heel Cxi o mm* keerem] 



% i 



^Defe 



i66 Befchryvinghe vande Nederlanden. 

D€fe Caerte en becptjut niet toel g^tl)eel Belgium > gbelrjc& fïet ban Cx&r befclfteberr 
i>, maer alleen een flucfe ban'tfelfbc / met ooch een Deel ban 3miptfrl)lanb ; tan otter 
fulrr met berfcfjepbene namen beteecfeent ADojben: alg Belgica,Gamania,lnferior, en 
öe 1 7 Provinciën ; ban loeltfeen be laetfïe onber ben gbemeenen man meefï bekent ijs/ 
bte bit teflfjentooozötgfte beel ban mnunft Wanö alfoo noemt : 't©tf bom ban Huptn/be lier* 
togbbommen ban «föulttH enbe Ciebe npt-gbefenbrrt/bte notljtanjs om be nar ft gelegentbepb 
fjiet mebe gfjeftelbt 3pn: fo bat befe $eberianben bc floten mo?ben met be Eems, eene bernïaer* 
be fcebiere/met be ttff bommen ban Ceulen enbe Crter/be f^obmtien ban Vcrmandoys enbe 
Picardien,tot ben monb banbe föebtere Aa,bte t)aer inbe Zee ontlafibp Grevelinge,en boojtg 
aen't jftoojben met ben Oceacn : baet Belgica bp ben ouben platst bepaeltte 3tjn met De Mar- 
ne,Scync enbe ben Rhijn,enbe Germania mferior, Dattop$eberbuptfcblanb*mogen noemen/ 
■Agrippinam Coloniam(nu Coien) enbe DeTungros, met meet anbete berber Qöelegöen %mi 
ben/begreep. 
3De 1 7 tèjobfncten/bfe ^ter befcfijeben enbr met bp-fonbere «Taerten af-gbebeelbt toojben/ 

5tjri Braband,Limburgh,Lut2cnburgh,Gheldt!rland; al ^ertOCJÖbommen: Vlaenderen,Artoys, 
Henegouwen, Holland, Zeeland, Namen entne Zutphen; ^aeftcrjappen : i^et MarquUht van't 
Heylige Rijck;,be^eerlfjCBbeDen ban Vriefland,Mechelen,Vtrecht,Overvfel enbe Groeningen: 

m lueiröe Hanben getelt mojben 226 (ïeben/enbe [eg bwpfent/btjf fjonberb/ fejs entit ttointigfj 
bojpen. 

#et toojbet bp-nae booj gantfeb <£uropen (op eene Synechdochifchc topfe ban fpjefien/eett 
bec! booj bet gbebeele ncmenbe) ^laenbewn gtienamet /om bemaebt enbe beerlijckbepb ban 
bat Uanbfrfjap boben be anbere beeten:of om be eerfïe enbe feer bermaerbe <3 aei -mart fet ban 
O&iupfel bte feer oubt tjtf: of epnDeirjch booj bien bat bet be palen ban ©?anturöcfe/ <£ngelanb/ 
£>paengien enbe fjtalten naertocr tg enbe ober fttlft bp be felbe meer (ban anbere Hanbfcï)ap« 
pen ban j&eöerlanb) bcltent enbe beruebt i$. 



De Nederlanden* 




• 



t€f Befchryvinghcvande Nederlanden, 

«©e Hocrjt is in f&eberlanb tont boc&tat l)tigft/ notfttang bien|tigrj tot bc fjefontfir pb bc r fn- 
tooonberen. 51>c &omer$ 31111 Dier i tebe IticU / n l)oou enbe niet moe petnen bno.i onbiaglp lijcfae 
Sjitte. C'tirr ent0 genen grooten oberbloebt ban Bliegbni enbe JBuggen : en uwbni nietfeer 
met bonber onrfet. S>elben 10 baer Act b- bcbmgc. XOi limit er s 3ün lang mbt Inmbigfj, «Den 
$ooibcn eribe <©oftcn v&inb blafenbey lbo (tellet ficljfeer fcijielijciü ènbe fnel aen't bjicfcn :.maec 
aio Den gupben enbe Wtflm Winb inaepet foo vnerbet be Uócï)t tau / enbt De roube berftceit 
in regen, jèen fegtit bat be ILocöt ban #eber!anb befe 1 j of 3 o 3artn Ijerüjaertjö feer gfjebe* 
fr vt tö;br cl foeter enbe matiger* %ier booj tomen be $eberlanbero tot grooten ouberbom/foo 
fp baer met eene onmatigfje topfe ban teben niet en fcmuhen. £>ef:er tnbe 3&empcn(cen 3Lanb< 
ferjap in 23;abanb baer be lieben boo? be onbiurïitbaerl jcpb beo Hanbg grenen oberbloeb en 
jjebben)comen fp(bp topfe ban fp:enen)tot Mathufalems Afaren. 

'inct btnjt h banbe jleberlanben to bpcang ober al effen enbe plat /bc balben int Eanb ban 
3lut;enbojgrj mttt karnen/ baer bele Bergen en Meubelen $tin. !Jn beel plactfen iö liet sanbs 
acijti jb/a!s in een clcpn beel ban Blacnberen enbe ©jabaub / ootft meefï langfrg be stee-tant; 
aio in ^ollanbenbe Seclanb/bacr't tjooge ;anb-bergen beeft/bie men gcmecn!nc»en <5*upnea 
noemt-, fe fjanfen boojtoaer tegfjenjj ben (tabigen (tonn banbe bntüenbe %tt. #oct)tans t$ bet 
in €ojen enbe tö^acn beel bnic[)tbaer)enbe brengt albcrlep gbcUiao tn oberbloeb boojt. 30 
oocb niet berooft ban goebe UanD-Uiijn bte ontrent Hobcn énbe 1Lut$enlurrgh tamelir goeö 
ban fmafie boojc-comt/enbe foube mogbeltcn beter toefen toaert bat be necrftitljcpb ban Bet 
«Tojen te facpetyaenbe berbeteringbe ban Ttëtjngaerben gbrplcegïjt toierbe. 

4$fTen/$*aepen/ 3 l &eerben/5>cfinuen / en anbeve gebierter tot o'mei ftljenonberftout fcrguaê/ 
toojben inbe 17 fdjobinnen met cjroote menignte ghcbonDen/ ban feer rjucbe fmafttv enbt foo 
tam/boo^ be foctigrjf pb beo Hotljtö / bat be Stieren tact beel votlber en ?.jn / ban be <®ffen in 
3talien.3n © iieuanb enbe l^ollanb tfjn loei be grootfte enbe betfte «©flTcn : men beeft bjel ees 
ntgDe göebenben bic bobenbebupfeiib enbe fejsjönberb ponben f tuaer toaeren, Ludovicus 

Guicciar- 



Befchryvinghe vande Nederlanden .- j^ 

Gaicciardinuyengjtaliaen (aen toten/ om $tjn bermaetbebefcljjpbinge banbe J&eöerlanben/ 
top meer eere ictjtilDtgl) 3nn/ban aen oafc epööen mtooonDero) fcljjöft /Dat eencn i^tefclKn <©# 
aenbe 45jaef Dan ïlooclj-ftraten tot JBectjefe n ojjejebontben toao/Die ttoee DupfenD/ bnf Don* 
DerD enDe arijt es» ttotntigb ponöen f uwer toag; Dieoocfe Daeromnae't Iclicn göejrfttiDert/ in't 
palepiö banbe ^aefboojfj.op-gbeuangen/alonorl) marf) gbeficn tooien* 

©e fdserben ban ^ollans/i^teflanö/ 43elbcrIanD en IBlaenbcrcn ;ijn groot/lufttgfvfrjjoon 
enbe bequaem tot alle otffeningljen/macr boo;>nemeIück tot Den <©o jloooö / om jjaer f toaerte 
enDe Dicfete/btegroote crartjt aen-bjengt om eencn (root te berDjagen in't t'famen loopen op 
Den bpanbt.^e HJolle t# inergrof/enbe en heeft g!)cen geltitbemffe met De $pacnfcne oft <£n* 
gclffIie..fBet25otter/€afe/j!Belcli tg) geen 3lanD in ecmgeljfoetüen Deg ïDcrctDjö fo feer begaeff; 
macr boojnemelijf t<©?aefftl)ap ba ï|ollanb, geitje top Dat op beqname plactfen frftjpbé fullé. 
[3&tt HanD to foo oberbloebigï) m alberljanbe ltjf-tocl)t Dat top Die met co jte tooojber, nftt en 
tonnen befe&pbeit 3De gene Die in De 1Latijn f cne taleerbaren to/fal fnlcr oberbloebigb bp Pe- 
trumBertiumcnDcinDen Atlas nan lodocus Hondius (Dte Mercatoris toerch bolmacrl f niet 
fonDerlmgnen bint befci)?eben btnDen;Dtt fal Den #eberlanDtt()cn Hefer genoegb toe r en. Wp 
fulleit inDcbp-fonbcrc Defcfnpbtngen fomrt)b£ ecnigrje ftarcr bjurljtcn bernalen* &i\ fuHcn top 
rot De l©ateren/bte Dooj^rDerlanD loopen/ comen : Öoe-toel topmet Bertio cnDe Den tlepnen 
Atlas fommiglje geeme op bare epgtjene plaetfe fouöen (lellen, j 

;©e ftebieren Die Doo? De UanDoutoen loopen 3ijn upter-maten frftoon cnDc groot/ onfrer De 
toelcfce bijf De groot(te/enDc aio Conmgrjrn banbe anbere$ijn: te toeten/De Rhijn,Dc Maes,De 
Scheidere Lcyc cnDe De Eems,bie top metten co;t|tcn beftinpben fttllen. 

3£é Rijn t$ D'opperfre öcbiere/ Dte met ^tjn bcttighrpb Deel ^jobïneren en Hanfcf Itiftinft rn 
bnuljtbarr maect/alfo bannen met reeljt ban fjem marl) ftlnpbé/ 'tgeen Dionifius banDen Nijl 

bCrbaclDC, Tkn Rhijn t bovm gaer de Waters al gnelijcke 

Ster vruchti£h-htrlick maedt'tLand met zijns Waters flijeke, 

% 5 m 



£7© Bcfcfaryvinghevande Nederlanden. 

$p comtmet ttoee Jontepnen/bepbe eenen nacm bjagéde/ upt eenen floogen 35e rgf) tioo^t/ 
fctó Ptolomaïus enbe anDerc oube ^cljjpbero Adula noemen; be nieubje ¥oghel*j)(p uiojbct nu 
ben 25ergrj Dan S.Gothaut gljeuaemt:upt uKlcHen(fict) bene enbe mnd |trerKenbe)ooca ipjup»> 
ten be Rhofne,Tefin enbe Rus : aljoo dat int begrijp ban tf)ien S'altaenfctje mplen/ bier be 
Jaermaertfte aebieten op - romrn/oacr betfcljepbene ijoexhen beg HDcrelDjat mebe begoren udoj* 
fcem ©en Rhijn loopt boojtg met befe tbiee ƒ ontepnen enbe boegut bie ar tjter nae t'faemcn/ 
tier mplen boben be ©ifTcbopIijcne ftabt chur , baer ftp ban booj bercrpgljen ban meer Wa* 
terg/begint booj be fetjepen bequaem te töOjben.Ban bar r loopt |)p ban UoojtjS/fonber eenigr) 
letfel/boo? fye t Lemaniiche #fêepj/of Coftcnzn' %,ti, tot be engte enbe ftecntot3en ban «Duptf' 
lanb/baer [jp booj ü)o£ftelt/met bc öebieren ban be Ntccar,be Meyn, baer nae beMofclle bp 
Coblentz bergroot. ï£oo£ bp Colen pafTecrcnbe/ üjojb l)p ten laetften aen'tbeginfel ban onbt 
Batavia(tijclcfce plactfe nu «Sleefiö i$/toermaerb boo?'t oude Cafïeei Lobeth,enbe Ijet ^Tol-ïjitpjS) 
mtUieen gfjcdeelt/fo bat Ijet eene beci nocf) ben namebanben Rhijn bcljoubcnbe/nae Arnhem, 
\Vagheninghen,Renen enbeWijckte Dueiftedcn tjloepet:al-bJaet ban be Leck(eenen arm ban 
öen Rliijn,alfoo göeuaemt/ a!# een upt-Iech bati befe bermaerbe &ebiere) begint. <©en Rhijn 
tuojbet met groot ongneltjrh bnnbe boo£fcl)?tbcne Ltcke ban rjaere (hoornen berooft : mant 
loopenbe nae Vtrechi, Woerden enbe Leyden, is typ traeglj/ cnbcguaüiruijueetbigh bennaem 
ban eene Öebtcre. l£p tjs gantfef) engtje op fommigtje plactfc n; baer en boben mo jb ijp banbc 
«©upnen tixht Zanb-bergljenbp <CatroiKR berbmekt cnbeberarrjt / foo bat f)p tot $pnen ouben 
tipt-gang niet en tan romen*, mar r bipbeube al-baer met eenen frljanbeliKfcé nacm ban't Mal- 
le gat berfhcfet/laetbeoubefjeerlrjtürjcpbacnbrLecke, bic met eenen bwjbben enbe tupmen 
ftroom inbe Menuwcn bp Crimpvm balt/enbe Jjaer UDntcrcn boojtja booj-lp Doidrcciu^rsct 
be Mats grjemengt/inbe groote %tt gietet. 

3&e Maes fpnipt upt btn 23ergf) Vogcfus,aenbe palen bant Hanb ban Langres,en ncè*t Daré 
taop uae S\Tïbam,al-Ujaa: fp ucguaem ko^d tot bc toaMjpafTeertfcoojtia döoj Veidunvnbe 

comt 



Befchryvinghe vande Nederlanden.* tf'i 

fdlttt tot Mofon en Mafieres ; ban baer tot Chaiiemont,Bovines,Dinant cnbc Namen, bp toele* 
6e(laOtOanDeSambreUermeecbert3DHDe/looptöcoOccrb!Q{jet; enbe grooterbooj Ludiek 
tnbc Maeftncht -.gvoctcnbc ban ter 3pbcnbe (reben ban Stochem,Maièyck,Koermondt, Venlo, 
Luyck,Grave,Ravefteyn,Megen enbe Baten burghrmcngDtbOOJtjS tjaer dateren met Öe Wael, 

eenen arm banben Rhijn,bacr norDtang peber i&ebieie tjaer naem beöout(aifoo t€planb öet 
toelcn top Oe Bommeler-weert noemen met befe ttoee öebieren becingöelt lepbt) tot Worcurn 
roe/baer De Wael(ban't walen,bat të mangbclen oDefept) 3911 wateren enbe name bertoanbcln 
be Maes,ben tptel enbe upt-gang/booj-bp Rotterdam enbe Vlaerdinghen, toe-latenbe/ 'ttoelrfi 
fp te booten aenbe Memiwe,bte oocb een ftucfe banbe Wad tg/niet gtjetoepgert en fjabbe : toant 
bp Gonehom toojb be Wacl.bant oube gcflatbt bcr Moronaeorum (bat al-bacr een fleren €a* 
fteel ftabbe/ttoelcn gfiebzoken enbe noetj met ft erefce mueren aen eeniglje eanten befet / be (jecr* 
lij riiljepb ban ouöe tpbeh betoont) be Mermwe gjienocmt: enbe nae't ontfangben banbe Leckc 
enbe ben Ifel bp Rotterdam, rrijgnt bm nacm(gbeiiicu gbefepbt 133) banbe Maes. 
<$e Schelde romt upt Picardia ,tn't Eanb ban Vermandoys , upt eenen :J5ergï) baer ootft bc 

0eb!Cten be Sommeen Sambre op-eoiné: lOOüt bOOJ Camenjck/Valenchynes, S. Amant 5 Door- 
nijc,Oudenaerden,Gendt, Dendermonde, Rupelmonde en Antwerpen,tOt Saftingen, bier tttplf 
ban Antwerpen:al-baer gelrjcn obcr-laben met baer Wattt bat fp tn neet booj bc ï&cbiercn/be 
ScarpebpS.AmantjbeLeye cfi Lieve tnGendt,beDenre bp Dcnremonde, beRupelbp Rupel- 
monde,na eê ootmoebtge cerbiebinge aenbe ïjecrirjefte coopfïabt ban Antwerpen: ciï bctiecnet 
bit «Eoopftabt eene goebe enbe bcquame i^abcn : baer nae een toepnigb boojt-gbn omen 31 jn* 
be/frljepbfp met eenen gbebrplbcn loop 25jab?anb enbe Blaenbcrenban Eeelanb : mant l)tl 
flfnrfee gbebeeltc nacr bet Supben feecrenbe/bolgftt ben l^laemfctjen t ant/enbe toc?bc t ban \yet 
BÖeburtcl en gbebag ber baren (alg Lemnius gnctupgfjet) ben Hondt gljenamet : bon toner fp 
beo? ^upb-betoelanb enbe t©alef)ere n m ben Occanum naer het <©often bcoj-gang!) bt:ibt/fö 
bat fp toeber toc-gangö tot öefeboojigbe ulactfe crpgöet, $ct refljte sDsbcelte/berlaetenDe be 

palen 



i 7 i Bcfchryvinghe vande Nederlanden. 

palen ban 35?abanb/fn 3pnen loop bol-berbenbe enbe öt oube gote of catiael fjoubenbe booj be 
«Êplauben ban ,£>rbouuJcn,< enbe met er nen gbetoelbigbrn niDe U)or (ten (hoorn burtclt tuben 
Oceanum. 3£e|e tëebicre ebbct en toloebct ntet Utix Oceamim tot tfMjenbt toe, $et uielcbe ban 
be beure(of upt-comftc)Dertiglj mplentö/be om-fceccen ber felbe baer inbegrepen 3tjnbe. 

d'Aa romtop bp Tcrru wanen,enbe loopt DOOJ S Omer,nae Grevelinghe, at-luaet |p ooell tn 
See balt/niet berre ban Die plaetfe baet bien örooté flagl)(m |)et Saer i f * 8)tufft(jen be jf ran* 
fopfen enbe s&ourgutgnonjg ghefajicbe* 

D' Eems.mt Hatrjn Amafis,f orot upt Wcftphalen,enbe pafTerébe UPRietbergh, Wart- ndorp, 
Tellicht,Rhenei , Lmgen.Mcppen, Afccndorp,ben Ootdt, fpoelt baer forticbepb met eené top* 
benmonb iube ^ee/mafeenbe boo^be ftabt Embdm cenbrquame ï^auen/al^ eê groot fltërpj. 
^>tt 31J11 be boomeemfte öebteren bant #ebe rlanb: Die ban alserlep t0ifiü)en toonber ijefcen 
riitu 3tjnbe/bit jcljoone beel ban Europa Dooj-toopen / enbe al# bolle aber?$ 'tgaatfclje Ucljaem 
booz-ftralen. 

<Be in-tooonberg ban $eberlanb 3ün fc boon/ bieebfaem/ ntet beel toomigfv toepmgft eer- 
fliengb/niet feer boobeerDigb : niet feer tot ontupi fcepb gbenegben/25iirgfrlntii/3ebigb/opcn* 
fjertigb/g^cmepmaem/bHctiDelijttt/tor alle btngljen bequacm : fommtgl)e3rjn beel tooo'.btgiy 
anbere toat frbampcr om pemant Ijet 3pne te leggen / fo Dat be #cbcrlanDer wel macö [eggen: 

Ecnen boeken can ick gheven,onghebrad. n op u bi< odr, 
En niet lachen of zijn roodt:dus en fchimpt niet op mijn leven. 
£p 3ün arbepbjaem/bebcnDtgli/glKtroutoe Dancl.baec aen bare toelbaberg /brqttaem om 
«He ronfren enbe ujctenff ïjappe 11 te leeren: baerber IDooj-ouberen Ij^ibtlegten enoe bipljeöf ti 
flaeu Tn tot ben leflen bioppel blocbg booutDe ttjoutoen $nn ff boon/eeibae r/n:aitg' ; gljefpa* 
r igb in het fnipö-noubèn: in Öw*? typben fommigbe tfoopmanfcbap 'er.be baeven cocü in bp- 
firo'ienDv fte&cn/fonbet bet albrr-mnifre nae r-be»'.cHen ban oueerbaerbepb : $oinmtgbc bril* 
ïeHfegijïenbotöïeCooy-toiouiwnbc beccfrljapppe bobenben J^anfieeb? foe&enteboe* 

ren/ 



Befchry vinghc vande Nederlanden. 



173 



tsn/op Baere rioet&bcpD moeDigb 3rjnbe: rjet inelr kt UU nip \13el fal toatljten te fc&pben, 

Steedt den vingher inde ecrdè,i uyót in wat Land dat ghy zi jr, 
Dat fy achten groot van weerde, prijft het,ofiinaeck«ftrijdt! 

XBt BeberlanDerg jijn al ober langbe toau tocgen fiaretioetHhepD m De <©ozloge bermaerf: 
toacr af Caeför in 3pnc Commentaricn gbctupgbet. 3n onfe tp&cn $nn Dat ïoo üele tnemfte 
l?epHegl)ers gbrtuaer glntoojDen/Die/alö Imutiglien met ouDe ,§oiDatenfen fkpDe romen* 
De/hebben fonDerlinglje 4i)o?Ioogfts rratht m Dr Bürgneren/ ,£>rhtppcro enDe23ocren gfDon* 
Den. ,êp 3ijn booj al gljenegOen 1 ot ï$anD-ronften cie nier fnooD enDe berarljt/ maer cörl enDe 
ghcatht wh; ïtëolien en Hintten Haken Uieben / rotifttgljc <Zapptm mafcen/ Daer fp niet allee* 
ncnaec [eiber.; mart oom 13£antitrutf^pacngtm/<£n0nelanD, enDe rjrel «europan ; jae heel 
Stftam meDe beriien. %i\ te £>rt)tlDcr-tonf:e en ijö gheen nolth upt-nemenDet : tp ?rm De brfre 
£föuficien£: gneen boltfe en onbrr-joertict meer Dr bjemDe talen.3De bermen met #lie te men* 
gen beeft cenen j&cDerlanDer Ioannes Eickius errfr gelecrr.^aer ig oualtjrh pemant in l^laen* 
Dercn/23?aba»D/^ecla D Die niet benrffeiro 3pue IBoeDrr tale/ oorh De f ranfrhe tale en fme* 
fcer : De ^rhippergvCoop-hcDen en <£r)cIeerDe tonnen ooeli De .êpaenfrfie enDe 3tai?aei frne 
fpjanc.Wel tonnen De ÏLatiiufcfte enDe fommighe De <&>?!erEtfcne ta!e. ïp>aer 3ijnDer oorfc o»iöer 
De €>f)cleerDc Dte uptnemëbe fcüel De ^cl^mtfeï)e /Cnalbetfe'je en Strabtfefte tale ronnen: f oiiDer 
betoelrhr DeujrjD-beroêDe Francifcus Raphelmgius Dr bootnaemfrr üjao: renen IBan Da^r De 
iaelicjie/<^oDe0-tïnitbt/gï>cleertliepD/ eerbaerljepD/ ;eDignept> enDe alDrrnanbe beneden (ató 
Bertrus gnrtnpgct)!)aere rnoon-plaetfe in genomen naDDen. &e.!iernarfr 45oD enDe ir.pnc 0$n<» 
Der ben ten fonöcrlingnc aen ncm enDe ;ijn gantfrhe ghcflarfjte bcrbonDcn : ^pne enDe 3pneS 
£oono DcoDt beb ten eerrh^ö Derrlntö brtorenet ] 

3ck fonDe iner ban De fdolprie of 6egec ringe Der Hr Dr rlaiiben/ tic ferre mr? jfcet grepiefen/ 
toat bp-boegïicn/ Dan binDe beft mpt Den <& 'jelccrDen Eerrio hen Hcfet nae Guicciardim te üjp- 
fen, tyitt fouöe ith 00c ban De UwtDisDepD Der jSebettauDföe fpjaUe en banDe nieu qcr?ntprré 

Dirijt-roiifie 



174 Befchryvinghe vande Nederlanden, ■■■ 

bic[)t-f onfïe wat fctfêpben/ ban bit tojt begrijp en laet fulrr met toe, <3Tot beflupt btr $ebet" 
ianben in't gfremeen (aio" De ƒ ranfetje bicljtcr $rjn t^anclirrjrH beeft gbebaen) fal tcU een top. 
ïacyt tot lof Der ftcDet LinDen fïellen/foo bet fonber arbepD upt De peimc looget. 
Soo ick-den Luft-hof (choon op Aerden wilde foecken, 

lek f oude nerghens gaen dan in het Nederland. 
Soo ick dien Sampfon fterek begeerde vol vcrcloceken, 

lek foude op ons volck gaen wyfèn met de handt; 
Soo ick Suiannam (choon te fien beluftet ware, 

lek foade maer eens fien op ons Goddinnen al; 
Soo Wijf heyd endc Schat ick wilde fien ie gare 
By eenen Salomon,ick quaem in't Nf derdal: 
LuftjSerdejSchoonheyd reyn,de Wijfheyd,Schat voi machte, 

Die zijn hier over hoop door Godes Seghen fèer, 
Voorwaer het Nederland ick wonder hooghc achte, 
Niet door mijn dichtes iofj.maer door haer eygheneer. 



Befchryvinghe van t Bifdom van Ludiek. 

H— et 25if bom tan Ludiek tg bepaelt fat #oojben cnbe in't Ktëefren metfjet^ertoojj* 
Dom ban 25jabanb, in'c «©ofien ceiifbeeio met bc JBafe/eenf beetë met fret ^ertoaö' 
Dom ban Limborgh ,enbe 't^aeffcfjap ban $amen ; toeft een feer goeDe enbe UjcI 
ö!)ematigöDe Uucöttöet UanD té in Coojcn en anbere titanen feer tyurfttfcaer enDe 
bermauelrjtu ; t^aeüJ&t oocn ïl3rjn/DotD t»te UjepnigD fa Deeft : Ijttft IPlcpfcö enDe Wiftlj/ ooc& 

ï©ilft 



t'Bifdom van Ludiek. 




Tcoïïïenïïs 
I Diocccfis 



J7<s Befdiryvinghe van't Bifóom van Ludiek. 

Witot ban alberBanbe T©ilbt/goeD enbe oberbloebigö- tytt i# begaeft met btle HBpnm ban't 
befte $Jfer Aïloot/enöe oocu <£oubt.<©p centgc plaetfen ficcft bet bequame l&ergen om $ilaba* 
(tec enöe jiBarbci -(teeuen upt te Dalen : ïjtcr en boben toe! ötcpe putten enöe boien / bacr niet 
UJonöerlncüeu aruenö enbe onfcggeltjcUe mor Pte/ oocS niet fonber groot gbebae r ban't kben/ 
een geuacjte ban (Veen upt-gebolben\DOjD/tJiebequaemi0ombup^teinaiien/GÖ s, 'üfU atè bie 
tn't èzaeflcbap ban Namen enöe Henegouwe gebonöé ü)o?Det: borö be ^teen-coun ban Lu- 
diclc 3ön be bequaemfte enöe in grooter menfg])te ; ober fulct beljalben'tgeentot beboet banbe 
gantfefje |tabt gebnipcUt UJOjDCtbjelch niet toepnigh io)foo inojöenbcr notb jaerlijtr (boegoe* 
jöen roop fp 3ijn) booi nonöerö bupfenb3Pueaten(jae nocb meer)inanbere ÏLanbfrbappcn ge* 
fonben. |Ben gnebntpeatbc «Coien gtjeltjck ben Curf bet io een fteenac[)ttgtie matei te / maec 
b|0|cö/licbt/enbe upter-maten f inert ontfoncut ban langer Ijanbt/ maer eeug ontftefeen 3ón* 
begeeft een craebtige bitte/bie met HDater bermeerbert tooib, enbe met <©üe berminöert, %e 
3Lupcnenaer$ 3ön ÏSttfom gevuoon tefeggben/ bat baer3Lanbbobcn ^nbere Uanben booten 
ijs/bjoobt bebbenbe beter banbjooöt/pfer barber ban pier/ enbe bupjbeerer ban bupj* 

<Sntrent beftabt ban Ludiek ;rjnbcfe€olcn eerft gebonben m* ^faer u 9S / glielijcn-men 
fept/ban eenen bemoeiing ^ett0 een gelucfeign Haub/ met alberlrp nooteuidie btrigé tot ben 
luft toe begaeft/alfoo't ooclt baerom gfjemeeneltjcB oct #arabrj£ banbe43l)eefte!tjcBÏ)cpb gfje? 
Ijeftentoojib. 

ïohan Mandeviel.een «Engclö-man/iHibbcr enbe bermaerb 3£octoo? tnbe 5f©ebetpnen/beb* 
benbe beel fonberlinge repfen afgelepb(gelijcu upt tfjn febjiften genoegb betont iö) ferbe bat fjp 
niet en ïjaDbe gebonbè* eenigb Haubfcbap in gefoiitbcpb Der Hocbt/ bnicbten bant Hcrbrijcb/ 
geïegeut&epö enbe anbere ontalücfee nabe n/betffifenapf met r oc grootc bjpbepb/ bat ncm be> 
ter bebaegftbe ban 'tHaitb ban Ludiek ; roilöe baeromnae ober-grooten arbepb enbe morpte 
oor n b jebclieu ruften binnen be flaot Ludiek, baer b'pbenbe ai bm oberigeu tijb 3P»t0 letoenjf/ 
tot bat bem be boobt in't fjaer 1 3 7 z ban fjet 1©erelDfföe ifcyt beroofbe* 

SDit 






Bcfchryvinghc van't Bifdom van Ludiek, 177 

TDft 55 fb om geeft mi ter trjb 01 , oer fiew titel Hanben/ € aft clen, «Bojpen en be oor £anb* 
feiiappen met fiooge ticertirt»l)ipö:inbm eet fïc/bobeu bé onbf fïaet ban't 2&i| Dom/ 'tï)ert ogl> 
fcom ban Buillon,'tJBaro.utfat ban Fianchimont , bc <©jacffrljappen ban Loots enbe Haf pen- 
gouw-, uionberlrjr fee Deel I3ai oenen/enbe oot Deel rijene Slbbpen: alfo bat onber bé geelen fïaet 
ban't ianb tot iBaeflrtcïU gerefeent tooien 14. bcmiietbc fïeben/tc toeten/Ludiek of Luyck, 
BuillonjFranchimondtaLootZjBorckworm^ongrtn^oc'ijAffeit^inant, Mafeyck, Stockera, 
Billem > S.Truden,Tuin,Vilct,Varcn,Beriiighe,Herck,Bree,Per J Hamonr, Sinri,FofTe,en Coui- 
ne,ett boben bten noeg btipfenD bijf gonberb «©ojpen/ met 'STojcn-bjagenbe ïtercfeen bcreterr, 

^e i^oof D-fïabt batrt 23tf bom/be fïabt ban Ludiek oft Liege, i# alfo genoemt/of ban Le- 

£io,'tUïcIcli eenen feheren Ijocp bolcr betepenent bpbe öomepnen/ of ban een clepn Öebicrfeen 
,cgia,bat ontrent be fïabt tnbe jlföafe balt: fp 10 gebout/gclncu fommige feggen/bp Ambiorix. 
hitCxfan ooth bekent ijö gettieeft; of/ gïjeltjcR aubere feggen/ ban S Hubertus ban Aquitania, 
ö'eerfïe 2&nTcgop/biemaer een tlepn bomaen binbenbe / geeft Ijet felfbeoin be$ gelegentgepbg 
toille/ben naem ban een fïabt boen tyagen-, ir act en heeft bet met ban nfeu$ gebout. 3T>r olie* 
ïertgentgepb ban be fïabt 10 fonberlinge goeb/tn een lufïigg bal/ tuficgen googge Bergen/aenbe 
bèrmaerbe tVbierc be Jtëaeg/bie booj be fïabt met eenen arm loopenbe/beel betuoonbe eplan* 
beften** maeent [3&en ombangg bei fïabt iiö bau bier gtaliaenftije mplen ; fcocïi fp begrijpt 
fommige bergen enbe balen : geeft beel fegoone jfontepnen/fcobat mbelegtipfen ttreeof bne 
;ƒ ontepnen 3mw j ^et^alepffn/^upfen/Éete&en/Cioofïei^?!)!! binnen Ludiek upt-nemenbe 
jjeerlijcK/bobj berittbom ber 4$gecfïeIicRf)ept en eenen langen bjebe Uicnberitjrfun bergeben, 
3£e tnbjoonbrrö 5rjnb)elbareube/enbe lepben een bjolricfe leben / 3ijn groot ban berftanb enbe 
tnoebt/bennaé tot alle fafcen; macr fp 3tjn oploopcnbe/umfel en quaet op be tyembelingrt: -gc# 
negen tot toellufïen en leöfgftepb; bie(fonber rtopfel)eene iBocbcr ban alle boof geben ijo- $are 
fp^aecfe te toerfcójbên H&alfclv e n gualijcb om iicrfïaen:3P 3511 bjocm ter bapenen maer al te 
fjaefïtgg enbe b|aiiDtglj om beesten •, toaer booj fp bicfcbJila in berUjarnitfcge tomen, 

M 3» 






I 



$ 7 t Befchryvinghc van'tBifdom van Ludiek. 

Sn befe ffabt $gn acijt «fcollegien ban tüfto CanonicFien; boel) bic ban S.Lambcrts HertKe 
3Ön töel be inaet)tigbfle. ^aet «Collcgte (gljefticrjt bp ben bGOj-noemben S.Hubcnus , cnbe be* 
befïigbt bp ben #au0) gfjetyupent gr ootc autnontept inbe regeermge bant Hanb : net gant* 
fetje aöif bom en ontfangtjt ntemant booj CanomcR / ban bte ^bel ban blocbe rs , oft anber$ 
ëoctojof Etccntiact.^ocft 5rjn binnen Lucikk 1 1 $aroe|)t-ÈieriHtnenfceniferanbere <£ape!< 
len/èobiMnipfen/€loofrer0/etc.;§>oo bat bc fjtaliaenfr fje #oeet Perrarcha niet reritt gefcfjje* 
ben beeft: Vidi Leodium infigncm Clero locum, bat ijs: itb bebbe Ludiek gcficn een bennet* 
bc plaetg booj bc <&örcfretgckncpb, Ctoce cnbe bertign flmbacïjten fjebben groot feggfjm 
inbe regeer mojje bet Itaöt foo bat gfjeen <@^bonnanticn en mogljcn gemactbt tooien fonbet 
fjaer toe-ftemmen cnbe berlof . 

^oe-toel nw befe fiabt ban Ludiek cene rijtfec fiabt \$i foo en toont fp anbcris gfjeen teetfien 
ban onberbanigècpb/ban bat fp gchouben té op te béngen cenen tlcpncn ijoop bolrr / of ren \* 

?\t fomme gelbtg alg be tfcepfer ter (©ojlogbe gaet tegbenja bcn^Durcfe: boojtjö ygn fp ben 35if» 
eliop m't 4&ccfiehïr&e müt nvt iBcrelDltch e onberbanigb : tuelcne onberbanigfjepb notntanö 
bepaelb ij* met een groote b^Pbepb/ bte in &tljepenen/ 2&ojgbe-meefteren enbc anbere JB agt* 
praten befiaet: foo bat bareregeeringbe fcitiec eene fiepubltjrfte i$. 3|n't 45nceftelgcUe appel* 
Ieren be tn-bioonberg tot 4Tolen: intl&erelbltjcBetot £>pter$.€o:ttom/befe fiabt tnerb ober 
al gefiouben booj cene ber bermaerbfie fïebcn in Uerfienrtjf ft-, foo [jeeft be natucr eixtit oocu bc 
fesfienbigfcepb ber menfefjenfiaer alle gor beren toc-gbefcfjitfit, 

©e fiabt ban Tongn-n,ïrtc nac LuHick,omfjaer outfjepbiö üjille/toel be ttueebe plaef ömarf) 
fcouben/lijtfit bnemnlen bairtc booïf5.0oofb-flabt / en*>e ia gelegen op be i5ebiere kckd,öja* 
gfjcntoebrn namc/göefjclt Munfterus fcr?jrjft(()o:-ujd a 'ütu wm\ ouberen Gcfpio 'gupt^e^ 
ben)ban een bo t*t ui 35uptfcrj!a r tö / Tiingii gnenaemt: net toaölrrtii^jtf f ene groofp fla^t/e» be 
bet l^oofö ban bcel anbere Uanben: p atfi oorft ben lÖ^ffiortUr' ?en ftoe! tt f;oubc7 af je eerfï tot 
Bet «tëïjcloobe Boet omrn ;y nbe/bie baer na tot M.u ftriclit cnbe boojtjs tot Ludiek cöefielbt f o. 

3Dco$ 



Bcfchryvinghcvan'tBifdom van Ludiek. ijf 

«©003 befe oojfa6e i$ be ijeerlgchfjepb ban hongeren feer bermmdert/tertog! ootfc At tiIa,«To* 
tittig Der gunnen/met de fêooniianjs op bericlKpoen tpbeutjacr tojeetïjepb aen befe flabt niet 
Gefpaert en jjebben: baerom en toojb fp nu niet ban booj eene fcüooti-plaetg tan <èl)cf (ï*lt>Ke 
liebm gcacfit/bic te booten nut bceloi omngen/alo eeue tjeei bene idnnrefTe onber be Gallos en 
3Dupttci>cn gloneug toao. 3E>e ruüjpncn en beiballcueplactfen/bupten en binnen be flabt gele* 
Ben/getupgen fukr feer toel/eii boomemelncn eene gccaflibe jtraet/ bie ban hongeren tot pa* 
rijp ioopt/met eentoonberlijcue enbe onbeüippelnrHcmocptc op-gemaeclit/ fo M be gemeen* 
te- bte fulcn toeren niet en can ober-toegcn)metnct be felbige ftrate banbeu ©upbel gemaer Kt 
te 3yn/tn bne bagen en bne nacljten.3Dan ïjtt 10 beter te geiooben bat be i&omrpnen/ bie tn befe 
Hanben fjaer garmfoenen È)abben/fulch een (ïhcb nebben toillen bol-maiien/om jiaer bclr niet 
lebtgl) te gouben: bepbe be 3pben banbe ftrate toaeren ilcI eer met muereu befet/bie be ƒ ran* 
fopfenchaufTée noemen: be toegen ban Peru(bjaer ober menfir!) fo fcere berujoubertjicfjpnen 

Jjter met toel toat geltjrHemjTe te Debben.23obcn bcfe antitntuept/ 10 uocï) binnen Cougrren te 
ïen een oubt ^empclften ben flfgob Herculi toe-geepgent/of Mmervae, fo fommigc toilten:gt>* 
Itjcfe not& op nupben bp een beelb/ bat tube muer flaet bautsen bco?f5 tempel / blrjcueu mach: 
'ttoeleh noeïjtang meer fcnrjnt een beeft te $rjn ban Medufa,al0 Ortelws fttypbet. 

ontrent ^ongöeren tótllen fommige bat be jfontcpnfoube 3nn baer PJimus foo bce! gec btf 
af fepb/in srjn 25oec6en banbe natuerlicne ^iftone-.toieno tooo^bcn in onfe jüeberlanbfr(?c fa* 
lealbU0 lupben:Tongcren,eeiie{tadt in Gjülia, heeft eene uyt-ncmendé Fonteyne,mei vctl'bob- 
belendmypcnde.van Yfèrachtighe fmaeck, 'twelck niet dan in't lef] vanden dronck vernomen 
word, Deié Fonteyn fuyvert de iichamen^fSrjaeghtdc derdcn-dacghlchc cortfln, en de gebre- 
ken van't graveel; dit felfde Water word onclacr aen't vuyr gefteld zijnde,endc ten laetften wor- 
det roodt.<Daer toojb norD getoefen eene feaerc ƒ ontepnr ontret Congercn/ onclacr ba V£>a> 
ter/baer be bco^f$.crac|)té/bp Plinio berfjaclt/ren fcuben blijf her. ÏDocij Guicciardinui meent 
tatfe niet bp ^ongeren/maer bp £>pa/bgf mplen ban Ludiek fcub; 5911 •> batr bcc?tot.cr berl 

Jtë ^ slcioijbe 



, g Befchryvinghe van*t Bifdom van Ludiek. 

nhefonbettëaterettbemoeft toO£öett/mtDcr ujelcfeen De pnwipaelfie Sauvauer genaemt fc/ge* 
tenerttra eenenl$oogen:©erg0/gbc1'onbt tooo? De DerDen-Dacgnp roHTen/bJater-tttïJ)t/grabeei/ 
DetccenDcco2tfe/enDcmecranDet:epön^ c ^f^ fll " n/ ^ ebbei)öe 00cft «nfmacc& Die nieten 
trec&toü'tffer Danin't lef* banDen Djoncü/'tttielcö Doo>^erar[}tig£ejl©pnenromt / Daer Defe 
^ontepnDooitoout/DetUjeicliefp genieën ïieeftmct tpmiacnftte Vbattv. 3Defe ;fontepn 
is ujónDerlticben ml beuent Doo? De ganrff Ije itëerelb/ ré altoos Dalr ober eene toe-o!ticI)t ge* 
toeeftbanbeelfiecliemcnfctjen v Dan De tracht uan bit ï©ater!jS(göeUjcU-imn fepDt) nu fcer 
toeraaen/enbe en tooiD niet meet* foo jfêeDeriïrael gr i)oubcn: Dat can 3011 Doo^ eenigöe bsranDe* 
ringöe banDen tijD Die aüe Ding&en becfet/g&elncfe D'eremyeiengöenoegt) betoonen/ foo Dat bet 
felf oe niet en is te betluonDerein \ V 

3EnDereftebenbant25ifDomi)an^uptfien3önfoo betmaerb met meteenige fonDerïjcpb 
enDe Daeromme en m fp ïjier int bpfonDec met te beft lj?pbem ^oci) ftaet niet te bergbeten/ 
Dat eeti Deel ban Dit ÜanD eettöDiö Eburonia i$ gbenaemt gbetoeeft/ beujcont jijnbebp een out 
bolt» Eburones gbenaemt/ gbelntfeDatnotf) eenigbftngbpeenouDrölartfHen/een mple ban 
Ludiek ^EbLiicglienaemt)blocbt-,alioooocK&Truden (een ftebefeen ban bit ©ifbom) eene 
piaeto gïjewft i$ banbe Ccntrones , bokfc Daer C*foi ootfe tn jpne «tommentarien af bet> 
maent* 









fet 




'tGraeffehap van Namen. 



I8i 




'Icctt%euU 




™ . - -&TWz_s ...£ * ',„ "■ƒ••-. ■•Tbourate 



K*&*** 




Craitne 



^.karnoy 

- v""& 
Jonen 




'onmulr y'''^^MerJorp-/ jL £y 

^f/V k LemaLl „ ± Yn *'--.^T Ver, „ 






Namur 




■^1>eue V-^ 



l -%k 



tyiumcon— 



WL^hittiev 



': <SUuf 



Zfh 



ayc 



'IQ 






Jt> 3 



>-\*av? ^S^/ 




/'Parc 



i:"*-^ 



Lüjnen 
itrulwpane 



t 



/ 



burgi Dn 



1 82 Bcfchryvinghc van't Graeffchap van Namen. 

H<£t «^aeffcïïap ban j&arncn w ghelegfjen tuftc^en :0jabanb/ ^enegoubjie/ enbe fjet 
23if Dom ban Hupca:#et té een cfepn fümbfefjap feer 2&crg!j-afbtigf) ,maer noen* 
rang feer fcljoon enbe tufttgf), ï|et tè bolcfi-rncft, ;©e Hotï)t tg matig) enbe gefonbt: 
beï©atet0^ifrö-rgcB: onber betoelt&ebe Mafeenbe Sambrebe boo^neemftesvjn* 
^i'ec 3tjn fp^ingöenbe J*ontepnen : ^tec 31111 2&oflcl)enniet Hecijo tot bermaecu; maer oocn ter 
fjacfjt tuel met üjtlb-bang ncrfïen-, maec onber liet 23ofr li ban Marlaigne tiet boo jneemjle is. 
#et jjeeft coca JBpnen ban $fer enbe Sloot: ;§>teen-putten baer ber|cflepbene geflaebten ban 
(reenen upt-gejjoumen toojben; mate boojnemeujtfe ftoartacötigc JBarber-fïeenenAuaer af 
fce fommige oocn feer nae ben Slafptè ttec&en. 9]n bit ^a? ffeftap 3tjn bier bemuerbe (teben/ 
tt Ujeten/Namen,Bovincs,Charlemondt enbe Valencourt. l^ct 'ghetal ber «Domen fë fyonbertj 
ttaee en bertigf), (aliö berrius enbe ben clepnen Atlas getnpgen) §iec 3rjn bcel Ifibbpcn. «Be re* 
geeringe beftaet in <©5ee(teIncHe/ <£bele enbe ^oofben bet fïeben/ bet Ujelcne ben (taet ber befte 
tö.Ban ben name ber flebe Namen laten tap anbere toarrentfommige meenen bat f)p ban bm 
3Cfgob Navus tornt/bit booj Chnfti geboomte Oracula of berbojgene bingen fpjarê ;maet aia 
bat eeutoige 23eelb be$ ©iberiö aijs groote iBebecnn op ber herben i& göecomen /om bat Ijier 
ben grooten crancaen lagb/fooio a! bit «Dupbeirpr(bjant be 4&oben ber ^epbmen3Ön «®up* 
beien) a!js eenen roocö berbtoeenen/ alle Oracula bebben op-gne!)ouben; 
Als wanneer de Sonne fchynet.vlieden moet de Huyitcrnis, 
Soo oocfc al 'tghefpoock verdwynet,datr God's Soonde Sonne is. 
«De ftabt io gelegen tufJTcben tuiee 25ergf)en/op be flituber 3pbe banbe Maes , alfo be Sambre 
aooz be ftabt loopt/bte oor» ban tnbe Maes unit. &r tycft ban oubtp be beerltjcnfiepb ban een 
^aeffcnap/enbe al-baer Uïojb ben ^ooinaalen 0acb gebouben bit tot Mechelen appelleert* 
<De inbjoonberjef jrjn cloecft ter <8ojloo,e/enbe baren t&nWe toc-ge&aen-, fpjeneu nu gijetynheu 
JPranfono; «in beleeft/^bel ban manteren/enbe onber beien ban goebf geflatfite/ boe-toelbat 
(nae't fc&jptom öan Guicciardinus)upt bafrarbpen be gtoote familten mee fl beftaen. 

Bovines 



Bcfchry vinghe van*t G racffchap van Namen? i s j 

Bovines lept» op t>e flinrlter 3pbe banöe Macs,toajö et rnjöö mei bemoont / maet lepb nu fect 
Gljerutneert enDe Dooj <©d^lOQC üerU)Offï.[ ( £>r t$ io bet bjeber bcgoft op te nrf)ten j 

chariemont.bp Caroluis be bnfDe getimmert/tegben De ƒ ranfopfen/tepb op eenen 25ergft/ 
flibe üjojd fïertH gljeuoubetu 

Valcncourr ip een proper ftebefeem Boojtjö & bit 4&jaeffc&ap onbet Philippus Bonus, ^er« 
togi)e uan Bourgmigien, enbe <&;abe ban l|ollanb/bpDe anbete beerlijcfeöeben geeomen ; Die ttt 
be|e j&eberlanben baer naeaent öupjj ban<©o(ïenri}CHbet:ballen3tjn» 



Bcfchry vinghe van Lutzcmburgh. 

LVtzemburgh beeft bc naine ban be tooo^ucemfïe flabt beg ^ertognböjsj/ Lutzemburgli 
gefjeeten: ban ban fcu aet bete naem comt/tfelfbe üiojb booj onfefeer gebouben/ten fp oe 
ftebiere Elzajn't llatijn Alifunfia, ben name gegeben beeft ban Elzemburgh,enbe foo 
uoojtp Lutz< mburgh/tvuelfb niet ongbelooflich en 10. 
«Dit UanDfc&ap b?e ft ü/t jaoojben 'tUanb ban Hubtr ü/enbe 'ME^aefffpap ban $amen int 
STimben Lorraynen,tn't <©often be Mofdle,met bet 25if bom ban Crter/ en aen't X®t fïen eenfs 
beeltf be Mafe,enbe eenf beetë fjet Bofrf) ban Ardennc. 3&e Hnnboutoe 10 beel 2&etgljac[)tigf) 
cnbe J5ofcftatbtigb/alfoo't bennaeibe enbe unjt-tfiernenbe 2&ofc(j ban Arden ne boer ontrf t/ 
cnbe oocb tn/gelegen i0.3Dofn Lutzemburgh beeft niet te min eene facbte Hocnt/té bacr obec 
«ooefi b^utbtbaer: be 2&nfTf ben toojben baegljliif r af-ge boutnen/ enbe tot goeb Cojen-lanb ge# 
maetKt:öet begrtipt zo fïeben/enbe 1 1 69 Domen. [#rt beeft feben «tëjaeffebappen onber Dem. 
lD:cl ^rerlijchbcocn We\thtt Abelen mcci' inat&tö ober be onberbané bebbeu/ban bele boo} 
tycl jfcbecfaub Jjebbeit j 

4 Lutzcmbugh 






iS+ Befehryvinghc van Lutzemburgh. 

Lutzemburgh iê de $|00fD-|ïa0t/up Ptuloma-o Augutta Romanduorum t$e||eeten : lepb 08 
eene ongelrjcfce plactfe: fp is bergÈjacljtigij ober d'eene jpoe/ende Ijeel plat op den anderen rant; 
fecrft ftijoone fccrcKcn en loei g§ebouö£ hupfeit ï?ct iö de a.oon-plaetje Danoen {diobhinalen 
ffiaebt aioaet/inde bielclie gyeptept fcuo;0 in ^oogljduptfcrje ende irranfopfefye tale, nat Dat de 
ulaetfen ban't $ertog loom ne gelegen 3ün(aeu-gefieu beel (leden ende deinen de ^oogöbnpt» 1 
ff IK taie geb^upcHen/gelncii-tnen binnen de ftadtban Lutzemburgh fe ifö/ Arlon, Rodemarck, 
Tionvilk,ende andere doet: daer tegeng binnen Iuoys,Mommedi, Marviï ende Danviliers fpje* 
6endémujoouder0Jpranfopj$) ^andefenöaedt appellecrtmentot Jfêerljelen. ftl-ujaer de 
ft&nften tipt Ijet J)|oog§duptfch int f ranfopö odrr-gef ei loo^é. Lutzemburgh en platb inaer 
feu o5 laefjcjmp te üiefen : Guicciardmus meent dat ten tpden ban Henricus ieptimus , Ifcepfer 
taan ftaotneu 'ende 45;wef ban Lutzembureh,befe pjobiiiric tot een ^ertogi)dom foude opge# 
rcrlit 5ijn/om $vm Dceliijclifjfpb foo eenen tjoagljcrcn naem te geben. ïDarr !nrb Lutzemburgh 
fel tot allen tpden [op ^epOenfrïje topfe te fpjefeenjalö eenen 23ai ban de jpojrupne bande 
tapanden gintjet ende toeder gbefmeten/ dirfedjils berooft / ghcincn tjet felbe uici te f ten 1 o oen de 
Verbanen fmpfen ende £f oren ooctt itide ^ifïojic ban Bcliay gfjenoeclj Uiojd gftelefen. 

Arlon,ern ander (radt m dtt ^ertogOdom/fepdt op eenen ftoogben J&f vqïv ende ujao eer een 
jplaetfe daer de <©obditme Luna gebtrrt buerb: daerom Ara Luns bp de* ouden genoeitit. ©ter 
bencffewjs meené fommige/bat ineeft alle de fredé taaLutzemburelyra eemge #epdenfc[)e <èod 
fouden gfjenocmt 3ijn : te UJeten/Iuoys ban Iupiter, Soleure bau saturnus; Verton ban Venus; 
Mirvillc ban Mars; Malmedi ban Mcrcurius ; 'rttJelca foo tajemde fpcrulatie niet m tö: [J&Qtt} 
of rirt toaer io/i ate ich een ander het bonutë torfen. j 13oo:t Li on vil ie een front ter frabt ban 
Lurzernburghujojd booj eene frerr Ite plactfe gehouden : ende eme fï£)anfT? tegettf de ƒ ranfop* 
fen. ©oef) fp t0 ban de felbe iu-grjenomen/ tn't 3!arr 1 558/0 idert bclepden banden i^ertogfj 
ban <6atfe{uiacr oocU doca bleef den dmnaerdeu Petrus Suozza^taliaen/ een bande 4 jltëar* 
fc.'jalcuen ban &;anrnrijrKO 

Gravcmackrcn 



Lutzcmburgh. 




1 86 Bdèhry vinghe van Liirzeniburgh. 

Gravemackren enbeConingmackrui 31)11 frebelieWB ar: De M^iül? gjtelfgen. Echternachig 
een bermnerbeKibbpe. Baiton cktuojtb gefcoubennio be «Hoop-ft M öan't (jeeic jLaiibftian/ 
enbe lepb nae't 25ofdj ban Arden ne.<©ofR $nil Hl Lurzc mbuigft Ncuf" Ch iftt'uu,Chini,Marzcs, 
Fme,S. Vu. tëan tijcicöe ujeeber befc&pütog!)e tj5 bp Guicciaidimim, enbe tjp Oaehum ia 31311 
töepo-boetrfeen. 

5E>e innjoonberö fjebben tocnberlrjc &cn bee! bf rbne tjö moeten Ipben in bco|-leben <©ojSo* 
OÏ)ni/cnbc ootü tn Defe onfe : vin baer omn x beel nae anbere Honben gaen buoonen/ oorit bee! 
Infcen Ctngfj gljetrorneïu 25e§a!ben jjet #upg ban Lm ze mburgh (baer beel <® oojlue htiglie 
3tepfer0 upt-gntfppten 3ijn) luoibenbacrnuoocUbeei $bd lieden gljebouben bah Ijoogtyu: 
af-tamfte/btebecfj tegengDaeronDerfaten foo èeerfcï) lebrn/bat De fclbe luttel berfeljii en ban 
lïaben: Vuelcnetopfe lian jjeerfrfjen Öaec netf) fcBönt aen-gUebleben te toefen ban-be oube Gal- 
losjrit alfoo met Ijiaer bafjalen enbe firtnecten leef ben/gf)elnc6 bat Carfar toefeb^rjft. J&aer beel 
beranberingfjen ban peeren enbe pinteen / ts* bit HanDfrbap onber #ï;iIuj$ be <©oebe / l)tu 
soglje gnecomett/ende foo boo^t aen <® ojtcurgch gljeb ocg \}t bp be anbere <3>taten banbe feben- 
tïen^otxnuien. 4Jv*, 

' 11' 



Bcfchryvinghc van Hcncgouvvc. 

HEnegcawe nae*t upt-tepfen banbe 53oeeRen ban Carfar, itf eé goeb beel ban f>er land 
enbe f&obincie/bat bp ;pnen tpben banbe Nctvios,bermaetde bolr hmtiA&ic Ijaere 
^oofb-ftabt binnen Dbornick naöt*njbcto)cmntb)a5.3DttlLanb beeft bfelmriljQS (ge* 
lijrfe upt be owbe fciftonxn bltjet) ban name beranbtrt: Uoao eerft Pannoma geïjeeteu 
(foo \ap Leifabzo gtjeloobenybie mier banden 4&od Pan,fa befe llanben [eer ge*eet/ af -bjengt) 

daee 



Henegouvvc. 



1*7 




tt& BefchryvinghevanHcncgouvvc. 

öact UMI' Carbonaria oft Saltus Carbonarij ; oorh neder Picardienrenbe tetllactfletl Haunonia, 
(Haynault) gelncö fommige toillen/ üau eenen Cropaenfcljen Hanno genaemt: of/alö anbei t 
beter feggen/ban een i&esterken Hayne.bat boo| be #20bincie loopt. Wp noemen't Hcnegou- 
wc; Dat io/ t&anb ban Hayne of Hetie:\jjant Gouw beteecHent inbe 3£eeufc|e tale/ een Hanb. 

t <J5 jaeffrb ban Henegouwe io bepaelt int #oozoen met ©jabanb enbe #!aenöeren •, in [jet 
^upben met Champaigne enbe Picardia;int poften met 't^acffebap ban Namen, enbe een 
fhicii bant 2&if bom uau Ludiek -, hVt B&e|ien met be Scelde enbe e.en beel ban ïMfcij Wam* 
beren: (Uect ftcö alfo inbe langte/begrppébe bpbe ttotntigb mplen/en inbe tyttbz bp be fefltcn, 
l£et toojb befpoelt met berfcljepbene tëcbieren/alo be Sceide,be Sambre,De Tenre, enbe anbere 
minbere waterBeno;fjeeft jBepjm/ffciëbe TtëaterenenDejpontepnenin oberbloeb/iö berctett 
met fcfjoone 25oflcfjagien enjfozeeften/toaer af bc üoojneem(ie5tjn S. Amant enbe Marmoulu 

'tüanD \$ obccbloeDtgb in luftige öoben en bette uiepben/bequaS booj be 23eefien/ bol met 
fcfjoone Jfrupt-boomen/enbobé al bjucljtbaecm goeb Co mi: bet ïjeeft baer beneffeng op beel 
plactfcn fcöoone JBpneu ban goeb fïfer en Hoot/ooc Bergen om fcfjoone (ïeenen upt te balen/ 
baer be fjupfen eil be fepultuten ban groote peeren toonberüc mebe berciert üJO£bé.<©e freen- 
f oleu moiüé ooc mebe bier gebonben ; maer met fo goeb aio tn'tUanb ban Ludiek ; en tjebbé 
fterröer reucue. [l©elcfcen reueft (op bat it bat m*t boojbp gaen fcgge) al£ oocfe banbe 23oTttJ- 
tolen/luoibet met ^out berbjeben : toaec af ghp Lemnium moogfjt lefen. j Witt en ttomttgf) 
lïemiierbè flcben toojben in Henegouwen gbetelt/namentlpcfe. 

* Bergen ,int I©al|cfi Mons, om DM fjet op een clepn 23crgbf fcen gïjclegen tjö / aenbc &ebicre 
Trovii.!e,eene fteiene (labt/barr greoten fjauöel iö ban .êaeren: fa tö oorïi tori rer ban Cirolo 
M.igno be $oofb-ftabt ban Hei .t «ouwe gïjemar ciit/fliDc eocu bpfonber met bc bcerlncUijcpö 
feant 45iaefff fjap uooifien/bacr bc4^aben ban Bergen m gefeeut J0n getoeefï, tot Dat bie toe* 
Der op-ghenomeu Ijebben ben tptel ban 43zaben ban Henegouwe. 

VaieDchien5,certtjö0 een cafteel: Uit l©a!fc & Val de Cignes ge&eeté/ bat tfi/fyt bal ba £>toa> 

nen/ 



BcIch-rvvSngtie van Henegouwe. 1 89 

tten/om ftattet m eÊleegfjte gelcgé toajs bacr Deel j&tuané gefté tuoj&ê.'ï^t fg feite toel betuoö? 
te en ftcrciie plaetfe/met niche mtooonberg terfté/bie tot b§ CoopDanbei gcnegêVgrootr tjan* 
tel b?pbê:3p en jijn te antête bectè ba Henegouwe niet onbe tujojpé/maer fjebWbe fapfonöcrc 
|jeerlirl)epD/en teruolgé bappeUi tot Berge niet/baerbéfMtmaalf fiaet tjs/maet te Mechelé. 

ontrent een mple tan Vaknchicns tja te frtjoone ftbbpc tan Vicoigne^aer eene uptnemen' 
teBibliotheca,of BoetH-tamer tiö/berfien met albcrljanbeS&octHen, 

Bouchain gelegen af nte Unieker 3pte tante Scdde, tufTcïjen Vaknchiens enöe Camerick ? f$ 
fcermaert aljaf te ï|ooft-fratt tan j r<0jaefftjiap tan Ooffcrvam : tante Oofter Gothen, aifoo 
m naemt/ tie in tefc piaeto ftare tnoon-plactfe tietben getjabt . 3Dtt «tëjaefftjjap (op tat uup tat 
m't boojtp gaen feggen)!js \nel eer getoeeft aent öupjö tan Borrelen in ^eelanb tooj Philippus 
Bonis,tte tat aen ^eere Franck van Borfe!en,toen getroute IBan tan %ou rscoba,45^atm* 
fit tan ï|o!lant/J)«ft laten tolgen/gljelörn tt f ollantfcöe Crontjtfcen termelten. 

Quefnoy t$ een foet frebefcen: LanHrecy,tetmaert tooj't belegf) tanCaroIujö bebtjfbe/baer 
fiooj geQagen/m't Saa 1 54 ?. Aveihcs,Gimay,baer te $errogt) tan flrftnot f^tnte tan Chi- 
may af gj)enaeint toojb: enbenanneeningftetan Guicciardijn,oegeboonMïaottanIanFiof- 
farr^iftojp-fr tjjpter ter J^anfopfcn: Marienborgh,alfoo gfjenaemt tan Maria, Coningftfnne 
tan éongaiien. SDefe ftatt 10 wt tiercant gelegcn/en bptaniö ontirtnüjtfe/otn te ftertïie 35ol- 
toerenrn taer fp mete tcfet i$: Phi\ippe-viüe,oorfe. een fterr he plaetfe na ten Coning Philippus 
genoemt: Beaumont,op eeneuftt}oonen2&er2& gc!egen(toaer aften naint tornt) toebe|;co,:erj* 
te ten ^ertogïj tan fliftnot. 

Mabuge,ecu ftcbrfaentot ten pantel genegen: Kivais ? BeIgïum Carfaris,Of BaganumjOf Baga- 
cum Ptnjomaei, ig i ene otibe ff act naer noen eenige 4fct tquit tptf toojbc getonDé: aifoacr oorö 
op te roarct eene (tcent colomnt aeffe" tonnb/baer banbe tr.üjoonberé gefepb fco^tê fcacr f<r ghi 
te Rtml be berma* n totgf" na Gaïlien birfpjept met eene ; < i oogen en reeïjten loopzot Bru- 
Bechiides te fe fïraten fottëe fcebten boen wanen \nop genutnt/ tnbe tacrem nerfe gr>ljee:rn 

Chemins 



1 oo Befchry vinghe va n Henegou we. 

Chemins de Brunchault ; t)et të te bettoonbecen bat tte toegeti Dooget jijn ban b'aen-ffggenbe 
Hanben ban ter 5PbÊ/bat fp nae bc uctmaeröfte (ïeöen m tëjanct rjca |ttccUe7 bat |p met hipt/ 
bic norötansS ittoè gebuet-lauoen niet gebonben tooi jeu/uefet 3ün; lbo Dat peniant fouöe mo* 
gen oenene bat öte ftecné upt bec aerbl op-gecomé fouöe 311a/ of etgêo tipt öe loctjt getest/ of 
meet ba met mé j^è" nanDé upt De ijeele toeretb ttamé oer jaét tot mauinge ba toömuge |tr atê. 

Bms of Bmche } eerte plaetfe Daec be Coningtiine Maria liefoe te toefen ; ^>p beeft bte bettiett 
met ftboone #obe« enbe #alepfen ; botij te t)p Den Coung uan ^antiitnefc m't 3aer 1 ƒ ƒ 4 
ODetttpneett enbe bettganft» 

Reus ijs eé fïebefcé(gelricmé &out)ba oube tpbf af bermaet htoebefjoojébe aét f)upg baCroy. 

Sogni.befeent booj't 2&oftö ba Sotüen: Braine ie Conte^an Biennus(fomen fegt)t)genacmt» 
Engien,Lcfsine,cheure,aenbe^eecenbariCroy beï)oo:enDe. Ath,baetueelgeleetbe iDannett 
Upt getomen 3911: Halle,San,GuilIiain,Condc Leufc^Pequecourr, enbe Fonteync Ie Vefque. 

löoben be uetijaelbc ftebé7too$ben nottj tn Henegouwe getelt 950 bojpen/met anbeie tafte* 
lenen Deerlttöeben : fo batbtt ^efftftap onbetfitn Ijeeft eenfd$mfft{)ap/ 10 <ö>jaeffcfjappen/ 
1 1 Pares, 1 1 25atoené/i6 SCbbpen/eeuè" jfcatfcnaleB/eenf ;§>enef ceA/tmè gtooté 3|ager/eé Ca* 
metltng/en anbetebienaetg en «©ffnieto banDé ^cere/ ciffelttn inbegeflacnté ba befe #jobiu* 
f te tn allen ebelDom bloepenbe/enbe boben anbere Hanben te grjebenthen: bacrom to bet 00c 
eene iBoebtte ban beel Capitcpi ien en foloaten te peetbe tnbc te ooete/Dir gaven l>ecr e getrou 
3ijn ; notr)tan$ bte bjpftepb tn-fonberltnge at bttnge Itebüen / pclrjt u fp met bit fpieet n-toocjb 
tJetmpbenrPays de Haynaulctenu de Dieu& du Soi'il : Dat fjS/'tLand van Hcnegouwe > van God 
ende de Sou te leen ghehoudenVttoeltö top in bit cojt Dtrbt befluptetu 
God die alleen regeert de Sterren inde Lochc 
Heeft met de Son her recht van dit Land onghecochr, 

£>o o? bé boot ban $) jou lacoba bootf;. tö bit <fö£aeffcl)ap/mct oot be Hanben ban ï^o'lanb 
en gcelanö/boojetffcniffe aen Philippum Bonum gee omen/ rn fo boo^tji al 3pne etfgenameru 

35Hbefe 



Artoys. 




%)Z Befchryvinghc van Artoys. 

Ij^ befe #?flbfncfe toojben ban Cxfar geftelt Atrebates, ban fjaer $oof t>-frabt Atrebatum, 
(nu Artas)cf tttret fjt/alfoo genaemt/baer ootii op beden af comt be naem ban Axtoys. 3De 
palen ban tnt !Lanb)rbap 3ijnbecfcbepDen getoeeft booj ö'<&on"agen ; fombuplen bermin* 
aett/fomtaplen ujcïdci benneerbert/fo battet neei te lang Ioudc ballé te bertiaien/ fjor enbe 
op toat Uipfe fuicfee beranöcringbe toe gbcgaen 1 0. 

0u ter trjb 10 Artoys nae ïjet 0G#eaaen ï©al(jci) a&^abanbenbe Cambrefis gelegen; naet 
Weftm enbe Supben aen Picardierii aent j&oojben met be tftetotcre Lijs enbe NeufFofk- ar-gne* 
fchepnrn bant €>jaef fttjap ban & Urnder cn.ï>ct quam VxjcI eer af be Ctoone ban kantenen/ 
alfoo S.Lödovicus bit ?Lanb tot een <#jaef feftap op-g!)erec[)tf)eeft / eöebenbe 'tfelföe aen jp* 
tten sloeber Robercos: metberboub bat tuffctien Carolum be btjfbe/enbe Erancifcum be ecu* 
}le Coningban ©janc&tijcö/tnt 3|aer 1 j 19 gemaec&t toierd/ quam Artoys gemfrdrjtö aen't 
fóup0ban€>o|ïmtqclï, 

§n mattgbepb ban Uocfttendetsnnntbaernepd ban't fletdtrjjCH en betfcBflt befe i&obin* 
cf c nfet beel ban Henegouwq boef) o?ae gijt oberbloedtg&er cojemöet toetene binbjoonbetett 
proote tomfte aen-b|ehgnt« 

3£eje fteben U30]bé in Artoys getelt/ Atrecht,5 Omer.itethunCj&rejBapalrnejHediii^Pauï, 
Per nes, Lillers, enbe Lens Boioig»e,Caks,Güines*B'oe Ardres (Die OOCB Onbet &et «©jatffföag 
Artoys beöooien)b)0|ben t^aiu&tijcB gbemeenlöcttentoe-gbejcincRt. 

4&e fcabt Atrcchr t£ aenbe tërbierc be Scarpe gelegen/ enbe toojb tn ttuctn gnebcclt/ toaer af 
fjeteene beel ckè genaemt/ben 2&tfTtfcop ban bc ftadt toe-beljoojt / enbe bet ander ben «fyaebe 
ban Artoys : f]oe-tod nu be 25iflïbop O^liec ftelncHe enbe ï©crel&njtfee berrfcljapppc beeft / foo 
feent fff nccjjtanie ben <£?abc boo$ &bü -heer j banden iiidr hen np oorfc bernnen bJOib/enbe 
booitp bp ben $autf bcbefhgöt. %et 2&ifbom beeft fefcoon m-r on cn/noouiemelnc alft <tfo« 
ren bel geflagen i#. *©e rrjrfefre tfibbpc bant gantfcfie Hand to binnen Arrecht,enbe toojb ge* 
na; int b'fcbbpe ban S. Vedaitus , bebbenbe toet 10 bnpfenb graten iaerlijcHs in-tomende. 

S.Omet 



Befchryvinghevan Artoys. i$$ 

S<Omer i&bp S, Audamaro op-gemaetfct/enDe ban een tfafreel&cntotïjeerlfcfjepb ban eene 
flabt gebjarfïtiujao eerttjDg Sithicn get)ecten/een beuenDe plaetg enDe leer out/tb Daer(gelgciit 
met ongelocflicB en fcQnaet fc&pben ban Orteho,ircius portus gelueeft beeft / Daer Cadai,om 
in ingeland te baren/tfcöcep ging. «Dat De ^ce aen Defe (taDt platljt te tornt/ bte nu toel acljt 
mpïen ban Daer i$/too$D betoefen met De fjooge (rranben ronDoinme s.Omer, met bet Canael 
Omarmt Foflè Neuve,een ftuc& ofte öoecö banden Oceaen,mct De Dagljelrjcfefcbe binDinge ban 
$muer$ enbe anDere ftfjeep^ infrrumenten/ fefeerc bcujtjiS-ieDcuen bande eertijDg aenfpoelcn* 
ht Xtt: Daet mart) ooch toe l>ipcn bet out tocrnacl ban De Motmi, Die aio Dupterfte enDe laet- 
(te bolcfieren Gallis ontrent bet geDeftrueeiDe Termaen, enDe oot in Defe contrepepcftelt tooi* 
den; foo dat ©irgiliug fr ftnft: 

Morim'tlefte volckend' oock denRhijn tweehoornigh. 

#fet betre ban S, Omcr ijs een bermaerd Jtëcpj daer Djiftfgbe «eplanden in srjn bte met een 
tooide ofte doet giet ende Daer too^Den gfjetrocüen/ eben eeng aliö Plinms toanDe Calamin* ep* 
lauDen in Ludia t$ fcfnpbenbe. Cnbc op dat ntemant en meene fu Ir ho der diclj t te ;ijn-, of oo ft 
dat de eplanden clepn 3tjn/foo flaet te toeten dat <©fTen ende anDere heeften Daer op toepDen. 
«&nöet defe eplanDen tnDen H£mter/enDe oocu bpDe öeete 5>omer/fcbuplt een groote menfgjjte 
©ific&en/om De bojfl enDe fyittt tontgaen. 

25eneflenj$ al De booj-genoemDe fteDeu/toojben getelt in Artoys 8/4 Dojpen/ fonder de Ca* 
fieelen enDe beerlrjc&e fjupfen/die daer beel sgn.i^et ^unfrljap ban Efpinay/tj!fêaro.uifat ban 
Renty,ende anDere <©jaben/Ba(Talen/al0 ban Boloigne,S.Paul 3 Biangys,Faucquc baghe, &c. 
Ijoojen aen defel^obiucie, Daer bp gebocg&t negen <£afïelepnfc!jappen oft 2$aill:oufchappcn/ 
«ndei81tbdpen. 

«De boojneemfteföebierentfjnde Lijs,Scarpe,Aha,chauchc,ende Authy. 

3£e intooonderg ban dit «t^aeftcöap 5yn ryeue üeden/feer göenegen tot den Coop-ïjanfcel/ 

fttuDtbaec 



Ï9* 



Eefchry vinghe van Artoys. 



prijbtbaer U peetbe enbe te boet:bacr tecc toe Ijelpen be bagclijr üfeje aen-fïootf banöe jfrmt* 
fefen/biebanb'fliteftengerbarene Cri)gf)ö-UipDcnmafcen: fp$ijn gïjetreu aen (jacr. t}mt/ 
enbe boobt bpanben banbe jfranfopfen. ©act fp^afte rreeut op i t 'f ranfop& bot ö grouer. 

3|n öooH^ben tpben i$ Artoys acu Blaenbcren gbcujccft/öaecnaer acn cenen bp-fbnfceren 
45jaef/onber SXodovicus(gelijcu gefepb isOgecomen: enbe ten Iaetfien booj erffeutffe acn Lu- 
dovico,<©jabe banBlaenberenOJan üicgen 3rjn ^ocber Mugnrcta de Francia)gbebjael)t/ tot 
bat Ludovicus be elfoe/Coningfi ban ©jantta ö* n bat bjeber heeft obertoeibigbt: 'tuiden tnet 
£et berbiagö tuflföen Carolum be arljtfïe Conmg ban W jancfnen / enbe Maximilianum &ep* 
fer/aen Philippo, <£ert5Öerrogbe ban <©ofrenrtjt ft/ atö reefcte <£rfgbenacm/ baer nae toetleent 
ï$: bic bp b'anbere HanDen ö&eboegöt 39nbe / blmcut mebe alp ceue ban befebent|)ten #2ö - 



binnen. 





— — — 



— — 







— — 



— 



Befchry vinghe van»t Graeffchap van Vlacnderen, 

DUki toojbet feere gïjettopfelt/roaer befen name Vlaenderen ban gfje tomen tg. lenigt 
trecnen bten naem ban eene frabt alfo gbenaemt / gïjelegben baer nu Sfroenbojgb t£. 
&nbere treeften bien ban Flandeberro,fone ban Bletinda , trie be fufter ban Clodio <£o* 
ntng ban l^anch rijen uaa$: fcefen Flauckbemis beeft gijeleeft m bet 3aer onfeg $ee* 
ren 445^ ^Qmmig&etnepnett bat befen name ban Flandrina,25;mpbt ban ben »6jabe Lyderi- 
c«s,btt Hatib fp gïjegïjeben. £>ümmiqï}e feggïjen bat fp ban bit tooojbefeen Fiams(ïïiHnbt)af- 
tomet : toant be H&inben enbe baren (jebben groote tracht op bft Hanb / om be naerftepb tïan 
ben Oceanu m of blacne Xte : foo bat nocfj in bet fjaer 1 $ 40 befpjonen toierb m be feftattingbe 
*»be bercoopmge ber flefceren/bat bp at-bien binnen ben tij b ban toten jaren / be %u bte ober- 

liep/ 



Vlacndercn. 




Ic# 



Bcfchryvinghe van't Gracffchap van Vlacnderen. 



Rep/bat ben roop te niete enbe bangDcenbet mecrbcn fonbe üJefen.grB late öter af eïcfc 3f?n gr> 
boeien tjouöcn, Qm name is gantfci) titcn. Antonius,in 3pn &eps -boerü / g^eDeucftt tuel ba» 
Terwanen y Wetwi)cke,Dooi'nickc enbe Caflelc, maer mafect toanl^Iaenberen grjeen gemaglj: 
éS>oo Dat Dit UanDfcljap eertrjbS onbci fcijepbene enbe berbeplbc jurtf bittien of ucerlntliljr Den 
fclfönt gbeDabt te ïjcbben. *De Oromanfaci üjateii bp Cales/be Morini bp 'Cermanen/be Gru- 
dijbp^uggbe/beGordunibp (tëöfnbt/bcPkurnofjiupfïpjen/ öbelcgljen; btealtefamen hi 
«en töjaeffdjap ban ©laenberen becfmolten enbe gljeuoegljt 3pn. *Dit 10 gr)efcl)ieb tn (jet jaer 
1 $ 67/oncer Balduino Farreo , ban ftrbennen : 5Die 3tidltf) be 3Docf)tct ban Carolus de Cale 
op'EeefffïaerUte. ^Bt nebens-baegfjfrfje paele n befes ilanbs 3ö» nainuer. #aet Bet&upbeti 
ta flr tops enbe i)c negoirujc/enöe el beel ban ptcarbien : naet t)et «Boften is benegcuvue nice 
25$abanb: naer Ijet $ooiben ben Occanum met ben Hondt of monbt bet ^>tl)elbe/öie ©Iaën* 
beren nan Seelanb af-fcrjepbet. ^De lengïjbe ban bit Uanb is ban bne baglj-repfen / te meten/ 
ban be ^cfjelbe boo| Sfomuerpen tot be Foflèneuve ofnicubie <t^atï)t (of öelbe) 23bnpfen& 1 
paffen of frappen: fjct ïjeeft 3 o bupfenbt (tappen inoe bjeebbe. 

Vbe Hottjt ban bet gantftlje ilandftrjap is feet gftematigftf. be flcfecrö umtfttbaet/boome* 
melrjtK ontrent ben Oceaen enbe B?anfrDtK, ^eÖebieren3ijn/be,g>trjclbe/be3lepe/ï©enre/ 
fïperlee/SCa/^carpe/ fcupeie/ enbe anbere, <©aer 3ijn lufligtje mepben. ï^et rneïcfee baer aen 
blrjtut/bat be Beulens bre jaerltjt&s ban be $eeroen-berpbers baer magner enbe oohjtH glje* 
bjocrjt ü)0£bé/feer tjaeft/booj be goebe üjepbe enbe gefonbeHocnt/ boUptoigr) enbe bertcl me* 
bet feeeren. Blaetiberen fjecft ooteplanben bte fjaer onber-toomé 5ijn/Cadzand, Oofterburgh, 
intie Biervlied ijbat banöc ftabt fec mo:bet gehamet. Sn befeftaot ïjeeft \tfiilem Beukelens ge* 
mootit in net gaer 1 $ 97/bie-men fegfjf alber-eerft titn $aring gefonten enbe in tomwn gepac t 
te (jebben: eene>i neiurhtgen bonbt/Daer be jfceberlnnbers groot g^elbt mebe bergaberen/ aifoa 
anbere ilanben bren ^efcel-narmgn tot naer gljebjupch enbe fmaef ft [mz foedicn» 5De |Ba* 
trooflen bntbenmetfecgöertalij ben pcUcl-fiaruigD wpt-ecmet; 

Naer 






Befchry vinghe varTt Graeffchap van Vlacndcren, 197 

Naer ghee-n fieden wy nu vraghen-, Hier is onfè Medecijn, 
Die ons qualen can verjaghen:Hici mach opghedroncken zijn. 

23oflcben 3911 ia iBlacubercn bele (toepnigö 23c i'gcn>Miepe enbe Nonnejó'n be boojne cnifïe. 
$icr 31511 alöciijtinbc tmmx flcDirrtrn ban goeden fmaccu: [jet IntlD-unnglj igdaet ooru ouer> 
biocöi(ji)/Dic iuittuoctton sjtjn m {jet loopetu 

ï|ter3nn 30 fïeben uiet ballen moe flrarfjteiiomrtngrit: te toeten/ Ghendt,Bmgghe,Ypre, 
RijfTeljUuayJ^ornick^ortiijckjAudenaecdejAeMt.Hurfl:, Termund, Biervliedr, Nicupoorte, 
Sluvs^uynkercke^Grevelinghe^urburghjDamme^ixmuydei^Vuerne, Ardenborgh,Nino- 
vejÊerghenjGeeiibergejCaMcKDeynfejOichic^Lauoy^xele enbe Ooftende* 23oUcn al Oefc 
Sijnbet nor 1) ojpoonnnen Die boo? De fïcDcn nori) in «Cdclïiepb/ norb in toccidighepb ban tyiU 
btlegien/nocf) oocn in r oftelijchfjepb ban geboufeten/en totjefcen •, aljs baer 3pn Bdle Poperinge, 
Hons-core,Ëeckeloo,GiftcIc,Middelburgh,met nocfj ttomtiglj andere te langoin te berfjalen. 
<©aeC3ijnbiet Vicomtés,ban Ghendt,Yperen,Vuerne enbe Berghen. 3;n alg 3(jn da?r 1 154 
aBo&jen/fonber be jg>loten/€a|ielen/^oeben/^ecren Oupfen/fllbopen/Cloofrcroy bit bc dbou* 
bigl) booj beel ïdlaenDecen bctfpjepb 5ijn: fo bat-men met reifjt boo^ een gemeen fujeectooojö 
fegi)fcbatBIaenberen al be 45jaefff|japueu ban €ï#tfrcnnijcR obcttïeft.<©e ^paengtatroen/ 
bie met ben Coning tdrjiliüjs m f)et Hand quamen / bielben bit Uanb booi ecue am-cen-fjan.» 
genbe (labt^antfcl) l&laenbetcn toojbet nu in onc beden af-gfjeï»eelt: in Vlaems Vlaenderen, 
"Wals Vlaenderen enbe Keyfers Vlaenderen. HDnlp BlaenbCCC - fieeft Ryfel,Douay enttf Orchies» 

$Ltpfct$ l&Jaenbettn geeftAdft, Geerfberohe enbe Ninove. tëlacmg laiaenberen beeft alle be 
anbere (ieben:onber be toetene btfz l|oof dfreden 3ijn; biet Heden: biec 4)abenen of Eee-fïebetu 
ban oetoclc&c topnu fnïleniïegmncn tcfuielie 11. 

«©e eerfle ftabt tg Ghendt:be toelt&e(nac ïjet gemeen gcboclcn en nae fjet fenjpben ban al bt 
nfeutoe &ftnpbet£ nae fjet oo^beel ban Petrarcha en anberc)ba C.Iulio Cxfire gebout üs a!£ 
DP in Modnis tuag. Mdcr us Ucrljaelt ecu Hatyi jp Dtr ht/bat in on[e tale aldus lupdet: 

$ 3 Clarinza 



t?s 



Bcfchryvinghc van't Graeffchap van Vlaendcrc». 



Clarinaea was ghenamet Ghendt van de inwoonders oudt: 
De Gorduni daer verfamet Waren met Sicambers ftouu 
Caefar gaft Mercurioj Maer Amandus gaft C H R 1 S T O. 

Ca? far ma&et in bet bijf De 25oec6 3pner Commentaren gljeujagt) ban Gorduni. <Daer uae 
fa fp ban bc IBanbalen Wanda ghenamet/ enbe met ue ranberen bet eerfïe letter / Ganda. (alg 
be jfranfopfenbanWalli Galiigöenaemtsijn) <©e ntajoonberg noemtnfe Ghendt. ^efe frabt 
10 uier mpien ban be Xtt afteleaJKit : toojbet feet licbeiijcfe met bier fiebieren befmoept. 3&e 
Schelde comt baer ban ^enegoume : be Leye banSCttopg : be Lieve ban be ^lupfrtfie i$abern 
be Moere banbe biet mmbatjjten. Zfrt toelcfee langbg be j&ieuüi-baertin £ee tomen. §>p ont* 
laden ficfj met toonberlöc&e «êlupfen langltf Bet ,éag inbe Ztt. Wm »ntmerpen/3&niggöe/ 
JBecfjelen/ fSt ibbelburgu 10 <*&öenbt tftien mpien g&elegüen. ©et begrijp binnen be V& allen 
& feben gtaliae»ifcï)e mplen. £>p ïjeeft z? «eplanben / 9 8 groot* a&niggjjen baer piepten beuc 
tonnen/bier n&ater-meulenen/ontelltjr&e «©uernen of ^anb-meulenen/ fjonberb !©tnb-mett' 
leng/ $ s ïiercBen/ 5 Hbbpen, ©e boojneemfïe göeflacjjten 3Qn / Betten,Borluten,Dammans, 
Gruters.Vccnhoven^mbiefenjCoudenhovenjCauwerghen enbeSrelanders.«©e 35urgerg ban 
befcflabt/inmenigöte/oBbelöepb/rrjt&bommen enbe cloec&e gbemoeben 3ön upt-nemenbe* 
4W)enbt öeeft Carolum Quintum in [jaren feboot ontfangöen/enbe be S&erelb eerft laten (ten. 
«frljenöt w be flöoeber ban ontelltjthe 4r>öeleecöe |Bannen/ bie alp* tlaere eterren be frraelen 
ban Èjaere gfjeleer tljepb ober al boen fcBpnen* 31n befe flabt 3Ön f 1 ambarDten/ 2 7 *©eben*S 
<&ilben/ban ben ^jabe Balduino,be fone ban Ar noldus be <©joote/in Bet 3aer 1 jéj/op-gfie* 
ric£t* Bier mpien banbe f!at>t/nae tiet 3£itDben/uwben feer oube ruinen/ of af-b;eucfien/g{)e< 
ffen/met biepe bouten of gbcüielffelcn/bacr oube pehning&en banbe öoomfepe &epfenö Nero, 
Gordianus enbe anbere/tot Conftantinum be <©?oote toe/upt-gf)ef)aelt toojben.Bele toaerbec 
noch ban befe ftabt te fc|üpbm/toaer af lap f U>pg&en/laetenDe fciet ineöe mjmbt ({jaer felben 
jnpfen&ejrulfcu, 

Chehjcfc 



Befchry vioghc van t G raeffchap van Vlaenderen ♦ "i 99 

Ghelijck een Bruydt verciert met DeuchdeiijSchoonheydjCIeeren, 

Soo fit ick Edel Ghend,de Bloem van Vlaenderland . 
Ghelijck een Paradijs vier Waters my vereeren: 

De Viflchen comen fchier ghefwommen in mijn hand. 
De Boomen bieden my haer' AppelSjPeeren,Crieeken; t 

Van alle leef-toeht elck my breng het overvJoedt. 
De Bloemkens (êgghen my; O lieve, wilt eens rieckert 

Of niet ais Specery is onièn Adem foet 1 I 

De Voghels op'tgheboomt (eer conftigh fönderconfte, 

Naett God,tot myner eer hier cjuinqueleren: maer 
Mijn Kmders(ö wat druck ! )bewyien and're gonfte: 
Een and're fiet met vreucht^die ick met ïmerte baer'! 
3£e flabt Brugghe ijeeft öen naem ban be beelïjepb bet 25ntggen/ of ban ben 25M$-fïoc& 
tufTcBen<©lbenburg8 en SUtbenburgï) : ï©ant upt ben af-bjnwfe ban bie berballene ftcbenüs 
ober 800 jaren Het eerfïe Cafïeel ban 2&juggl)e ou-gfjebont. g>p Itg&t/op f eneblacfie nlaerfe/ 
bne mplen ban be ^ee, «Den ombangl) ber fclue binnen be wallen 10 bier 3taliaenfci)e mpleti 
en een fjalf* a&efe flabt tojojbet booj be ftfjoonfle flabt niet allecne ban öeel ïtMaenberen ; mare 
dock ban jjeel Heberlanb gtjeöouben. #p Ijecft 60 Stercfcen. £>p plagfjt foo obcrbloebigf) ta 
rgeftbommen te biefen/bat Ioanna be #upö-tyouuje ban Philippus be Jbcfjoone baer romen* 
be/enbeber5Doc9terenenbeBpubjenbercierfelfienbe/eerft met groote bertu onberinge/baec 
naer met l©pbelrjcfee op-looptgljepb enbe af-gunfte/ bebangfjen i$ gïjeuiecft / foo bat fp nat c 
bedaegfjt beeft/bat fp niet alleene Contngmne en U)a$. ^n bcfe flabt $tju 68 Hitntiacftten. ^>d 
fjeeft obetblocb aller bmgfjen/enbe en beeft norfjtang noiclj Hcbiere/ non) $aben/ noen foxu 
tepne. 3£e Reye^eene baert tnetmenfcöen Ijanbcn gebolbcn/ ip booj be gantftöe flabt tocrbcelt/ 
cnoe ontlafl u Ijaec fap £>l upp, *£nbe om bat bef e vM) niet bequaem Q&mzoü en wajs boo| 

& 4 01'OOU 



ten Befchryvfnghe van't Graeffchap van Vlaendcren. 

fjrooteftBepen/foo ftebben fp eenebeel bieper gebolbcn/ bit met flupfen in be %tt\mp af-gDf* 
laten. 10ele 45l)cleecbc mannen tomen upt befe ftabt/ bie g&p bp Bcrtium (baer iefe befe befc&p* 
toinge ban ©laenbereu meefï upt trec&e)moog[jt lefen in ber <ai)elecrben tale. jBaer eenen Si - 
mon Sccvin bienuptnemenben Mathematicus betbienet in allee #eberlanberg monb te 3pne/ 
m bit onfe tale fonberlingtje bercteret. Wp laten be ILatpnen be Hatijnftfje #t&pbersi pjp* 
fen: «©efe tfabt pleegt eettribg fo upt-nemenbe in Cooumanfc&an/ al$ eenige in &erftenrntfe/ 
te toefen, <©e 23$uggf)elingf)sn Bebben eerfl be CafTiterifcïjc eplanben gebouben/bie men baer* 
om be Vlaemfcheey landen noemet.^p fjebbi be eertfe 23o?fe op-geretïu: ban baec i£ fp in an* 
bere (leben met be tointfïe ban befe eettnbg macimgöe ftabt gjjeloopem 

Vele eene Borfe maken,Die verliefèn al haer gheld: 

Connetghy tot fchatgheraken,De& u ri jekdom en ghewcld. 

3&e ftabt Ypren toojb ban get boo?-bp loopenbe 25ec rr&en alfo Qfienamett fp i£ gebout (n* 

gaec onfejs peeren 960» «©en bobem ban befe ftabt toojöct gljefepbban ILoot te 5pne / om be 

Bïoote menigïjte ban iLooben bupfen(canalen of pppè>net be toeltfie ïjet T©ater boo? be gant* 

fcfle ftabt berfpjept toojbet. <©efe ftabt beeft onber Ijaer feben Caffelryen. ^oe betre bat elcfee 

Caflfclryc frret&t/ean baer upt genoegïj bfijenen/bat eene eenige onber &ae 1 24 Öerf)* tameren 

Beeft.^tt fp banbe boojneemfte (reben gefepbmu fullen top tot be SSeeljabenen tomen. 

Sluys toozbet ban eene flupg alfoo genamet : bit té eene Zee-fïabt/bgf mplen ban jBibbel* 

bitrgfj in ^eelanb ge!ege\<eertijb]ö i$ fp feec bermaerD getoeeft; maer fp i$ berlozé gegaé booj 

btn ttoift met be Bruggelingen bie be felbe banben 45jabe gecocöt ijebbé. <©e #aben ban befe 

ftabt ijö foo torjb en f groot/bat ftcn ;oo frbepen baer in tonnen bergen.<©berbe ftabt Ifgfjtïjet 

eplanb Cadfand.ïjet ©aberlanb ba .Jeorgius Caflander. I^ier foube itk bp-boegê bat bè* <Booj# 

iucfitfgrjfren ©ojft Mauritius van Naffouwe bte emmer? alfo manuelijtlt getoonnen bccft/aljS 

üpt Cales toast getoonnen: SDotb top befchiptoen Jjier Hanben en £teben i maer gene <©ojlo* 

gfaen/boou icmstgrii nu men ban b^ebe |u jcUct* 

Een 



201 



Bcfchryvinghc van't Gracffchap van Viaenderea; 

Een ttadt te nemen met veiraflchen 

Ghehouden word voor groote-eer-, 
Doch die zijn handen fchoon wilt wantnen,. 
Eens anders goed raeck ncmmermeer. 

355e frabt Ooftende 10 aen öcn jfranfeïjen Ocean gbelegen, g>p [jeeft toe-göe&oitien booi bt 
SnlaiiDfcöe <©o$log&en. '©oen Petrus Bertius 5911 25oet fe fcöjecf uia$ öet(aijö \\p ff &tjft) «ne 
ftabt lud becfien-.maer. booj fjet bloebigt) belegtjfnbe toftelfrfc betobeten / i& fjet fect* met fjaer 
bcsanbett, Ban trit belegö moogljt gf)P obcrbloebtöl) in beS&oettien ban Emanuel van Mete- 
ren leferu ^tcr 3rjn in Ijet 3laet 1 404 ati)t otoer-groote l©albtfFrf)en gïjeffranb / elf & toa$ 74 
fcoeten lang. <£nbe infjet Slaer 1 4 i6 fconö &ter c*tt^ee-be«fcengebangein fietflefbftfie tn al* 
ïrjBÈ gfiehjtB/ban bat Jjet beie grooter fcua£ 

Nieupoort ij8 eene ^eertabt/btte mplen ban <©oftenbe göelegen / baer be Sfibbpe ban S.Ber- 
nardus iö : albaer luajS eertrjbg be rijf &fïe en meefr bermaerbe BMotheca of a&oee-f amer ban 
ijeel j&ebcrlanb* 

Duynkercke i$ gcflicfjt int %m 96e; banBalduinus/one toan Amoldus, 45jabe ba i&Xtmè 
beien: bet öeeft eenefeer tojte ^abea/enbeböbj be naer-gelegentftept ber %tt/ beien ft&abigB. 
X®e gcerff t)apppe öefer frabt tornt &i Contng ba #aoarre toe. 2&obè" befe fiebe $«n in l&laêg 
©laenbeten bele anbere fïeben/ bieal te langfj enbe te betb?iettgb om behalen fouben ballen, 

31n AValfch Vlaenderen ligïjt RijiTel,ban fjnre oube gtjeleflfte ntftf pb in ïjet Hatijn Infüla, in 
pet Walü Lyfle gïjenaemt : mant fp toa$ met fril-fracnbc dateren / of poelen/ mojaflen rnbe 
tnoet&en atë eé cplanb befet. 3Befe frabt 10 booj beettïcpb ber ©urgerev Ötjt bommen en gocbe 
1©etten feer bertiert / enöe te nacft Antwerpen tnbt Sïmfre Irrbam be matntigDfrr fïabt bftn 
ÖöeDeel $eberlanb. «IDiftjt aen befe ftabt lfgf}t Menin , &et toelrne fömmigfie net Nemetacuro 
banben &cpfcr Anthomnus attjtë te ujcfen.^of ft bat laten mr» be 4M)f leerbe. Douay tigftt aen 
be Scherpe baer emübjs be Catuaces waren. &> Beeft eene 3tf abemie/ ©utberfitept of ncoge 

# j £>f&o!e/ 



202 Befchry vinghc van't Graeffchap van Vlacndcrcn. 

^röoole/bie onlange ban Philippus Coning ban ,§paengien baer njjefttcl)ti& OrchiersKgDt 
oocfe in befe fïre&e, ï|ier ligDt oocü Lanoy,feere bc rmaert dooj Dar* peeren enbe Darm 25urs 
UDer Franciftus Raphelengius. (ban ben toelt&en top in bc befcDjpbinge ban #eberlanb fo^a* 
toen) <©aer en boben HgDt Dier ontrent Efpinoy, Armentiers,enbc Docrnick. 

gin Keyfers Vlaenderen ligDt Aeift aen be tëebiere Denre : Det téeene groote frabt / bit biel 
berfïen üs enbe upt-neenit met bentptel(of eer-naem) ban ^aeffcDan : l|et Deeft 1 70 bojpen 
cnber öem: rtoee |^in$-bommen/ba Steen-huyfen enbe Gaveren: geeft bele Jdarohien. ^ier 
ligfyt ootö QetfUuft ban Waes: Det toelc&e bier fteben Deeft; Huift, Axelc,Bouchout enbe Atiè- 
«e. $ter gjn berfcfjepbene ^Deleerbe jBanncn gljebojen / bit top ben 5&eberla»bfcDen Hefer 
niet booj en bjagDen/ombat fp gpni niet be&ent en foec&en te toefen: anbenö Dabben fp toel tn 
ïjareepgDene jlBoeber talegDefcbjeben. Petrus Aloftanus (banbe flabt Aelft alfoo gDenaemt) 
ïnoflljin top bermelben : ^p toag eentn bermaerbcn £>cDilber enbe 23outo-meetfcr. Rypel- 
monde i$mx £!ot of Cajïeel aen bt öebtere Rypele gDelegDen:ban toelcfce plaetfe top booj al 
metenmoetmbergbetentefpje&en/ombienupt-nenienben Mathemaricus enbe Cofmogra- 
phus GERARDVS MERCATOR, al-gier gljebojenj bit ban Hondio ben Ptoloma?as 
fcan onfe eetttoe toojb gfieacDtet. 1© at nu be intooon&erg ban ©laenberen aen-gact/fp fjebben 
ccrtpbg foo tot (©ojlogfjen gDenegfjen getoeefl/bat fp Dacr ftfjier nemmertneer (lil enbe te bje* 
ben en Dielben; fp Debbentnet Date toapenen ecnen toegD booj $p#en/Det ï^epligDe Hanb enbe 
9erufalem gDemaetfet. Livinus Lemnius fcD^Öft bit ban ftaer; (lib.de Complexion capJI.)De 
Vlammglienconuenftatigh(ende heerlijckjfprecdcenjende zijn fcherpfinnigh inde inventie of 
vindinghe. 

Wp fotiben Die t meer af feggljcn / ban baet motDt ontf ergïjenjc? ecnen ban pochen ïjefrDit!* 
h'oDcn : x®u$ toilien top be bcfcjupbiugfie ban onö Hief Ipaöerlanö nvt bis ^icfjt gaen bc* 
Quptm, 



Het 



Befcnry vinghc van't GracfTchap van Vlacndcrcrr. 

Het Vlaenderland is een Landouwe 

Schoon > Groenc,Ieuchdigh, en Ghefondt» 
O wonder (choon is Man en Vrouwe: 

Soet als den Heunigh is haer mondt! 
Als Leeuwkens fy feer vyerieh flryden, 

Voor hare vryheyd en welltand» 
0it can de Nijdt niet langher lydcn: 

Dus comt fy ftryden met den tand, 
Sy fêght; dat wy flechs pochen feere, 

Datmen maer woorden by ons vindt: 
Pat is dijn voordeel,end'onreere; 

Voor flaghen gheeft dyFLANDRA Windt! 



20$ 



Befchryvinghe van't Hcrtoghdom van Braband. 

Bfcaöanb begrijpt fjet meefte beel ban get Eanbfcöflp Aduatic^Ambivariri enbe Tungri; 
ben ouben beftent. !£oe get nu aen befen name 25jabanb gïjetomen tè/bat té gantftn on* 
fe&et. $ommtg£t mengen bten ban Brenno.een orante; anbere ban eene fïabt Bra- 
tufpandium banbè Belloraei,baee CaeCu lib.z.af gfjebentbt Becanus,nicl berfienban 
fulcfte rnmingötii/biengfjt fjet ban het uioo|be&en Braef enbe handt, om bat fp foo tynef teglmi 
be tëomepnen met eenen biaben hand,of totmpel/te belbe auamembaer af foube(45ob vnoutjs) 
Braef-bandt enbe cnnbeltjch Brababd gecomen tuefen 3&en naem té fefeer: 3pne afcomfte té on* 
encc^n foube toef 5pnen name berUclen/öte feu met öetf bUuocmanja ftocU tiae be namen fou* 

fcetoillett 



204 Befchry vinghe van't Hertoghdom van Braband* 

teïuiUentafleniicBcomctottegDcIeflentöepö, 

<©c langfjbe ban 23jabanb/te rekenen ban Cemblours tot S.Geertruyden mïmt/i$ bnf e» 
tromtiglj mplen. Sten Ijet $oo?ben beeft Ijet bc JBaefe ; met be toelcüe Det ban i£cllanb enbe 
4&Ödbeclanb gljcfcljepben toojbet. %en fret Eupben fjceft Dct Henegouwejjet <^aef|c!)ap ban 
jSaraen/ enbe Ijet^rf bom ban Huöich/bet todcüe oocü acn öct <9otfcn aen 3pne palen raert. 
2Cen bet Wetten Decft f)ct be &ct)dbe met I)et45£aef[djap ban -aielft.^it Slanbfc&ap beeft een 
A&efonbe 3Lort)t,li|et blacuc Uanb té fêet bjucbtbaer.ban alberlcp bjucuten : bocD be Heropen 
(bic be Hattjnfir&e Campaniam noemen) #n onbnu&tbaetbec / om ben 3anbatf)tigöen gronb: 
al-toaer (al£ in be befcljjpbmglje ban #eberlanb gfjefepb te) beueben boogare mattgfiepb 
langöe lebem gn BetUanbfc(jap ban 23jabanb i& ftct Marckgraeflchap des Hcyhghen Rijcks; 
[Üïelc&eö ^OOfb-ftabt Antwerpen fej] ï^Ct Marckgraeffchap van Berghen ; Jjet Hertoghdom 
van Arfchor; ï)et Graeffchap van Hooghftraten, ban Meghen enbe Gantecroy. Hier 5tjn bele 
23ofTcDen; onber be toelcfee bit be boozneemfïe jijn / Grooten-hout , Grooten-hoyft, Meerdal, 
Zaventedoo en 'tHonien-bofch.t©it l|ertogïjbom ban^abanb fjeeft 2.6 (teben/ban be roek* 
Be top nu cojtelijcu [uilen fp£efeen. , 

Leuven tg bealber-outfte (tabt (be eerfte moon-p!aetfebanbe Gmdy) in befelbe toojö mn 
ï)crtogea!bei;-eerflbeneebtaf-göenomcn:ljetneefteectnbjs ben tptcl (ofeer-naem) ban een 
^aeffcfeap gJ)eï)aöt/tot be tpben toe ban Godefroy met den Baerde : bie öct anbece beel ban 
23?abanb ban Henrico be bnfbe outfange" f)ebbenbe/t)ecft bê tptel ban <të jabe ba Ueutoen bn> 
laten/ben name ban $ertoge ban ©jalanb aengenomen: ^Dtt 10 göefcbict in bet ^acr 1 $ 04. 
ïDefe (tabt Leuven t£ eene fecr lutfiglje ftabt/bie eeniglje repfen fjaere mallen upt-göclepb neb* 
tenbe/bergrootetto* ép ïjccftinDc ronbc meer bon bici^aüaenfcïjc mplcn:toc?ö met be at* 
totere Dile befpjoept: fjeeft op eenen 23ergb een Caflecl / bat een oubt gefticfjte të (fo fommige 
roepnen) ban De aomepnen ghemaecht. $?ier io een feer tonftigH £tabt-öup#€ene öoogjje 
3>t Dole in alle toetenfrt)appé/bie op öet berfoce bet 2%abanbff f)e ebden ban ioannes be bier* 



Befchry vinghc van 3 t Hcrtoghdom van Brabancï. 20$ 

bc tyt rtogïje ban 25jabanb (in t)ct S,m 1 41 6/ Doen Marrinus be brjfbe f&atte toag) gBefntfjt 
enbe met Pnbilegien berfïcn te. *£et gebucfte ban Leuven b?engetootn Wpmn boojt. Brunei 
te eene cofleltrüe enbe eerlijtfee ftabt met ttnee mallen bcrfien/ op eene bmtötbare plaetfe gfje* 
lcgen/baer oberbloeb aller öhigrn te. i)ct te te berroonbeten/bat fttlcB eene boitH-rnrfce ftabt 
Ijaer felben met al ben aen-bal f00 Deeft cottnen boeben. tyict $n feben f&oojten/ feben booj- 
nementlgtÈe Jtertfeen/feben alber-ebelfte gneQatfjten/feben ft b'epenem^tcr te Det $alcpö beg 
i^erfogfte enbe ban befe anbere groote ^eeren.^e boomeemftc ijerrfeete Smte Goedelcn,bie 
ban fiaer geftifljt te ter eeren banben <£nget <0ab?iel. 3|n befe ftabt $r»n f 1 fjanb-töertfeen. JE>t 
befe ftabt te bien Ujijb-beroemben Vezalius boo?t$ ge tomen: fjier te Philips van Mamix^eere 
ban Sint Aldegonde gïjebojen: bie binnen Hepben ben t ƒ december 1 ƒ98 te gfjeftojben-eenen 
man inben toeltËen be $cbetlanbftï)e fpjafee enbe be ^eplrge bit&t-confte feere geljonben 3nn/ 
ate ban (jem fonberlinge brrtiert 5(jnbe. Antwerpen toojbet m fief Hatnne Antverpiam, in fjet 
J'ranfcï^ Anvers gcnoêt. Petrus Appianus mepnt bat bit be ftabt i$/biz Ptolomams enbeCsfar 
Atuaticum namen* 3Den nante Antwerpen foube ba Hantwerpen rome /öoo? eene* tëeufe/bte bet 
boltn(ate fp be Delft ban öare ïü>aren niet en boilben gebê) be [janben af-fneet en in be <èt neïbe 
ürierp. 3Dc TBapen ban be ftabt ft bpnet bat te bebeftigen/ate oot be beenbxren ban bien &euf* 
( Druo of ate anbr re brillen Antigonus genaemt)bic op fitt èrabt-bupg betoaert Ujojben.^êt 
Uieltfee boojeen fabel ujo^b gel)ouben.3Degene bit ben naemban An-werpen béngen/ tomen 
naerber. ®ier af moogfjt gf)p anbere ïcfen/bie baer beteren luft enbe töb toe nebben: bit te ban 
be af-tomfte be£ mi$ booj orte meer ban genoegD.SDefe ftabt te aen ï)ct biepfte ban be £>ti)tU 
be gelegen.Higfjt bier mplen ban bc 2e?/ate oot ban 3lfêf tijclen: ban Ér ubr n arflt mplèn/ ban 
<*3()enb 1 o/ban Brnggc t si ban 25mfTe! &/ ban Honbcn 60/ban <Tofcn 2 9/ ban f rantfojt 60. 
£p te bn'emael betaalt gemeelt-toft toao" l)et begrijp natrtr er in't jaer noi.^oer na groo.» 
ter tn ijet 2Kaer 1 3 14. TBelth giaer om btn grooteu {jongfjers noob enbe bolgbcnbe $cft gfte* 
baröt moet toefein Cpnbelöt» 5Öu be gallen ia Ija^azt 1 ;4 3 «pt-gljelepb naer öet j&ob^ 

bet^ 



sö6 BcÉc&ryvinghe tan*t Hertoghdom van BrabaneL 

twm ïtëefïabt geeft febentfeenen #oo;ten. 3&en ombangg banimpten té ontrent befcijf mp* 
Icn. *$et begrijp cornet met ftouanen enbc lliong ober een. 2&oben oefen i# fp met get Ca* 
(teel ban Duc de Alve in Set Saer bupfenb/bijf gonbert/fcben en tfeftigg bermeerbert. 
«in oe ftabt 3gn acgt grat gten of Delben npt Oe ;§>cgelbe gljrlepbet / feequaem om bcel groote 
fcgenen te berggen» SDaer jijn ï 1 i ftraten/bie mecfï tecgt/bjeebt enbe beguaem boojf&eerben 
enbe boaggenen jgn^ier stjn bele üertfeen: onber bc toeicfie Onfer Vrouwen Kerck upt-neét: 
toen <&oien ber felbe ijs 420 boeten googfi : npt ben fclben can-men in bie macgtigge flabt fien/ 
(ten be £tgelbe bol fcgepen/fien get om-ltgggenbe luftige Hanö/tot gtootbermaecb be$ aen* 
jegouwerjs* ^e U&aren befer ftabt gaen alle fcgattinggen te bobetu baer-om geeft trien <®§u 
lm bm lulius Scaliger te recgt Ktottoeepen alfoo boen fwe&en; 
§oo veleftcden (fier) als my met icheeve ooghen, 

Sien,foo veel pylen blecck des Nijdts crijgh ick ghewis° 
Lïonsisalderhand,Parijs fèer wcrcklickis: 
Room groot.Venegen wijdt;Toloufèn vol verrnooghen* 
Jiiet 1 alderhande Wacr* en Conften oudt,jongh /ris, 
Dacx elck zijn deel af heeft.can ick te '(amen tooghen l 
tffitt befe ftabt tomen bele4t)ï)f leerbe Ifóannen/bie top ben <U>geïeerben laten berflalenv 
S'Hettogen-bofch geeft garen name ban be 25ofTtgen: get ig eene groote ftabt: fp io lufiic^ 
«nbe wel berfien: ifl ggeleggen aen bet beetr&en Eefe , ttoee mplen ban be $fo afe/ittoaelf mplen 
toan SCnttoerpen. £>p geeft bier Hèben onber gare Stttff bütf te/of ggebiebt:Kempcn> l'eeland, 
Maesland enbe Oofterwijck* 3£c mbjoonber 5tjn tloct l» in get Ègntoaeb te tocben en get fel* 
toe tael torn te biepcfieru maer toe De boojgemelöe Eefe feec beguaem tg. £p 3§n feer gemepn* 
faem/fmeet BacgttggvjttocêtanïS tot be <©o|logge ggeneggen •: fp toojben booj een ober-blijffel 
banbe Ad uatici gegouben / baer Cxfar af bermelbet <£nbc hit tfin be bier ï)oof D-fteDen ban be 
toelc&e be lu» eertfe met Nivelle get jl&arxBgraeffcgap te# ^cpliggen J&tjt&js mafun. Meche* 

Jeu 



Befchry vi nghe van't HertogHdom van Braband, v 207 

Fen too?b ban fomtnigge onbet a&jabanb gficrcfcc nf ; bot!) mbe* toaerfiepb f^ ïjet ban J)*t felbe 
af-gÖcfonbert:I)et 10 ecne fter ftljoone enbc jupbere ftabt/met een 3te rtg-bif bom bereïert/enoe 
met ben '#oogen Öaebt berfien/ op ben Voelcbé bet npterfie hippel of beroep in jSefccrlanb bal* 
let* f^n befe (tabt fjefi ben toöb-btroemben Rembertus Dodonïeus gfjebojen^aei* en boben 10 
in 25jabanb Jet Hertoghdom van Arfchor, [jet Maick-graeffchap van Berghen op Zoom, j)e ( 
Graeffchap van Hooghftratensjjier tjö OOtil Ijet Graeffchap van Meghenjbe Baronie van Bred3, 
Dieft(ba«C NieolausCJenardus flebozf tl ig)enbe Grimberghen t ©aer en boben 3tjn tn 25jabanb 
befe frebeniMaeftrichtaen be Jfêafe g|)eIegen:Lieie,Vilvoorden,GembJours(feer bermaert dooi 
eeneowbe Bibhotheca,of3&oec&-camer7enbef)aeren 23urg[)er Sigebertus , CronötfHf&pbe^ 
Lndoigne, Hanut , Landen, Halen, Leeuwen, Sichencn,Heremals,Eyndoven, HeJmondt enb* 
Grave. 39aer 3t)n ootfe bele b$pï)cben bit nocfi niet bemuert en jrjmte toeten/Oottcrwi jck,Oor- 
j(chor,Turnhout,DurTel,Walern,Merchtem,AfTche,Vueren,Duyfburgh,Huipen 5 Wavre, Brey- 
ne,Genape,Gheele, Arendonck 3 Dormal en lfca^et toelefee be geboojt-fllaetje té ban bten toi)É 
bermaerben Iuftus Lipfiusftoieng leben enbefïerbé fo?telrjffe banEmannd van Meteren uio^ö 
befcfyeben: ^pn <^af-bicf)t tjebben top bp [jet öegifïer ban bat 2Boef 6 bectalct] SPaer $ijn m 
23jabanb 700 bomen. <®nber 23jabanb toojben ooci* gbereerfient be Hecrhckheyd van kavc- 
ftey n,|jet Hertoghdom van Limboigh , met t)Ct Graeffchap van Dalem , enbe Valcken-burgru 
«£nbe bit fal ban be beft&pbmgfie bcr fieben enbe blec&en gftenoegï) toefen : top tomen tot be 
beft öjpbingfje beg bolthg. £>eüet toe! te ret&te macij be 4&neieerbe Petrus Bertius be B?aban« 
berg té blrjb boïc noemen/bat qualit ba f toare onbecbö toeêt: gier af tornt [jet fpjeet-tooojb/ 
Hoe ouder hoefotter,of beel eet/ hoe ouder hoe foeter, «Dien Levinins Lemnius(i.de Com- 
p!ex,II.)fpjeKet Ijler af op befe topfe : de Brabanders, de ttrengigheyd uyt-fluytende,trecken der 
menfchen herten tot haermetde gheeftieheyd hares ghemocdesende vriendelickheyd harer 
zeden. Nochtans vermengen fy ghemeenfick met hare gefpraeckfaemhevd ende aen-treckéde 

woorden eene zedighe) ftati^heyd. «©e j&ibileaieu bau #jabanb 3tjn'foo groot/ bat top b« 

Ötec 



xo 8 Befchr y vinghe van't Hcrtoghdom van Braband. . 

Wecm«tmlw^n.|Bmmatftm^t^pferöcBof3liepfert^be fteben gjjenen ttgatantet 
op be eerfteinftantie (of aeaftaenjinïjet Oetht trecnen. <©e l£o$en en mogen de <©öeefldic&e 
otjecn Uanb gOcben tegfjen Oen u« Uc toanbe ^oof b- fteben baer Dat Uanb onbec ie gfjelc giictn 
!&e l^o;(l en macl) grenen 23urgöec of m-tooonbec nan 05jabanb oer oojbeclen/ bic niet èetft 
in openbaec 4J>öeï*icbt ütti)oo?t en te/enbe&an eenen aiöüctatt toooi-gljelftoocfecn. Ccnen 
taembenmmacB-mentot gficne Uanbg amptcn boo^Derciu <&e ©jabanbec mncfj ban 
Heen-goebetenbp^edamentebffnonerenenbe befMlen* ^et 10 ijun toe-g!)c!ac ten obec-al 




©rttoilegien foeeftt te fetemfeen/foo mogtjen be ^tatenban^abanb/ naec ïïDetteujtBe conté» 
ealttenen&ebetupgöingDeiVöim^^incebcclaetetibe./ inet be güeene ballen bïen 8*t Den falbe* 
!icben* 

;©c1lanbmbteaett^abatt&8ïmfen$nnto^ 
Hen: <Du$ fullcn öjp fjier be «Eaerte ban ttiabanDm-fcoejfflett / enbs öe tefcfeptmtfle bes; feit» 
met Jjet nae-JwlS&nbe Söebicyt beOuptem 



Met 




209 



tia 



A 



Befchry vinghe van t HertogHdom van Bxatand. 
Men feght dat naerha Land oock aerden maft de Lieden; 

rHetwelcke Cous fclfcettijds beveftighth f<} 
Daerom wy Braband ichoon leer geerne eere b^aerv 
D èm Sat h^Moeder bly,ons blyde MA 

D ■ Locht die-men n-tre#,de fpyfe die wy eten, 

Decs drve zim feer goed in Btaband onoekreien. 
ls?wónd« dat ha« volck is heflick en met fiterï 

nc Nacl teeael veidnitt het vyer met zi|n ghefanck; 
lS ^oMsVet hoop. foo foetiïch laten hooien, , 
^The -he'S*oid frö.alwaei'hettetdoodctancfe. 

Fn de Revieren fchoon vervult van-goeden Vis, 

Of fy al worden liecK^rzM'i de Cwyder^roerg 
Denier en «jnghecocht.maei waOèr? ^^g^ 

Vrorw vr Ghenellrs trouw en zim hier met van ciöoie. 
D^ckuyt Braband gae,in Zeeünd winnen gheld. 



Zeeland 







S ELAN DIA 



© i 



2Ii 



Befchry vinghe vaivt GraeflTchap van Zeeland. 

toen oufcen befeent £^ e "* to S^ öat W een anfter fcanb i* 

wnMttJ^^ coint : het 10 mp s« 

lïïESm ftSKw öemeWöap fceeft met liet gene fc»e Luca- 

Doen de Nature eerft de Wereld gaf ghedaent, 

Sv liet de Zee end' Aerd in twy fcl,(oo-men waen t. 

De Aerde niet gheheelen finö m woeft' afgronden, 

Noch is heel buy ten vrees van Zee te zijn verenden; 

Mier twyfelachtigh light als wegh met om begaen; 

De Zee ohebroken is met Platcn,Baren llaen 

De Aerds fchier van cen,en burl«n langhs de ftranden: 



Befchryvinghe van't Gracflchap van Zeeland. z\% 

gficn opbefé3pbe be^cöelbenaebetï©efren/toelCHe3tjn Walcheren,ZuydbeveIand, Noordbe- 
veland enbe Wolferdijck. SDefe «Êplanben baer fp m öet #oo?ben acn Dé Ocean of tooefce Zee 
romen/ baer tuozöni f p met ^anb-bupnen üefet enöc ucujaert, boclj aen be blacaten(baet geiie 
UDupnenen 5ijnjbacr 3ijti $>ncaen Dié f alp gefepo ie) met gtootc cofteu moeten onberöoubett 
toojben. 

Het Land van Schouwen tg bet grootfte en eetfïe €planb op gene 3pbe be &rjjelbe: ben om- 
bang ban !}ct felbe tp nu 7 mplen : eetttjb? üj as Der grooter/ enbe maer met eenen clepnen ar in 
ban jBoojb-bebelanbgrjefcbepöen. 3£aer 5pn tbiee boomemelicfie (reben/ Zierkkzee en Brou- 
wers Haven, Refter Zierkkzee too^bet boo? be oubfte ftabt ban tjeel Eeelanb gljeöouben. &p 
tëin [jet 3jacc 849/alp Lotharius neerfetjte/met ballen omringt/ban eenf Siringue: befe ftabt 
«erft langen tijb leer glicblocpt tn alberöanbe Coopmanfcrjap/ombe bermaerbe l)aben/ enbe 
beelrjepb Oer €oopIieben-,maer be ï|aben feet berftranD 3rjnbe/rjeeft fpijele ban nare eetfïe eete 
berloien: (raet noefttano' te (jonen Dat fp boo? be nicutoc i)aben bare ouben naé toeber fal ttp* 
gen* ^efe fïabt/boben bet gene bat fp met bet rjcele Hanb gbemeen beeft/beeft fenoone 35ojn- 
putten/ bir f 00 foet X&aitv geben nljö eentge öebiere / of oot net regen UDatcr foube moge ujc* 
fen. «3TJ^efe ftabt bemint be *©lje!eerttjepb/bemtnt be <tf>fjeleerben/enbe ip be jBoeber ban Levi- 
nus Lemnius.eenengeleerben <©rjeneeo-meefier/bie be berbo?gene oojfaften ban beg j&atureg 
bJonberen alp tipt Democriti pur belbet enbe bte met fo foetettjoo?ben beferj^pbet bat be gant* 
ferje mentgtjte ber jiBebccpnen of <©F)eneferiö fiem ecren enbe beminnen : foo bat boo? bté man 
Zierkkzee foo betmaertio/bat ten niet meer banbc felbe en be&oebc te fcjnjJben* Wan Brou- 
wers Haven en fal ten anberg niet feggen / ban bat fp met t&ificberp befet iö/toiz ïjaeren toft tec 
Eee foecöen. 

^et tüjeebe €planb naefl bc £>c[)elbe ig Duvenland,bat bfer mplen begrijpt-^eeft bé naem 
banbe beel^epb fcer $Hipben %n bit Hanb 3911 toel bojpen eube blec&cVof bjijenen; maer gene 
ftcberu ï£et ter b ü\ \}tt 3,aer ber beifoewug0e 1 ƒ30 bccvly rh bat tbc Ztt obet-Ióopen / met 

«22 i btvliefl 



H4 Belchry vingtic vaivt GracfTchap van Zeeland 

bcrlicg ban bele menfcfjen; maer öjcbcr-om met 3)rjc£en oc Sec upt-gtjefloten jrjube/ ft* boer 
naer Die fcrjabe feer tijcftelncfi bergoeöet. 

^et berbe <6planb i& Tokn , naer de frabt Tolen alfoo gftenaemt : boo? bint bat-men baec 
ben 45;abe Col gaf ober be &cf)elbe baienbc* <Dtt Hanb en tp macc met ecneu rtepnen aim 
bet Zi-e ban Bjabanb gfjefcf jepben. 

§tt bicrbe ip S.Martens Dijde, i&it i$ eene feec luftigfic plaetfe/ toel met Zoomen beplant/ 
baec groote menigte ban ©ognelen/maer boojnrmdrjch aengnerp nefïckn. 

%m be betne f ter £cf)elbe i0 Walcheren, f)et büo?ne cmfïe tópianb/eü a\& \jzt Boofb ba Deel 
2£eelanb: 10 ban gelegentljepb/riirbomiron/menigtjfe banmtooonberen/ fcljconjjtpb ban fte* 
ben cabf bozpen/en fn Cooprjanbel feer upt-nemrnbe . M)ü Derft 1 o mple* m be ronbc.&ommi* 

Se brengen ben name TMrtjeren ban be BDaien.^it <£planb l>ccfr 25^abanb aen &et qDojïen; 
1 |)et Supbcn t&iaenberen-, aen fjet jöoojben ï^oüanb-, acn [jet ïtëeften <£ngl)?lanb, ï^ier 3ijn 
biet Ifieben/MidcfclburghjVlifsinghe, Veere, Atmuyden.iaanbeuielfKe bjpnn fullen ipjehen. 

Middelburgh 10 be boo?naemftc fraöt/f n ate I)ct Her tr ban HDair Ijcrcr, . dommige bjengen 
befen name ban Merellis^tjb-beroembe i&omepn-, boef) feb (fegrjt Lemnias) acfjte bten nat me 
gecomen te toefen ban tiet moozbeken Burgh en midden: tuant befe ftabt Uuass etrfl eenf 2r urg 
m öet mtboen ban net Hand gelegen. $et tg eene groote ftabt bte niet gemeene enbc bpfonbere 
öeboufelen/^uggcn/^o^ensi enbe 25ol-üJercBen niet alicene tot nuttigfjepb en gebjupt ;maec 
oocb tot Uift en bermaec/feer tnel berfien i$. [ <©t cappc op ben Cojen/bie fp cenige jaeren ljet< 
toaertiö gemaect fjebben/r oft i s o bupfent gulben$/al0 be Meter.beftojpbet : ben welf ben gtjp 
moogïjt iefen/om ban btft ftabt enbe Hanb meer te toeten. 1 ^n befe ftabt 10 geboden bien npt* 
nemenbe* Mathematicus die Paulus a Middeiburgo nae befeftieüjojbet genamet: bier Ijeeft N*. 
colaus Everardi,$#|tbent ban fjet i^of ban ^oRanb/bacr na ban iBrc&elen/eerfl (jet lifDt bejet 
ïDerelöjö gefieruüiferiiö fonen toan Bertio onber be <£neleerbe tuojöê getelt en befcljjeben. ^efe 
ftabt enöecft bc geblucDtige nut ailïcne oatfangeu; mart öanfceio foo tytcubtlgch met be feibe/ 

bat 



Befchry vi nghe van't G raefïchap van Zeeland. 215 

trat fp met beratljt/maer m grooter eeren Ieben : fo bat fp fcf)tet in-gebojene ftöpnen te toefen: 
Öet tijelcue baer Bier enbe niet naer-maelo fal bergolbenujojben. 

$aer bet <©often ontrent tujce mpleu ban Ulibbelbiirgl) ligbt Campveten,aIfoo gbenacmt 
ban f)et üjoojbenen Veer enbeCampen,aen 5upb 2SeberIaiib gbele gi)en/baer men ober baret» 
<Dit ie een riepn ftebeften/ moe ijs eerjt betnuert m Ijct fjacr 1 3 58. Wan Die tijb af 1$ Ijct eene 
«Toopfrabt ban be £>cliotfcfje miren gctoojbem 

$aer foet Eupb-ujeften ligbt viifsinghe: niet ban Vliïfr ;maer ban eene Fleflche alfo genaét-, 
bie be ftabt ooeft tn (jare IDapen boert, Lemnius meent bat öet ttoee ïnplen ban Jtëibbelburgij 
Itgöt; boei) ben megb ijs beranbert/fb bat irfe aebte batfjp bele ijs genacbert. <©e iclbe Lemnius 
fegbt/batbe2&urger0 niet alleen be jlBannemraaecoocli be t^outoen)be jfleffcbe hef-ljebbé. 
SDcfe ftabt(alo be ixifepber babe $eberlanbfcbe gefcbiebenifTeïi getupget) io in neeringe enbe 
rrjebom gebnerigf) befe (Soilogcn fecre toc-genomemboe-üjel fp met<£ngeljs garniloen gebue* 
rigl) belaft iö: ijst feer bergtoot enbe berfterct/ (aio be boome emfte ftercfctebatrt Hanb 5puDe) 
en in geboufeien feer berbetert : baer i$ een nicn ^rabt-ftttpjS ban graii-toitten fïeen gljctout/ 
op {jet fatfoen baivt £>tabt-bupO ban flntujerpeir, boel) clepnber: fjebben ootn eê nieu fdjin* 
ren-bof gemaeent boo? ben Ptince van Orangien; nieuüfc ^abenen/ enbe eene nienüje ïiereke. 
39efe ftabt ijs eerjï bemnert in fjet Saer 1 49 1 / enbe i& tot fulche mat bt geromen/ bat fp af o ee* 
ne Conmginnr ober be %tt gebiebet. Armuyden 10 onber Jtëtbbelbitrgb/cn io eene fcliere ï£a* 
ben boo? bare frljepé.bier Ujoibenbc Inloten toe-gericht, <£iï bit io ban 1©alc|jeren genoegf). 

Zuyd btveland ig'titaeft e «jplaub nae ï©akf)eren:fommige mepné bat bet bant beben bc& 
3Lan*3iö alfo genaét tooib ; boef) be geleerbe Bertius fcgrjt bat ijet banbe 23eperfcl)c r omr ; melc* 
feer banière/ of belb-felicn in beo Unnbö IBapen gbefien ti)o?bet <8>it «Cplanb iö mi be tjelft 
rlepnber ban j)et plagbt te tiuefen : her pleegt turinttgn mplen inbc ronbe te bebben / mi i)ef ft 
fiet qnafrirK tiene.^et beeft tipt ftebê gefjabt Borfu le,Romerfwnle cilGoes. ^Docb Borfula met 
{jet Hanb bat baer onber öoojbc/ijS iivï jaer 1 53 * babe £ee berilonbé; Romerftvaie ijs met t>ie 

(elbe 



iiS Befchryvinghe van'tGraeffchap van Zeeland. 

felbe btoeb ban Bet anbere Hanb af-gefpoelt/enbe ftrpbct nor I) fteben met be tooefïe barman 
befe ftabt boen be 45jaben ban Eee 1 an ö ben folemnelen of gcujöonlithen <Erbt. 3Uö Phidppus 
Contnql) ban £>pacngien bte in l)ct 3aer 1 5 49 foube bom / foo heeft Nicolaus de Conrlilre (m 
taiietiö tjup0 be felbe&onmg foube ontfangen ujojben; ceiugc 3Utynfcg)e bitsen aen 3pne beu* 
re boen ftïupben/bie mp atouö bertalen: 

Wy hebben,ö ghefien de Son van licht berooft; 

Des daeghs de Sterren bleecfc wy fèer onguerigh iaghen; 
Wy faghen (ach ! ) de Zee op-fchuymen over't hooft j 

Wy Nederlanders droef leegh inde baren laghen: 
Maer fins, ö Keyièrs Soon>ó der Half-goden eer, 

Philippe,onfen lofjwy u fien in ons itede, 
Al het voorleden ciuaed ghedencken wy niet meer, 

Het welcke nu dit werek u can ghetuyghen mede: 
Al is het ichoon al cley n,Wil gae voor de Macht teer, 
Onscleyn fchip tot ons Zee niet helper, nae ons bede. 
Ter Goes j# liggïjenbe aenben monb banber Schenge. «©cfe ftabt ett i$ foo groot ntet/afó fp 
toel lufiigli enbe be rniaUelncft enbe bol rncUöomö \#* ©e burgeren Der felbe stjn in goebe 3e" 
ben enbe bncnbclijeftljepb biel op-getogen : baer is eenen boojfufttigen JBagiftr art/of fiaebt/ 
alö Bertius getupgetfeet berbe <£planb op befe $pbz be ,£>cï;elbe/hae bet Wtftmi$ Noord-be- 
veland: in het roelrüe be flabt Corcheene gnelegen ijö met beel bo?pcn • «Ett jjecle €plnnD 10 in 
fier g«r r uzi ban £ct llDater in-gcflicht/bocö üjojd alicnl üenö boeber in-genomen en banbe 
STcebfbipöft. 

fytt bierbe €p!anb i& Wolferdijck ^ feer rlepn-.toant baer en 3ön tnaer ttuec boipcn in gfje* 
leghen» 
3jn öeel ge clanb $ón tfaen ffeben twt» ober be Banber b boipen» *Ds ^aeftijcfcjjepb fceftaet 

wpt 



Belchry vinghc van't G raeffchap van Zeeland. 2 j 7 

«nt fe$ fteben: ïjet ïjceft UjcI 40 nïplen Eanbö buptê ^ijtöö/atö de Meter getupget.tEtt Hant» 
10" feer t>;:ir Ijtbacr in Cojen; maer uoojneniclir ü inDe aü* r-f rliocmf te Carbjc i;>iei 3pn frijoo* 
ne UDepben. <De -ècijacpnens niet aüeene binnen / mar r oocu bnpteiijö tDijrugf/tict befte graf- 
keu foeciicabt/en toojDcn nier alteene bet/maer ooeft f onberlmglje goeD ban fmaue. I£et mrlc* 
fee be 10ooHpjakentoel toeten/al en hebben fp Galcnum(dc Cibis boni & rnali fuccijntet gfjele* 
fên: alö fp eenen Bracneeligen 25oer pen tomen met een l©eer/fp (uilen f)et geeme aen-nemen : 
iffer eenen groenen £>cf)apen €at$ bpi gaet ïjeneu tifaue i0 goeDt. ï^ier maffen ftfjoone Eau* 
toerieren. ^iet maett-men ^out; niet banbe afjcljrn beg Curfj$(al0-men eertrjbjs bebc}maer 
booniemeincli ban ïjetgrobe «Smaenfcbe <£>out: Ijet melrne fp foo toitenbe fupber alja fneeum 
meten te maften/ met bp-tooegljen ban %. ee-üjare x, Ban fjonber b ponb «sjpaeng i&outy ma « 
feen fp fjonberb beertrgj) tuit .èout/bat boojljeel Cjufrenrijcn toojb gïjefonben. i^ier too^öct 
jfBebe-rrappe in meragpte bergaett/ben ©erüjeris (met SWupn gljemengfjt 3önbe) nut om be 
l^ertoe te boen öouben. 5Ben gfjeeftfe oot & be gfjene Die gfjcbailen nebben / om boo? öet IDa* 
ter af te bjpben mat ban binnen foube mogfjen bergaert toefen. Diofcorides, Galenus > Vli- 
nius,ïjebben ban befe plante toel g&etoeten/alg blntnt op fjare frnnften. ©ifcb 10 gier in feer 
nrooten oberb!oeb/bie al Jeben&e op be banen too^D gbebjac&t. Co^t-om/ben obetbloeb befejö 
% anbjö 10 foo groot/bat-men g&emeenlöcu toenfebt om Eeeufcöe fienten eubc 25jabanbft&e 
HocDt. 3©ant ai itnttn gronbt £>out/ï)et bobenfte betf llanbfi iö bet ban regen 3©ater booj- 
tojeptnt 3ünbe. ^et IBater iö ober al bjacn/upt-gfjefonbettialo gefepb ifi) tot Sierieesee/baec 
jgnfoete putten. 

IBat be ILocfjt aengaet/öaer af fult gfip Lemnium felbe noojten / toienö tooc jben top naer- 
ficn fin aiöuö bertalen: Van de foetigheyd van de Zeeufche Locht en darf ick niet veel roeftg- 
fihen,als die op fommighe plaetfen watftrafachtigh is , ende onghelbnder dan inde naeft-ghe- 
Jegenc Landen ; voornemelijck des Somers , door de ftereke dampen der Poelen ende MoraP- 
ichcn,ende om dat het Land weynigh raet Boomen betel is. Dit voordeel hecjt ft , dat fy nier 

O $ rucft 



gfg Befchryvinghe van' c Graeffdiap van Zeeland. 

hacft van Pefte befmet en woidct ,doch de befmetnngheeens ontfanghen hebbende , valt fy den l 
menfchenfeerwreecenisnkthaeftreverfoetenendcltillen. • 

©e intooonbens ban Xeelanb comen banbe ©enen enbe #oonnang / bte tjact Hanb berv 
lactenbe baet gjn göecomcn : l©aec mebe Iunij gljeboelen felfa ban Lemmo bebefïigïjt uio^d/ 
bat bit Hanb ^eeianb naec een<£pïanb in ©enemawnen toube gljcnaemt Uiefen. $? jjebben 
&et €f#|ten<të[)eloobeboo2 be tpfcm ban Carolus Magnus dooi S, Wilkbrordum aen-gDe* 

©e inbjoonberg 5tjn feet fe&erpfmntgtj/bernnffcigö/ boojficDttcfj/ Itfttgft/ tnet be foutig&epb 
fjaeteö Hanbjö mat gïjemceng fjebbenbe. 2tjn cloerfee &olbaten tec Ztt : iBel-beïjocljte 
Jêcfjipperg: b#ben gtootenfjanbei in be l©aeren fjaeccjs E-anboy £>out/ jBeebe/ tfojen/ etc. 
3[>e gt)ebaente tjaere** Eic&aenijS i$ mibbel-mattgl> Jüocötang beitelt onfe Cbjontjcüe 
bat Guillielmus deGoede , 4S?aebe fcan ^oüanb / op be 2&ttlpioft ban Carolus de Schoone, 
<£ oningl) ban © janeftriick/eene ^eelanbfcfcc ©joutoc getnocfjt fceeft/ bic fo groot ban Hmja* 
me üjaoybat bc albec gcootfte ^Bannen maec aDtoergljf uen$ bp Ijaer en uiaeren: ^acc crarl> 
ten toaeren foo gtoot bat fp ttuce tonnen Bierg met bepbe ftaere (janben tonbe bjagöcn/ enbe 
conbeeenen23alc6/bieat[it jannen gDeenfinjs op-öeffen en conben/tuaerfpüJiibt tyen* 

l^oo^/$nnbe!Eeeïanbetó feecpuntlgljmöaec ^upg-fjouben/ foo batbe Coningö ban 
^paengien enbe jpnc peeren ficö baetmberUionbecDen. £>pto£gl)en fecrebootöet&aere; 
bon) Jtjn flof d atmö/ atè üie baglïeltjr 6$ firn ijoe bergancneltjcö bat alle 3ScrDf clje Dingen ^rj"; 
fioeïc'üteltjtEi bat ceu Uanb ban-benaeren townb beef üjolgen / eene i^aben ber(topt/eene ftabt 

Lemniusfeg^t bat fp/om ftct f toarebloebt te bunnen/ fomtrjbjs ficD tnrt ben Ttënn laat bet* 
lufligften: [tijaec in ïjpbe BlrfTmgfcfje oen lof gtjebet/bïe (al* gefepb ffi) be ƒ ieflcöe geetne febt* 
SÖen] ©ocü/foolang&eatèfpmüepaelen bet eerbaerBepbWpben/enBebbeicö baecmette* 



Bcfchtyvinghc van't GraefTchap van Zeeland. 219 

enen: men mat!) foo toel jtëcbecpne upc ben iBuiT-ïtelber/atë upt be$ fly otefcerg tofatfeel/ ge? 
tyMptHen. t©aer mebe fcfcpDe icö. banbe be|ci)8Amigöe banZcelanb* 



Bcfchry vinghe van't Graeffchap van Holland. 

V2Bn toacr Dat befen name Holland tornt inojb ban beien gberaeint ,maer banTnnio 
geraben.§0mmfge(booj bten bat bitUanb eertijbg bo! ©offtben toag) [eggen bat fjp 
ban Holt of Hout (bat foo toe! een 2$otr 1) al# be nf-Iioufrlni om te bjanbeu betekent) 
tomet; atë of men Holr-iandfcpbc: 'Hinbere treeften btennaem ban be bolligbtpb be£ 
Eanbovalfoo bet feet bjoetKacbtigb/boI enbeonber be boeten b?eunenbetè: fommtge ban f)et 
Uioojbefeeu Hoy,atè tuare öet ï ioyJand-: boef) be <&fyt leerbe &t!tepber banbe Batavia bjenget 
befen name Holland ban een «Êplanb Oland gj)enacmt:alfoo be mVuoonberjs ban fjet felbe/ *De* 
tten enbe j&ooanannen/ in bet 3aer 1 $37 geel l^oliatib oberuuiaigiit enbe (alg ban Seclanö 
ijcfepb t0) naer ben naem 0ateg Uanbjs gbenaemt öebbenr 3?efe «Denen enbe j^oonnannen 
gjebben ^kt foo uj?re belijdt gnebanbelt/ be onbe tnlubonberö aen lijf en goebt foo br frljabigïjt; 
bat Caroius Calvus, Coning ban ^jantfcrijtH/tor mebe-booghrn bebiecgbt >tjnbe/eenen tyo/ 
men jSan onber 5pne $obelingben upt-neatu t beeft / Die lip $o!lanb met ben name ban €m* 
be beeft gbegbeben-, mrottf bat fjp befe ongbenabigbe $oonnannen foube berjagben/ enbe bet 
Hanb berioffen ban fuif hc fcujeebe beerfetnuge. 3IMt vuajs Didcrijck be eerfte <6jabe ban i)ot* 
lanb/bie be kooimannen naet $tjn bermogben oberüionnen enbe obettoelbig()t beeft» 3Doo? 
befe oojfabe 10 0ollanb berbeplt/enbe en beeft maer een beel ban bet oube Batavia gbeftouben/ 
baet foo tobei ut nc gbeDeugBentfJe bp oube ti\bt nicu\»e £>cft;pber$ af 10. 10an bet bic tt Ue uip 
nu tn bet boo;-bp gaen tojteirjch {uilen fp jebcn, 

Batavia 



220 Befchry vinghe van't Graeffcftap van Holland. 

Batavia(nae Iuni) gl)eboelcn)to foo belc ghefepD/alg Bathons Havc,ban eenen Battho, tic Det 
félbe èecft booj 3Pttc #abe gljetjouDeiu 3&e &ïjelceroe tüufïen ban 3pne gnelegöcnthepD. 
AommigDemeênen bat Ijet Deel ban Gheldetiand tufTcften Den &ötjn *nöe De Ï©ael/De Betuwe 
ghenaemt/met recljt alleen Batavia to; £ommtge IjotiDen Ijet «BplanD banbe l©ael enDe Jfêa< 
fe g&emaeeluvbat De Bommelcr-weerd gï)cijecteu mojb/ Batavia f? : Doel) ten letfen fjceft De ge* 
leerDe ^tl^pbct befen ongnegtonDeutoaen tee neDct gfjelepD I enDe aio ecngoeD öop-meelïcc 
Bataviam met jjace recï)te linuten / ofte palen/ af-gljeteetaent : beginnenbe 'tfelbe ?LanD ban 
Lobick af/Daet Den Öönnficb. in De |©afc becDcplt/ Dat boojtg befluptenDe met Den öftnn aen 
D'eene 5pDe:[Dte ree fit upt Doo j l©treti)t/1LepDen7Cattotjcn inbe See plac&t te Ioopé:al-toaet 
Dien nu berftopt spnDe/notï) Den name nanïjet Malie-gat Diagftet] enDe met De T©ael/Die Daec 
nae Den name banbe jBeruuie enbe JBafe op-nemcnDe/boöj-bp BlaerDingen/De outfïe fraDt/ 
Oenen loopt moe ^ee/Daer fjaren uptgang Helium Oftium,of Vichum,bp Den ouDen gefieetra 
tnierD. gn welenen omme-loop banben Wm beel (teben 3nn/Dïe DeDen alDu0 genaemt too^ 
Den:Heufden,Tielt,Bucren,WijckteDuerfteden ) (ofBatavorum)Wtrecht»Viancn,Culemborgh, 
AQ3ecen,Huyckelom,LeerdaiT),I(èlfteyB,Montfoort,\Vocrdë,Oude-water,Gorichom ( Schoon- 
JiovenjDordrecht.Goude^eydenjDelftjRotteidam^chiedam en Brkle : I©at Nieupoort enDe 
Haeltrecht aen-gaet/alfoo uut tjare af-bjeuefcenanbete fteben gfjetoaflen 5ün/gac icli Die f top* 
gfjenDe booj-bp. B&act upt g&enoegl) blije fet Dat Holland noptboo^ Deel Batavia en iö bekent 
gfjetoeeft. %ct en geeft maec een Deel ban Batavia gtjeljouDen/ ban Culenborgh tot aen Gori- 




3Do?pen enDe «TafïeeJcn tufTeljenbc Öebiere De Vecht gljenamet, «©at Doet bupten ItgDt toojö 
Go y land ghenamet/bjiefïeben begrppeuDc/biewaecbp makanoewn 3Ön g[)elegfi,en/te toeten/ 
"Wcefl^Naerden enDe Muyden . 



Holland. 




22 f 



zz % Befcliryvinghe van'tGraeffcïiap van Holland. 

l)t t ILanb bat nae ben Etmöui toe lenb/banbeu mtöbel 0nn af/ bte boo j Uepben loopt/ tuf* 
fctjen ben Kant banbe ifêacg befloten/ujojb Zuyd-hoiland genoemt : baec bp't ï^eftcn be <£p* 
lanöen bont 4$|aeffcljap ban Eeelanb/eertnbö tnfute Mattiacorura.aeu- liggen. Stenoën mu> 
bel tónn bolg&en teiftonö be Kenemers,uan Catujrjcfe af: baec na be 1©cfibuefen/oft Friflj mi- 
norcs , nu i*oo£b-éolla«öer0 / naee l)et <©often: bie ban aio meenfrljbot met bet Kene- 
mers Éaubftbap/beFntiabones,bat 31111 be Ttëaterlanberovbeflupten. %\ bit begrip tuo:b met 
b'aen-flelegen^planben banTexfel,Wieringhe enbc Vlieland, 'tGraeflchap van Holland g[}e<< 
©eeten; befioten aart beften met b'^ngelfcrje %tt\ aeni j&oojbenmet be J&oojbftbe 2er;aen 
Jjet boften met be wpber Eer ;cnbe aen Ijct gupben met 't Bif bom ban Wtm ijt/ en ' t <£ jacf* 
frjjapbanStelanb. 

ï^ier ober iö bet gantfejie corpus of litljaem ban $o!Ianb£ljebepït bp be ïl&erelb-fc02pberg 

in Zuyd-hollandjKermer-iand^Weft-vricilandjWater-iand enbe Goeyland. 

Zuyd-holland i$ altooo in macijtenbe ftaet 'tbermaerfïe gebJeefr/Ujtëg ^oofb-fïabt 5Doj* 
fcjetrjt niemantonbeUent en tg. 

l^anbe Kenemers (bp beUatpnen Caninefates, baneend Jtefc^toOOjb Coninefretrers gfjes 
fepb./om bat be intooonberg baer fonberltnge met bat gOcbieit onber-ljiclben) 10 fêaerlcm be 
ï^oof&-ftabt.<£n al boe toel fommtge meenen/bat be Caninefates niet berber ban tot be 2Öeer6 
toe/bie onber Dooj't öercMJof banï^aerlem loopt, fit ecten ban Ccittuiirb af/ fo buntut nocb* 
tónjS lunip boo$$.bat Kinheymcria of Kcnemerland,tot fllcmaer toe getoopen tjeeft / aen-gfte? 
merclit nocfj bp rfcems-kerck,m*t mibben ban Kinhey meria een ïjeubel gfjetoont toojb/ baer 
De töjaben ban ï?o!faub op plagïjt en gebult te ujoibé aljs ï)reren ban Kcrmetland. |Ben Ierft 
oocn bp Rcginum, bat be jtoo^matuet enbe 3De*;rn met ftgeprn ge romen 5ijn ober feaere bon* 
bert jaren in Kermerland,be^abenUJO?b niet fonber reben ge|telt/bp Crammendam , baer be 
0ebfere Kinhcym,OO^faetb beö naemö ban Kermerljnd,m %tt bttl. Wtft-vriefland of Noord- 
holland fullen top in eene bpfonbere Caerte bcft&pbem 

Goeyland 



Befchryvinghc van't Graeffchap van Holland] 22 f 

Gosy land fcï)ijnt Vnat gemeeng te nebbe met Ooftergoe enbe Wtftergoe in t&#eflanb/ fcfjtjnt 
ten plaetiö gfjcbjee|t te 5911 ban be Chauchi,baer ober Cauchmam Goeyland, qljcmtmu 

Water- land(öat met groote Itëepjen booHtocben / enbe met <©rjcuen banïjet toöefte <£Ie<* 
ment beo 5©ateties bebnjttgjb^cngt genoeg!) spnenname mebe/als eniretj)t Water Land. 

t©it fp albuj&metten rojt (ttn ober-Ioopeu banbe beel inge ban Rolland/ 'nacr be mepninrjfjë 
tan fominigoe. 3&en omme-gang toojb gcrekent tot 60 mplerube tyttbbt ue feer rlepn/aenge* 
inercUt een repf baet man/gt)efieibt op't mibben baneenigl) beel ban ï^olfanb/ r an binnen bne 
urenupt be palen ban't «ff^aeffrnap gfjeranen : jae oorfe in fommiglje plaetfen tnfTfften be 3up* 
ber^eeenbe begroete ^ee/enijö #ollanbglieennTpleb^eb:üjaetuptbcniertfit tan tooien/ 
bat befe Idjobnuïe/ban b»anbere berfci)epben7eenen iang|)en banbt/of 2^njcïjep}3 jïaf s oft oocö 
een fcaet rteen gljelgth macl) ballen. 

3Ben gronbt ban ^oüanb & leegne/toeetK/flap enbebjoecfeatnttgf)/ hi cemgfje pïaetfen bet* 
tyoncuen: met groote Jtëepjen op fommigeplactfen beur-frDeurtanet bon-lanbe" onberftljep» 
ben; met frupt-bjagenbe Söoomen enbe luftige 25eemben* $et berbe beel tè bp-canjö brflagljen 
inet öjooge en bo^re 3ant-tmpnen/bie bot h tegenjö be ftnnn banbe Zee geinen een boo;--fc {jantf 
ömten/booj een fonberlinge genabebanbenatuer.^n befe sant-betgen io een groote memgijte 
Dan €onpnen:be inbooonberjö berfien metfjet bleefrt) rjatc mneltpbcn/rnbc met be belfen finre 
tlecberf. «JDementgljteban't IBater/batböo^'t fjecle&anb i${e\\ öaer ober booj be leege ian* 
fcé mecftfeftabelnc)Uio£b met ï©atrrmculeng bioogijgenoubêV en booj totrjten en flupfen/ aljj 
De Eee balt/uptgeflagen. <Be gocbftepb enbe bettigljepö banbe ï?oUanbfe &e 3E>epben/alg ré bp* 




fter.oegfyblgct/aehgenm et alle anöerc D&nrrn/tot e'me nfr \)t orDfrijciU bienenbe/r ae bat bcfe 
Wffitymtm i)aep$iipfeiitntó baring te banger* bJinfte ofte fcDtt^e öocn/oocw öieröer/ofte 

beter 



224 Bcfchryvinghe van't Graeffchap van Holland. 

beter coop tooien-, alfoo De gfjemeene man bp bc feu gefouten ©ifer) / of mbe roorft gebjoogrjt 
(Di« Dan Bocfunglj gïjenoemt iuo?D)l)et tjeeie 3Raer boo£ mceft 3911 lebeu macl) beïjouDen. 

;©tt<©jaeffcrjap en geeft nu ter trjb (alj3 grjefepb te) gijeen ionberimgrje fcoffetjen oft Wi\* 
bf nufje nrtoac r oUcr ooth gneen bpfonber T)out gncb onben iug ;ö om te bjanben/ oft (uipfen te 
bouwen/bat niet upt anbere Hanben gneboert üjo?d/ alp upt Boojtoegtjen/etc toaer toe een 
nvntgDte ban fcfjepen mbe ^ollanbfrlje katoenen bujtt/bte bp be mtooonbens met fonberlinge 
tonfï enbe erbarentgepb op g^emaecfet/be baren banbe tooefïe Ztt luttel fefttomen* <£nbe al 
to ^oilanb nu gneen ^oitianb meer/ foo geeft nochtans be bocnf»rt)tia.r)e j&atuere (of toeel eer 
<5ob) op fommiglje plactfen eentgge flierbe gljelacten/bte itpt be Hanben/ Vccnen gfjenaemt/ 
gbebolben jnnbe/ tot ben tyanö (al$ 5tjnbe eenigïje folpbetart)tigöe materie) bequaemisv 
cnbc bes* ïDintcrö cenen latljcnbeu uaernnaccfet. ï)ct üs te berüjonöeien bat foo rfepnenbe* 
grijp als ï^ollanb macriit (baer't nocltfanö alfinis gneen ©eenlanb in) foo beel materie tan 
Cbebouben woibcn/bie ban fo beel garen getto aertsv met eene onepnblnelte nülbfjepD bcoi be 
mtooonbetsvbie in groot gfjetal srjn/foo menige ff guere (toffe ert^efe flerbe oft dupten too^ 
ben Cutben gljenoemt/enbe jrjn beelberlep/b'eene beter ban b'anbere , 

*®it $tin ban bt Becnen ban ï|ollanb(foo top naet Uatijn totllen lupfteren/ Venae, bat fc %4 
beren enbe jfêunen) baer b'mtooonbens groote rgcfebom upt flaen röoe-toel pemantbeï^ol* 
lanberjS arme liebcn mocljt noemen/om bot fp gare epgnene Sïerbe fyanben. c f>oo bat Nicolaus 
Nicolai,een banbe befte Roeten/ (alg Iuniusbernadt) feertoermaltelrjf&enbe toaerujefcfepbe/ 
bat in bit JLavü gneen fo clepn gebeeite ban Harib of ï©at er en in l bat niet feet groote b nicl> 
te» in en bjengnt: ï^ct toelcuemet te beruionberen en iö/ghemercut be otibmentbare hanben 
of tDupnen bc tonfjea lecfeeren fmaecn/ben bupr 6 boebfel/enbe [jet \\t Ijaem tearmte banbeCo^ 
npnni bp-bicngften: bat be l©ateren enbe tocnten/13tfTrl)enjop ben btfrjj bevleenen : bc ranten 
banbe flooten of gratfjten groote mentgrjte ban <£r»cren/bie al baer banbe |Bercoeten/ j!©r er * 
Icn/Jüibitcn enbe epnb-bogfjelo 1 tube nc(te gijclcpb 3911. «Be 3laubcnbic<mbequacm 3011 om 

tebott' 



Befchry vinghe vaivt Gracffchap van Holland. 22/ 

te boutoen getoen (aio gefepb to)beguame (toffe om te bjanben. <©ie meet fjter af begeert matH 
fuif r bpben £>tr)£pbet Der Batavia(cap. 1 5 )le|eu. Wat nu be bpfonbere fteben aen gaet/ baec 
af fullen top op bëquame plaetfe fo bde fc&pben aio bit to# begrijp tan Ipben. ï^ier |taet outj 
tooi eettf mat ban ^aerlem/flmfreïrebam iSaetDen/|fóupOen/ï©ee{p/€öain/iBonicbetiani 
t\\ jèurmerepnt te fcggen/ bie tipt De 3£upb-i)ol!anbfcfje enbe$oo2b-ijollanbfc[)e ftrehen geflo» 
ten snnbe/lner moecen geftelt ojefen: baer na fullen top tot ben aerb beo boltfco tomen. 

Haerlem i$ eene banbe feggrootefïeben(öie/alO be Staten ban *|ollanb beft^ebcn toojbèV 
inet (jare <aijebeputecvben upttomen/om ban beo gemcene 3Lanbo faaen te fjanbeléjm tueet> 
feiexnepb enbe autljojitept dsttoeeb:-, grooter ban eentglje anbere/beöalben Amfterdam : m net* 
tighcpD ban Ijupjen niet te berfmaben: in gefoutljcpb ban &otl)t enbe toel-gelcgentfjepb betre 
fce boomaemfïe; bjp ban alle guabe fjumeuren ban ^oecfcen ofte Zee : tuftcöen fcljoone 3J>o> 
pen/luftige llauboutoen/geuoegftltjCHe Beemoen fonberlinglje tocl gfjelegcn. 23tnnen be ftaot 
teeeneBeerlijr&eïtertue/naerobibcel ban alle 5$ec(tcio met grootecontfe eubc bafrigijrpb 
op-gemaecut: tegneno ober io een DeerajtUeplepn/ bat be mtooonbero rjet Eanb noemen/ bic 
nenbe booj een |Êatt t.3DeÖebfere Sparen,eenen retljten arm banben ötjn/bie boo^ ïjrt Jt)epj 
plagnt te toopen/ ftrijiut boo? be ftabt/alfino nu beguaem om met fr Depen te be baren/booi tjrt 
IJ002I5. Itëcp: bermeerbert; platftf eertijbO Spierne te Ijeetê (nacr [jet ge üoelè" ban kmius)öaer 
ober oot«i Sparenwoude een tïDoip/ inbe oube 25neben Spkmewoudc gljrfrljjrtjen toojb. ^r t 
^actlemmer ï^out of ^ofcfc bnpté be fdoojte(bie noen be £)ont-poo2tef)eet) io ecne genoegt)* 
Ineke plaetfe gemeefl/ban boort CrtjgljO-boIt/tn't lactfie bclegn/ bp Don Fadnques bar r booj 
Obefmeten/beel berbojben cnbeupt-gfjeroept : 'ttoelcH nu notlitauo booj eetic iangfce ruft toe* 
fcer beplant 3gnbe / tierlijt&enop-romt / be berbetertngtje ban-ben ttjb gftrtupgöenbe. Cf 
$aerlem ben naeme Jjeeft ban een Heer Lem, ^one ban een Contugl) ban l^nrflatib/ of batrt 
örjeflatlitban^aerlcm/bat ooe& upt be ©jtefTcne €onmgl)?n gljefp:of en / in bcfe (treeffe 
feec te göetyeeft getoeeft/bifputeert Had.Iunius boo^ftnjcben/esibe feüer 5p:;e rebenen $ijn mrt 

|p trancii/ 



,, 6 Befchryvinghe van't Graefichap van Holland. 

**a$en. |ter en botten »^SS gebonbenV *Me eete 10 feer tetmm» 
^utfeerpe tan «nm ^^^^^„iSt bcfpiebt Sebbenbe / bat al Ijet bolcè ter 
bert booj eenen ; öooi-tcapten btef/me ^ e LXSlen enöe § met be feit» naer JBentj se* 

be .ffibellieben Dan Amltel. ©e 5* SÏÏSS„« t betmeerbert/ heeft Amfteidam obecbe 
Bebjeben l enbe boo? ^tJ^SSXfflwïïKï^enm 3nt)mn banbt 3upbee 
Oantfcöe töerelb bermaett O^^^S SESffim / g 00t f , u(i mDe m m ban 
5£ee/met ten beauame : «aben ,tm gJfflgïïSff^gtwl* * mojaWD«06/fla» «*• 
alle fjaet&en bes TtëeeelbS »t« , ^™'S'Ï!5!rïfi: „■ tmrfan on batë aebout tooibcn/bte met 

boben igaame ba :&* «W J "8 "f '''^gtX'ntoWeStabt/beBiniOTtieba^ï^ 




^ b-floten ss ... ppfen ^mmsssSSSEm JmSmüwSmm» «*« 

gwegember* ei.be nmmetag.t •*•» » |°« **** SStWoSSSSSmSB Be plaetfe(baec 



Bclchryvinghc vant Graeffchap van Holland. 227 

re enbe menftBen fjanben tori befojght. «tfene brerlw&e pailtjabe loopt dooj öe gracBten/bie be 
ftabt om bangengantfef) öicOtgeftelt/iMer o itailïjcue palen m-getiagen/ metgrootencotfen 
(|oo Dat elcfce pael ujcl tot 4 5 (tupbero comt te fïaen) acn De liercmjepD enDe betoaringe fon* 
ècrlmge t)elpen.3iu fomma Dit 10 Die op-DjpbmDe Venus(alo De Roeten tpjehen)bie Appdles, 
haer aen-jcnnn upt De soute baren freucnDe enD: tljap? oatnnnDenDe/ frtjnnt te Ijebben totllen 
fcMbercn.©it 1? Defc jtaDt/Daei't fjeele BeDerlano/ dooj getoiflc erbtnDtuge in tijD ban ncoD/ 
fiaer tfoien-tcfjucr af micckt/gbelnck Cato ban Ciaha ujel eer geoojDrelt Ijeeft. i^ie* op ï)eeft 
Adriaiius lunius een SLatrjng Dic|)t gljemaedmöet toelcfce top in tjet s^eberlanbjcjje onbebtoon* 
gljen fnUmnaernolgljetn 

A lfoo-men feght wel eer viel eenen gulden reghen 

Met Rijckdom groot verieltop't Eyland van Rhodes: 

S ici-land de Schuer van Roorae ghenaemt es: 

T ot my waerts heeft de Heer ghenaedes oogh ghefleghen; 

E n heeft my alles goeds doen erven met voorfpoeden» 

R ont om my Water loopt: ick ligghe in moras: 

D e huyfên tor de Locht llaen op 3cr palen tas, 

A en myne Wallen fpoelt de Zee met Ebb' en Vloeden: 

M et fèhepen van Al-ca:u,van Ooften ende Wwften, 

C ofl lick begiftet ben met alderhande Waer: 

O f fchoon dat 111 mijn Land niet waifefjhct is daer; 

R ogh noyt foo vele was voor Gargara te n beften, 

E nd' of al tegh' n my Sicilen en Aphrijcken 

N u wilden fchoon voort doen haer Rijckdorn,Momus fdf 



Pi 



Soud 



xzt 



Befchryvinghe van t Graeffchap van Holland. 



S oud onghetwyfclt 'trecht doen gaen in mijn ghewelf: 

Comt fbo datNederland(die'c vonnis wilde ihijcken) 

HecftmydeCOREN SCHVVRVAN N E DERL AND genamet. 

V an alderhande Waer en voedfel ick veifie 

V celvoudigh 'theele Land,elck ick zijn nooddruft bie« 
R echt als een Maghe vol,daer't voedfel goed verfamet 

V an de fuygh-aders al word uyt-ghefbghen crachrjgh, 
A Is het gheheele lijf (eer flap is door ehebreck; 

N och min noch meer van my foo halen mer ghetreck 

N u alle fteden 'tgheen dat haer volck is verwachtigh. 

E ndaeromishetoock [wie dat het mach bcnydeu] 

D at Key fer Carel my des Kcy Iers Croone gaf: 

E en teecken van mijn hulp die ick doen deed' onftraf^ 

R echt op bequame rijd wanneer hy was in lyden* 

L of cornet my daer van,en wonder groote eere: 

A ch ! hoe fal mijn blondt hayr,verciert zijn met dees Croon ! 

N u fal ick een Princes van't Land zijn daer ick woon ! 

D an,ick laet Dichters ftof,om my te loven fèere. 
Naerden tg be ^ooft-frabt ban Goeyland,eertijbj3 Goeddand QftalflCmt / Ottt bat bfe fïreCffi 
ban Otho 5tepfcr(b'cer(iebanbtf name) aen Goedela ttbbifTe bar.'t «tfloofïer Altcna gefrbont' 
liEn Vcas»; baer tcoi té ïjet ouber be fjierfrftapppe banben dSjaef ban foliant gtcomen.<®ubt 
Na den p lat !it op Die plactfe te liggen/bacr acljtcr nar een Cloofrer geftaen Ircefr/ bittjtcr mn 
bc Supbcr Xtt } geb -flrucc tt bp een23tfTcf)op ban TC>rtcr!)t/ban't ruipg ban krekel, <®it (te* 
beften 10 op Ijcben in tameltjtBefieur; baci* beel IBe bf tjö enbe liMlcrg bjoonac httgï) 3tin. 
Aiuvden lepbacbe Vccht,en!£eéclopnfiebc&ê 5 b'mbjoöfceri^önmerp 3Dif}r£crjCr$upgte 

Muyden, 



Befchryvinghe van't Graeffchap van Holland. 22$ 

Muyden.bat ontrêt be ffabt lepb. to bermae 1 1 boo: bc gebogen! $ ba Pi o ris be ƒ <0j.ba $c Hab, 

Wcefp, acn b'eent $pbe met een muer / acnbe anbere met be töebiere Vecht bectngfjelt/ tö een 
ftebenen ban goeDe gUelegentfiepb 3&e intooonberjö 3ijn rijcfe/enbe ïjebben nw be neeringö ban 
(jet befte 25iet; bat D002 Ijeel ^ollanb gebjoncaen en gep jëfen U)o?b.m)e fmpfen 3tjn na be ftabt 
tamelrjc&cn op-gebout/enbebooineineltjcfc aenben cant banbe uocnüp loopenbe töebiete. 

Edam (ban be booj-ouber<ö Yd im genaemt)lepb in HDatet-Ianb/enbe toojb fo genaemt ban 
een Watti d' Ye,bacr oorü nocf) een bojp aenbe ftabt gelegé Middellye af gljenaemt Uiojb: ijiec 
toojben bie U)el-fm*ticnbe ïufen gemaeefct • %n befe ftabt i& eene toel-gelegene J&röcep-bjerf/ 
öaec be^cöeepg-rimmer-Iiebcnmetfonberlmg&e abeüjepbenbe fojgljbul&igJ)cpbbelegroo* 
te frfjepen timmeren/enbe in öet 3©ater af-latem 

Monickedam ligfjt een nujlfecn ban Cbani. £)et t'0 in fjet ^aer 1 2 97 gfjebout. «©e nacme 
tornt banfjet naec -celegene iBouicft-mepj: net toelcfee nu met Dprüen upt-gefloten 3(jnbe/ 1 m 
beel tiö banbe 'Eupbtr %zc 33 e ïDapen i$ eenen Jï) omcu met eene unobbe larljtigljc bnoofe aija 
eenen Hercules gljetoapent. 

Pui-merend beeft ben name ban net fBtpi be $urmer/baer net aen göelegfjen i# ^et gfje# 
fjoott onbec Det #upg ban «Cgmonb* ^ter i# itït iaer 1 403 een 2Tee-moj fier £en-gftojo?pen/ 
|)ebbcnöe be grjebaente ban een 19?omiie:fp gbcbHipcBtemenfcfjen fbpfc: en fpjaeö niet ; mar* 
Babbe een berfucbttan geclancft. ©ie ban i^aerlem eregenfe in bare ftebe' al-bjaer fp ber W;m* 
toen öanb-bjeren br be/enbe uoierb göeftojben snnbe / op ïjet ïmru-bof begrafcen om bat ]p 
(a!$ be Ctjjonijcbe bcr!jaelt)een Crupcifrr; eere tjabbe be\uefen:I©acr af icn onfe Theologi loet 
lupfen. 

tDitfal genoegt) toefen ban befteben/ bic tint be 'Eunb-boüanbfffje cnbc Hoojb-fjoKanbfefje 
ftceHe gftcfleten 3nnbe/alg op ftacc fclbcn jijn. Wp fülicri ro:tfirjf ii banbe gbeftate nKTc/aerö 
en nature banbe ï^ilanbero" fcbjpbélDar üc geflaitcnifTe bet ï)o!Ianbc ré fo tucl bcr 5@av.nn1 
al# be* ©joutiienjaengaet/ fp 51)11 groot/lang/uot-lpb<aï) /toft/fdjoon/enbe ba(i op fyarc kti m 

jf) j " in albe*» 



.,9 Befehryvinghevan'tGraeffchap van Holland, 

ffflemeene ueröojtoentöepg toon Jjct mroftöelgt&e aücuacnt. 

De "Wereld jacr op jaer vetfhoodet wonder feer, 

Ónf ' Eeuwe wbrdet oudt.och ! fy en dcucht nier meer» 

Elck fier nae and're öi&efi volgtvt vternder fond e n: 

De Dcucht word veel ghawcmtjmart wcynigh Is» ghevonden. 



l]ZiiydhöIlad 



Zuyd holland 







232 Bcfchryvinghe van Zuyd holland» 

A% f)et Uanb bat ban ben mibbel fiftijn nae tiet ^upben / tot aen be JBafe gelegen i$f 
tot ben Oceaen toe/bat bjojbet al £upb-ljollanb gfienamet: %n toelcfie frrebe (boben 
bc goibfyepb beo gronbg / bcelijcpb ber bo:pen/nlecRen/floten/ enbe bebequaeml)epb 
ber^aben) befe (ïebetl 3nn-, Dordrecht, Dèlft,Leyden,Goude,Woerden,Oude-water, 
Schoonhove.Yfclfteyn, Vvanen, Rotterdam :banbe UKit&e top llll fulleil fpjefeen. 

Dordrecht,of(gel0CH Iünius fcjjtjft) Durdrecht,ljeeft baren name ban Drechtfn ont 3£upt0 
eenjlBarcRtbcteecöenbc/aliei $ijnbe een Drecht ban Durctus,bïe eenbe&enbt l^eerinbefe 
tontrepe g&etoeeft i£ : 'tfatfoen banbe frabt i$ langfc/ m gbettjcnenifTe ban een «föalepe. x®e 
ftabt felfa iö rgcfe/enbe toel bebout met Ijoogöe ïmpfe n / bie al meetf op fc&oone 6elbei# ftaen/ 
beguaem om alberlepe XDpnen enbe Waven in te Icögctï/bte in befe fraöt/booj fo bee! bcrfrt)ep* 
bene ronflbm loopenbe Wateren/ ge boert toojben: bact ftelpt öet t^ibiiegie banbe fïapel ooc 
toe/bat aen 3&02bjec5t booj lang gebiupcö enbe oube 23?ieben niet fonber vet !jt befloojt. 1$et 
üjoo:ö ban ftapel comt upt §et HDatfcfj/enbe bebupt eenige mar|)t of recljt / baer be fïabt macïj 
booj aen-^alen enbe öouben eenigbe feftepen bte uptlanbfcl)eCoopmanfcï)ap bocremfo bat ban 
be Coopman gf)ebuiong[jen b)ojb/3gn VDaren al-baer tê bercoopen enbe tot toeerbe te tyen- 
ÖÖen/baer afboog tollen enbe anberefcöattingljen gïjebenbe aen bejö ftabtg btenaer$« fyiet 
beneffenjö io* 3Do?b2cc[)t b'eerfïe banbe fejö groote fteben ; Reeft ooch alleen macïjt om gbelbt te 
flaen; ontfangt eerfi ben #rince bant Uanb om ben <£ebt(bte int bcginfel banbe ftecrfcbnppp?/ 
ban alle <*&jaben gbebaeninojb) in öctbp-roefen banbe generale Staten/ af te nemen. 'Sv't 
gjaer 14 21 ijö^o^ecöt/i 
topfe a!ö l&enetien tot een 

(gelrjcfe-men fepb) booi eenen ;©ocr bp-gecomen iöDie Jp 
fpoeleiibc^eeof30itteT©aterentoiI!enbeberberben/efngatgf)emaefHtfiabbe/baerbetcacf)t 
ban't Itëater fo gctoelbign op aen-gcr omen W bat al bit getoeft baer me&e oberloopen 3tjnbe/ 
(jet berltejs ban 7 1 bo;pen'enbe meer ban fjon&erö bupfenb 3ielen Deeft moeten Ipben. 

Dein 




Befchryvinghevan Zuyd-holJand. 23$ 

Ddrt,mebe m bit getoefï gljelcgen/ig be becbe banbe fe$ groote (teben/enbe t$aeg!)t ben naé 
ban een gracfjt/bte cecj^t upt loopenbe/eenc bequame i^aben maecf/enöeato uorji de Delft ge* 
naemt toojb. t&ooft 2$icr (eenen gemeenen bjantü In #ollanb) bar al-bi:er feer güeüt aetijon* 
toen tuojb 10 befe frabt tin bermaert/geltjth bte eerttïbg plagfjt te toefen booi goebeHauenen/ 
bte-men infonberöepb plagftt Delfs pu yck te noemen. 3i)e (tast 10 |terc/|)ceft frljoone (Iraten/ 
ÏJoogue enbe fjeeclnche ftupfen. %n lomina 10 een upt-nemenbe plaetav baer be gljebeugljentffe 
ban Govaert niet bc 25ult (itcötec ban 3Ê>eift/nocb octtr bloept. #ier en bient niet berf toe gen/ 
bat in bet 3aer 1 s 36 befe |ïabt(booibonc6en ban tjecte afTcIjen)oeetlncfe m b^anb gecomen tè: 
tn toelcften bjanb eenen <©pebaer 3pne jongben fienbe/mggetbe langtje om ben nefty foechenbe 
be felbe te Deinen-, maer fulcjtr niet connenbe boen/b(oogb ober be felbe/|)eeftfe met 3pne blenge* 
lenbebechtenbeig met baer berbjanb; tuaer af Adrianus lunius een birijt flöemaccïit [jeeft/ 
bettoelcuetop naerbenfinalbng bet talen: 

Den Witten Oy vaer,die de puyen niet behaghet, 

Sijn jonghen in't heet vuyr gheheel benouwet (ach; 
Sal hy dietreckenuyt? fal doodt zijn naer-ghejaghet? 

De Liefde taedt het een,het ander 'tlijf ontfach: 
Dees ftriid de ouder-liefd beviedight>en te famen 

Hy wilt begraven zijn met zijn vrucht inden btand* 
O P H O E N I X,men fal u min eeren ende namen; 

Door btandghy 'rleven (bedt; dees Oyvacr föe& doods tand, 

Leyden,Lugdunum bp Ptolom^o genaét/bacr na Leydu^bOO Jt£ Leyden,efi nu OOf Leyen» 
banbe leege 3bupnen/bfe baec ontrent ;ijn. ©anben name mach bp Ianinrn lefen bte meer be» 
geert.^efe ft abt lp" bpfonber bier te ftefie" om be bermaerttjepb banbe ögn/bie/tn beel armen 
anberfmg gebeplt/eert gb$ befe fiabt Beeft m eeren gefionbé met eene bolle en \nptjt bloct baer 

# ; boojfcp 



234 Befchryvinghc van Zuyd* holland* 

toooM tot CatuJtjr Iï toe loopcnüc; 'ttüelche oor U De fïaöt nu nocij befiennenbe / toeber-omme 
aenben föijn bancbaet/bien(boe uk I nu clepn enbe bun) nochtans 5puen nacm niet en outneêt/ 
inaec bien inüjeetben enbe m eeten tjoubet. 3Den25ucgï$ bie tot Leyden gïjefien uio^b/fri)Bnt 
qïjcuïccJï te Ijeuucn eeutge tfercüte banbe oube aai m pncu / bie iangljiö ben cant uauDcti iMvjn 
ïjaccplactfcn enbe ILegljet^öabben: of ijs mogDelijcU een üjeccfe ban Engiftus , bier fjoubetö 
jaren nae Chnftus geboojte/alg ïjp upt <£ngelanb Bictoneug quam/gebout. ©an befe plaetg 
blagen be a5uig&-gcaüen btn naem/ eectijbjai peeren ban Leyd^n mot Rhijnland, Leyden iö 
eene ftöoone/cierlic&e frabt/net/enbc baer be fr raten fcljoonbet 3tjn ban 111 fommtge Hanben be 
Dupfen: beeft bne tdarocfjp-Hercuen. <©efe ftabt neeft m bet 3(aer 1 ƒ74 feer f toaerujtb bele* 
"gat geujeeft/enbe ig ban fóobe üjonbetlncn nerioft; üjaer af top eene upt-fpjane of oratie eer* 
tnbg m btcljt fjebben befcj^eben. <©m bare getrommgöepb tg fp met een Academie , of rjoogfje 
£t5ole/begiftet:be tuelc&e booj be getrouüJtgr)epD/geleertïjepb/enbe neetfïigljepD bet f^ofef» 
fojen; boo^ïjet gtoot gjjetal enbe 3ebigbepb ber ^tubenten ; booj Ijtt treffelitn oo-ptI)t banbe 
Ucïfoigctö enbe ©urgemecflerö/ enbe öoo: be mflbigbepb bet Jöogenbe peeren graten/uu 
ober-al/maee be <©fjeleertbepb geacfjt vuoib/m gtoote acljtinge enbe tiJccrb; tiö. 3Daer 10 een 
Theologifch Collegie ban \)tt toeltfee be<©fjeleecbe o.Petrus Bertias föegbent of op-ftenbec f& 
f iDienc name tcu met ecrbicbingbc bier (lelie/ om rebenen tnbe Wooi teoeu bermelt/ enfce om 
be gun(te oit üip aen fjem/tot ong-rjuaertö/gefoeurt nebben.] D. Meter bcröalet/Ijoe bat befe 
l^ntberfitcpt toerrregjjjeu beeft ooo: ben Duc de Bouillon {in rjet 3Jacr 1 ƒ96 in ^ollanb 3fjnbe) 
bat be ©ottojen al-baer gemaecfet/in ©zanc&rrjcR fouotn baer ttmpt mogen bcbienen : öocj) 
fp en mogen baer gene ^ofefTozejö üJojben^nbe bit fal ban befe ft J)oone flabt enbe bare M* 
berfitept bocj befe bcfciiiPbtuge genoegö toefen* ï^aeren lof laten top be tloecfce <S?f)ecfteu be* 
fc!)*nben/bte baer alö £>térren blincftetu 

Goude t)?eft baren name ban bet ïDeeng tooojb Gouw,f)et toelcöe eene gratïtf/ en ben bfjcS 
tie De grat j)t tegen-öouöet/beöupbet ^p Ugljt aen ben Ifcl, bie tipt ïjtt inio&en ban ben tëgn/ 

langs* 



Befchryvinghevan Zuyd-holland# 2$$ 

fatiggWtrechr, Ifel-fteyn 3 Montfoort, Oade-waterJaifttelijfK blocpcilbe Hljarg fc$0$befïabt 
ïoopt/bie ban alle buigen üjcI betjien tg. <®acc i£ een Cafteel banbtt o3;aüe loannes Bolofius 
gljemaecHt/al-luaer be ^nbilegien banöe $>f aten ban ^ollanb beujaert UJO^ben. ^itt i$ 4 ">:e 
fcer grooce lücrcbe/bic fn ftct %att ifji booj ben blircm in bjanb gecomen i$ (be om-(taei ^e 
fïtoon banen bjp 3tjnDe) boel) ijs bc ei gcetlijtuer op-gebout. i^et geeft eene gtcote jBarft/ Die 
bp-uae obael i$ : ut D^ mtbben bec jelbe ftact [)et J&f abt-lutpjs : onber Ijet toieltfce ijti Wkv fc ïj- 
fjupg confïiglj gbemacc&t u$. 

Woerden i'p een Ijcbbelnc ftebeften in Coop0anbel enbe gcboufelen : 8et Ugftt in eene tyoecn* 
arntigc plaetje aen ben fcl;nn/bnf mplcn ban llcpben. 

Oudewatci lig()t aen ben wAji tuel berfien. 3De tntooonfcerg gljeneeren gaet met Betten te 
tyepen/om Rating te bangben. 

Schoonhove fjeeft benuaeme ban öe £tnoonïjepb bet $)oben/!lgöt op be Leek: f38 gebjafTnt 
upt be af-bjeutn ban Nieu-poort 3 eertübtf oaer ontrent gljelcgïjcu. 3Dact loopt een Utaterben 
fcooj upt ben Ifel göelept. 

i felfteen tjö een rlcpn (ïebcuen; bocïi bafïe göcbont: f)et té be ^abe banben <©$acf ban 25uc* 
ren« <©en 'STojen ijs ban ben blirem af-gf)eb?anb fonber meer fcljabe baer upt te bolgljen. 

Vianen i0 een bter-tant ftebeuen om ben flintaen tant banbe Lecke gedegen. ï£et Ijteft een 
feftoon ftci ca €a(ïeel/enbe [)ccf t rcbelrjru beel HanbjS onber jtcl) / tornt ben X)r ere ban X^cfce - 
robetoe. 

Gorichom ligfjt barr ober/aen ben monb ban bc Linghe , be töeltue ftaer met be Wacle enbe 
Maefe menget $10 Ijet fcljoon toeber i£ can-men ban ben ^o^en befer ftcbe u benmerbe fïe# 
ben enbe bele bo?pen fcer luftigf) fien» 

Totcerdam ligbt bp bet ïDater Rotte, ban 23entnufen af-r omenbe / bat f n ben örjfjn loopt ^ 
bie baec be JBaje ge uoct luojb. ï^et tg eene bertnaeïbe «Toopfrabt/fccr ber tiert boo2 Se rjebooj" 
tebanbimGermGtrx«ra,möet3lfltpne DES1DERIYS ERASMVS ROTTÈ- 

RODAMVS 



23 6 Bcchryvinghevan Zuyd-HoIIandJ 

RODAMVS gr)enaemt/ tnben toelrften be Hatrjnfc&e fpiane enbe alle t©erelbf$è gfjeleert* 
frcpD feereij0Êgöenoubm:ban3pneg8efintf)epb lateien bcSTöeologantentojpfen. l) t tmpf iini 
3fjnber gebooite ftaet bp bc ÜJercHe/Sgnbeelb op bc jBarcfet : enbe fctjijnt te feggtjen •, 35c& en 
tonjf&eniemanr. 

Schiedam ligfjt aen be Mafe. *® e 25urgerö genceren ftaer met IWcïjen enbe petten Diepen, 
3Dm name foube Dan Dam enbe ban Schic, een Wattr / haer I umj feggen romen. 

Vlaerdinghen ligtjt in be fclbe (Irene/ uioib noo| De outfte bemuerbe ftabt ban fommfge ge< 
gouben : boef) & nu üanbe felbt beroof t/aljj oocn ban Ijaer «tfaftcel; btpbt Danbe JBafe tue qö 
Bfjefpoelt. 

Briele itgrjt op ben uprerften monb banbe JBafe/ió met ^eebarenb bo!t& uefet.^aer i$ et* 
ne f toare ?loef)t om be naerfjepb bcr Xtt/\aaei upt (aio be ^rnjpner banbe Batavia betupget) 
jaerlrjc&g Dele fiecfeten fpmpten. tDe ICeKerg Djagljcn Daer goeb Cojcn; uwer in fp met Sardi- 
nien ober sen coint/toietté ÏLorDt ongnefotib io j boef) [jaren flicöer toozb bntcfjtbaer gnerjeu* 
ben. <©an bit fal ban be fteben göcnoegf) toefen ; fca rome tot be bernaemfre (jeerliickbeöcn bïe 
met fonberltngïje $2tbtlegtcnbegaeft3ün/ onber be toelcnc benHaghe , ntd fiet $of 5nnbe/feec 
lufrigb booi-tomt. i^et^of banben Naflbufchen Vorft ligrjt aio een Cafrcel/enberjeeft op be 
eene 3pbe ttntn grooten Vwer met eenen toel-beboomben Vyver-bergh.^et 25ofcf) 10 eene lu* 
fhgbe plaetfe/baer be <£bele enbe tëerfjto'-gfieleerbe tjaer nerlufren. 

Gra vefande Ijeeft eene $abcn aen be Maft gljeljabt / maer ligfjt nu bnt mplen ban be felbe: 
fiier ië ttntn feer öoogljen <®oim. ^en <ajaüefanbfcl)en Caej» tooib feèr göepjefen ; baer on* 
trent toafiet feer goeb €o:en. 

Lofduyn ltg|)t een mrjiiien ban ben Highe. ^ier Derft Mnrgirera Dochter ban jplotengne 
bierbe/cnbe^upjS-tnoubanben <&wf ban ^emcbergli in\)tt gaer 1276 (oubt 3tjnbè 4 i ia* 
ren) bzt'e ttonberb bfèr en tfefrrgïj omberen gf)ebaret:<£ene arme Bzoutoe bit ttoee Jütnocrea 
göeliifö öabbe/befeljulbigDt fr non oiw re, T&i\$ toozb befe frraffe ban <0oï>e gDefonbm. <tëc 

UnecDt* 



Befchryvinghevan Zu^d-Holland,' 



*37 



itnccDt&eng toierben Ioannes, be |Depf feeng Elifabeth gtjenaemet : botf) $tjn alle gïjefi ojben* 
©ii ban De tieelgepb bec Sinbecen beel totlt le|en/ maclj Ioubenum des Erreurs populaires (lib* 
3cip.i)Iefen. 

<®e Herbe/ of gronb/toan Zupb-^dlanb tjö bet/gocbt / be qtiacm tot ïtëepben enbe Cojeif 
öen-gneinerc&t oen R hij n,Lecke,Maes,be ifel, be Merruwe (al toermaerbe tëebteren) booj befe 
3Lai ibouiur loopen/cnbe Ijarc betttg&epb ben gronb tnebe beplen. i)t 1 10 eene lufrig&e ?Lan* 
bontoe/een oubt Deel ban fjet feer gffclucfcige Batavia , ban fjct Uielcae Cornelms Tacitus albu$ 
ftfjnjfrVan alle defe Volckeren zijn de Batavieren de voorneemfte in Deuchden , fy en bewoo- 
nen niet vele van den cant; maer bewoonen een Eyland van den RijniDir was eertijds een volcfc 
der Catti(of Heflèn(che)dat dcor inlandfche oproer daer over gerrockéis : daer fy een deel van't 
Roomfêhe Rijck fouden worden, De eere ende het teecken vande oude verbinteniflè blyvet. 

«Pan itH blpbe J)ter te langlje; ttip moeten eeng wn enbe beffen [jet Bup0 te fitten. 



Sfen-gBemercltf 



%l% Befchry vingtic van't Fuys te Brittctv. 

ACngemertfct bat üjp btcfctoilis oerpap lf tje blcn bantam upf-Ioop be£ Öï)on# bp Cafr 
tonen op Eee/foir tilt bed nerftopt & enbe m# sanD-Lmnrentöe-gl-ebamt/ fal nirtoiv 
btllncfe 3tja/l)tfr te fteHm beJbe|rbJpbmge lift» een lei et fyup$ I bat op beu monb bau 
De dutocre toei eer gclraen Ijr rft/oóf n met ecne figurc 'touergehle ben fatfeen br rtoo* 
tien/om ben Ut ter gronbelntne hennifle te geben boe bele aen bten ouben upt- jaag gelegen isé 
getoceft. 3Dtt ^upö i$ eei tnbo(foo't ff hïint)een tyupi boet of ©aecl* geto? rfl uooj oen baren* 
ben man/om ö' Hanbs gnelegentbepb te nierenen, (gfirlrjcb ootü er re toun oubto toao bp i >cu- 
loigiic,ban Carolo Magno fcerbetertenbegerepareert)ti)ie nu eerfïe fonoateur of fifc^tec ban; 
befe ©up?-boct geuKcit tj8/rannae (oobeel flaren qiultjci» uooj lener gefepb toozor n.t©och be 
tooojben ban Suetonius getoen te bennen/bat «jaligula.^epfer ban töoomen / ben felfben foubc 

Rebben boen bOUtoen. ^p fepb alDUg.'Ten laetften,gelijck of hy de Oorloge hadcL willen aen- 
gaen,hetLegher gekeert hebbende naer de Zee fttaod,ende de Bogen ende andere Oorlooghs 
i»erectl?hapgereedtghei1:elthadde,alsniema'.itwiftwathy foude willen beginnen, lbo heeft hy 
fchielicken geboden,dat fy ichilpen fóuden lettr^ende dacr mede hare heimenende haren boe- 
fèm vullen : noemende fujeksden roof vande Zee , aen't Capitolium ende Paleys nut recht bc- 
hooiende: ende tot een teecken ende bewijs van defè zege of viótorie, heeft hy tenen feer hoo- 
ghen Toren opgherecht; waer uyt,als van eene Baecfce,Vuyr-licht foude lchynen,om des nachts 
den coursfof loop) der fchepen daer naer te ftellen, TDekbr Vucoibcr, fcan anber$ genen '«JTojm 
en mogen berfïaen toojben: alfoo het benent ig bat GWigula boen tn genen anberen Jjorcïi/ i)an 
op be ftranben nan Batavia.ttoee ofte bne mplen ban Hepbeu/<8o^!oogf)be. Severus,bie in [jet 
gjaer 1 7 4 naer Chrifti gbetoojte geregeert beeft / beeft befen ^up?boef eerfï tot een l)up$ ge* 
mar cfit/met Coomen enbe ntueren gefïercHt/baer aluerbrmoe getoter/bienèuöe tot ben <®oj* 
loogb/opgbelenbujtfrb/ ominttjb toannoob/be öomepnenoftbare mebegifellenteboojfien. 
v^it aöetüpgfjr eeneu ouben (ïeen/upt be ruinen ban't tyup$ te Britten göetrotUen/met Dit op* 

fcbHft: 

IMP, 



'tHuys te Britten. 



21* 




£40 Befchry vinghe van't Huys te Britten. 

IMP, C^S. L.SEPTMIVS SEVERVS 

AVG, ET M. AVRELIVS ANTONINVS 

CJES. COH- XV. VOL. ARMAMENTA : 

RIVM. VETVSTATE CONLAPSVM 

RESTTTVERVNT SVB VAL. PVDENTE 

LEG. AV* PR. PK* CVRANTE GECIL. 

BATONE, VKJB. 

tDen naeme baer nu 'tHuys te Britten mebe gfjenaemt üjojö / të jongeer enbe foanbe #af a* 
toierovbte baei fan tuoonen/gegenen/of om bat Ijct uoozft.rjupo' reeïjt tcgfjeng <£ngöeIanb)boen 
Br stangt- gt)enaemt)üüer lag&/uan maer l)ct € o jen boojbp bit Dupoybcn ftrjrjn op/ aenbe gar> 
nt{ oenen/ üan Batavia gfjenoert ttrtetbjof om bat baerneel «êclnnperg uptBritannia aen qua* 
tur n/bie mogfjelijth om ïjacr menigrjte öefc name \jeroojfactfct Ik buni. 

*t jpatfoen taart ïntps te Britten, of Btittenburgh të niet-rant/en aen alle canten etoen tyec b/ 
gfjelncfc ban efefet tant 240 Dotten begrpgfc&t upt ftcnenbe doemen {jcuben t*gen ben Jjoo^ 
bp loopetiben ftftijn aen-gfteftatniont tjet gljebou te tfercfien tegens" be cratïjt banben fïroom/ 
enbe ootfe tegnehj* be Zit rotierjg. <©e mueren bic Intpten't Cafteel aen't <©ofren enbe Heeften 
SDelepD jrjn enbe upt-fUi\*n/Beb&en(foo lunius meent) eeitigD* riolen of goten göeUJeefl / boet 

met 



Befchryvinghe van't Huys te Britten* 341 

met iWatn alle bupIigfjepD ban't fjuptf gljcfp oelt toicrb, 

3&e ober-groote flemen upt be fonbamenten getrocben / toaren meefï 4 boeten ïann/enbc x 
boeten öiefi: Die irit gaer 1 5 5 1 tot beertigl) toe upt-gfjebolben tofetben. hupten ftet Caftee! 
biaren De canten banben <©eber met Dirae planchet! bcUmcit/ enbe met patè D002 bap-blor ben 
Diep m-oMmeten/bebefrigöt tegeng alle af-b2euc& banbe aen-fpoelenbe golben.l£ier ftonDcrt 
Saren gbeleben/boen tnt ongfjefjoojbe bloeb ijeci Bollanb fcu tjbt enbe bieeDt obe r bcdit e/ie Den 
ÖDÖn al-fiiet berfïopt/enDe met&anD-bergfjen ober-ballen/bet ftranD oorfe becminbett: bat 
anDerg berber upt plagfjt te loopen/'tlflipjs te Britien tegentooo2Di8(j(te booten a! bp De Hooi* 
mannen gïjeDetfrueert) met 3rin ruinen onber De baren banbe %tz bebolben: 3Die nochtans tns 
toplen/aljs De Xtt af-Ioopt / enDe Denj&ooiD-Ujctfen Wint) een tp^an banbe Öollanbfrfte en» 
Iringfje/nae't langbuertgö Wafen banben ttëeft ZupD-toeften ItëinD/'tfrranb ban sanbê bloot/ 
te booHcBÖn comen/maer feer clepn: be fleenen booj be nieufgierig&epb bec menfefjen fo bitfo 
toit0upt-öepicKt3önbe: befeontbecömaetjïgöercöiettnbeaaren 1 520/1 r s 1/1562/enbe ooeft 
bp onfe tpDen ttït c jact 1 5 88. 

tfreel ouDe £teenm/Citöe!en/1lampen/#otteften0/#ennnigljen ban 45ouDt enDe £>f Iber/ 
fajozben nocfjinDefonDamentenbanBritcenburghgebonben/bie inbe Batavia lunii booif;. 5Ö11 
aeftelt enbe upt-gelepb; Daer öp oocn berfiaelt banbe gebonbene neutel ban bit ftupis/ toonDer* 
ujcHe toicötigö enDe toe! 7 Dupm langb: meDe ban een fïeen/Daer een fcfjuptgen op flonDt gbc 
maetfit/op fulcfien fatfoen/atëtoel eer De Saxones/aenDeZee gedegen/ piagbtcu te gbebuipc.» 
feen: toelcöe Dingfjen altemael gbenoegö De bermaertJjepD ban befe ftrututute/cnbc Den oucen 
iipt-gang banbrn Öögniöe Uiatac|;tiflöe ümijt ban Batavia) bertoouen. 



m 



*4t Betèfoy vïnghc van Noord-hoïïi'nC 

H€t &oïrê/bat m Mt nuarticr ban ï)oiianbtooonatrjtf8D fef/nae't ^otybeïitüe/mo^ 
bp b'oube ^rrnpberg onbcr be ©ne |en göetc 't. A driamis lunius noemtfe nae3pnen 
ftn(fot onbecfe{jepbt banbe ©piefen fctc ober be S&ipbrr £ee tooonarftttg!) 3rjn) Frio? 
Cis Rhcnanas; enbe be anbere tegfjen ober glirlegen Frilïos Trans Rhenanos ? om bat 
fcen fctjn/tomenöeboojbp Doeiborgh, Smphen,eube Campen, nlagrjt boojt Hanb te taooen/ 
fcaer nu be Kupber £ee fjs/enbe Up't i&lie upt-ballenbe/ befc ttuee j&atten aljö minber en meer» 
tor &;fefen te fröepben. 

®v rjeben uiojb öefe ftreecB nocf) Weftvrieftand gljenoemt vtoaer tegïjeng be Deerrrïr&fiepb 
tan ^jieHanb/baer JLeemvarden be $oof-ftabt afijö/ Ooft-vrieflandmet reefcrmar t3 genoemt 
tooiben/enbe bfen name rjet ^jaefltfjap ïian Embden 3 bat alfoo tnbe Caerten ge teJïent tnoib/ 
anttjalen. 3&efe Wcft-vrkifen oftootn Noord-bollandere plartjten toel eer maer fn bomen rfi 
apen bletfeen te moonm/fonber fteben/toeberfpamrigf) 3ijnbe tegrjen be ^aben ban fcolfanb/ 
»te fp(al* bed &2pBepb$ gtjebioon)m berfetjepben <©o?ioa|)en langlje toeberfraen ftebbrmbftu* 
toiljö banbe felbegtjetemt enbe berbiomien ^rjnbe l^aer ffeben jijn nu JjeerliKfe/fcrjoon en toef* 
barenbe: namelrjcfi AIcmacr, Enchay ftn Hoorn enbe Medenbkck , t)it Uip / naet be plaetfe bir 
befen 23oer& toe-Iaet/befcrjmben fullem 

Aicmaei of Almeer,booj trfe rontfom Iiggenbe IBfpjen olfo genaemt/fiÉf (geltjcS men meent) 
m't 3aer no gïjebout ban Agillus (fom ban Radboidus)<tomngtj ban f^neflanb ;toa$ errfï 
inaer een Cafteel&eu/baer nocf) be ruinen af grjefïen uiojben/enbe ip bacr naer toreen jïabr ge* 
tooxben/bie/gebiterenbe be jkeberlanbjcfjc ^ojlogen/met 35oItoerrhen enbe ©efting#en fcefety 
tegtjeniö alle aenftoot ber bpanben fonber fo^ #. $et iegrjr bne mplen ban $oo;uie. ^aeï 
3nu i y JBepjen ontrent. «De nuboonberj* 3*jn rrjcfcc üeben/be fjnpfen mei gebcut ; be neeriü^ 
rjfte enbe rontoerfatf e ban Hanb-fieben/bte baer upt j3oo^t 1 oManb eomen marrten Teer groot/ 
enbe boo2 be flabt met allen pjofptigr). tëtet berre ban Alcmaer,ottfrent bupfent ftfnebe/tooi* 
ten gö? ficn be Vt-rüoniandcn,baer eertgbft gepaeu &eeft bc (ïaüt Nifoon^ue $oofö-fïabt on* 

der 



Noord-holland. 



-^43 




«a i 



244 Befchryvinghc van Noord-holland. 

bef be tfeeft-btftfen/matötigï) enbe fieerlttB /•tpnntipael l&ol-toerefe baer befe j&atie tegtjen* 

feollanb lipt 4&Ojl0Og&be. 4&nber Iohannesban Henegouwe,*© jaef ban foliant)/ 10 Vcroon 
fot eene fttaf ban rebellpeberbeftrucert/eftberboben toeter op te timmeren; bieiS die btfJreet/ 
ttlffcDen Coedijck enbe Langhedijek, tot S.Bancraes toe/De Veroon- landen genaemt/ nu mate 
eenen ploegö-atfier en ig/enbe booj faep-lanb gbe&ottbem 

Enchuyfen^Enckelhuyfen genaemt: om bat be bupfen al entfiel ftonben / fonber bir&t aen- 
fraenbebuer-toooningen. $et 10 eene feijooneftabt/ booj nature banbe g&elcgent()cpb fïeiffe/ 
op een ijoetfe ban «Defr-bneflanb/be Eupber ^eetegijeng gefïelt^eeft meefï Reenen ïmpfen/ 
fcooj bjeefe ban bjanb/ bacr't bp toplen mebe i& beftljabigljt : maer boomemelije fe m Ijet 3aer 
1 i97/aljj bet km nanbe bpanben baer in toa$ getoojpen. |Bet mueren enbe toornen i# Ene- 
ke Ihuyfen befet; bebalben baer't nae ©ncüanb lepb/ af-toaet eenen bijcfr met ober-groote to# 
ften ban 3©ier of JBepj-grajö (bat be ^eetegöenj* öaer felfa optoerpt) g&elepb / eeneftboone 
^afceii(om beel fc&epen tebeöouben/beguaem) i$ beüuptenbe, ^eintooonberjf ïjouben ïjaee 
bpbe Secbacrt/bpben ^ar mg-bang/enbe manen goeb ^out m beel ïteetews baer toe gebout/ 
natbt t nbe bagt) baer in beficff 3önbe : 3(jn baer ober al$ in een bpfonber Cafïeel banbe £up* 
ber 2ee gljelegen/ jfêeefleriö boben anbere fteben banbe blautoe golben#aer toapen fukr oom 
tot een roem ghe tupguenbe. 

Hoorn iö be ^oof b-fïabt ban 3©eft-bneffanb / b|aegf)t ben name banben Roecn ofte t rome 
te/baer be Ewpber ^ee acn-toint/atè in eenen Hoomtof gelrjcfe fommigefeggën/ban eene fjer* 
berge (baer inben eerften aenbang banbe ftabt/grooten aenbal banbe repfenbe lieben/ en ban- 
be «Dcmn/bfe met baer <©flen ober-quamen/toajö) met ï)et tenen ban een ï^oom befeeut. ï^et 
fp a!o f)f t to!l/ft!too0 in't jacr » $ ©o tè eerft be piattjj betimmert geüJeefï / eubg in nar m ge re* 



Bcfchry vinghc van Noord-hollandJ 245 

ff Ffoone efi bette Uanben berciert/baer fcfjoone groote bojpen in gelegen $tjn. $et fjeeft bjeebe 
(tra tf 11, ©e fatten tè goeb enbe fht D002 De leggbcubc febcpen. 5De #oftij (een m\t§ depn aiö 
£>piertng/maer bp~namen goeb Man fmaccii (balt ontrent $00211 alberbeft / enbe toojb op Oen 
tafel) mcefï begeert, tDc ^oojnfebe ©optelen toozben 00c feer geaebt/baer Tibcrius.fiepj'cr ba 
0oomen/(aIjS Plinius gbetupget)fulc&en fmaecfe in öabbe/batbp ote jaerlrjcr ban Gclduba, eett 
Caiieeüieii op ben tribun/tot Zoomen booj 31)11 eten bebe boeren* Wt befe flabt 3tjn bele <tfM)e* 
leerbe jfêannen boojt gfjecomen/ban be toelcfee bup t\uce(bepbe genefer$)fullen noemen, SDeti 
terften tg Adrianus Iunius,nu albtc&toilg genoemt, ^p beeft ^ollanb geleerbelrjenbefcöJcben 
tn 5pne Batavia,met be toelc&e top befe befcbipbmge te reeftte bjengben. SSpne anbere fcljjiften 
late ten be <$beleerbe noemen enbe loben. 1)p 13S eencg 25urgermeefler$ font getoceft (aljs tjp in 
be befclfcpbtngbe ban befe flabt gbetupflbet)ban 5ön leben nocfj boobt en tan ich niet feet&er$ 
fcöjpben. 5©en ttoeeben të Petrus Hcgerbetius , We ficb inbe fdefl-bjanb boo*3ön ©aberlanb 
toerpenbe/banbe felbe tjs gefrozbcnXtiu beeib 10 op bet &tabt-t)up$ ge|ct gein cö errttjöjö bu 
bandenen Hippocrati een beelb opritbteben. £)to:f m bet jacr 1599/57 jaren oubt 5tjnbe. 

Medenblick lepb 2. mplen ban i|oom op be jupber 2ee/ beeft een goebe $atotn baer befebe* 
pen bepligöltch mogfienleggöen; toa$ eerttjbjseentooon-plactiö ban Radboldus. Coning bec 
© jtefen.3&e toelc&e/fo bp geboopt foube toojben/ iö ban fmne beranbert/ en beeft 3pnen eenen 
tooet/bte al-reebe in bet TOater toag/upt- getrocöcn/fo Op banbë XMfTrtjop (bie bem foube boo* 
pen)berftonb bat 3pne ©ooj ouberg inbe ^elle gbeppnigbt toier ben/om bat fp ban bet €&*> 
irelrjfKe «^belOObe berbiemt Uiarenjck wil liever (fepbe 0p)mct myner vrienden (chaduwe in- 
de Helle,dan met de arrrie Chriftenen inden Hemel weien, XDaer ober b? ban eenen Hatijn>* 
ftfien ^icfjter (foo topt naer ben fin bercalen) aloutf toel te rerbt tooib aengfje-fuio&en: 
O hoe fal u ge fooien vloeckieh' uytfpraeck aijn., Radbolde,naer u dood vergrootin? va u pijn ! 

ontrent befe fïabt 50*1 b'alöerfterclte bijc&en. l&an H&ter 3tjn befe bncué gemaeet. $et ïtëtrr 
feafï upt De giet babe jeg/cn toojt bp Wering* nptgef)aelt;èn t$ fo nootüc boo; jaoojtfcoltët/ 

<ö * bal 



ttf Befchryvinghc van Noord-holland . 

toat eert at-gemepn gljebcöt pi a^nt gMo ? t te to o^r n/om bat Det Wier tod foub* toafTcmlCFat 
nu befe materpe acn een gljepacht öooz't IBater baft gemaect tuojb / fo en tiet geen fleen-bjerco 
bat (tercfeer of fjarber tan bcbonöè" toojben; bieo* be Xtt te üerglieefa bacr t f gene aen bnefeljt/ 
rnbe #oojb-f jollanb poogfit te fercntlien. jffcet groote. jae wigOel oofi urlie rofkn/ too^ben fcefe 
t©ier-bnc6eh gïjemaecBt enbe onber-ljaubru/bic baer benefftnJBi nocb met (teutte balcbcn enbe 
fcitbe palen befet 3tjn/tot betoaringlje ban t i)eele Uanb. 

©e «Dojpcn bie in j&oojb-tjollanb gljelegen 3tjn / en mogficn gier in't lange met bcfr fjzebrn 
toojben . <z3neltïr b be ^pacngiaerbe n ban flamberen fegghni/ battet altemael een flebe 1 p/f* 
mar f) ootfi ban j&oo jb-rjollanb g$efepb toojben/ alfoo ontailrjr Re bcei luipfen oenben anberen 
gfjcbout/foo betre «10 js'nitnftöcn oogfte tot-langt/bit getoefi berctcren : fo bat ben repfenbe» 
man bant eene 3&02P int anber baert/ fonbet noebtano be toe el&epb bec Iiupfm te vullen, 
3Dae r toe belpt be betticljepb beo ILanbjs / bie botocn fie t gcloobc groot 3ijnbe/ foo bek bupfenb 
menfeijen ran onber-fiouben. j&ergneno" toozb beter Uanb gebonben ban in befe fïreeefe : 'tig 
fjet öupcü-fprcö banbe 3tcrbe ban IBefï-bzieflanb- ^Dengrcmb bit en té niet felepar öitgïj/ 
macr ban f toerte bette 3lerbe./boo z bp-fonber gonfte bes l&cirteloymrcft otter al beftoenbe / b*» 
quaem tot toepben enbe anber gïj ctoasvf ot bet toonberenis toe 

^e3&gcnen Die in menig&te om Dr dateren /ifóepjen enbe Zeere betemmen/Dooj n«J 
3*ooib -ijollanb berfp je pt 3rjh/manen bit Deel bant a^jaeffefjap onnjinlnrït enbe re gljcwö allen 
aenfroot bec bpanbenberepb:beirra)Oonber)E(;0n baer beneffeno bzoinecnberleeehe lieten/ 
groot ban ftaturen/ oberblrjffeliö banbe oube Grrrnani ; ben boobt at fjtm fp luttel / enbe toa* 
8Öen om baer bzpfopb geerue lijf enbe goeb: fp beminnen feer be getrouljepb/ en houoen geer»! 
m ftarr belof t en/aei j ten gne*n miaber bincli op be l©ereib ban liegeen ofte bebziegrjen. 

S)n bit gfjctoefïe ban #ollanb heeft be «özatoe bai i sCgmonb groote jttrif btttte enbe fcfroon? 
SBojpen onber ^rjn ftecilrjc6hpr»D: tö ober fulrr een d5zaeffcfinp in een <0zaeffrnap gelegen. TOt 
peeren ban £c&aflm(ew <$ojp frabtfl" glKUxjjo in fïraten enbe ttmmeragie) tm Ua*r geiteen* 

m 



Bdchryviagfte V3n Noord-fiotfand. 247 

lot Atbreéfcrvan Bey.:ren,<fëjabe ban ^o'.ianb retr Ueitctt. ; ootït 3jjn in oefen fjaetli Uermaerbe 
CbetltebetuflelncH oacö De l^ccreii ban ^üoghtHoiiDe ban Wilhelmus, $crtogO ban 13r pcrrn/ 
flöefpjoten/bte be rrjcfce cnbe uiftige ©ojpen ban #oogï)bjoube enbe flfrtf bjonöe ptagrjtente 
5e|ittf 11 • snoer fuiö en te ïürfr~b:if flanö foo niet met <£bellteben bemoont a\& ujel ^upb-ïjal* 
Ianb;<©efömoonDet0al-Diergöeneerett Ijmï iuecj!imtüce/3la«D-bouUjm enöe ^cfim- 
üaect; 

Hare^Kocyen fien fy graefen 

In de Weyden vruchtigh-groen; 

Of fien hoe de ploegh Teer coen 
Ploeght het Land,om 'tvolck teaefens 

Steu haer ièhepen voor Wind ipoen 

Door de baren^ die fèer woen; 
Brenghen rijckdom,vreucht der dwaefên. 



Befchryvinghc vandcSypc. 

AUfoo tr d i'nbe öf ff (j jpbtngDe ban $ollanb / om bes be rmaertfjepbsi toillc mat langer 
getoeft tjebbencenbe be boojnaemfre (fticnen bertjacit; fai't ooch niet onbillgcfc$tji2/t« 
befefiipben een Jfêonfter / befeent boojbjjeet&epb / enöe bjeefTelnca boo 1 pecncfeelcn 
enbt gftebaren/bat be canten ban befe contiepe foiiberlinglje befrfjaDïgiit/cjfKinclt ecu 
ttoeebe Scylla^aertbanfoo/göeliicHb'^nbcriSplaöötentc gljelooben / bat fulrfce jDcnfre* 
ten pet <0obelüc&0 fjabSen / om tht be meufrften baet koo: nlagrjten göcff raft te tuoibni/nlg 
Junws fyjeRct(cap44.pag. i jp 2) 'tfouDe fciier met tct f)t oor U banbtfe nlaetfe mogDeu -chrfer-öt 

j^-4 tooiDcn, 



24< BcfchryvinghcvandcSype. 

toojben.tBe natue t Beeft bc £triliaenfche engte charibdijn enbe Scyllam gegeben/bie be f&oe* 
tenfcjijpben/met ^onbenaentiicöaembefet/berbaerlncHen te haffen (bepbe boojfrbfp-bjeuc* 
fcen bttutift)Eubax beeft fp Caphareum,eenb|eefelrjrtten bergf) oft fleenelip; Libix be tyoogö* 
ten Syrtes,toanbe ^t|tppere foo feer gefe&oomt ; met 'tfeifbe recbi beeft fp ï^ollanb oot& een 
monfler gegeben/bat be mtooonberg'tHonts-boich noemé/ om bat ïjct getier banbe oneffen* 
be Stee enbe 'rgbcburl banbe golben/ met buerigbe baffingen/ om bte plactp altoojö rafenbe té/ 
natijt notf> bagij ban fmpten/flooten/ftbeuren enbe bernieien niet rufïe nbe. ^fflcnjö be furie 
ban befe pïaets i$ op-ge terljt een groot getoelt ban palc enbe (reenen/ bat in groote en Jjoorjij s 
tetfopbanbea&ergbentebobengaet. 3&ctbfoubcban tlepnber tegöen-torer toefen/ toaert 
b attet booj flabf gen arbepb niet bagelptr oiïdc rfjoubcn enbe bermeerbert en toirrb/bo oj't af- 
nemen enbe berminberen.3c& bebbe geften(ftbnjft Iunius) fleenen ban 200 ponb/boo 1 be goU 
toen/geltjen eenen bal upt-getoo jpen/op [jet blatfie bat aen bit tooubrrlwfcc toeren gljelegen i$r. 
IBelc toert of beel beflaet upt palen aen ben anberé gebctöt/en met ^cpbiotk en inbe aerbe ge* 
fcjebè\ <©e plactfl tuffebè" be patë/bier beel jijn/Itg&t berbult met (leent ba uptgenomlf toaer * 
te* 3Den jaer lyruftï)é arbepb banbe dmmcr-lieben enbe anbere VDrrrH-lirbrn bout bit 23el * 
toeren in 3pn rtatbt/enbe baer 3911 eentg&e treffenjrfee lieben toe ghefïelbt/bie op alles* toefiröt 
Rebben/en bit ^onta-bofrö boöi Beel ï^ollanb berfojgé. mt f&aei-toerth flretht nu lange ben 
tant banbe S£ee $ mplen berre/bienenbe bom een firanb / alfo l^oilanb/baer met cené bult upt 
fïeftenbe/ en ober fuif r ben |&oo?b-toeflen 3©inb onbci toojpen 3ijnbe/ bet goebe befefmt banbe 
3anb-bupnen en flranbé tegê** bë Ocean (fo toel frbabelrjtfeé alj* piofpteltcHe' na-buer) berltefl. 
&it $ontj8-boff& i$ bp toplcn in-gfjebjoHcn/tot groot berberftemffe ban &eel fêollanb/fpijt 
cïlc bc matfit ban palen cnbc fleenen cm kat tebeftouben gebnipcHtSr&tet aen't fdael-toetrö 
lepb eenf 5anb-bijtH/tot meerber fe&er^eptijer/ be nieuwe flaper genaemt/ om bat tuffeben Goer 
enbe Camp een anbere bafler enbe ongelijtH flerefcer bijcfe gbelegben io" / ben ouden flaper gne* 
fcetewom bat feollanb alp op fuicfirn aeljter- bijen / fr&ijnt te flnpen enbe met'tboofb m't e ufr 

fen 



DcSypc, 




-i $o * Stefèhry vinghc van «k Sy pCi 

fèn te ruffen^fceltHf tuft (noett feggben banfommigbe lieDen)nufcBerber fó/fllfb 8rt"$ont$- 
jboftf} op f jcben fes grooten laf! niet igö/alft mei plagbt/De Sec bp üjplen ingerupmt $ynöe:Die 
foo met toilbetemt turfen, maer mat fpeienjS fjcbbenDe ficii felfós inettet tijö öooi janD bergen 
bcfrljantft. Cot net 3Doip ban Petten toe/op Den^eecantgelegen/Duert ïjet pael-üjercu bant 
^outiMJofcfj* Petten lepb bife mpien ban 'IWcmaer enDe bjengljt clepne üiitfe moflelfete boojt/ 
Die Uionöerlnche goeb ban (malie jijn/ enbe toJOjDtn twfjcljen De palenenbe Reenen / fcaerfe met 
tnentgïjte aen-öangben/af-gbetrotnen. 

t^an Petten af begint ïjet Zijpland,alfo genoemt ban ef tfanael/be Zype gebceten/bat boojt 
fïratib bp De Eee gemaeent/ in't maffen DejS ïtëatero Defe ftreeth aber-btoept. <©efe €anael t& 
Jjjanneeft ebbet te boet enbe met De magen mei te gbebmpcfcen; Dan a!0 De blotb booger aen- 
tomt/mojD Jjet niet fonbet pertjcnel berjoebt/ foo Dat De magben Djiftigb 3rjuDe ('tig bp-mplen 
gbebuert)met beeften enbe menfcben'tZeemaerttn gnrfleppt muiDet. 

%et Sijpland t0 een aen-mag enDe booi-lanb npt De Ztt: Die elDerg Hanbgierf gb/b<et notfy 
tm\# bare milDbepb beeft betoont:!epb tufft ben De Ztt aen't X©eften/enDe Den 2T,ee-Dnc& aent 
4B>ofïen/Dieban MedenbHck af-comenDe/tot Petten upt-loopt/ beeft boo^tis aent i&oozben De 
■%u betberbioncnenTufen-land/baer D'onbe bolefcerenTufiyiaerbe mepningfje ban Iunius 
Ijoo^.platljtentetooonen) 'ttëplanbban Wieringhe,Texel, &c. Die al aeii't «©jaeftiröap ban 
$)olIanD beboojett. «©e grootte bant Sijpland banDen ^itcuerbtjtn af/ Die in't $oq$ben lepD/ 
enöefoo beojtg/të £$78 iöoigcn/ tot óuo roeDen ban m boeten : 8«ft9 mplen inöen omme- 
ganovbebouDeenf Deelgfeet göeD EanD/eenf Deetè mecjï ZauDcn en ©upnen. QTorlj ïjfeft Defe 
{treeefc/fefeer ceiien ftecrlijcBenaen-toajS/ eüalg een bergbetoingbe ban De booj-gaenDe fcDaDe 
bp De Eee gbe&aen/bpl&plftt bc <$otlan&rr$ aengei0iRt/6mmrt «Dijtliente bermgelen/a'jtf eeu 
wf-goet booz alle aen -floot Der nae bjieffr^enbe baren/ aen Den baften gtonb toantjaoojDfjoI* 
Jaub te bcrt)t*n/enbe a!ö met tt ebt gttcbiuptlrfjct felbe De Zee te ontrecnen: ban&et i£ al qua* 
Mm b?rsAen/£nfce&pDcU);c$£#?pDti« tfnjpcffhmberfUaptenbe berftooat. 



Befchryvinghcvan cfé Sypé.- t$ i 

Wp fefen fabe^öuptfclje Cronijeben ban I^oHanb: bat Willem, Éreerffr tèfere ftan Schagen, 
Bebe beogenen bp be Sype , bp S.Matrens bonj / eengroot fïucfe llanbg/fcat i)p ttUt fyutm bal 
Nyeland/tüjclcb fonber tvupfel urrftaf n moettoojben ban t Sijpland, in be tegïjentooojbigöe 
Caette bertoont.^H't -jiaer 1/51 enbejjiR ujcbctom irot bncnen bant $out-toater ontfla*» 
gen booj Nieolaes Nicolai^een man met <J3obIichct <£>f)eeft begaeft/enbe bjoeber ban Ioann es 
Secundus, bienbermaerben f&oeet:baer bnojuucrb liet met beel menfeften rot Hanb-neermge 
flenege n betooont/ met bupfen oorn betfmmert/baer ootn be ^oncfe-öetr ban Bucholr, et" ber# 
maert man öooj $g» beuthöen enbe af-f omft(gelrjt& Iunius betupgöO&out-Heeten fiabt boen 
(ïcllen/om <£»oiit te maben m eenigïje graenten baer toe gfjt bolben/ be bocljtigtjepb in een gf)e* 
barben enbe göepacfit/enbe be fclföe loei betuaevt 5tjnbe/bat \)t t ongetopeerte (boo?-ften 3Ünbe) 
niet en ftljaebbc. 3£an eplaess ! een groutoelgtü nae Jaesigf) têmperft beeft op ben eerft en bagö 
ban jHebentbcr/fn't 3 aer 1 $ 7 ©/al befe ftreecfe enbe ft&oonen aen-toaoy be %tt toieber tor-ge* 
fcOjcben/be ^óchen aen beel f anten booj-gebjofcen / met een berliejs ban beel menfejjen/ bee* 
ften enbe fcfjoone [jupfen/toeltfee frfjabe oorn beel $dHanb1tl)e (tebcn aenbe Xte göelegen/gfje* 
meen té gljeballrn. $et 3aer enbe ben bagï) ban befen inbjeuen / ijs in gfocmecn bitjjt met befe 
bf erf Ucitf befloten: 

d'Eerfte daGh Van NoVeMber >EoLV$ opfteCk: 
doen door het fek bLafèn de 2l!pd UCk In-braGk. 

«Ênbefjop-toel uit fefjabe onbergocbelijcn febeen te toefen/ enbe bat oek nfet en ootfjtrn bai 
fcic plflctJc loeberomfoube te rccöte gbcbjarnttoojbcn-.uocfitanjö i& boo? befnilpe banfommt* 
ge treffehjehe liebeV enbe booj be tooojfiefjtigöepb oer peeren £>tatcn/eenc nifiitoe becijr hing* 
$epjoeft:bfe nu ter ttjb alfoo betre göctyaelit ó8 / bat bet te bopen ftaet bat be btiefien luljte* 
Incfe be cratïjt oer Zet fullen tomttn tocberftoen. <©rn gronb ij» anberjö (foo bcle aïjs men booj 
fcen <©og(ï ban ttoe e fjaren ean af-nemtn)foo omrtKbaer/fcat bp booj geen «OoIIanbfflje Hau* 
9*iUK en ttigt&et, Cnöe bit fal ban be Zyp* (afë oorfc bah $oo^DoUanb)genQcgt) toefen. 

#ubi 



25 z Bcfchry vinghc van Bifdom van Wircchr* 

Ot0bt Batavia,certijb0 onber epgen Comngcn mat[)tfgï)/i0 metter tpb/betetBte fïam* 
nc berftoiben iunbc/in beet Deelcn getc&epben/enbe onbct D'aentooonDeiïfi banbe Ife!, 
De ©tflctjopjjeïiban iDtrctljt/be <6jaücn ban^oltanb/en De ^cctogcn ban<$eiDcD> 
lanb/ berbeplt, <©e a&fflcfloppen ban Wimfyt fjebben tjare fjeerlic&fjiepb geïjabt ban- 
iDe Coningen ban l^anriitricfe/fcie met eene mtlbe fian öt be <0jaben ban Hoflanb enbe be 23if<* 
floppen befen (treecfe ban Batavia ggegljeben Rebben. 

?©c eetfle 38ert5-btfltf)Op tnag genacmt Wilibrordus,of Wigbrodus, met bp-nante Clerwens, 
«nen Cngfjeig-man/banbe $au$ Sergïo gf)eo£bonncert/bie boo|Dagobemim,Coningfj ban 
l£?aturncH be jurif bictie eerft bercregen tjeeft/boen(inbien't te gfjelooben ijö> beeltopbet enöe 
berber ftr«cfeébe/bp-ua ober Beel ^ollanb/ maer nu mtnber/begrppenbe be flebé bS Wtrechr, 
Wijck te Duer-fteden,Rhenen, Amersfoort ettbe Montfoort,met meer ban 70 3&Oftjen. aien't 
Xupbm/ ffröoibm enbe <&ofien !cpb befe ^zobmcie becmgelt met 't^aeffcftap ban ^oilanb/ 
palenbe aen't ÏDeftcn aen't i>ertogf)Dcin ban <&&elbei lanb. 

tDc Hoofb-fïabt Wtrecht,tiae be mepntnge ban Hadrianus Iuniusjjceft ben name ban eenfge 
«P'fcöjpbmge bpbe fiomepnen gebumc&t/om fjaer gacmfocnen/bie|e langö ben Örjn dabben/ 
te betefeenè\ I^iec biag gelepb fjet $5 ILegtoen/baerom 'topfc&tft V.TRICLEG.STaT, 
•ttoelcn een oojfaeefi gegeben Deeft aen Deg&atgnfrltf tpjaechp onerbaren lL*éfer$/om be gne< 
punctueerbe fjalbetooojDé boo? geele tefpetfen/aljS VTRICSTA T,baer ae&ter naWtrecht 
af gnemaecüt tör'tlDcIch nteraant foo biemt grenen enf al/ aen-gïjeinercbr be frabt m Swaben, 
Cantftadt ge!jeeten/anber£ genen oojfpjonjgj en beeft/foo tocel ben name aen-gaet/ban banbe 
oube op-fr&pbtngjje L EG, A N T. ST A T.bat tg tgarntfoenban't Hegfjer ban Amonius. 
^euer alfoo tot ülntteerpen op een coffa lie&en 5Huer ter eecen banbe Ittepfec Caroluo De tofjf» 
be albujs in betHatrjn flonb CAROL. V, CAES. DDterb bit ba eenrge ©oeren efi flecbte liebl 
(aiö lunius gbetupgnet)alfo gele feu alö of be <©berl)rpb/upt fcïjamp/btr' mogfjenben Éjeerfcfcec 
jCafenljabbe toc-göefff^ben.^ooöceft bit ban ban TOtrec&t ootë toel ronnen gebeuren „ 



tOuJfterrk. 



\hambur. 



tycfir. 



'tBifdom van Wtrccht. 



N£w- 



^VmrKrKm 
*.Ajufr 



&_J \ Lartnt-.Q T >? 

.1 ■£? nc " t £f ■■'■'>'}' i%i 

Qf~^* u1 ' QCrvncnbwrh }►'.£? 



/iet Zee 



I 



(j£lu; 



Inuiux 



'Runfeho 



:**l 



' bmrkrlm 



Loc/dnrfrt 






*£cmbnujfle 



'\jfyek\rcken. 



Arntrffk 



f tvrt 



i —0iLl <~~Birckt ^fiS5 '• I _ 



*Vor._tiirn 

I Vynfchctm 









tutfacJ 



iiOruttm 



f© /<>/j< Aw£ 



Lcpuk^ 









/ ^ / »^> 



.©^75W 



- tot 



f&ttnhnpt ( 






^4 , r~ ic^tyvlnghevaK\BifdömvanWire^f 4 v 

3De JRueim tóe^m Wi i echt 5tjn/3i)tt jjan Baldncas ban 'Geve (foo De ottbe bp De^oojmatt* 
ïicn af üiaeen gcuiejpcn) inbe tpben uau Btffrijop a i fnjd t gljefttcöt ; bie booj berrjclötnge alg 
jboen toatt Mepfet Carolus Deventer enbe Tick met tjaei* jui :if mum bercreegn. 3De ff abt ban 
Wccecht & üjonberlicuen üjeJ betimmert/beeft fjecrUjcUe Sereen / fjupfen enbe tfrateroOiooj 
jben tijtbbom banbe flojerenbe <&J)eefÏ€lucfol)cpö naefï Ludiek m #cbetlanb öc fcboonfle ent» 
$eeruc(ie* 3De ©om ü etcne/met ren Ijoogen enbe bcoür er Dtgen ^Tozeti/ijs ottert neele Uanö 
Üermaett. «©oen De -üertK ban S.Maria gheuont tuier D/bmoonbc fitlj eenen luipLDie notjj met 
Cement nocboocU me» €o!en(uictöeU3dcüe notfjtang oen tempel üan Diana in een i&od 
toietö bjoogb enbe bsfï opgebout) rnaer 0ëcfi£ nut lagen ban ^tieren bellen gebempt tooj' 
0e / bat bctupgben tüjee beërf fcentf aen i)m boet baube golomme/bïe op bien nipl göef&tt iii 
j^D»|n^SitiinatbujgÈgöeftrJieben: 

j Aocipejpaftexitas.quod poft tua fcecula narres, 

Tauijrys Cutibus fundo föIid-ira-CoJumma cft. 

5Dati0/fooKhbcttalfi 
Naejxromers Ieerethier,dat ghy naer mooght vertellen, 

j Op Sticren-huyden dicht men dces Pylaer moft ftellen. 

3» btfe fïatt i& Adrianus bc felle $au0 gfjeboien / bte 20 jffiaenben ben i&aufelfr Ren ftoet 
geeft befeten. <$nbet anöere a&jaf-birfcten toïerb jjem bitgbefietbt/öattojp wpt l)et Uatgn al* 
tnifi bertaien : Adrian<*5 de fefte tyght hier begraeven , ók uiet in zijn leven ongheiuckignei en 
ijeeftgheachr.dandatriyhecrfcrite, ' iDatfaltth'fegglKn ban bien Ioannes Hornius 2 Spne 
3&oetSen göetupgfjen ?pne gfjeleertöfpb-, enbe allé be gene t)it bem gefeent hebben/ $pne £tyi* 
fietóe 25 cucfjben, [f£p toag eerfu lEFjcfeftoj bcr 43(]f M eg-ronfte in be öoögBe Acjple.t ot 
Hepbenj 2)pne boobt te ban on$ met een <6jaf-btföt enbe <tf|)#en tlaegj-reben fjerttgöbe* 
fcnesnet. 
ty*jck te Duerftedcn,Eauvodurum ban oubtjEi genaét/te be ttoeebe (ïabt/ tie fiet^tuljt ban 



BcfchtyvirfglïCvanVBirdèfftVatïWtrecht, 2$$ 

^rwDtf ^gfjeffBjebentoojb: plagr)teerti)b$ grooter enbe bermaerbet retoefen/ afó jtjnb* 
te uutfte plact;* ban Ijeei Batavia: Jjaereflïiclcgïjcntïjfpö 1$ ban ï&tretBt bue mplen/ban <tup* 
lenbutgï) een/in een gfjeuoegfjlncKe &auboutoe/ enbe booj't bp-frtoomen banben ,f>f ï)tp-rnc 
ben &!#n/met alle bmgheu tot omenfr&en onbernoubt oberbloebeltjcfe berftem l^ier Rebben 
be ©ttTcljoppcn/op een oubt Cafteel/beg öeerfeDcnist fojgfje boojbe lufngïjepb bcr felbe berojje* 
ten. 

Rhcnen rjoojt oetfc aen't ^tic^t/fó ent oubt fïebe Ben/ bc Somepnen oot» niet onbeaent fit 
ïiaet $ifïo jpen/lepb aenben öfujn/bfer mplen ban ïtëtre efjt* 

Amersfoort alfoo gTjcnaemt/ nfet ab Amore forti, (g&eltjcn fommfgïje turfden) inaec banöe 
Geblete Ems,bte inbe Vc luw 5 op-romenbe/boo jbt fïabt loopt/ bre baerom Eemsfurrgenoemt 
t&, $et \p ten gljenoegblntR ftebefeen/ f)eeft aen tretnegfot be Velu we, aen b'aubere^anb* 
bergben/met een langtje |rreae:be tnbjoonberj* gjntyoitie heben/begeerigf) ber Wfftoline cnüe 
frientien/baer ober be (iabt een ©oetflcc 10 ban beet «Bfjeleerbe perfoonem «®eje fïabt toajj 
eertijbiS clepn / aljö upt ben ouben Wal enbe <^ael)t blrjcitt: bocj& baer naet i£ fp bermeerbert. 
fjn net 3,ntx 1543 ijs fp Marten van Mofliim obergïjeg|)eben« 

MomToort lepbt aenben Yfè), enbe in tegtjenp Den oploop t>tt ^ollanbcren ban Godefrijdr, 
5&ifTcf1opbanïBtrefijtgöefllr6t/enbemeteen tfafto! berfiem 3&it $rjn be fïeben ban bet 
#tirln ban 3©trecbt/ een beel ban bet oubt Jtavia : ïtëaer aen ooen gbelegben $ijn be fïcben 
ban Ticldt, B neren enbe Cuyknburgh: be ttoee laetfte öebbenfjare partf ruüece enbe öpfouberc 
«Êjabcru 

$et H&nb ban H&rretbf ig butr fpbaer / enbe tywqfht goebt €0 jen/ te bet U&epb-lanb/ lept» 
Hooier oan ^ollanb/rube is bafrer: tjet bctfïe ïLaubïo atoner c!epacl)tigö/ Jjeeft ooth Reenen 
dhtrent ftmerfoojt enbe eiber* bequaem om <Hntf upr te bclbei\ 

3&c intooonberjj $<1n tloerfee <0oj<ooa*}o lic ben/p'ag??t# met be ^oflanbfrlie <0jnben/ja mr t 
t}acr#iffe[)oupcn fclfs" bultoitem bcr;t jtfl re jüvjiir. boti)$ijn m laetjren/ om alle gjjci'etnlUii 

ter 



2 5 $ Befchry vinghc van't Bifdom van Wtrecht. 

ter neber te leggljen/enbe tien Uiegfj op te betoen uoo$ alle Hrpgen/ baer fn ban (jaergebueren 

mebegïjeplacgbt ujojbcu/ foo beel be nDcrciblicfce jucif Dictie aen-gaet/onbcr bebeerjc&auppe 
Uiin Catolug be brjf 6c/ Hepfec ban öoomcn/bp ©cnricuo ban Peperen 2&itTct)op grjebjarfjt/ 
enbe foo aenbe öeerirfjapppe tiatït tjupis <0of tmrncK inet franbere ^obincf en gtjecdmen. 

5De ©olcfierên befeg ?Lanb$ (maee boo j al bie ban Wtrttty) tooien booj on-roectgn qfie* 
Souben: bocfi foo baec genen quaben TDtnb en blaefl/ öet Wate c fal toel fiille vaefcn.^air beel 
bolr 6j$ 10/10 beel moeiend 

Die een Ghemeente wel can ftiercn,0 dien houd ' icfc voor een wijs Man, 
Vraefcht niet naer het veelhoofdigh tieren; Blijft aen het roer,gaetniet daer van# 
Ghy maer,ö het Compas wilt volgen, Dat u ghcrechtheyd vooren fct. 
Die God vrucht, vrceft geen Zee verbolgen: Daer is niet ftercker dan de Wet* 

Befchry vinghc van Gheldcrland. 

G Helder land plagjjt eertqbjö cene moonplaetfe uanbe tasgcebc Sicambers re toefen,^ erf 
name trccfee fommtge ban Gelduba,m bete plaetfe eerrgöp gelegen: anbere impnr ba| 
np ban bet Cafleel Pontgdder comt . ba Uuelrhe Wicardus de Pont met Jpnen amoebe r 
JLupoido gebout geeft, ftnbcre brengen anbere oo?faheu befr jb vai& bp/ onnooöigt) te 
berrjaien. *©tt Eanb t& m fier #oo;ben naer Ifyte flanb en eenë arm banbe 3upfcer See geïegfy 
in bet <©o(len beeft rjet fjef ï)ertogljbom ban «Sleur: in het SSupben raett bet aen <©ulici ; : aen 
SBjabanb e ft $ollanö in bet Wefittu *Bit (Öjaeflcflau ficeft tüjce ty ertogrjbommen, Cu vit n- 
burgh en Bueren onber firl), en be bcele Velu we met t)c jïrehe ban Overviel: baer't «©jacffr nap 
ban Zutphen en be Beerltcnüepb ban ben Berghein i$, $et begryy 1 2 1 (teben ; onber be tortchc 

Nimmeghen, 



.. .. Chcld erhnd- 




Geldria 






il 



*5* 



Bcfchyvinghe van Gheldedancf^ 



M immcglien,Ruermonde,Zutplien,eiibc Arnhem bf boOjnfCttifïe Jijn* 

<©aer 5tjn befe fteben Die flepnbcr 5tjn/Hattcn, fclbtugh.Harderwijc.Wagemngen/Tiel^bn* 
Kid,Bronchor(t,Docsborgh r Deutccura ( s , Hecrcnb^ige.Lochem,Gi , ol,BLeedvoort,Gche, Scra- 
fcti,Venlo y Wachcendoncfc enbe Arkdens. %\\bt l'f onbemuetfe plartfen / bie rcfftt ban ft ebett 
febbcn/59n R£ppd,Burgh/^ntiBarcnbtirgMlomfoott enbe Echt, Watt fceneffeng b£e [jon* 
öert loipen/met Zoomen enbe Clotftcn/gbetelt toojbrn. 

<©m hïtbpfouber be 4 $oofb-ftcben ban «öclberlanb te befc&pbcn/fo romtbeftabt Nim- 
megen met reent b'eerfle plaetfe toe om fjaren ouberom/He erlrjc hftepb ef> tarn bom. §>p i$ ge* 
fonbeert bp Batho b'eerfle ^ter ban'tUanb/nae3Pncn naem Batavia gbefreeten ' is baer bencf* 
fenjei een Sleger-frebe booj fjet Ctrjgniff-boltfi bet tëomepnen ge tof eft onber Iitüo Carrare,occ& 
een $a!enö banbe tfoningen ban iDïancrtjcfi: aengemercfct onber b?te <ffonmglijft;e^obcn/bp 
Carolo M.igno tn bpt berfeftepben ftcbtn op-gefrelt/ Nimmegen OOC bp Rhegmone gfjrre* ent 
toojb. ©aer ober té norïi be jurif btctfe be (rabt aengelrgcn/ fytt örjen ban Nimmegen gepaft* 
j&n ter tifö fiaen onber Nimmegen be (reben ban Tiel,Bommel en Gent , be Vicontè ban Nim- 
ncgrn oft ^urgn -gr abe/b'<©fficierg banbe boo?noêbe plaetf en/met bic ban Bornmekiweert, 
oofbie banbe Bttuwe en banbe Hanbê tufftöê be jBafe en IBael/Daer Nimmegé op gelegé i$« 
«De f 'bioonberjö $n rrjeft en macfmgf)/ nu boer) boo? b'<©o?lcgen fcer berarmt en berfrropt, 
t&c flabt tè ftertfc enbe toei berfïen tcgïjens ben bpanbt: lepb noogf} enbe leegu: op be hoogrjte 
ftaet een oubt «Tafrecl/'ttoercB ban IuIiusCa;{ar;foo be gnemeene roep fioubt. 23p Guilldmus 
Contng ban fóoomen/ettf e <©jabe ban l^oüanb tg Nimmegh-en, anberjö een ötjc>' jö-fïabt/aen 
$ertogn Otro ban <tfwlbzeberpant/metronbttie/fo bie binnen fefeeré tijb niet gelofï en toicrb/ 
bat be ^eerlrjcögepb banbe plaetfe aen't ï)ertogfibom blpben foube/ttoeltn alfoo gebeurt i& 
Ban b?fe ftaöt moogljt gnn meer inbc Batavia carpt m Irfeiu 

Ro:rmonde lepb arnbe Maes^iaegfyt ben naem ban een töeb?ere/öe Roer gsnacmt/ bte aen* 
be cant banbe fta&t/fjaeren mono itibe Mae« conit [poëten 5|et is betiöeebe ^cofc-ft; fct ban 

43f)eibei1anb/ 



Befchryvinghevan Ghelderlan<3. 



25* 



45ÏK iberlanb/groot enbe toijb/befet met muercn/ecntgfyrmë naer't oube fatfoen / Mc botf) tod 
te üetlJetercn3gii/enöe/naec &ct oozbed banbe toerftanDige/bequaem om cl obec fïercfce ftaöt 
of te maBcn: bejïijpt onDer fjaer Vènlo,Geldcr,Stialen,Wachtendonck Ctlbe Erckelens , ftebc* 
Béng ooc KeiTel,Momfort,Midde!ler,Gikckenbeec en Ijet §>t bout-ambacj)t ban Echt. <Doo; 
fcjanb/ecne toe-gelcpöe plaeöD ban befc (ta&t/$ijn bichtoiiis De öupfen binnen Roermonde ber* 
bobben. 3De intooonberg ;nn goebe enbe geetne ucruf rgncnöc liebcn : be hjf-totljt tö boo; &et 
Dttiitgg&enbe ILaub/bat tyucfitbaet to /binnen be fta&t oociï toel te bccomen. 

Zutphen, eene (tabt aenben Yfcl gftelcg&en/ enbe met een tptel of ecr-naem ban <^aeffc5an 
Jbentect/f0 bc *|OOfb-ftabt ban DoefWgh,Deutecurn,Lochen-i,Gro], Brettvoort enbe Bronc- 
horft,ootö mebe ban't <©?aeffcf)ap ban s'Heerenherghe, ^cfe (tabt plagljt cenc rrjclte (tabt 
te tocfcn/aljö &et fpjeecö-tooojb upt-totjfi/<bat fegljt: Nirameghen b'oubtftc / Roermonde be 
grootjïe/ Zutphen bc cijcfefte/enbe Arnhem be infngfjbc . ^et <^aeffcfjap ban Zutphen tg 
aen <£>ljelberlanb gfjeromen booj ïjet ï£outoelöcK ban Otto , eerfle «fyaebe ban «ftjcltye/mct 
be ^otötcr ban Gcrlaccus,«^aebe ban Zuiphcn,ontrcnt f)et 2fcaet bupfenb/ ttoee en tar Jjten* 

Arnhemsen* ïutfige fïabt(baec ben^ertogf) of <©oubcrneuc/enbe be £am elrpe ban 4Mjcl* 
beclanb öaec geetne (jouöen) to aenbererötec cant banben i&htïn gljflegbcn/ ftet I^ocfb banbe 
Veluwe enbe batft beel ban 45elberianb/baec be fieben ban Wagheninghen , Hanen ; Hardcr- 
wijck enbe Elborgh onbet (taeiu 

I^et ^ertogfcbom ban <0elDje en tg eerfï maet bn tfooc&bcn gïjcrcgcett: bte toicrb genermt 
beBootbtban <0&elbet; ac&ter nae bp 4&jalwn/eiibe ten laetfïcu bp vertogen. SDoort Cc (la* 
ttient enbe bercoopiugjje ban Arnddus i^citogg / is <Oi)cibe rianö aen't §uv# ban 23our£on* 
gien g&ecomen/enbenae!anc&c<©on'ogöenbcfeinn . 

«De <£öcliteben tooonen al mec(t te Hanbe op floten en Cafler luenovctl Icben onbcfömrrr* 

«Pe %athx Oefe0?lanb£ tj$ fupbtt enbe g&ejonüt : vDe aciifrö bie 3jjn fcir bjutijtbaer. 

ai ï&iet 



26o BefchyvinghevanGhelderland. 

^tcc jfjncotfcfêergoeÖeT&epben (boojnemeltjt&aenben i&öijn/H&afeenbt j©afe) öaerfp brei 
i$tt op tocpDtn: jae 5et mojbet öacr oor b ban ©rncmarr ii om bet te mahcn gjjefonben. 

3De tnmoonberg tomen (aljö g&efcpD i-s) banbe ^icamberg af / bc tueltlic fp (öe toice tljf nfc 
naer-latenbf )m cioecfiljepb bolgen/ enbr en 5011 niet te rato feere tot be göclcer Jjjcpö gl)encgm/ 
We fp met grooten bint naer- jagïjen. 



■' - 



- 



Befchryvinghe van Overviel. 



DGfe #jobmtfe fé een banbe 1 7/befloten aen'e #oojben met ^jfeflanbsaen fjet Zup» 
Den met ftet Uanb ban <©elöje/ aen't <©often met ïtëefrpfjalen •, aen't Heeften met bc 
Zttpber Zee enbe öe Öebiere be Yfel : 10 gftcbeplt in Ytëland, Drenr enbe Twcnt , be* 
grijpt 8 bemnerbe (reben: namenttttH Deventer, Swol, Campen, Vollenhove, Steen- 
vijck,Han*cit, Oetmarflèn enbe Olden2eel,metnorfj eenigrje gepnbilegeeröe plaetfcmatë Mep- 
ptljGelmuydenjCoevordenjHardenburg^Omrae, Almelo, Diepcnhcm, Delden enbe Eufcede. 
%&e ^oof b-fïaDt banbe f&Obtntte tè Deventer. 

Otmarfen ijeeft bf en name ban Odemaro, Conmgj) Der .ƒ rantfcen / (00 top Trithemio g£e» 
tooben: fp tö aen De Vecht gïjebout. 

Campen ligrjt ober ben Yfel, brt tó booj ben ta-loop be# t^aterg aMrj&teb/ Ijet Canael/of 
<Êorc banbe Öebtrrp beranöert *u»Dc£>ommiflöe manen rjier af be Navalia ban Ptolomarus, 
fcaer Corne'ius Tacitus 00C& afbeifitlflt* 

Deventer t0be eerfieenbe gtootfïeban allen /nee op ben moten feantban-öenYfel göcfe* 
glim. 
*©t 'tHanD ban Oven-fci ftarlt Xunius al# tipt ben put ban Democutos,be jfranc&en 

boojtjy 



Övcr-Yfel. 




r \ a 5 '* Jii\\mria Gcrm., To rtuli 
Urn,!,»?-. 9 F^-N,f£ 4 

TrapPlfukD. 



miÊ J —r>Z0r 



%6z Bcfchryvinghc van Over-Yfel. 

^boo^/bfeGaHtamïtftcfltÖtigljt öebbm/teglieniab'alg^emepneopinfeban bfe Franeonhw» 
jlioebere Der ƒ rancfcen of 5f ranfopfen mact&en ; Ijp teU3i)fï fulcp met Dr nemen Dra. Saiij m 
A 1 jfuin j, üolcöeccr» baer be jfranfopfen m bcrbeplt uiaren/ tnelcae m celen frreetH nocl) & ,c« .e 
onbeltenöe boetftappen actitcr gdcJarni en l;ebbcn. Salij^ijn ban oubto gfrebJeef! be bp-üjoon* 
bersï Danben Yteyn't Hatnn Yfula,* aer oocn Eallanb af tornt enbe (jet 3T>o^j Stüiuh ar n be 
3P&e banben Yfcl baer Campen Icpd a nfuarij ^yn bic ban 3£ebenter / Daer ooeh noil) ben na» 
me af blijft Anfèn ftadt,alfoo A ns een öooft beté&ent oft ï^ecr : baerom r.ocï; b?embe enbe beer* 
lijcfielieben liinfen genoemt bjojberi, ï©arr ober ooch be Lex Salica , ban tefeno oc#pjongf) 
foo leer gnetüJiftujojb onbet be «©Ijeleerbe/banbefe Hanbenofte Doirfcrrnnacr rerbtrn 
waembebout/met eene fonberlingne glorie ban «©betpfei / Dat upt ïjacr geromen io een fo bcr* 
ttiactöe natfe/atë be f ranfopfen $rjn/Die foo fc&oonen Conir.gïDtk mtf be <©bcrpfel;ctje loet* 
ten regeeren. ï^ter bencffeno D'ouDe Ten&eri 3ün tntooonDerg gfjebjerft banbe Hanbeu batt 
SB^ent: be Tubantes ban be ^bient/ be Charaaviban-be Uanben ontrent Campen/ tm ber*> 
tnacr&e ftabt Die boel eer placljt <©becpfelo te $0n/en nu bé loop bSbe rebiere beranbert toefen* 
be/am b'anbere jpbe lepb: be Vfipetts of Vfipij, ;jjn bie ban 2utp£en/ alfoo eerft ben name o> 
tomen té ban Sipetentot Sitpeten.enbe Skpcn , enbe baer nae uptbe göemeene fpjaüc tot Sut- 

phen enbe Zutnhen. 

«©eöebiere Yfel Reenen arm banben önfjn/ ben berben wpr-gang?) baer &p3ijn Wattt 
mebe plagftt te lofiem iBaer af top wpt be Batavia (Capit. v n i , pag.Lx) foo brie fiïllen berta*» 
ien aljet be éeberlanbfc&e oojen tonnen berbjagf)cn. ^ toet bup *c; Dt ft hjeoen eer-men tot 
28rnf)em comt begint eene nieutue aerjter-bolgbcnbe <6|aröt/bie met onfeggljeliicfeen arbept* 
tan Dr uius Dooi be fianb 3pnec CrijgrjHic ben gfiemaeelït i& i op bat ftaere bjoomfttpb booj 
leDigbcpbnieteufouöe berflappeu : 3È>e toelffcenaer 3pnennsemegftenaemt laag/ aio Tacims 
in vin ttnceöe 2&o*e n gtietupgrjct, 3©c!cBe name norfi op fjeben blpber* 

"*Doo?. be feiüc i# G ewnanicus C^ax met eene fêloote ban bupfenb fitjeptn / noer bat ÖP W 

n?n 



Befchry vinghe va n 'Over • Yfel. 



26; 



itrn tDatjctl)mfoQ[ieIoftcn gbebaenöabbe (al£ befelbcfc^tjft) boojfpoebfgijböoiïKt Mm 
beo aijijnjai enöe be£<0reaen]QS met cene recljtc baett of tect)tc gracljt inöeu <Cem$ gijeroineh, 
3£ie gracht oföelVic buert tfcuce of bnc raplen ciidc tyengijt ben &!njn/biceenen trieuttjen naem 
be Yicl grjegheben io7bco:-bp W frebeheh Doei'borgh , bat mtffctjicn banDrufo alfoo g!)<y 
tiaemt 133: al-maer f)p ben ouben Yfcl, upt H&eftpöalen boojt-comenbe/ urieng uaeme J)p grje* 
t regfjen beeft /ontfangljt. Baer nae boo^-bp Bronekorfl ballenoe / enbe booj-bp Zutphen, 
(eene fïabt ban allcjs berfiett / enbe met ben naem eeneo «U^aeffrfjapo begfctft) romt Ijp tot De- 
venter bet 3Cnfcn-ftabt : Ttëelrfce ftabt ban alle noobtgne btngrjènober-bloepcnbe / fecr marl}* 
tign/gfjclur Kigfi enbc toel berficn 1$ ; uiacr af top te boojen göefp£o!;en ïjebben» ODefe btcc 
fteben laet be fïfel tec rrcljter fjanö; be tüjee bolgnenbe 5nn aenbefliutürr 3pbe gDelcgbcn.ïDe 
eerfle té Hattem, een fl ebeiien booj gbelegöentljerJb bet uïaetfe enbe berfterthmge tocl berfien ; 
baernaeri0Campen,ecncbccmacitiefïaöt/bte(aljög[)r,epbij5) be Navalia gbearbt luojbte 
tojefem «èommig^e mepnen bat fjetPortus Manarmanisfp. SBefelbebooj-tpgrteloopen 
5@nbe/enbe fommigbe <£planben gbemaetUtijebbenbc/ftojt ïjp tn fjet Tyc, eeneu arm ber Ztt/ 
baer öp ban be ^ee tooozb Ujegb-gfjenomen naer bat bp bet S w»rte w^tex m-gfjenomen heeft: 
laet E nsenbe Orck,tlepne Cplauben, baer ©tinberg fcuoonen/ ter fltntfeer (janb eer bp tot bc 
felbccomt taojbecneuftem-tijcgfibanbf £>fbiyperg mer Ijaerc ttoeten enbe boomenbemo* 
men: toaet upf blgcbt( o bieinben neer aller aerbfrhcr bingen ! ) bat be Bifïcrjen toooncn baer 
be menftben ulagbten bp een te romen. 3E>acr naer be felbe ftcbiere met ben arm öer Zet 
bermengi^rjnbe/üjojbbooi-bp Vrïefiand gfjeboert/bacr naer booj-bp Vlieland (eermfplanö 
alfoo ban baren menb FItv us gbenaemt) coir.t npt inbe Enpbet Zee, 3tlü?aer een €afie elften 
hiao(alö Tacnus getupgefjbat ober be Cplanbc beo <©reanjef geboot- £0 batfcefe grarftt ban 
Diufus,m bet iLattjn FolTa Drufiana genaemt/ upt brn &(njn gïietepb $ijnbc(l)ébbenbe nu beu 
namebanbe $fcl)meteentgbe iDepjen beholpen/ be ^upber 2ee gljemarckt (jeeft: rjftmeute 
fruUet öe KLanbm ban l^ie&mo mte Oüerpfel gioote fcöabe gljeDaeniKcft / Die imx booj 

fc 4 f»t 



264 BefchryvinghevanOver-Yfel. 

fcec toermfnbert enbe tot tlepnbere Eanbteijaopen getoojben jnn : toae t üp ben ftfeï tocpnfof) 
tooojbeeljs heeft §[)cbaen/bte uu ban oc Sunbcr ^ee tocrfmacnt ijs/enbcren tan 3pnen onbe&en* 
fcen loop/bte tuffcjjen ftet ©lielanb enbe /ttïye Hing piagftt upt te romi/nfrt meer bcrtoontn. 
naart acn bltjcfet bat bc menfcDen bictuuti^ groote coften enbe moepttboen om Baer tvgltjm 
Hanbtebefcöabett. 

Noch left fagh ick een Spinne weven, 

Seer confogh maecte fy haet net; 
Een Vrfel-vliegh is door gbedteven, 

Daer was den arbeyd al verplet: 
Soo(docht ick)zijn al s'menichen wcrcken, 

Die hy vol-brengt metcoft en fweet; 

'Tis heden wat; wilt morghen mercfcen, 

Wat hy ghedacn heeft ghy niet weet. 



Befchry vinghc van Ooft-vriefland* 

D€n name ban Vriefland(aliö be ^cfftpber ber Batavia cap, 1 % netupget) tooiben beiv 
fcfjepbene af-comfïen gegeben: fommige fffaptoen bat f)p bahPhr^giatomtföettoek* 
feeöaer©aberIanbofplaetfefuu*er af-romfïefoube toefen) anberen balen bfen ban 
get Vriejènjboo? bten bot fjct 000 j be bittere f oube baer feer Vrieft. 5©in Wn Span- 
heymus.boJgenbe Hanibaldumfeenen gtooten Iebe~b?efuT btt toaetfjepb)berbirbt bat f)p ban 
eenen Frifo fone ban eiodius,<Tonfogï>beï f tanrfeen/af-t omt. JBaet itfc(feg&t Idnius) aegte 
twt-men ben ooifpjong befejs nate be bjpDepb (btefp alttjb bemint &ebbÉ> moet toe-ftmpben* 

Tacitus. 



Ooft-vriefland, 




FRISIA 



2& 



:Befchryvinghe van Ooft-vrieflancL 



Tacitus(m 3(jn 2Soet]rfeen banoe manieren ber <©uptftf)en) Deelt be ©tt'efen m majoren cnbe 
minores, bat ig/meerber en minbet ©nefen/na f)aer macïjt en Jlaibifp moge Daec beneffentf 
tin <©ojt-bnef;>n en HDcf ï-b jtefen oerbeplt üjo:bm/ boemel bat na Ijct gemeeue geboden <©ofr- 
toneflanb(bocl) t'outtcffèl ijet al^aeffcap «CmbDe" genoét mojb. ^3De meerber giffen jrjn gelegè" 
Iri't Hanb baer befteoert Staveren, $neeck,Franick:er,Har!inghen enbe Leeuwarden 3t)n:UJC£i)en 
baet* ober <ëoft-bnefen gfjenoemt gfjcfïelt tegeng be minbet Bziefen, bie be BDefl-bnefen jgn/ 
:fcie(te bojenbefc&eben) nu#oojDnollanb fn fjebben. ^Den tilnn of ben $fel fjeeft befe fênefen 
gebeplt: bat tg [)et geen bat Tacitus ff tjnjft: Den naeme van de meerder ende minde r Vricfèn is 
ined? mate der crachten;beydedefc natiën worden tor aen den Occaumet recht den Rhijnbe- 
fer/'nde begrypen onmeteheke Meyren,van de Roomfche Vloten door-varen. 3&ttig OOCii be 
oo:;'afic bat ujp tu't opfclnift ban befe Cacctc ODolt -bneflanb (relien/om Ijet oube beftt ban bim 
name UJebec na bermogen aeti l'jet retfjte Uanb te geben/bien <6mbberlanb ontnemende/ a!ö 
t'onretbt ban Ijacc befeten: baet toe gelepb 3ijnbe booj be groote auttjontejt ban Had.lunius, 
bie aio öeefjtet bit bomtffTe upt-gf)efpjoUen neeft. 

ï©cfe #|obüuie is aen't #oo|benenbe ï©eflenmetbe Zte bepaelt/ aen fjet 'gupben met 
Obcrpfel. enöc aen't cOoflen met bc öcbiere <£cm$: fp üjoïD gfjebenibt in bne boontemelticue 
fl.iten/al0 't^taefftfjap ban <©ofrergoe / 't<©jaeffcï)ap ban3©efïergoe / enbe be &cben Wti* 
ben/bte aen tnalranberen gï)elegen >un : toelcne Qeerttc&tiefeen onber ftrfi (jupfen / boitpcn enbe 
fteben liebben: be (reben boojben tot 1 i gaenent/enbe be ^©ojpentot 480 / oubcr be melcbt ees 
irioJie met beel iMtbtlegten/ om fjaren rncRbomenfce grootte begaeft $n. vDe (teben 31 ijn befe: 

Leeuwarden ld bet ^ooft toan ftee! 1$ueflai;b:ï)cttJ3iene niche fiabt enbe tg metfetjoone 
OÖurgtjerjS-bupfen toel berrtert/met gtacfjten/enbe met een freren Cafiet! teguen ben acn-bal 
betf bpanbg ürcl berfiert.^ct neeft eene Öecntg-camtr enbe be CaMtellerpe ban ©neflarrt?; ban 
iüteM^attliterfrodmennietbooibcrenmacö appelleren of beroepen. Swichem(net 1&aber- 
fcmb ban Vigtius) itgöt Daecup» Doccum Itgjjt ttoee mpien ban baec/{jeeft fyut0tbare acherg 

4UbC 



Bcfchiy vmghe van Ooft -vtieflanct 16? 

enöe ruflfgctoepbcft. ^etltgntctn mplebanbiamaf boefcmbanber %(t. tëettpög ficeftjjet 
«RiDerüe <0elberfe QtftaL Sn< eek ijs uïr Ofyaefftljap banl©eftergoe/3 mplé ba Eeeutoarben/ 
in eene leeoe en toateraetjetgc piaetje geUï}ê:Uïacij dooi öaet geé «Cojcn en büfcfomaer Ijet ter ft 
ruftte impDé. 5T»c ft abt ip gamftlj mavqualtc obee *oo jaren met bé name ban eene flatrtfee* 
gicft; en t0»oci)tcttjx boo^ bctioop be# ttjDjs fo netoatfen/ bat fp nu booj geene pc ben ban öeel 
©niflaub enünjrt^p Decft lange eene &oebfter ban goebcberftanbé geüJCtft <©e<6be(eerbe: 
bacr gcboieti/bioibé ban Beitio en ben tlepnen Atiastjcröaelt. Staveren ligljt upf-gefirect op 
ben ortocr u&nbc 3«pber Sre: bc axfceiis baet ontrent srjn effen/met bcel gratfjten rn poelê afge* 
beplt (©p f^cbé en fjeert be ^abtmetbpfonberö ban tt £err Caftcel lp bejfeaben be r See npt- 
frefeenbe:be gronb-brflen 5fjn ban Georgius Schenck,<6oubcrneurban^nc&mb/inbè" name 
ba» CaroIusQuintus mljct jacc 152 1 geiepb/op bat be Jöcurgongiergbaeruequamelttfe bc!t 
en oo^ogtjiS-geceer[rl)a»upt be naeftnetcgene ^ollanbfe fïebé mogJjté obetrenbé. '^fc&iint oat 
Fl1musl1b4.csp.15/beJnujoonber0 Stunosnaét* Weftabïjccft eertrjbg toeelbngf) getoeeft/ 
toaet af rjet fpICCC-UJOOjb de weelderige kindere van Staveren tomt. Harlingenijg aébémonö 
banbe supbet %n gelegen/een mp!e ban Franicker, $et &ecft bwet)tbare atherjg/en eé Cafïeel 
tegé be* aébal bcr bpanbe* toeFbe rftèymet eene beouame i#abcn:ÜJ0t be <®ofter|cbe upt 5Boojb- 
bneflanb en ©oogftbuptfrfetanb comenöe 10 flet cencueouamc reebe enftertergr. tyki boo? È0 
baer ben toe-loop beiö bolcjc ban alle tante fcér gctoafTf n. Fxanick er 10 ban be 3?rancHen alfoo 
genaét:hier tgeene Academie.^n ©neöanb iiggé uorb eentge anberc ficöé, bieujp berbp loopé. 
§et beeft be'e<£planDen/onbet bc toelcUe Schellingen 'tboojmccfre i&/ feer bermaert booj ben 
bang ber 2eebonben/bfe be Boften int £>onne ff brin op bc ocbrr met netten Vuetf te bargen* 
Groeningben f0 bp befe©ncfen gftciegljen / cnbe maerfct n et ïtaer ftrehe / bie fp br Omme- 
landen noemen eene fDjobiwte of Hanbfenap, Dier 10 bten feev «©fjeleerfcen Rudolphus Agri- 
cob ggrbagen/tie ftnno 1 474 tot ^epbelbe rgtje 10 gefrojbm. Hermolaus Barbarus ftetft tjem 
een Haujnjs 4&jaf~biét ö^Jttae^Vban Vighu op 3011 4^jaf gcfh-U/cn ban tma albug öectaief. 

De 



Z$% 



Bdchryvinghe varr€>oft-vrie{larul. 



,De doodt, feer nydigli in dit Graf Rodolphum fluyt: 
De Hoop' en d'Eer gaet V rietland af, daer hy van ipruyt: 
Wam doen hy leefde creegh Duytfchland den lof ghelijck 
Van Room' en Gtiecken voi verftand. Dien Man word flijck! 

T>é gronb ba ITUieflanö ts ieegfj cfi bjotrUacljtf gt), tnbe na fomcr niet te gebzttpcliè' ibjnccfüt 
luttel Cojen; maer beeft ftftoone en nette ltëepben / btemel4jeboebe<©flen en anbere 25eefïew 
ir a're n. 'r l^cele Uanb to met (lonten en gracfjten booz üjatert.Det en neeft gene toopenbe Ge* 
tateren-, maer a! belben bte met tianben bp De tnüjo onba o gftemaetüt jnn. 3Daerom 1 fjet om 
ILeger te ijotiben/ of «ffnjgbo-b ok H te boeren een o -ibcqnaem lanb/cenên tonTen onbergang at 
lagc/booi be gene bie be Hanben onbe&ent en onerbaren srjn. 3De tnbjoonberg 3tjn ober net 
cantfrfte Eaibfcttap m groote mentgbte/rrjf U en tot bt <©ozloge gene gl/fier enbe fjoagfjmoe* 
-tJigb/ee rgtertgïj/geltjtH bare baben genoegt upt topfen . alfoo lp bp tpben ban Nero (jaer npt- 
gaben boot be gnetroufte enbe bjoomf te jlarieban all? bte onber't öncn ban ï&oomeu morl)/ 
ten 3tin- ^aec ILanb geeft eerttjbg een epgen Cotring .jfjenabt / bte mogeUjtB niet alleen btr beel 
ban tanefhnb/maer oock TPejtbzteflant ; jae'tlanb tot be «Clbe toe befeten en geregeertDeefc. 

PiiniusTt^njft bat bp be T^tefen eenigf) Crapt fouöe toaftWttodt öpHerbam Brirannicam 
iroemt/flebbenbelangbjojptge bfaben/ftoertacJ)tigb/een f toette toojtel: upt öetbjekite eenigb 
fap foube boottö romen. 3&efe p lant 1 goeb booz be tanben en betbojben tant-blepfct) / boo| 
•be boeten enbe Btrpen/bte crarhtelooobjoiben enbe op-f bjellen metten fier nte/btetop fcöeur* 
bupcït noemen, ttétt Cntnt maft coc& m ^olFattb enbetooib Ucpe l blaben genoemt / feer gbe* 
pjtcfeti/ en boüt-iemeüctt in oefe !e ege lanben/baer Om febeurbupca fteft meeft bcrtoont.^e&et 
tffi bebbe iret <6obcjö nulpe binnen 3lmf terbain ( baer teemt/ in f)ct jaer 1 608 be CÖJilteltjclie 
arme ftaefl feben iaren bebtent bebbe) bele met (jet fop befetf € rupto tn tojtcn ttjb gbntefen/bte 
trotpel banben frijeurbupcfc te lebbe lag£:r)et ftatt btcr alle jföarrfet-bagen te coope/ alfo bele 
bat ge&jtipc&f . V>m befe falie foube trö brfe tonné fcjKpbë/bat ie na-tete tot beter gelegÊt&epo, 

Fr&dcncus, 



Eir.bder-lancf» 



z*$ 










±- 



iepteiifiio 



T"' t -' I -i 



- tli Uu: rui fittiot w 
na 






«si 



va- 

at» 



£ 7 o Befchry vinghc van Embderland. 

FTUdericus Uepfer/be DetDe ipn bien nante/foeeftin't 3aer 1 46 r bit HftnbfcFtap tctcen 
^,ae{ïcj»ap o^-gfjetecf)t/aijt . j c ban te ooien 'up oerfenepben peeren gyeregeert unerb: 
O'cccfte <$£&cf "aj^iö eeiiê Vd.tJrkas; barr ajifï, bat nocf) op tjebm f f <6jacj al-rjtet fjeer* 
tcyer. ï£et i& te Oeüüuonberen Uioerom bairct oen naem ban €oH Djieflanb t?ae gfir bp 
be £aert-fcöjpOer$/ aengetnerc&t Dat oef'c $ioo:nrte eene piaetfe Der Oolrfecren getoeefï tov ore 
üpce Uatpnen Chauci Qt)cyeetcti üJierDcn;De melcfte ttoccDt riep üjaren; rufttljcn De UDcler cö 
De <£cim* iSeuieteu waren oe mtnDer Chauci , 'uflcljeu be <C\\)t enbe be {Defec uoo^Auarc De 
meer Der Chauci-, [o Dat oanDe ©jiefen <£mberianb geic&epDen IcpD. 3>e name tuin 4£mbber- 
lanbpaft üecet/'tfp Dat gl)p ore mat bjengé Uanbe ftebiere em?/Dtc befe contrepe Doo^-fpoelt/ 
taf Daoe ^oofD-ftabt CmüDê eene üjooa piaet? bet töjaoem t|et fal Derma&elie toefen tjier e e* 
mgc getupgentJTeuanbe Chauci, ouoemüjoonoeré beep ilatibö te üerljai/om ben tegétoooj* 
otgen fianü oan't <^^aef|ef)ap met b'ouoe $eöé te Oergein cfcé/op batmen 00c mei cUê* mar O/bat 
fjet met op en come boog eenige onmatigl;epD be? flocijtp/of nature ba D aierDe/bat tjet HanD 
onbnu jjtbaer lua? ; Dan aücenlijc öcox 't geboet Dat tnbe menfcljê {elf? uja?, Ifêat ILanb geeft 
nu beter Den memcfjen (met alleen De müJoonberen / maer oocfe be gfjebueren enbe bjeemDelm* 
ü\\ci\) beteren Hüf-tocnt ■: #oe rooeft tua? certyöjs De üjoenuigïje/toc ougfteft Dicfett tjjot onge* 
EaUent liet leOen Der tuuioouDerart itëaer laet on? Plinium feloé coojten/ bte fulcr tn «in lef* 
lijtenDe 2&oecfcinöetmfieCaputelmetDefe toeojoen ftbjpOet : «fee t^fllcberen Chauci jijn 
öocli oanon? in tjet j&ooJDen gejten/Die inmoer euDe meerbere genaemt üjojben.'&toec-mael 
fcc?Daegn? enbe De? nadjt? comt Den Ocean booi rene groote opemng|)e enbe ueiheffetfir!) 
boom maeten / bempenDe Itei ceutuigne Oerjebji Der natuerlijcfee Dinghen enbe Ijr t ttopfel of 
t>et Derienbe? Hanoi? ofte Der Xeejnn. «Esaer tornt f?cr e!lenbigfcfbolffit;cogï)e Sfrinljru 
ofi^uoeien al?l)oogije€artenof S&utgljeuimtfjanbrn tpbe[fciumting6eban-te:oogr> 
fit jpimgf) Woeot gDemaetr t : toaer op ^aere lauten foo gl)eftelbt 3911/ bat fp febptiente 
fluwijnen aljï De l^aeierin ijtt om liggïjenDe tetUen 5 fëw 5üu ai? De ft jjt'p-bjebente 



BefcKryvinglievan Embderïancft t#\> 

afó be ïfêateren betttot&en jijn/aliö fp De bltebenbe &iffcl)en ontrent &Ate gutten bartö*n<,$P 
en Hebben gl>een 12ee / en too^ben niet niet USelcn geböébt alg be naer-njelegöene &p er* 
beerjten met be UJilbe 25eeften met : alle tgljeüiae berbjeben jrjnbe / fp maecben roojbrn ban 
fBcp^-gras enbe #ocl bieflen om netten af te b^rpen booj tw 10ifTcï)en : enbe tiet fltjtfc met be 
fiaiiben nemenbe / tyoogfjen bat meer met ben DDtnb ban tnbe £>onne : in'et-mt be Inarmen fp 
jjare fppfe enbe licïjamen/boo; ben $oo£ben IBïnb bercout 3nnbe. 3>p en ïjebben genen bjanr/ 
ban reghen-UJater m putten aen ben burpel beo OupsJ (of tuitte) beüiaerti &nbt notfjtang/ foo 
öefe boltuerenban fjet fcoomfcïie bolfHbertoonnen voojben/fofe$gen fp bat fp bienen: baeront 
fó Ijetfèber foo: be nature fpaerrer \>rlc ter ftraffe. JBaer ter goeber trouwen/ o Plfiri, to [jet 
lenen banbefe onnofele iicöen / bie met baere armoebe^ebjeben toaerrn met beter/ban ban be 
bernaembe natie ber öomepnen/bie mét boobtflag!ten 'tatttrpcö rupmer maetfcten/ ftaet ge> 
bueren berbieben/enbe met bieberpeben SUüer ban (jaremtabuer aen Qaer epgfcen for ftfen te 
trecRen. £>cf*er niemant en fal mlchg iocbenen. 59e treffrlijt Re &t &pber Tacitus ftjftijft ban- 
be felbe aHttïj&HctEdelftevolck o^derdcHooghduytfchen,datzyne grootte liever heeft met 
gherechtigheydflaende te houden: fonder begeerlickheyd, fonder fnootheyd^gheruft ende af- 
ghefondert: fy en beroepen ghencOor'oghin^iy en woeden niet met eenigé rooveryejofftraet- 
fchendery^. Ende dat is het voornaemfte bewijs harer Deught en Vromigheyd,dat fy boven an- 
dere zijn, Tonder fulcks metongherechtighed^n te vercrygtn* Sy hebben nochtans alle de Wa- 
penen ghereedt.ende als het den nood voordert oock eenen Leger, veel Mannen ende Peerden, 
ende rtil zijnde hebben fy den fèlven lof ende eere. IBelffc getltpgetnfTeban TacitHs bOO} toa* 
ratijttgiynotu op heben in befeuatie placttf grijpt ; enbe foo beel be b^ut ïjtbaertjcpb acn-gnet/ 
«Kcnujeet met of Italiafoofeerban on$ (ombe gabcn albacr banbenatuer) gfiepjefen/ niet err 
mat!)beb2i\fï)tbacriicpoban^inbberlanb acntrntaOc Jtocebni met rrrfct ober-töetiffi eiu 
l^m f fiipt-boomenur.jg bit gfieteeft eertijfcö berooft ; maer n^ tyengïjt fjet alle fooitcn bon 
Zoomen boojt£ ; baer en plflgï)tgijeen Cojcn of cenig&3act bekent te 31)11 : ftacr 1$ nti meee 

obtrblcetf* 






ijrfc Bcfchry vinghe van Eiribderland. 

ofcrrbïoebtstf IBaer fp Dabben gfjeen tëee/notD tuierccn niet jBcicb tifct ottbetDctlben. tööè 
ipuö 10 ia befe iUiiDcn nu meer beuenfc? '2Tcn lat t jren en Dorrjteu b'iuuoonberg iiirt teef 3 bet 
1©ilt; op rjeöcu leert bc ftabigöe jagftt ter <£bellicben inel anörrs ;eene feboone Iccrmglje üJAt 
de itcerftigDepb enbe de cloecahepfc Der mrnftbe u al ean bcö;r>ben. 

«SMt 43^aeffcïja^ fjeeft truec frrben niet muetenberingDeit/Embden enbe Aurick. 

Embdcn & eeue bermncröe Cooptfabt op ben inonb taanbe Ecms gbcle gben / feet rjeerlnefc 
boo j De beguaemDepb her Ï3afrcne/bie fbo biep ijs bat be alber-gi rootflc febcpen met bolle fenlctt 
öaer tn tonnen tomen : $ter boo? is befe frabt m rrjekbommen/ Dupfmgften ciiüc neelDcpb ber 
mtcoonberen niet alleen boo$ Deel QoogO - bttptftljlanb / maet oocfc tn alle be noeehen ban Eu- 
ropa be&ent.£>p toojbrt toanbe f&ebiere Eems(bte Tacitus, Amifiara noemt) alfo gftcnaemt. &tt 
i& oc aebiere booj be ruelcbe be fioonifcbc ©loote upt be 3J>Hifiaenfrn« gratDt (baer top tnbe 
be|tlj?pbtngbe ban «©toerpfel af fpjahen) togbt enbe bjerrtuoojfpoebtgljlgcftüï beu Oceanum 
gfjebaren të/gDeltjcb Tacitus m 3911 ttoetbt 2&oecb gfjetupggjt, 

Aucick.be tmeebe ftabt/të een lufftgD bertrecb ber <£belcn booj be 23cflf Den tntx Woutmt 
inbe bodene fp met ben &ogl)el-faugl) enbe met be gagiit (tel) gettfigg) bcrroa&en, $1 aet 5511 
macDtïgDe^urgberjs bie baertot be Ceopmanfcbap of ecmgb ^anb toertbbegDeben. 

3n bit 45;aefit*)ap jqn ontellpthe beei floten enöe Roetten. SDojpensijn Ijter foe toele fat 
gDetal/bat bet eene fon irijbss aen Ijrt anber racer* t. l)et mecfre beel banbe felbe ran f u fcl-con* 
DepD ber Dupfen / tyteübt ber ftraeten/enbe Ueelbcpb ber 2&utgberen / inet fommigDe (tebenm 
3Dupt|t ijianb om fttjoot >|1 boort -boen. ï?ct en $nn oocU niet al Boeren en HanbbouUiergs bte 
baer tn tooonen/maet: baet 5911 tocrfeDepbenc 4LoopIteben/ ^anb-bucrtberë enbe <£bele gier en 
baec onber uermengt j&p tn fpjeben met alleene ^oogbcuj*icf)/ inaer (jnebwpcber. tot Date 
fiepmeljjckfre fabenbare epgDene ta!e/bie be t^mee tuct «1 berfraen. 3Dei /Kannen bjagbt 10 
jlattrjD enbe gefebiebt. ©er ©joi tacn bjacjbi i& beelboubigb/ torn alttjb co(;e! rjcb/ fclfe bc ge* 
ue bic op l;et llanb taoonen: foo bar begDcne lienjei Utefoe inue obgen Ugöt/ bte/ op Ijare tlee* 

beren 



BefchryvinghcvanEnibdeiknd. 273 

teen ftenbe/toel boojfïeebg-lteben foube trontof . £>p manen ban al ftaerljap? mie biecht of 
tuptt/ch laten bie met beel filteren of bergulbene Knopen bertiert op Den rugge ïjangöein £>p 
boen beg .©omerg een root «§pben fttipfaen aen/ronfrïgö getoepb en met filber berrterhmaee 
be$ lümitcrg boen fp cenen groenen fjoof b-boer 6 aen/ baer fp pet fieele fjoof b fo feere meöe bc* 
becnen/ bat fp maer be oogé bloot en !aten.>§>p noemen bat eé Hatte.ï^aren 2&outoen of Blie* 
ger ïjangt tot on öe öcelcn/en té met r lepne plop&eng geulopt/en met filbere en bergulbe plaet* 
«eng fo DooHroc&en/bat Öp uptgebaen 5tjnbe ftaenbe blpbet-,befraet upt root en fomtoplé tipt 
jjroen Uanen^et toeltn top om be feltfaem&cpb tot bcrniaetn jner upt bé tlepnè Atlas tutlbc n 
bp-boegen. g&e öeerür&öepö ban leveren të nacr bet Wc fren ober be fcebiere' lade,en heeft 1 8 
tornen. Wooi f)et felbe/tn &et tèoojben/baer be Wefer ficlj in be ^ee ontlaft/liggcn ttöee <£p- 
Sanben/Wangeioogh enbe Spijckeroogh } b!eiueeft tooeft 3tjn. ï|et «foaeffrfjap ban E/êms ligfrt 
on ben oeber ban ben Ocean bp leveren. Hlfo be l^eere baube felbe/Haio van Hufeke,ürt laér 
1380 al te toiebelmoebigö ;pne gebueré plaegïjbe/en be 25?cmerftïje fc&epen op beu Wefer fom» 
trjbg beroofbe/be naer-geïegene :Eee met Eee-roober&Ijet üanb met frraetfeïjenberovbulbe; 
fo [jeeft fjp epnbeïtc metbe aBjemerfc&e üecötelicH bctljtenbe/be neberlage gerregen/ iö na Efen 
fieblucötimaer banbe a3jemerfrf)egebangen/b!e bcm ben €apttepn Edon Wimmeke obergelc* 
Uer t ï)ebbè\ <©e toelcue |jé met een öennep-fee! lange ge ppnigpf en getoo jgfjt fjebbenbe/ijref t V z 
tpnbenjc in clepne ftut&è" gefnebé/om bat fjp 5P"e £>uf tcr/bie ïjp getrout habbe/fonber toette* 
ï|c&e ootfa&e fjabbe berlaten : pet toeltn tra upt Bertio tot lecnngïje berjjaie: 
De fönde wel een wyle blyvet,By boofe menfchen Tonder itraf, 
Het fchijnt dat-men metquaed beclyvet,En door het moorden vlied het graf; 
Maer,ó,wilt u daer aen niet ftooten,Ghy vrome,(ïct het eynde aen, 
God falie wel den ruggh' ontbIooten,En met des ftraffes roeden (Iaën, 
Al die met boof heyd haer gheneeren, Die moeten al ter Hellen ras: 
Dus yeder breydel quaed begeeren: Want fond noy t engheftrafe en was» 



274 Bcfchty vinghe van Wcftphalcn. 

^n\ m Wcftphalen ben name foifce fjcbbcn bant* <6obtinne Vefta , bte in befc Pjobinrfe 

I i fonberungfjc gfjebiert bjicrb/tö tt Her ft om ï)tt pamuicr Dar r mcöe te beclabbrn: 'tfjei 

jf een <E>uptfr ïj tnoojb/comenöe ban öc gclegc ntbeptfafttgettie tebt IDrfïpijalcn anberg 

•**^ ntet en bctccefmit/ban eemgï) Uanb aen't IDcfcen gf)dcgen/Gf gebnik n:üiilt ban mtï) 

pcmant berfïacnnpt tjctüjoojbeficn Valen, batbpbe S»xones een jongr) #ecrbeJtcu of I3ru!m 

bebupt(nlfoo bt Saxones ftrtcüg in Ijacr benbel ptagrjten te boeren) bc ïBefïbalen re t omen/bat 

en fal fo bieemt niet 3tjn. 12an oubtg dabben be Cherufchi (jacr tooon-plaetjsi in béte Hnnben/ 

btc be öornepnfcïje niacfjt onber Quimilio Varo,tec neber gijebcibt ïjebben ; baer toe rjeipenbe 

be bjcnrigbepb banXjaren Capitepn Ai minjus, bteaJg eenen ï)anbï)aber ber tmbc bjpftepb/bp 

<©upf bojgr) bjte Higiocnen ge flacjen fjeeft: foo bat öacen naem ; bie ban Keer-ufs a bat ïg upt- 

fieecen tomt/rjter mebe bael betreft 10. 

3De «©jaefjcöappen enbe ^cedtcnJaeben bit aen be(e f^obinrie befjoojen / $fin 'tGraefTc hap 

ban Benthem,banTeckelenborgh,banbet Marde, Waldeck* Spieghel-bergh, Dinftlaken, Ol- 
denbutgh-Diepho!t,Ravefburg,iimt>urgh,Arnl"burgh,Ritbiirgh > Lippe,Bueren, Rekelenchu- 
fen,Stecnvorde, Hoiftmaer, Borghlo,Brttnckhorft, Gemmeenbe Cappenbergh : bact Hamel- 
mannus bp boet Dtlmenhorlt,Linghcn enbe Srerncbergh. 3De ISoIcheren in befe rontrepe 3i)tl 
be Surlanders in't <©jaeffc flap banoer Jfêarcfi enbe be ftreecn ban Colen ■, bit ban Berghen on* 
bee ben^ertogö ban debeïd'Emcflanders inbe jucif bictte ban jBunfter/aeubaoonberg bans 
tot öebiete Amaiia naec l^tcflanb; be Slachrenlanders bp Cloppcnbnrgrj; be #o£!anbcrjs inbe 
ftreeen ban Ofrnbrugghe,enbe be Dclbur»hers in't ®tf bom ban Padelbom. 

<©? l^oofo-tfebeit bant op-ieeljte l©eftprjaien 3tjn Mmiftei^DuireldorpAVefel/Dldenburg, 
CMhabrngh.Minden.Hcrvoort/WvdenbiuggliceubeCoclVclt. 

'Carolus Magnus tjeeft be inüJoonber0 ban Ifêcfrprjalenbertoonncn /eerfl aen't Cfjjtfïeltjf* 
fee <6f)eloo f gnei'iaröt, ertbe rjaer tcgljcng bc rebeilpe/bfe fr> göcbooonbuaercn bp-toplen te nle* 
göeu/met eenigï)è öepmeljjehe Gecöteijs berfteu/gebenbc bie marot om flutr bant lijf ter boot 

tcb:cug|jcn 



'Weftphalcn. 

wit.*-,* 



175 



x zymL 



TZZ7T 



wcftphajia 




*7* 



Befchryvinghe van VVcftphalèn; 



te öjetigett allebfe fp ft^ttlbfgD fouben btnben ban ontrou ; baer toe op-retïjtetnDefïatfge H& 
feen bf rniefenbe/bieljaer toel gctoacljt fouben ijfbben ban ee ntge ontfcjulbige te fïraffen. ^efe 
topfe ban Öerljten/gelrjcft Muniterus g(jerupgf)t/buert noclj ; maer tó int feer berbojbeu/booj 
bat bet ampt aen ftttfytz fieben enbe ban rlepnen arïjtingïje berfèent toojb / bic met £aer ampt 
(bat Criminele fafien flextjg aen-gaet)niet te lieten 5nnbc oorb toel ban Ctbile fafcenburben 
jjanbelen. H3!e in't bpfonbet naer Carolus Magnus Wc ftpfjalen foubs gijeregeert fjebbcn / i& 
enbeuent : bocrj bltjcnt bat Bet felfbe aen ecnigije 2$!ffrfjoppen berbeplt & gljetoeeft l bier biet 
3Ön/ban Munfter,Ofiiabrughe,Padclbomenbe Minden: alle ban Carolus Magnus op-gerecïjt 4 
;©efl:abt Munfter ïjg fonberlinge beitent booj be t onjuratie banbe l^erbooper&bie al-baer (int 
giaet i ? * $ enbe $4)ttn fantaftrjcB €oning-fpe l op-gcrerf)t öebbei^maer fp jyn na fiet upter* 
fte getoelt ban een fcfjerpe belegeringe/onber paren Comrig Ian van Ley den ban ^ofianb/ ttn 
laettfen in öanben banben 23tfir f)op gee omen/enbe ban fiaer bennetelöepb gfjefïraft* 

Wt intooonberg ban 3©efrpfjalcn jijn tloerne Keben/fpkf)tigf)/ft[}oon/ bjoom ter <®ojloge/ 
enbe tot be btfctplmen uk! bequaem* ï|et iLanb 10 boft natfotign / etiDe boebt goebe bette )5w 
ff en: iö in aljö bmr Ijtuaerbcr booj'tBeeban boo? be menfrfjen: toie baitt&ett e of gtoote inael* 
ipben tnet beel Ietftempen betepb in 3©efïprjalen foube foetfcë/ ten rame bat ï)p berboolt foube 
3D«ncen fmen ban een ©errften/een ongefeootte &t fjinch of l£am/met f toert b^cobt/ boebt be 
menfrrjen albaer-, bp Bercfcewö fïaet fjaer meefïe neeringe enbe onberfjoubralfo be H&cftpïjael* 
fcfje ^ammeheng ootn op onfe Cafelen fonberlinge fcc geert 3tjn. <£en ouöt Klippel-beerf fi^rn 
loopt baubefecentrepe/enbe tooibt oocii ban Onelius berflaelt: 

Hofpitinm vile 

Cranck broodr,du^ bier,ianghe myk; 

SuntinWeftphaha; 

Qui non vult credre,loopt daer. 

f iuftus Lipfius in 3pnê 25jief aé D,D»bannc Hurnium gcfr f}!ebê/ï;eeft int genoegD fccbeWJt 



Itefchry vinghe van ^Weftphalen* ,277 

^Ttiffcgen be Wtfct en ben 0gn tè H3cfïpDalcn gelegen/en fïrect ftcg acn't gupbe na beffen* 
ïanb/boegenbe be jSoojberfcfjespbe nae IDneflanb: begoten baer beneffewo; met tuuee i&ebteré 
AmafiSjb'^emjS en be lüppc.ï^iefiï [jout Munftems Defc rontrepe 'tbjaraebtigeoube &areiu 

Sfienbe UDefcr baer U)p l©eftpbalenmebebefuiptè7lepb be ftabt Bremen, een3ierbf btfbom/ 

begrppende ouber ftcb be25if bommen ban Lubeck, Meckelbureh , Schlcfwijck , enbe andere. 

-H&éti&tm fröooneftabt/ende boo] litn Coopfjanbel nu ter tpb feer bermaert-ttoift tttef$atn* 

bo&D banbe preferentie^ aen-gbemercfct bat be beedijCKfjepb ban't Sterdf bif bom eerttjbg tct 

H^ambo&b göefcueefr iovenbe arjjter nae tot a^emen-tgi berboert* 



Bcfchryvixighe van Ditmcrs* 

N3Se be Caucos Minores enbe Majorcs, bte met b'4Êlbe/l©efêr en <£mg befloten liggen/ 
bolgen be Cimbii,bolc6eren bte be fiomepnenfo groote ö^eefe nebben aen-gejaegbt/ 
bat bate gebenefcemfTe neen beel jaren baer naer/be netten mtit oojen ber menfenen 
betbult ijeefnonbet beCimbrcs 3tjn be Dani/of ^enemarrherovbe Holfari en be Dit- 
marfi,of Teutomarfi. 3£e Ditmarü blagen hm name toanüe gelegentbepb be0 llanbiö baer fp 
mtooonen; alfoo bat feer bjoecliacljtiglj/ lecgb enbe bolltëepjen en&eJBojaffenfó/fo tooien 
befefteben Dietmartfcn of ThietiTurfengbeuaeint ; Inant Mars of Meyrs eène bjocrKarfjtiglre 
enbe üJateracfjtige plaetg betefient. 3£e ïtepfet Hcnricus Auceps (gbeltjefi iunius betupgfjt) tjtf 
Bier een *jf rontter <i5outoerueur gbefïelbt / biet>e upt-loopcn ban-be Seriën foube berbieben/ 
*nbe bet onbertoojpen beel ban 3&uptfeb-Ianb b?p boitben. U>an oubtj* mag al bet uoltfe bet 
-"Marien gbetelt onbet be Saxen; maer be Coning üan 3Denemarcfcen beeft nu 5ijn beerfebappre 
;®\ Tüictmarfcn, baer ben eerfïen oDcUajen Jpoon beg €mntib& füj) onbeiboubi / gbclrjcii be 



17 g Befchry vinghe van Ditmers, 

êonebatt ©janrutöclt fn Dauphinc 'tïfecfc De Contngben ban ^eneniawnen ober-groote 
mocpte anecoft/e cc bcfe iJ>jobmrie aé 0aet Croon ejse gljecomcu. 3Dc ficpfer Fredencus- De eer* 
De heeft Thietnurfen ben 4toniü0 ChrHherno beerfte op5D"bcöciiifjet gacr i 4 748C0ebc: 
totenö foiie Iohanms,foo »JP ootfoogt) tegfjeniribe muioonDei£/om tart te obei mclbigeu in rjet 
qaer 1 500/taocrde/iu met al $ft Uegfier geaagen/enbe met toepiit 0D. tomcb* ontbloten/ ber* 
ioiennebbenbenet meefie teef bant» ^olftepnfcfien «bcWDele ©utojie öf Kegïjc öecft bis ban 
3B itetmerg feer grootcn moebt g&egeben/bat fp (jeenfin* tot eeniaen If eere en touDeii berfaen. 
Sorti Adolphus, fone ban Fredericus, Coning ban ;Dcneïnarcbcn/ erfgltenacm banoe &ijcfmi 
' ban fcooitoegen/ tertogljban &!ef ünïtu enDe Voifteprt/qualnrö mogcnbc gateu mort-tot! 
berbiaaen/ nceftmfiet^aer 1 y ƒ 9 Sotóaeten aen-genomen/Dacr &em ben Contng Fwdenctis 
toooifvuiet ïohannes jtjn Ujoeöer bp-geboegfjt nceft :naer een grootc flagf) tufTe fcé De tntooon* 
bccö banDefe ©wbincic enDe ben £}ertogt) Adolphus, ;nn De Cfoetmaiferg berbïoimen/Fjea* 
benbe toel bite Dupfenb mannen beriojen. l^an Dien trio af to Ditmers aenDe Staten ban Vol* 
fïtpn gfiecomen/ntet tegen-ffflenbeljaereboojlebcne biomtcfjepb/omïMKetypbom tebeft&er> 

^itSlanb tè aen ben tngangl) banbe Cimbrica Cherfoneil gfjeïegïjen/ aenben mono banbe 
Elbcenbe tooib ban ^eneinarcfien met De aebicrc Eyde gl)cfr (jepben. $et tjceft bjte fteDen; 
Mcldorp,Hcyinckfte enDe Tiliinckttc.Vict 3ijn beet JBepjen: toacr Doo? De Uocljt ba f)et fteele 
SlanDfcbap Dtcfcer i$:De intooonDcrg ;tjn meMtëojafien enbe ^oflcljen tegfen Den in-bal Det 
bpanöen bcfcDanft. 3&e ftoflityeu 5Ün befe / Borcfchohjtorgolt, Alversdorpenhoir,enb* Refcn- 

«Bit HanDW top te booien berfjaclt hebbcn)t jö ben Coningf) Chriaierno gegeben/ enbe tó 
met Holfati:»,Wimarfia enDe Dit rmarfia te baoicn <®!aefff ï)Appen)tot een ï^rtogi)bom ge* 
maetbt. Hamburgh 10 De '€)oof D-frabt ban Stor? :marüa. ï)et iö eene trefTeiörtic Coopftaot/ 
aenb* Eli>e n|idegö*n: fp ip twer beie elienDen DevCojloge ; ban Carolo Magno toebcrom ber> 

betert^ 



Ditmers. 



279 




£4 



ito Befchryvinghc van Ditmers* 

beter t/enbe f £ eerR tett tpbett ban Henricus be bferbe met ttëallen befet / enö? met bjte #oss* 
ten enbe ttoaelf Cojeng bertiett» 3ln Oefe ftabt öeeft Alberrus Cranzius , een meKpjeecfceribs 
enöe maeröepb rrmmenbe J^ftoaHt&Pber/göelceft/enbe të oor» al-baer g&efto^bem 



*•* 



Befchryvinghc van Denemarcken. 

AH Bet Hanb ban Denemarcken i£ bpt arts* berbeplt tnbe gebaente ban een£pïanb/b*» 
grppenbe beel beelen met be engte banber Xtt ouber- fyoücn. ^et eetfïe bcel të aen 't 
<©often/en mojb Sconia, Scandia of Scandi navia genaemt/baer §et 28ecbf bif bom ban 
Landen of Londen in gelegen t£ \ 'tbermaerfie enbe rnrfefte beel ban al be $jobiiif ieti 
fcefeg ^onintó-nkfijS/baer ober ootn be name ban Sconia upt-geiepbmo|b / alg |)et fcöoonflr 
3Lanb ban bfe frrene: Det fp bat be ooge gfjeflagöen toojb op be goettjepb beo 5 Hocfjtjs/b jutöfc* 
baergepb beg ianbevgemaefi ban fabelen enbe JD a reten/ be grootc rg dtbommen bte upt be 
Xtt boojtg comen/be menigöte ban WW ben oberbloeb ba ©njtöen/fo mei in ftacnbe We* 
teren atë loopenbe fiebieren/bc tgcöe IBpnen ban <t5oiu7;g>ilber/Coper en Hoot/be menwïj' 
te ban fïeben/be ferjoone polman of op eenigö anber btng bat ber menftfien lebé foube mogen 
ban noobe snn. 3&e onbc Hatrjnfr jje of töjietftfie g>i fjjpbr r# tjebben bp'tanjs altcfamen mep 
nigö ban bit getoefi geroetm/booj bien bat fp mepiibé bier fulc&e roube te3tjn/bie gee inbioon* 
berg baer toe en liet Plioius (hb.4,cap, 1 3) maert mei eentge inentte ban Scandia,fcgg()cnbt:Dc 
Teinaemile ende vermaertfte is Scandinavia , wiens grootte noch nier wel cnis bekent» V&&& 
baer fn bebjiegt)t f)? ficö/ bat f)p hit een <£planb noemt, «nbere Hebben be göcIutBigüe %w 
ben enbe be langD-lcbenbe mofómfn btt gfjeujelte (al# Bertius göetupgfcet) plaetfe göe*D«' 
ben» 



Befeftryvinghe van DenemarcKcn* i Si 

Üet t©efterff9e&ee! ban SDenemart&ente Iutia, ban Ptolomaeo Cimbrfca CHerfcnefum ge* 
n aemt/ftrecfecnbe aD^nf ü mie tonge tuftcfjen ttoee Scen/nrel öiep na e ' t $oo?bcn;gDclij tö ^ 
talten naebetSupoenloopenbc. Iutland lepb bepaelt aen't Zupben met bc &ebiere b'èpber/ 
bte nae't (©often loopenbe/tnbe 2S£ttanntfc[je Zei balt / be piefen ban-be ^ietmarfen ft \}tp* 
benbe: 'ttoelcfe ootfrbepaelenjfjn ban Süenemasjtfeen cnbe ^olftepn. Iutland begrijpt in eetrê 
ftreetfie banfej8bagï)-repfen(naet^ct j^o9^ben)fommigl)efcf)oone|leben/ aenbe 25?itannifc8e 
enöe I3altifcbe 'Eu gfjcïegen. ^tt \& lang gtjele&m bat be Saxoncs fn bit ?Unb g&etooont fy \st 
ben/maer 50n at&ter-naebp be ^enen berjaegfjf. <©p fjeben/ boben ijtt tf^aeffcgap ban J>lcf* 
lDric&/t0 Uirland gbebeplt m bpt 2Bif bommen/ban siefwijck,Rypen enbe Arbafèn.^efc tlnee 
Eanben/ban Iutia enbe Scoim 3 5ijn be upterftc riemen enbe gagelen ban «Senemarc&en / ort* 
bec be teelt&e beel anbere €planbcn begrepen jijn ; bet beimaertfie tg ^geelanb / baer beel €a* 
fïeelen mbe ;ƒ ojtreffen in 5ijn/ooc& eettg Coningbg $alep&©an onbtg plagfjt al-baet te toe* 
fen een igc&eenbe fiertEe fïabt Rofcilde gljenaetnt /tuel berficnmct teeften enbe Cemuclm 
bp be Cornngfjen gïjebout ; op öeben ifi een plaetg ban grooter toeerbc, t^it eplanb i$ tfoee 
bagb-repfen langb/enbe fjetfcbcelttoepnigb of f)tt i$ oocb foo bjcebt ; banSCeeiaubig een co^t 
Beer nac Sconïa op ^elfcmbnrgb/obes be &ont. 

Coppenhagen(in^eelanbof 2ialanb gelegen 'itó be ^oofb-tfabtfcan Deel s©enemarcfie : fn 
fö fecr uptnemébein grootte/ rijebom/en beguaenepb bet ^aben/be toelcfee booj be ongeloof* 
Sgcfce biepte eft fjet <t£planb bat fp A magger noemé/baer ober gelegé/feer feher boo? be jbcfup* 
pers* i£. ;§>p i$ ban clepne begtnfelen opget omr.toant Al/alon Huy de,$ertf bifltbop ban %w* 
bic&/[ieeft eet op befe plaetfe eé Cafled tegf be Sccroberg gcfridjt.eemge ©üTttierj» enCoop* 
lieöen öebben baer om bc gelegcutbc pb begoft teüiooncn/en ijl baeró Kiopmanfhaffrn genae t» 
^itiëonttentfjetjaer 1 16; gbefrötfb. EricusPomeranus beeft ban Martino bc ƒ ®aw eerft 
betlof gecregen om baer eene Academie,of (jooge ;§>tfjole/op te recfité.Chriftianus Oldéburgi- 
cusöetfiöetujebecambeïfocöt; loannes Jjeeftfcin-g&efïelt: Chriftianus Qceftfebcnueerbcrr» 

S f Hdfignor 



282 Befchryvinghe van Denemarcken. 

Helfignor té aenbe^onbt geleden: fp beeft een Couinglicfe €afteel Cronenburgh genaemf/ 
een 3&oItoerc& banbe upterfle palen befeg iLanbiö, <!Dit Cafteel beeft Fredericus be ttoeebe <£o* 
ttfng ban ^enemart Ben albutf gebout: bp ï)ecf t feec groote fïeenen tn ontellicöe menfgbte boê 
fincöenytnfTcöenbafl ggeïjepbe palen: enbe ben gronb toei baft gtbefï öebbenbe/fjeeft bit Ca* 
(teel upt ben gronb ber ïEee met ober-grooten f oÜ opgöetroc&en/foo Dat [jet bet tooelen/bur* 
len enbe ftroomen ber ^ee onber&inoert tegljen fïaet f be baren bje&entjaer fetben bte \ytt mep* 
tien te bjenen] %et gantfcBe mercü fó fecrtuel op 3tjn mate gljemaecBt/ ban binnen met c ofte* 
IgcBe tamcreybertrecBen enbe galerpen bernert. Zbt Coningfien ban «©enemarcB ftaen ber* 
bolgfjeng mbe Captfferpc. 3£e ba&en $tjn met Coperert platen obce-togfjen/ be mnerèn 3ijn 
«net gbeboutoenen fteen berctert. t^acr tg eenen feer grooten enbe f maren fïeen aenbe mal* 
len beg Cafteelo" naer be ^ee enbe tjet <£planb Huena ftcetfienbe met bit op-|c fuift; In het Iaer 

x f 80 heeft Fredericus de tweede,Coningh van Dencmarck defen (teen, in wiens plaetfè eenen 
anderen (leen gheftelt is,hier doen wentelen.3Ê)it ftebbe ItB lipt &et Hatpne gier Upt Bertio ber* 
Jjaelt/tot bermaecB betf t©rjf Ö* Pbg Itebenben Ueferg, 

Scoonland.of Sconia,t0 een feer fefcoone ^^obincie, bcrffen met Itebm bfe bequaem ter<©ov 
logöe jgn/rrjea f n Ca^en/obevülocDigb tnCoopmanfcbap/berbtilt met fcfjooue fcetcBen/ber* 
maert boo? ben ^aring-bang/tbieemaei foo groot ate ^celanb. 

31nbe flieetfi baer be £>ottbt (Codanus Sinus genaemt) loopt / too^ben beel «öplanben gr)c* 
rehent/'tboo^neemfte iö l)tt Cplanb ban Fuinen, baec nae Falfter,Loyland,etibeanbf re/bte foo 
bernaemt niet en 3ijn ai$ ^eelanbioat in be Contngtnne ban alle b'attbere/enbe ben boomecm * 
frenftoelban'tComngnjctu Fuitvn ig langft i2mpten/enbebierb?eebt. x®t $oof&-fïat<t i& 
flfienaemt Odenzee,baee të bc i3iflcnapirtfiie fïo? I/cnbe be fraöt tg mei gclcgen:macr niet feer 
gfKfïerc&t: ooifaecn 51311 gbelneeft b«4Boi!ognen / bp ruetcfien fp biftttoite t$ gbcpfonbert enbe 
berbojbeu. jli'en fepb bat belBoeber ban Chriftiemus be tmeebe/ al-baee een 2&eelot in #out 
8&efnèbcn be jBmnctyoebcYg foube göegfjebcn öeuben/bat een fo fc&ooutn ftutö bjetcje ujaö/ 

atö 



Dencmarckca, 



*£' 




. 2 84 Befchry vinghc van Denemarckcn. 

.alg in 0eeI€f)#enttjtK foube moge jgn« 3£e hertje të in bit <eptanb feer bju$tbaer/efi ïjeèft 
niet ban boen gfjemeft te $ijn» ©an Sconia nae't <©o(ten 5ön eenigbe <£planben/biebp-ujplctt 
ban peeren beranbert ïjebben; baer i$ Gothland gljelegen/eertrjbg beljoojenbe onber ben €o* 
nfnglj ban 3£enemarcKen/maer nuoubecben «Ccning ban ^toeben: baec i$ poch Bornholm, 
mee eenigbe anber e ulaetfen» 

^ier en moeten topniet bergeten bat upt «©enemarc&en be Cimbri gfletomensijn /bie met 
.Scouteen enbe ïtinberen booj ï©efïpf)alen efi anbere 3lanben ban Germania getroefeen 5ijn* 
fce/ftaiiam öebben brillen befïo&en / enbe 3jjnbe tot 8 o bupfenb geflagen/ be Staüaenftfje #crte 
met basr licjjamen bet maftenbe. 

Munfterus bergaelt batüt eerfte Coning ban 3&enemarf &en beel jaren eer Chriftus gljebo' 
ren toa£/Dan gbenoemt toag/bie oocü baerom naee $pnen naem befef&obtncie ben name ban 
Dan -marde foube göegfjeben (jebben -,maerfooüjp iuniogbeiooben/3&euemartKen Beeft ben 
«aem ban be <©en-boomen/bie baer in oberbloeb biaflen» 

3&e intooonberg bant ConingrncB 3gn cloecne <®o£laegïjiei-lieben / bit met fjaer ïtëapenen 
niet alleen *DuptfcDianb/maer ooe ijeel Ualiam becbaert gemaect Ijebbé: upt öaer 3ijn be Lorv 
göbardi enbe Gothi boo?t-gecomen/ bit bare toapenen be gantfefte 3©etelb om-g ebjagen [jeb* 
ben/enbe baer macljt mtyt cbelfte beei banbe IBecelD bebefltgjjt. baerom iss ^enemarcBen 
tenébJincfeelbanbel^olcRerengebeeten/biealjSbea^oeetfepb : Veel liever zijn in't Velt, Dan 
aenderi Difch gheftelt. ï)eteni£f)aettnaer fpelbe bloote boafben tegbengbebloote fineer* 
ben te ftellen/om bat fp eeue biclie pantnoe barbe ftupt Rebben / bit met een fïuck <£>pccii£ baer 
twnm göeleob/Iif bt te famen gfjemeefïert bJO|bet. 

Henricus,"be eerfte ücpfér ban öoomen/ met bp-nacm Vaickenaer, i» b'eerfie g&euaeefr b^ 
ben feiten in IutlandbetEuangelium beeft boen bctioubigen/eube fleIbeeenen|Bacc figrabe 
tnbe ftabt ban $eibeben/nu £>rb!ef üJiicu / bte aebter nae jfertogf) gbemaecut i$. #aer bem 
fcee# o tii o be beebe be CDuftelrjcac ftrb'gie &oo;'t gantfefte teungrucn flepoogfit te bpigcu. 



Befchrvvinghe van Denemarckem 2-8 5 

«Bntöet be Comngen ban 3£enemattfeen te eenen Canutus gbetoeeft / be <ff>jööte ggerraemt/ 
om $tjn Ijeerlijc&e enöe toonberlrjefiefepten ban «©ojlogbe* *0ocn \yp op 3(jn öooö-beböe lagö/ 
Ijceft f)p bp een geroepen öe grootfte ©ecren ban jnn ILanb / en beeft [jaer bebolen batfp ijaer 
niet en fonöw onöertofaben te bertreefeen/booj tribe al-eer öe öe <®oj\oQljt teg&cng öe $oo;t«» 
nm$ ter neber gelepb mare. #ae 3pne öooöt Rebben öe ^o'öaten/ om ött bebèl te bolb^engê/ 
fiet fttjctt meöe genomen/enöe bat in allefjaer toebten meöe gbeboert/nfet min öaer öoo? ber* 
anaent $ijnöe/öan of Canutus felfë tegentooojötgb jjaööe geb)eeft/enöe bebben öooj öien mtb» 
bel be toictojic of $egöebeiK>ubem 

Toefen Canutus tjaböe bijf Conmgg-rrttfeen onber 8em: löantfip lna0€omtigb ban Dcne- 
marck,Sweden,>3oorweghen,Engheland enöeNormandieni^p toajS ooeft Öcn <ètf)OOtt-ba&etr 
ban Hcnricus,öe öerbe itepfer. ©an bem $rjn öefe öiebten itrt Uatrjn gfjemaec fct/ öie top tot 
bermaecfe/naer ben fin bertalen/om be befcfj^ingt üan3£enemarc&e(öaer nocl) ücU af te f*g<* 
SÖen mare) <*M)e efïtSÖ te beflupten: 

Verwondert u niet meer In al de groote Helden 

Die Grieck-land ciappigh fèer EnR oom trots comt vermelden^: , 

TIand by de Duytfche Zee Brengt eenen Man m'tlichry , 

Die aen de Deenfche Ree Voor d'oude niet en fwicht. 

Om myne daden groot, Men my de Groote naemde: 

Vijf Rijcken,vrv niet fhoor, lek onder my verfaemde: 

Mijn Schoon-ioon wildezijn Henrick de Keyfergroor,' 

De derde Son^iens fchijn Hét Aerdfche dal ghcboou 

O van ghercchtheyds Rots Was ick niet af te fetten: 

kk leerde Vorften-fots Te buyghen voor haer Wetten*? 



2 86 Befchry vinghe van Yfland, 

YSlandig f)et gtootfïe onbec alle De €planben Die inben ttëeflfccfêfjen Ocean gelegen 
$nnbe/onbec $oomjegfjen (taen. $et i$ alfoo oan |jet Ys g$e naemt, l^et too^öoocft 
Snee-land,banbe &tutll gftenacmt : alö OOtfe Gardanshoin* Dat 10/ &et CpIanD Uan 
Gardartus, ©ele totllen feggfjen / Dat Dit bet Thule io uanbe ouDe &t Ijjpuecoy maet 
tooojnemelntB toan De #oeten(meeft ooo£ fret nptetfïe be$ H0ecelbo)foo feec toecmaccty H&aer 
af 8Öp F.Petrarcham litM.cap, i.morjgfjt lefemSindius tfeipfelt of Dele plaetfe opt göctoerft i£: 
GiraldusfcD?9ft ö ötfpnecaljen!Efg^eijoiaïencni0:De <08eleerbe nugjjen't öiec af onbec een 
maken foo fp toillen: Uip ïjouben Den naem Yfland om niet Dupftflc te jgn/alfo De $ae g)ten(al$ 
fommigöe fcö?pöen)Dit llanb (boo£ al Deg 3tëintcrg)DoncBec gfjenocgö Doen toefen. 

Dct en të onDet Den eecfteniBetiDiaen niet güelegljen /aio De Caeet-fnpDec tn De tfaecte 
ban Europa enöe #oort8cglicnreccKeut; mare on acljt graben uan Daec ; gelgcU Beitm* toaec 
ftljout/enbe Hondius bcbcfngtjt- 

De menfche ca» fich haefl: vergiffen, Al bcenght hy al zijn weten by: 
Is crghens een die nietcan mirfen,Gneen menfch,macr eenen God, is hy» 
O wel hoe menighmael wy meenen, Pat onfèn Hane Coningh is, 
Dat yeder ons (al lof verieenen, Dat on(è weicfcen zijn feer fnsj 
Maer als htt Proef-vtiyr van de reden Ons wetcken op de proeve Jftelr, 
Dan fien wy eerft dat hier beneden Niet is vol-mae&: dus niemant Ichilt. 
TDtt CplanD ijëtf t foo gtooten uegtnu Dat mcmgnerlcp bolcfc fitft Daec in oubctfjoubt / [£!# 
5gnDe toel too Dupticlje niplen langrj/ enbe 6 ƒ b^eebt] met Bcrflc n te toepben / euDe 19 itrij te 
fcangfjen/bte Daec tn obeiblcebt iö» 3Dc mtooonDcrs' tooonen m rjoïcn of ijutï-f i # upt be 25ec* 
öljetï eub* fierntotfen geïjouUJen <$p ïefcer. m groot e (IccijttcïjepD/ toefenoe met bc aöeeften on* 
Der een Daca/enDe flapenDe met De feifDe in een ccebbe. <§p en toedien niet Dan Dat |,aec bc na* 
teuc necleenMiiant üooj ft eben/foo fjebben fp Bergljen enbe Jpontepnen booj ftaceti Infï, 't^s 
cenlyel gDelucUiglj boten öoo^uaec / Dat naec Dwptetfïe enbe fjoogïjfïc leecingöc fcan $ntio# 

fop&i'e/ 



Yiland. 



z$7 



- :.K*SC 



^M ■ 



utren tr 






■**"<T'**" K 






ik 




P ^ -7-. . '^. O')" • -■ ^UUiarium Ijlandh-t 

Jetrus ■^■^- ^V >- >•— ' -. ,, ... ^ 

%jrtui fifIavtt-> j=->-> >-.* /tien di c<. 




2&t Ikfchryvinghe van Yfland. 

4D?i)te/ittet$et 8«tt tefyeten ig bat te goebertferen llloeter / te l&atuer fait fe/gDebettbeijsTo 
fc)bcD be CoopItcDcn upt «engbel anb ente ©encmar cfccn en laten fultücn gi)£iurfe niet onglje* 
febent/ente en itumton( fo öet fcöönt) niet Ipben bat fp te tapten 3tjn met öet gene bat ïjaer toe* 
tólepb tg: üjant(gclgcfet gebeurt) be tontaerfatie of omme-gang met be uptbcemftbe bolrfeetett 
Beeft Dacc ooci* be begeerte taan toinfïe met anbete gebiefienm-göcplant. «©toer fultjc ïft bat fp 
oocfe gjjelcert öebben2&ier te bjoutoen inbeplaetëtaan 3©ater/ garen geUooonltjcfeen bjantk 
$u ter tgb manen fp oocfe merc& ban €>cv&t ente &tiber geltitB aljs anbere jBatien. 3&e Co* 
ningb ban S&enemarcuen/bie oocfe Contng bats j&oojtajegben 138/ fenb bit üoïcü alle jaer eenett 
<0ouberneur/bie ficb op bet Cafteel Bellede ontboubt* ©ien fp nu ter tüï> onberbanigb 3ijn/ 
ebenjcS ^eerttjbi8l)arei5ifTtioppentoaren/ali8fp^erft tot fiet €mi(felrjc6e <£beloobeten 
tpben ban Addbertus gljebjacnt 3rjn. ^ommiglje meenen bat bit Hanb ten tpben ban Ha- 
jaldus PuIchricomis,eer|ïe iBonarcB ban j&oojujegben/eerfitaemoont i# alfoo bp be menige 
te ber Contngt Heus berbjecf/bie bier nebetflaenbe baer Hanb ijrbben bergljctcn:nct 10 uiaer* 
jcfjpnigl) bat bit ontrent bet jaer onfeg peeren/ een bupfenbt gï)cfcl)ieöt iju ionas iflandu s(bie 
bet gljebolgb ber 2&iflcöoppenbefeiS Hanbg befc&etaen beeft) fegfjt bat bet in bet jaer 174 ge* 
febieb t&. 3Den eerflen^iffcbop noemt bp Crantzium Iflephum. ^itHanb febtjnt norb ober 
tuiee bonbert jaer onter be #oozberfcljc gbctaeeft te Hebben/ alfoo- men in te Eclogis ban Ni- 
jcolausZenius Iee(ï/bat Sichrai, 4Eomngban Friflandia, bit ^planb met mapenen beeft gefoebt 
te ober^melbtgDen/botb bat bp ban fttt Ccöö!j£-uüIck banben honing ban tëoojUieggen aU 
jbaer gefonten/të af-gfjeflagben. 



tmifft onftertaelncfe blpbe/enbe anbere tot bier-gbelgcöe baben bemegbe* 

Daer de Dcughet word gheprefen, Siet men veel volcks deughdigh zijn; 
Paer de Deughet fit begrefen, Coinï veel boos Yolck te voor-fchijn. 



D daeiom 



Befchryvinghe van Yfland. 



Z*9 



O daerom wijs zijn de Landen, Dk de Vrome ceren feer; 

Want daer-men Deught loont met fchanden , Datr is het Land /onder eer. 
<©aer té foo grooten oberbiöeD ban BifcD m Dtt lanD Dat fp Die met groote Ijoopen (e roo* 
pe lcggbcn.^nDcomDattjaec Slerbtrüch geen Cojen en bjaegljt/ fo DouDen fp Ijtt leben meeft 
bp l&ifcf). <§oo tcU t)ier al De gDeflat Ijten Dan Idiffr Ijen ühIDc berbalen Die ontrent Dit <£planD 
3Ön/Den ttjD fonDe mp Otttbjeiien.$ocDtan0 fal icn eemgDe onDer De feltfaemfte / upt Den riep* 
tien Atlas tjter (lellen/meer op Den fin Dan op De bJoo^Den ficnDe. £>oo nemant (jet IBlepfcfj ban 
fcen Wi\t\j Nahual etet/bien (ïerft terfïonD: Ijp Dieft cenen tanD int |£>oofD Die feben ellen upt- 
fteecfet. ;É>ommigDe bertoopen Dien tanD boo? €enljoo;n : men aebt Döt Dn Öet fenijn UieDcr- 
flaet: Defen 10ifcD ijs beeitigb ellen lang. <©aer té ootü een ober-groot gDeftacfjte ban HDalbif* 
jtDen/bat felDen gfiefien toojD/Dat meer een <£planD/ Dan cenen Bifrö gljelijcK fcfiijnt te toefen, 
3£p en tan De clepnöec ©tflctjen/booj Die onbefupfte grootte/ niet berbolgeh; maer Dp bangtfe 
met lift enDe beöenDigrjepD* «Daer r$ nocD eenen anDeren Wtft Ij Stautus vaius , Die bol er aer ü* 
foeenDeren té: Dp të wBhc aio: eene öocDe / maec fonDer gljelnenenifTe beel groorer. W,$ lp fie o 
fcertoont/to Dp alp een <£planD •, met 3pne binnen flaet tip De frfjepen om. *©aer 3D» ooch De 
5£ee-ofTen (Die fp Zee-vaut noemen) grau ban benne. ï©at De <#bcbierten beo ?Lanbo arn- 
gaet/fp en öebben Dier geen groot Wet Dan fdcerben / <©fle n enDe Coepen (aio ionas Dan gl-c» 
bo^en felbe belpDet) De <©ffen enDe Coepen 5nn al fonDer Ijoojnen-, Doe D De ,$>cliapcn niet. $p 
fjebben toitte^onDehenö/Diefpboben maten minnen; jacflarDfêfommige 3cffrouU}en/Die 
{aljs Boifteau fpjeüet) lieber een Camuo: ^onbeuen/ Dan ftaerepgljen lüinD oIj Den frlioot beb* 
ten. Ifyiti 3tjn beel \nittt IBaltHcn/toitte fiaben / bie De ilammebenjö enDe ^npoD-berr rliri'g 
(eer fcbabigD 3gn: Daer 3911 ooch tuitte 25ep?en enDe ^afet ; jae ooen (aio De felbe Ionas gketup* 
gl)et) StrenDen met toitteflerrten/ Die Piiniiis(foo fjp fegbt) Pygargos fouDe gfcenaemt Dctbrn. 
Velleiu«fegDt Dat Dier göene Zoomen en 3ön/Diin Den 23ercïie-bocm enDe 43encbcr-bcom. 
£omtöb£ toojbeuDaer upt jjet #oojDen eenififje Zoomen acn-gefmetcn / bacr fp Dner \v rbe 

^ plakten 






i$o Bcfchryvinghe van Yïlancf « 

plagïjtcn te be&eïpcu-, Dotrj nu fjebben t 'piaip g ;>efepD ip ) toe boe r aller btngrje tt. Tfr e ttorDf f $ 
fjiev jeec ftuer enbc ftraf. 3Dc toot ie tjeei ■$? ü\mö 0002 ime?r 23crgl jaruugl) enDe niet dcoz- 
bout; öod) Daer' t HanD effen i0/3ijn |oo bette cnbe uifiigbe BJepücu/bat De heeften op feeruec 
mate moeten eten/ om niet dcw oe groote tiettigljepD te bafiicUen. ©e Bergen 3nn boogb/Den 
top to altooo met fneeu bcocr ut/euDe De Doet Ijeet/met eed Duerigl) bupj £>c b 00 jueeii .flr on- 
tier Defe t$ Hcckla gtjenaemt / enDe lepD nae't HL ellen ; De ttoeeDc 10 De Cruys-bergh ; De DerDe 
H Jga,Dat 10 De i&epliglje 23e igïj.^ulit vp ttech 31111 IBpnen taan «SiolplKr De aeinjoooiiDe r& 
{jebbeu quaUjth eenigije anDere meomfïe: vu mt De ujemoe CooplieDen Daer meDe ij re letjepcn 
builen om elDerö te Doeren, '4btbunt bp-ü)plen Dar befèn ®rrgn tn rafernpe gbeballen tó/foo 
tfert öp/met ober-groote temperfïen upt-toerpen&e groote enDe gfjefcuelöigbe {reenen / er.De De 
2CerDe Daer mcDeotaet ttointigt) freen-toomen beDethenbe, i^ct tëupj/ êolpber en SUfclje taliet 
enDe ujozD upt Defen 23ergb gfjefpogben / als upt een berbaerlrjcKe plaetfe, Zbk De natuere 
ban Defèn UionDer mat naerDer mtllen aenfrfjouujsiv ;rjn tn DuplenDr iajrcii/ om Dan De <êoi* 
y Ije r acljtiglie euplen Devfmoojt te lu o;Den / al* 00 De ftttclie De piaetfen bebnenelijifeen f0 bebrr* 
benDe. Wupj Dat banben 23erglj tornt berteett toel bét ï&ater/maer fjet t^ertb ofte Blaj5 
geenfin0. ;É>ommigi)e lieben mcenen Dat alDaer eentge plaetfe foube 3911 gbefrelt/ om De hielen 
tombe DcrDoemDe meuftfjen te ftrafJcn/D'oojfaech 10 eeniglj geüryfcrj enDe gefutbr Dat ontrent 
Den 25eraf) met eenen groutoelrjeiien roou gel)ooït UojD: Dan/geltjcu De js'aturafifien belpDen/ 
ber felfDe fouDe upt De Jolen romen Daer De (reenen met Jjet gettieltbant Wup} enDe berbo^gen 
ïiDinbcn fulcfccn gehipt enDe gerlaneb in maften/ tjet \joeicbe eenen gallem gijeeftalg ban ellen* 
biafje grppnigljbe menferjen. Boojtoaer nae't frb?pbcn ban Olaus Magnus,Munfterus enDe an<» 
Dere/foo mojDen ontrent Hccia, jae Dooi/t gautff l)f fiflanb/Dirulmte eenige #acl)e-geeff*H ge» 
jïen/bfc in befcenben frbrjnban eenige na- bzicnDcu/ De menuïjeu aen-fp?efeen/ fjaer Dienfr Dom/ 
anberö niet Dan of lp uoro m lebenoe Iptae luaren : ftichjs mluojb uier bernomcn/Dan op Den 
tyD a!0 ft» DerDUJpnen. i5>oo Dan Jjaer bucnbeii bitten enoe leggen; tornt gaet met on0 naer u 

$uj>ö-tyou 



Befchryvingta van Yfland. 292 

$upg-bioti tnbt ïtïnDeren: aiittooojben fp met een Mep göefucïjr ; org item / ong alDer toegft 
lepD nae Den 2&ctcttj 1 lecla ; toaet-meDe fp üerDtopnen. 

3n Drt HanD te tent jfontepne Die met Den roocfe Ijareg ftiooDJ Wtittw De op-eomfr aller 
fringfien betfnnDett: toaer Dien roocfc ober comt/tooiDet fïeenacfjrig!)/ jpne geDacnte (jouden* 
De^aer ijs oocö eene fenpnige ;ffontepne/toieDaer af bnncKt/ftetft ais jjaDDe Dp DooD-fan oe* 
Douchen* 3Baer 3gn oocn eenigtje oytoelmenDe dateren Die alg 2Ste t fmanen. 

#eel #flanD 10 in Uier Deelen geDeelt/naec De getoeften bes l©ereID0im Weftfiordimg^uft- 

kndingafiordung.NordlendingafiordungenDe Suydlcndingafiordung. ï^et [jeeft tÜJee 7d\U 

bommen met noogne ^cftolen berfien/ban Scalholt enbe Hofo <SnDec Hola3ijn De Cloofterg 

Pingora,Reraefted,ModurenDe Muncqueruere:<©nDec Schalholt 3$jn/Vydey,Pyrnsbar,Kicke- 

bar enDe Skirda. <©e fujaecö banoe tntooonDecg 10 ouDt ^uptftlj of tf nnbjifch/nhclncfe Orte- 
lius betupghr* 

<©mDenH«fertiJatteberIufliglien/enfalftetmet ongöenoetbelrkö toefen/ De Ditftfen baa 
Erafmus Michaelis)m3gii DerDe^oecfe de re Nautic.)ïner naet Den fut/met efon fo beel leaetó/ 
«ebetialen. 

Yfland het laetfte Land naer't Noorden cour gheleghen 
En is alleen niet bly,doorzyncnrijckcn grond 
, Die het geel Solphercooft in onbeehanghen weghen, 
En dat verfelt met zand uyt-drijft tot zyner ftond; 
Of als her voor her Vee verleent de Weyden luftigh 

En me f het hooghe Gras de Dalen leegh becleedt; 
Maer oock door Vallen Vifch die fwemt aen't (hand onniftjoh 

[Wiens groottejOaenijghetaljick niet te fchry ven weet] 
Als het daer mede vult de ichcpen overvloedi^h, 
In ander in-comft groot het uy t-neemtjma'er g'itwts 

T 1 In Vifch 



£9& 



Befchryvinghe van Yfland . 



In Vifch het overtreft al s'Wereldi Landen motdigh, — — 
En 'tvolck dat word gheachr cloeck ma digh Kampers fris* 

Een plaetfè (hoort war vremts) in't Zuy den is ghe leohcn 
Daer ftaciigh vlam uy t beift door doven cp-ghédaen; 

Braedfc aflchen clooten uyt,die dond'ren op cfc weghen: 
Hecla peck-iölphrigh-heet vei brand fchier Sou en Xiacn* 



il 



Befchryvinghe van Nootweghen, 

H<$e-toelDflt Noorwegen mae r «en bpfonbet ConinörgtK en fc/bcrfftiepben ban S»e- 
dia enbe Gothia, foo fcebben top norbtar.g met oefen neme De generale €aerte ban* 
De j&oojberlanben een tptel g[)egeben/eenf beelg om bat tet tfontngrfjth ban #ooj> 
toegöen nu tnffft bcfeent nat/ enbe eenf beeljei om bat j&oojtoegften be ï.anbcn in fjet 
#oo2berfrfje götfcoefr gfjelegen betepc&ent/ aljS bie onber bebooj-genoembe öijf&en begrepen 
3tjn. 3Bit ILanb te btn ouben ^t^nberjg qualrjcfe btnent getoeeft/toojb Schandia,Schandin#» 
via>B iltia enöe Bafilia ban Öaer gehoemt.Plinius noemtfe eenen Winckel der Volefceren endc ee~ 
ne Schee der Volcfceren,van onghehoorde grootte. 

Noorweohen(a!jö bjaert eenen Wtgfo in't #ooiben)te een bp-fonber <Coningrijt6:f)et tong 
in grocte ffe ur/enbe nabbs Jieetfcöapppe ober Dr ©enen enbe anbere «Eplanben ban De 4Bofr- 
2ee; terujuiei fiet fclfoebp bKttigrjeciibecrffeltjtbe Conmgnen geregerrtruieib. flöaerboen 
bc Oel-ltcDri enbe peeren eenen fin cregnen / om liet Hand te loeten regeeren bp pcmant bit 
Daer toe fo De brrro'en tooiben/té 't€o iingrijctt berbalten : alfoo eenen pegfielrjtnen/nae bat 
l;p m goebt enbe magïjm fleren toag/cene oogljc op be Croone totern, ^oo^ Dien tSMCcbjarfit 

enbe 



Noor weghen > 



*s>* 




vfLui 









294 Befchyvinghe van Noorweghen» 

enbe ttof (t/upt firicfiett pber tot te regeeringe gefpjoten/3im De ü&enen Set 00* ttiac&tfgB gp 
toojben/enbe ttebben j&oojüjegöen obettuclDigljt enöc aenbe Croont ban <Beneniarc&en gljo 
tyat()t.3&acr obec 1 #oo$toegen(gl)clöcK-men fepb)bpbe «©enen fo feec benant gtjeljouben/ 
tiat be mtooonberiei geen bergabermge met allen toe-gelaten en 10 ; tjare fjunlen enbe bjoonui' 

een/eertrjbjS magnifïjcgue plaetfen/3rjn betballen/ gljeen betlof tjebbenbe om bietoeöer op te 
oinjuen. poeren fjanbel ofte baert ter Ecc gbefcïjtet al bp toc-Iatinglje banben Conmgb ban 
3&enematc&en/fonbtt bien mogen fp luttel upt-recl)ten: boojtg alle be toelbaert enbe rncbom 
toj o?b aen be ^enen geboert/bten fp ober ftilcuo niet aio onberfaten j maer gl)e Inr» flaben on* 
fcerbjojpen 3ijn. l©t bit tfoningrptK ramt be35erger-btffbofte^)tochbtfcl)/alfoogljenaemt/ 
om bat biz inben l©int enbe couüj gfiebjoogljt 3ijnbe/gl)cIéjcK (tocben upt-gerecfct ü)o?b.3Den 
ÖÖclucfeigDfien bangf) ban befe taifejj 10 in Qjanuario/ om bat ban be conto flecchfï is enbe be* 
quaemft om *9ifcï) te bjoogfien. *©ie in facljter tgb ban't jaer gfjebangDen toojb/bie en i£ foo 
floebt niet/enbe berberft fcaeft IBen fjaelt baet oocb tojreltjfhe bellen/ «Boebt/ 25otter/^np* 
ben/ SIr aen ban 3QDnIbifrcI)cn/<£ctTc/ Reenen adalcfeen en ^Delen/tot groote toinfic ber <£oon< 
lieöcn. 

Üoojtoegen ligljt ban fjet ConfngrtjcH toan £toeben met groote enbe 8oogf)e 25ergen ber* 
fceplt/bie altoos met fneeu bebeent 3pn/enbe baer met allen qualpcn aen te romen i$: ban met" 
ter ttjb 3tjn eeniglje toegen gemarcltt Doo % be ©ergen / bit ben toe-gangn manen aeirt b oo|t3* 
ContngnjeH. 12eel Cafteelen/g&oipen enbe ,$teben toojben in j&oojtoegfjen getelt/onber allen 
Jjet Cafteel ban Warth,bat eene fterc&eplaetfe i£ / enbe eene &chanfFe teglïeno be Happen/ be 
frabt ban Matkur,r)et Cafleel ban R con, be ftabt ban Nidrofie oft Dronthem ; Berghen ; Staf- 
fani'her een Bif oom; Kungf bergh een £afree!/De f*aöt Sa!tzbcurg,?nbe notrj een aubcr ttercS 
Cafreel/genacmt Bahus,gljelegen nenbe #oojb-3pbe/ baerbei&ebtereToIheure inbe Xtt balt. 
Nidrofie, of Dronthem i& be C^oofMiaDt bafjeel $oo?toegen/ enbettf nu tot eene blcrhe ge* 
maect. <&aer ifi noc|) fceben eeuen 3Dom of ^oofb-bercUe/bie tjet bojigc gi)elm& g&etupgljt: be 

toeUbö 



Eefchryvinghe van Noorweghen. 295 

toetene fntjroorte en ronde ber uptgetjouujene (reene |r()iet alle be &ettnen be£ ttëerclb** o bet* 
treft, j&p ig S.Olao gefriebt. 3&cn sootnom ben fliltaer jjö tn Ijet 3iaee i / jo m bjanb gero men: 
be febabe ban bien tyaiib is op lebeu bupfent «Croonen geferjat. 3Dit té ben ftoel banbeu Slerrf- 
bifjerjop bte ober al be ütettlien ban #ooiU)egen/$3u'anb enbe <fö£oenlanb gcbteöet. Berghen ttf 
eene bermaerbe€ooptf ab om ben 2dergtjcr-biftl) bie ban baer gebjocljt üjojbt. Plmius maecne 
g[)eü)agb banbe felbe/enbe meent bat {jet een tfplanD fp* 

;©e T©e|ïerfrhe 3pbe ba fëoojüjegè iö meelt al cjcplaegbt met berbaerlicue Eee-monfrcren/ 
noomemelick met groote ï©alwflcben/bie ficij int begin ban't jaer bcrtoonen/ujel i co Cubi* 
ten lang. Booj be £>crjtppcrö të bit gebiett feer bjeefelnch / alfoot ft Ijepe n enbe menfeben ter 
neber belbt. <©m ban juichen pertjtiiel af te ueeren/bebbé be jêcïjippcto Caitoreu m, bat fp nat 
rjemceft 3gnbe/inbe^ee ujerpen/ban berfcfoopen be ïöalbiffruen enbe fincRcn mbe gronb/ om 
bat fp ben flants niet en tonnen berb^agfjen. #iev beeft bit ILanbfe Ijap een bpfonber ber frfcen 
batme n L-mmer noemt/bet iö geitje» een öatte/bicr boeten langtj/ enbe beeft een bel b:.n ber* 
ft ftepDene bermen. jiBm fepb bat befe becftbeniö upt be iLorftt ballen a fl bonbert : fp eten al bc 
groente geltjcfe £>p?tncf?öanen/enbc berfïerben op feheren tijbt.^terom ift bat be Éorrjf beo$ 
Jiaren ftancb berbojben 3ij1.De/toeel groote fiechten/maer boo:nemeInelt eene bommigliepb int 
fjooft ti\tit geelfucfit tnbe ïnüjoonbero ban't Comngrijcb beroo^faect. <8orh io m iSoorojrgcn 
"ten Mtp% Mos gebeeten/bae r bp topten een Serpent in gefirn tooib/ban toonbevlnc!;e groot* 
te: een teetUen (naer be batfe mepniuge ber oengefetenr n) ban eenige groote beranbr rinnl^e bie 
m'törjchtoctomenfal. ^n'tjaer 1 512 toierb'tboo^.^e! peut fecr!*oogh botieirt ItDatrc 




^etiaft7ooof mat meerlgantfrï) ï;rifr?nrnrKrnt**}<i*r totoetpen rr.be toirrtnepb ^soz rj r rr« t 
feebbei.s oocfc toeel jr&abe Jïjf aam wt batfpien lAttfteii t-Tnebcr d)iflagen5ijn u\ jftomiat:bic/ 

€4 bat 



19 C BcfchyvinghcvanNoorweghcru . 

bat oo fieben alfoo ban tefe Batie gijenaemt to\ t©e Longobat :di 3(jn ootB naet be t«t|»nf ngfrc 
taan fommige 3>clupbers upt Defefïrefcn/Daer j&oo£\Hegt)cnlepb/g5ecomen, t©orf) Du Berras 
bjengt bie boo jt$ upt Sconiaj of £c[)oonlanD/eè~ deel ban ©enemartben/jjier booj bp on$ be* 

^iSn net ttoeebe ConingriKB fnbe #oojberfcne frreetB/(toaet af Plinius getoagfi maect) 
IiÉcft aenl 'wttttn be <fcottljen/ aent #oojDen be ^criclifmnerjS/ aen't <©o|ïen f inlanb aen t 
^uübenbe<©oft2ee:Ijett0betti?ucl)tbaerrre HanDonDer be 0oomt\t\)t #jobinrien/m 
Soien/bzuchten en Honigfrneeft ooch |Bpnen ban fcilber/Coper / f fer enbe &oot: i$ rtjtft 
in ilee enbe feilt/oberbloeDigö in t9iflchen/Doo£ be IBepjen/ fiebiete enbe anbere dateren/ 
S eüvt nceleConingrntK sijn. <©m cojt temafien/£üjeben tsö ttoeemael fo groot al$ jaootfue* 
ohVn/ taelncfe-men fepD) enbe obertreft bet felf be ober be Delft in menigöte ban bolrfe/m groot* 
tcbanianb/inlBetalenenbeanbcrenvcomfïeti. Niette min op beel plaetren ijö &et 3Cerbt< 
rijcB routoVbergöacötigD enbe uiaterac&tigf)/ DU* oocfe be toaö|)en$ enbe peerben ober al tot 
haren rotlntet en moghen booj-rpben* . 

<3n St Coninarrtcfe i$ een fiaDt Srockholm gfefteetev baer ben Conmg ban £>toeben m 
feof enDe tooontng&e beeft: &et i* eene plaetfe foo biel boo? gbeleg&ent&epb al* Dooj menfr&en 
arbenb feer QfteltercKt/ IfggenDe in't mibbel ban't fl&ater gbelrjcfe ©enegten: be bupfen3nn al 
oi ftocnen enDe palen gbefet/baer f P oc6 De name af Djaegfct. m 2ei romt aenttoee anten 
ittbefrabt/met fuic&e menigte enbe Diepte ban *©ater/Dat-!wnbaerbmnenfc&epenmetbolle 

la ^e C ^opnwnft|aïi h oooft beeïe € onfngrijcK in grooter fleur / enbe be f n-tooonber$ 30« 
feer bofottael oft gafr-bjp/aen-gemercfct bp Dact flccn meerber griurfc getehent enuio^p / Dan 
het aftelitcn te hebben om eenen bjeembelmg bupjö-beftina te geben/ foo Dat fp me t malcanDe* 
ren tWen/taie D'eerfie fal 3rjn om Den gaft te ontf angben. l^aece bjomta&epD m b <$0£loghe 
u boet ense tcpetrbeujojb feer göcyjefen. 



Bcfchryvinghe van Noorweghen. 297 

$ct ^ettogDbcm ban Argcrman lepD op be jf rontteren Dan Haponf anae't #oojben. 3ü 
etc (treed* 10 Dol Bofjf ne n enbe IBocf tpnen. bc Doo»neem|ïe Bedien bte-nten önci jaegjjt 3911 
«Êfeijs enbe 25uffcljö. $r t ï^crtogïinom ban Middcipath lepb nae (jet ^npben. SDaer 5jjn ut 
j&Ujeöen nod) anbere èertogiibommen;al£ Hdfing.Geftutz, Fiering, Copeidal enbe Opland; 
oocöeene^oofb-ftabr Vpfal, Dermacrt booj Olaus Magnus y ©iffdjop ai-baer / bic banbefe 
&ooflttfti)z JLanbeneenbpfonberenBoecti gefcf)£ebett öceft/inct beel toonbetöeben berbuit: 
i^ct gl)cU)c!tcüau't^rtogl)DomUanOplandUjcf f tgocbc üfcpnen ban ^tlbcr/ &opcr enDs 
jt>tael. 

Gorhhnd fullen top fjfer nae befcfypben. 

Stnbere l^obfnrien ?ijn nocf) al-ïner int föoojben gfjelegtjcn / bit aenbe tfoningrrjcHen ban 
^>löeben enbe j&oojtoègl)en 3tjnpaienbe/ alg Bothnia, Finmarchia, Finlandia,Lapponia 3 Biar- 
nm,Schrickn*nnia,&c, 

Finland tg foo gljenoemtalg frjn of ff (joon Hanb/om battet gcnoetrjeltjt&er enbe lufhger 10 
tan ^toeben; Hef rjeeft eertrjbg ben tptel ban een Coningrrjtfc gcljabt/ maer is op jjeDé waet 
eene tjeerlgdtöepb. ^t Sclaven(al$ Munftcrus |dtffifr)i)abbebiel eer be öeerlgdiöe»*» *nn rïn- 
Jand,f)are fpjafce uias boen al-t)ier ontfangeV en beïntooonberp leefb*»TCSbc jTaofcobttifcéc of 
<£nediftrje Uipfe. <©p rjeben tft onber ben Coning ban ^Stocn, v®e Sfierbe bjengtjt goebt €0* 
ren Doojtoyaen-gemerriit be fcanbotitoe plat 10 / rabe göeenfmg foo bergtjadmgö of Dol mo* 
raflen a!$ 5>toeben. <©e bemaemfie plaetfen 5jm Gufl een €a|teel / A bo een ©ifTchopltn&e 
flabt/Rafbourgh, Viboargh, 't^ertogtjbatfï ban Carel»&c, Vibourgh lepb op be ƒ ontferm 
nae be öufTen enbe j©ofcobtteni fl£fcob'inüjoonbers0 ban ƒ inlanbgficftabigb Ooiloogf) boe* 
ren tegljeng be JBofcobi$?*vaenbc 3pbe banbe Eee/btebpben TlDinter bafï bebneft enbe in-be 
£>omcr ftefjUaem i& tot be ,§>cDeep-bacrt.&o Deel be fpjaecn ban jptnlanb aen-gact/iö te toe* 
ten bat be felföe ttoeeberlep tö.Ban ©ilionrg rot Bo&De fpjehen De lieben meefl &IaDontfdj; 
maer iu't mtbbc ban't llauö ijeüben be rntooonberg eene cpgene tale enbe fpjafcc.SDe tael Dan 

C s £>toe&m 



2*8 



Befchryvinghe vau Noorvvcghcn. 



£>üJeben en io* be <föottbtfcbc niet ongfjeigcfe / beeft ooch gljemeenfcbap met be SDeenfrïje entc 
Jioojtueegbfcbe fp?aae. £>p l)ei)bcn ücel üjooiDcu Die met De 3Dupt 'die ta Ie oücr-em romen/ 
aen-gijemcrc&t Dat ooch bare fpjane upt De ouDe t© uptfcljen gbecomen t& 

Lappoma of Der Uanpenlanb 10 alfoo genoemt ban't boltfe Dat Daer in tooont. 3De "®upt* 
ff Oen fjeeten De IteDen Eappen/Die nare ujoojDen gantfr b niet en befnpDen/ bte fleciu en ftmpel 
3tjn/en alle Ding met een reebten gronD upt tappen. £>e Happen ban Defe fdjobmeie snn Dart 
roibDelbare geffaltentfFe/bebben bet Itcbaemfo raot enDe mei getfelt/Datfp niet tegenftaenDe H 
33oogb enDe prjl-tottcr Daer fp meoe belaDen tfjn / eenen boep maer eenen cubit boogb tonnett 
boo? pafteren. {f are cleeberen/om be oefteninge ban't litbaem niet tebeletten/sijneng en omt 
lijf baft gefloten. ShtDe Wintti (ïe&en fp niet alleen 'tbooft/ maer bet gantfebe liebaem in bon* 
te bellen/fo Dat b' oogben alleen nfet beftopt en jijn ; be refle febijnt eeeDer 'tfatfoen baneenigö 
löilt 2Seeft/Dan ban menfebem^aer toooningbê en t£ niet baft/maer tno;D bier enDe Daer met 
tenten enDe pabilloenen cjefleppt; 't^ijn feer goeDe ftbteterg enDe jagenö. #ae r HanD en Djaegbt 
geen £o?en/enDeU3ojD met beüout; baer onberdour ftaet tn W\\tly eten Bifr ö tot Wtb.3llföo 
ÏKlLappaii3:ïD luttel te balen tuag en De inüJOonDeries bjoomenDe (teren baer HanD Itcbtrltjc 
ften tegen Den aenffoot &ti ü:?mben bcfcbermenDe/ iö nare ujpDom lang ongefcljent gebleben: 
«E> oei) tftn tzn laetfrcn n^rlnoimen enoeï'onöer gbeb^aebt. 

^e Lappen 3ijn twseberlep/De <©ofterfc bc/Die De |ï) ofcouit en onber-toomen ;tjn/enDe teo?* 
ten Diki!oppi,Dat iö/wilde Lappen genaemt; De TDefrerfe be 3ijn DenContng ban 3>tor Den on* 
fcertoomen/enDs brflaen De beele LanD-ftreöe Die c ciickfi > nia genaemt UjoiD. ^et gbelD en i$ 
bp baer nitt v.\'t gebiupc&:Daerom genen fp De ^^eren Da'r Ïp ottter ftoen < g>abeljö(bn onjö feec 
bier) boei ttibupt of febattmge. <©c§ibei* ujoz^eii Ds Wiataö grbangesi aio !)ft De! Dicb» 
ter i0 enDe De bapjen alber-üafr aeu n*r u«1 bouben. &v tn bebben gene fd*e rDen. maer bebel* 
pen baer mf t eene imlbe T5te (te Die fp R en noemen: bP ficefr gbecrunt ftctt bapi/ tart. at httgbe 
Zoomen al£ een l&att/maer bunDec enDe langbcr/enDe met l»o:le ouertoa&esu^it *Dier en la* 

t et niet 



BefcFiryvinghc van Noortf egfietf. 299 

itt nfef toe bat pc mant op gem fit/ maer toojbrt met een gojeel aen eenè* toagen baft gemaett: 
in 24 ur m tan bet hen toagben luel $ o <Dupt|cije mplen üoc^t treeften . «De Happen 3ün ai u 
famen feer tot SGfgoberpe gfjenegöen: £>p gebben Reenen 25eelben op be 25erg[)en/bie fp booj 
fjarr <23cöcn bouben . £>p bangfjen (jet ï^plitffe aen met bup| enbe eenen bf p. 

Boojrjï !0 te mereben bat be uolcfeeren bic m befe #oojber(r !)e ftrztth toooncn groote ton* 
ftcnaero ;rin inCoberpen/enbe bcbjpbé baer beel toon berg mêbevlöoo jtoaer altoos beeft bc? 
$oo;brn ban fuichen banbe! betnaemt getoeeft / toaer af be bupftcrijepb en ftmpcltjepb banbe 
berfïanben bet lieöen atbaer/bie licgteiitben met fupcrfttftenbebangen/ aenben »©upbel goebt 
geloof gebcn/be oorfahe i$. «®e ejrempelen fnllen ge noegft gftelefcn tobben inbe 23oejli$n ban 
Olaus Magnus,3ert$-bifTcbop ban tèpfaten/Me baer met ban al te beel af en ftf)?tjft, 

%nbt #oo?berftfte of llpperbojiff ge Ztt 3tjn eenige <£planben gelegen/ bie notg fo toef nitt 
behent en 3rjn: toaer onber göe^eltUJojben^flanD/jpnfTaab/^^oenlanb/^^Offilanb/ett- 

Wan <©|oenlanb too?.b ggr fepbt/ bat albacr eenen IBmtcr foube ;tjn ban neggen maenben/ 
fonbei* eetiigge tcggen/fonbér oocfc bat be fneeu/bie int begin banben Winter balc/ecniggfinö 
fmelr« 

31n bit ^planb te een €loof?er ban bet^ebf e aren «Dojben S.Thom* Qgeepggent : niet bet* 
te ban bit Cloofter fë eenen 25ergg tne biamme enbe bun: upt-fpout / retgt al£ JEthm m M>U 
tilien: toaer ontrent oorfe eene^ontepne bliebt/met fyanbeiibeH&ateten/bie boo? berfegepbe* 
11e Canalen rjöflepö jtinöc/ al be toooninggen banbe jBontrfem /met ar.bero Dan ftoben bet* 
toarmen ; jae oorH be beguaemgepb gheben/ om barr luoout bv te bat ben / enbe be fppfe fon* 
ber eenigh anber bupj te nohen.^et ggemetfte ban't «ffloofïer bcfïaet gantfrgeltrfe Dan 'ftupf* 
ftecnen/oie ben boojf3.23erggupttoerpt: befe bianbenbe <3Tupf -(reenen of jDoifel-freenen/alfo 
fp betatgtigb 3$n upter naturen/met bit VEtater gebooft srjnbe/geuen eemgï) flrjm of lijm / bat 
bequaein nalr on be (reenen inbe plaetë ban Caleb aen een te borggen/ enbe fulcfce metfeltie ijJ 
feer ba[i tnt» beel 3Jaien btierigfj. 

5Dfl 



3 eg Ikfchry viaghc van Noorvveghen. 

<De Höben bfc finttent bit Clootfer göelegnen 3D«/ toojben ooc u met &et boojfs. jPontepn- 
Inater ueaoten/enbestjn uptnemenbe groe eiibcluftigt). ^en uptgang banbe jponrepne ftrect 
tot moe tëabenban't €iooffer/bie tamelrjcH teijb 10/ cnbe met ïjet toarm Water booifs.bego- 
ten toaMoo bat be bojft be Wateren banbe *£aben niet febaben m marij/bie met be jpontcp* 
«e beruiarmt tooiben: bit& ooch be lWcl)cn/baer öoo $ aen-gfjelociit / in (00 groot e menigöte 
in*t Cloqjtee bergaten/bat be Jöonicfeen niet alleen/maet oocn alle be aemuoonbetg bact-me* 

%p F?inandi0 êene bcpltge baett banbe 4£ngelfc&en / bte ootttöet felfbe 'tWeftcrfche Enge- 
land met eenen nieuüien name gïjenoemt Rebben. 



1 
Bcfchryvinghc van Gothland. 

GOthland f$ alfoo gfjenaemt / om bat Dct ?Lanb in bit p reeen foo goebt te / jae betet 
banineenigbanbergöetoeftbant #oojDen:ujant l)et biaegfjt <tf o$en enbe anbere 
jMfïiteninoberbloeb/ 'tïjeeft Teer goeben $ontgb/ bette 2&ecffen / ftfjoone WtpbtiU 
&cfiïp-rijf Be öebieren/enbe birfjte #offcucn;'tio rijen m ©ellen cnbe Jfêetalen/boo?* 
ttemelncU in Coper. l&an oubtg en toaeren be «tëottljen cnbe ^toeben maer een bolcn/ onbec 
eenen Coning: baer na 3tjn fp göefcïjepben-, eleu ConingrQch öceft eenen bpfonberen i^eer gfte* 
Öabt; boet) au 3ön bit toeber aen een getyacljt/ enbe be Coning fcer ^taeben ip oocn Coningï) 
iset <èottï)en. «JÊerttjbja uiaeren be bolefeeren upt Gotthia meeft Lefcent om fjacre bermaerfce 
tocfyten (baer top ïner naer af fullen fpjeüen) bte fp booj gantfen Serflenriicn gïicbaen fietsen: 
^eoenf baegb£ tteet-men meer ban be inüjoonbcrjs ban <§ujcöcii te feggfjen/ acn-göemercut 
bc glojie banbe Croone aen Ijm obrr-göcfïcU t& 

Gothland 



Gothland. 




los, BcfchryvinghevanGothland. 

£othlandtëaen , t#002bf bcpaclt mct^ujeöeu-, aent UDefrcnmetbe 25ergenban|&oo?bc\ 
Htïit ^upben en Ijet<©ofïenmet öe Zee, 3£e becnaemfïe plaetfen tn bit begrijp 3tjn Lodhufe, 
«ene Coopftaöt/baet eene goebe #aben tj&Waerdburg eene ftabtmet een€afteel:Malmoy,Cal- 
tiur ïjojbcuöc eene ftboone^aben enbe een Caiteel/ bat bp ben 25acglj ban IBilanen uicire 
cccïjte mac Ö bergelenen ÜJöjben: Sudcrcop,Nortcop,()et JBepj Venere : Vaften enbe Huedand. 
Tdga eene (rabt/al-ujaer grootc fteeuen gaeoonDen ujo^ben (bte be #pjamtben ban <6gppten 
niet ongbelncft en 3tjn) met45;aeben ber öeufen /baet ftaen Epitaphia of <©jaf-bicf>ten in on* 
tie 4&otljifcfje ketteren op geferjjeben / bie f)ebenfi-baegï)g ban feer toepnigb Iieben berfïaen 
too2ben. $iec3ijnttoeel|erroöftDOimiien/Ooit-Goihlandenbe \Ve(t-Gothland. ginWeft- 
Gothland 3tjn tbjee fïeben Scacra en Varne«,al toaer be oube Coningfjen bet 45ottf)en begra* 
tïen Itggc. 3n Ooft-Gorhland Iigbt Scheming enbe Lincop. 3tl bet Hanb booj f* be jagftt enbe 
ten bang banbe 25eeften feer goebt/bte met bare r ofte Ineke bellen groot profijt aenbe mtooon* 
tetiö tyntgften. t9an baec romen be iBarteroVEabeljei/etc. liit al be l©erelb boo? gbetrorfeen 
to02bcn;»en btt bafteftanb ban Gotthia lepb een€planb/bat oocn Gothiand gerjeeten toojb/ 
cnb* t$ mebe een beei ba*i oit Contngrijcu/baer upt ooe li beel natiën gefpjoten 3tjn/ achter nae 
jntooonber0 ban anbere^obmeien m ïierftenröra» 

Paiiliis lovius,in 3(jn25oetcöen bat f)p göcmaecat beeft toan-be IBnfeobtten/ fcfrjtjft ban-be 
4T>0ttfjen albujö: Wy vraeghde, Demetriuni; of fy ooc yet vande Gotthen wifté uyt gefchrjften 
ofc uyt woorden vande Ouders,6*e over duyfent Iaeren het Roomfche Rijck ende de ftadt gant- 
/chelick verwoed hadden? doen antwoorden hy dor Gotthen name ende haers Conincks, To- 
tike,die waren \>y hen heerlickencta,, goeder ghcdachteniflèn ;Want dienfelvcn hoop was een 
vergadert volck gheweeft,ende den maften deel Mofcoviten : hy heeft oock toe-genomen uyt 
het gheboefte van Livoniaendegemeyn* Tartaren, ende fy werden daerom Gotthen cenoemt, 
dewyte dat de Gotthen in dit Eyland,Yflan4, WO onden,fnde dat fy Hoofd lieden vande hoopen 

f»c weeft waren, ïj)an fjet is beft bat top b$ Ciseleer Uu Be mum babe koningen ber <£ottben 

enbe 



Beichryvinghevan Gothlandt, 303 

fribc \w? torfïfcn Roojfn, [ f>oo fcer pemant te laugl) unit / bic mar fit ober-Aam enbe naer öt 
Noord c u pbaren.j t&p moeten bc Utef-ttebUeij&ber ^tfïo^pen maf gnebcn. 

laanöe Comngfeen bic eer ttjbs be Deerfcijapppc ober «©otOlaub gejjabt fiebben/ fjeeft Ioan- 
nesMagnus(aS-bacrgebo^é)nacrSaxonemGramTOatiGumgeffll^bf» AlbertusKrant2iusöCfft 
oocU bc ötKidjicbmif «en üan <$ott)lanb en ^üjeöen aen ben bagf) yegebem <Dc Gotthi enbe be 
Getae 3nn een bolrb^t 10 cen bolcn fecc brcjuaem enbe genegen tot ben €rrjgl)/ lange grbjeefr 
toanbe fioomfr ije ïiepferjai. Pofido»ius frt)}i)ft batfp geé blepfcb en etem^et toefcKc |p miffrljii 
lipt Pytagor* infreüihgen iiebbemtoant bat i$ genoegt) bekent/ batZamolxis Hera ben pijtlo*» 
fooplj Pythagoraï gebtent öeeft/ban ïjem be üennifTe bet ©emrlftfje bingen leerenbe : be tucIrBe 
in 3tjn l&aüei lanb toebcrom getomen 3tjnbe, Ijeeft f)et fiijcbe of fjcerftfjapppe bert regen/en tg 
oocU ban bet bltube bolcb/boo? 3tjn uptnemenbe booHcggeti/boo? eenen €3obgeijoubem 3?e 
3eben 3nn fiiirjee beranbert, Dion geeft be felbe plaetfe öp Harnum ober be Danawjbieoor ber* 
fjaeltbat Marcus CrafluKbe Myfos en Bafternas met Augufti CrtjgrJjB-bolcfc t'onbet- ghebjarfit 
ïiebbenbe/en nacr bat öp naten Contng Deldona met $pne epghrne ftanb gfjeöoober ïmbbe) be 
<Setas(of <*3oti)lanbfcfje) oorfe met be <©ojioge gncquelt Ijeeft, 3&efe Gouhen [rebben onber fjee 
feelepb banben ftepfer Philiiipus,obet be Danaw trecnfbe/ Myfiam Martmiapolim ingenomen: 
be UielcHebanbê ücpfer Trajanus t^ebont 3tjnbe/ ban be* nae ontijs fufirrg name alfo genaétijs* 
<3Ten rpben ban ben ïtepfer Galienus3tin fp ben Bofphorum óbcr-barenbe in Bythinia grballé 
en fjebben Nicomedianvene bermaerbeftabt/ berfcrjoeft <£p!itfirnl)ebbenfp in-genome* enbe 
fjerooft/enbe bebben ben Cempel ban Diana (bic onoer be febcn Vudnberen beo $Ü)erelDjö giic* 
telbt biag) berbjanbt Stljö fp nu bet rlcpneSMïcn cnbc Biihyniam albtijj berooft Dabben / booj 
be" boojfpoeb moebtgf) gemo^bé sünbe/ ftebbc fp alle fjarc markt ae be ficbiere Ty ia of Ntfttr, 
btefirb in bt%tt ontu .fr/beraafi t: &p Dabben fouofrlirpé bp d /inbe meirfic fp 3 10 bapfent 
nienfcnen gefrbeept » rbtf rn negabé baèr Ut^tbcsrbfcirtUrB 011 tco? tje Zti (enr^étliirh Penrus 
genact)ti barc>^3 pocg|)lé na Thomos, b.»n ».a na Mmuikpolina te baiê/t>ocl>tc bei vtt fö. 

^>acc 



I 



jG4 Bcfchry vïnghe van Gothlandt, 

$>aer naer 3tjn fp/booj-toint 8ebbenbe/tot Propontidc m (top gefyuptfeen te <5jie t BfcDc nae* 
iuen)getomen: altf öc toeelljepD bet fcljepen De fneibepD Des ftrooms niet en c onDen Djagen; foo 
jijti Deel fcljepen aen een berp!ettcrt/bele menfefjeninbe ^ee bcgrabetn <©aerom Den tourg 
naer Cyiicumgl)e(ldotöelJt)enöe/öet3tjen!pöaecefcöepen aen ben 05ergl) Athobennaeefer/ 
enDe bebben Caflandnam enDe Thcilalomcam belepbt: Daer naer btep in bet EanD geboertsijn* 
De/Ijebben fp met Dé Itepfer C 1 tudio ge(treDen/ met berltes ban D#e 0onDert Dupfent maiine\ 
g^ocf) ten tpDen ban Valens bebben fp <*&befanten naer Conftantinopolen gefonDen/ enöe Ijeb* 
ben berfoebt Dat-men ïjaer toat Hanbs(om te boutocn) in Thtacia of Myfia fouDe bergunncn/ 
belobenbe Daet' booj cnDcr bamgtj te toeten enDe belpbeniffe ba De Cbnftelijche Öeligie te Doe* 
ne. ;©e Itcpfer laet bet öaer toe/enDe gaf baet Stekers in Myfia aenbe ^anautu/ijeeft airianen 
ober baer gljeftclt , bie Dit bolcn met Iiai e ongtjefonbe Heere befmet bebben/ enDe Rebben oocfe 
ben [jaet Der <0o:tben met af-geDjongene oberfebatttngben/tot fjaer epgöen berDerf/ober [ja* 
ren balg gödjaelt: U&ant De <&ott\mytyt gbeDult in tooeDenDe rafernpc beranDerenbe/ ïjebben 
bc öcbeüjcbberovbtc ober Ijacr gliefïelt tooaren/bermoozt. HDrïru onrecht De ïtepfer toillenbc 
to jenen/ beeft in bet 1 5 jaer 59110 fincfejs eenen ^cpj-Ieger tegen De<©ottften te BelDe gebjotbt* 
Z&t öoomjcljc tëupters *gn beror r t gbeüjccft (00 bacft aio fp De <#ort Ijrn lagen / enDe bebbeti 
bet boet-bolcn bloot gelaten: Die ban Den 'idpanD ban alle canten niet pplen/pijcRen/f toeerDé/ 
Ipieflen boojfpeet toierDen. <©cn Hücpfcr/ felbe gbeüionDt Daer ontrent in een Sdoeren öuttenen 
gfjelepb ■ .giiDe/ 10 ban bc43orr ben nor Ij Ir ben nebben bc arbter - baelt/ei . De met toupj Daer onber 
gtpfieben berb^anDt. SDooj Defe ^egbc (of Wit tone) 10 fce 43ottl)cn |)ct berte gbe{ trollen / fp 
trecnen naer Conftantmopolen / berD^agben met be l^up0-b;oubie ban Valens, enDe feer beel 
gclDg tot af-roop ontfangtjenöe bettrechen, tpaer naer aio Honorios te fioome iieerfcf te/iö 
Alaricus met De <föottben/Conftantinopolen berlactenbe/ in Illyrien gïjeromen / eribe beeft £et 
baeraltefcöanbengbemaeebt. 3!" 3talien gljecomfn *ijnDe/l;eeftbp ban ben ïtepfrr eene 
öjoon-plaetfe booj foem enDe 31)11 ^epj-Iegöet berfoc[n\ '33e ücpfer/ De fahe met Den iftaert o» 

berlepöt 



Befchryvinghevan Gothlande, 30$ 

fcerlepb ftebbenbe / beeft bem l^ancfcrijcfe toe-Qbdaten : al<sbp baer Denetifwt&ett foube/ ijl 
Stdïcho op ben #aefcl)-bagb feec fcijielncb be felüe aen-gebalien/ enbe beefter bele berflagben. 
't®* «öottuen een| Deels booj be ontroutoe ba Steikho,een|'bee Iiö boo? bet berber Darejs bolrjrV 
ljcrbittert5önbe/3nn feec fet)ielncli ban finne tï6ranbert/enbe ljare^aenbcIenoni-ftcer?be/5nti 
naer Öoome gbctrothen : &l toat fp onber toegben bonben booj bupj enbe ftoeerb jagljcnbe. 
tofp nn bpfiocmiegnccomen 31111 / foo bebben fp booj een Ianglj beleg)) be fcoomfcije Xnit' 
flberjsfoobenfliiUi't/batfpnietnienfcijen-blepfrJj baeren bongengben buren moeflen [tillen, 
CpnbdncR be (ïaot berobert jgnbe / bebben fp bic bjte bagljen langb gbeiooft / bele Ijuptcn m 
tyanbe ftefeenbe/enbe bele töaebo-beeren booöenbe. 35ocf) fp bebben toe-gbeftcn bat be g£e# 
tie bte mbe&ercfeem niaer tooojnemelijttt in ,§>int #teter£ enbe £>int fdoutoelo ftert fce/ gne# 
fcloben uiaeren/ fouben bip enbe onbeftbabigljttoejen. t®it toag een tiionbe rlntft ani-fiem 
«®te flabt té gfjeUïonnen / bie te booten be ïieclc U9erelb gbeUionnen babDe; in b?ie bagben 138 
fp gberooft/bie oer I jaren langb be Hanben/tóijf feen enbe bolefceren baboe gbe roofr. tDne ba* 
gben alfoo berbult 3ijnbe/bebben fp Campaniam enoe Brutium met be felbe furie f nbe racferie 
booj-gbeloopen / om £>icilien teoberbjelbigbetn JBaer bier bebben fp fcbin-bjefnnghcgbeJe* 
ben/enbe/beel bclcüg berliefenbe / 3911 fp üjeber gbekeert. Alancus is tot Confentia ban eene 
fiecBte gefïojbem *E>e oöottljen bebben (jem tn bet tfanael of <©ote bcr tëebiere bcgraben enbe 
fjebben Athaulfum ^pnen &tnagner in ?pne plaetfe bereojen. 3S>e felbe beeft boo2 bc ttoecbr- 
mael be ftabt ban i&oome tn-gbeflir'fit/énbe beeft Maridiam Gallam, be j^nfïer ba-i Honorius, 
bie Up gfteftbaecfct baboe, toteene l^zoutoe gbctrouürt. SDefen Athauifu r$ baer naerban 
Theodofio berbieben 3ijnbe/tn Sitalien gbeüjenen. #aer ncm 3Ü11 bcrbolgbeng gcbolgnt Sc- 
gencus,ValIi..,Robcricus, (bte met Actio met be gunnen bcr bteube tube Cata'anniffbr Welben 
JO acfï02ben)Thunfimindus,Theodoricus, bie Ijee' 3taltcr. beeft t'onbcr-gheluafbt f nbe beeft 
ffiaoennen booj 3t)n ContnglifH ï^of aeboubetu Auguftulus, üjcpr.igb barr te bojé be tfroone 
aflcggcDe, 10 booi Oaoacro gcUüeftr^at i& geftjjtcb fn't 1 1 2.0 jaer ber bouuiinge ban tioome, 

^ $et 



30 $ Befchryvinghevan Gothlandt, 

Lf rt n*i* hfln bat Vcdius uptnetro ube Au&u i,cf tDnrclcggcr/upt bc «fcicrru/Jne Romulo m'e 

cus flenoignt. oaec «n >™w?* ft D f fo auam Toulas.bte öoovnen ficcft tn-gbmomen/ 
SS te öcm J be 8ï)^o r n/ öct berbenbeeï 

fcagfjen tansD f onöer iffluoonöer* toa*. 



Befchry vinghe vande Noord-caep. 

Vfln «flanb (baer top te too jen af ftaafien) begint be #oo;tb-gee/ f n't Eatrm Oceanus 
Hvp?rbonus;of Mare Septenttionale gl)(naeitit/bte ftt& tllflt&en Biarmia enbe bet Pig- 
méenUanb of NovaZembla^recfeenbe/Mare Glaciale.föetsojfce enbe in ee 3nfiam/ 
bt üj itte JCee gfcefcecten toojb/ loogenbe boo; bengtc ban 3©cpgat0 tot tuben &t\}p* 
tifr Tien Occ anum. jfóet be|e #oojb !Eee üiojben Uefpoelt be Hanben ban Fmmarchia , Scnck- 
finnia Lanpia (Hbe Biarmia: tot aen b£U Sinum Oramcum ; Golfo de Melena-, of Mare Album: 
bat is be lèitte Xec/boer S.Nicolas enbe Soloufski getegé jgit. $!e* ft Dept ftrh Europa ban A- 
fiü foo eetw lini' ofte regrjel gfien oc üeu tuoib ban tjet Wmx Tana«.tot inben Mare Pctzorfce* 
Senbeii f ant bai' JLappia enbe Biarmia jrjn fon intge €planben/bie ge lijcfe j&r&anfm bc €u* 
fiiiW albaec Wetten tot aenben Mart Album,of Wim %cc boo?f3» «tëubcr befe 3JjnTromp- 
fom,Suuoy > lnget > Helmfcy > Waihuys i Kildijn, Stappenenbe be NoordCatp. 

Ccniggt 



Noord-eaep, 




j e $ Befchryvinghe vande Noord-cacp; 

4£tnïgfot feerclaerfajöje toan öefe ptaetim fouDemen te tergt jerfe npt ben ouben «ScTijpbas? 
focchen ,"tijet DeiionbeUent QcAucrfr / 'tyeeii fep on}e tpfcm bauoe«£noelfcne ffnöe j&f&eiianbfifje 
Attjïnneri* al-baer ontbeet/ enbeint ltcfit getyatyt ue. $ori terne en fal fietmtt onfoetüjeferr 
lipt Paulo lovio foo tele te nertjalen/at? öuo tot toerclnennnhe iuenfugb duncut te toefen. ^ 
fttagft aIDU0 injpne befclJipöingJjC ban JfêofCOUiett : Acn den uyterften oever des Qceaiis,daer 
tvjoorweghen ende Sweden,fcer groote Kijcken,aen Iftmo mtt iCker vait JUnd hangen , zijn de 
Lappones,een volde dat wilder ende ongeremder is dan men wel foude gcleoven, iy zijn trgh- 
denckigh,ende fèer ichuw voor aHe geritlel van mcn&hc n ende aen-fien van ichepen.Dai Land 
en heeft geen Coren-gewas,Boom-vrucht<.n of{mach-men foe lprcken)ghenegoeddadjgbeyd 
des Hemels. Met haren pylen crygen fy alleenlick den coft , ende wordei i met de vellen der wil- 
de Beeften becleedt. Hare Camers zijn holen mttdrooghe bladeren beftroyt, of holle Boomen, 
die fy met vuyr uy t-holen,of die van ouderdom foo uytg< margelt zijn. Sommige begeven haer 
acn ae Zee, (djer grooten vangh van Viilchen is) al-waer ly met geckelicke doch ghcluckighe 
Jiften viiTchen-, ende den Viich m den roock droogende , doen dien in ileed van Coren tot voor- 
raed op. Sy zijn cleyn van gheftaltt niflè , peers ende plat van aenghefjehte ,.maer leer fnel op de 
voeten. lJenaeft-ghelegheneMofcoviten en kennen de finnen van defe lieden noch niet wel, 
éoor dien dai fy voor de uyterfte onfinnigheyd achten de fllvemet weynigh voleks acn te 
fanden-, ende de ghene die in groote armoede leven met groote macht te terg hen ende ver- 
bitteren,dat en hebben fy noyt nut noch eenighfins heerhjck gheacht. Sonsmighegheloofweer- 
dighe gheruyghen leggen dat op gene zyde de Lappon^s in het Landfehap tuifchen het Noor- 
den ende Noord-weften.daer hc r .ilrijd duyfter is*de Pygmsei gevonden wordtn.die.haeren vol- 
kn wafdom hebbende , qualijck groorer zijn dan by ons- een Kmdt van rhien jaeren : het is een 
vieefachugh ghefl chte van menfchcn,datmetgheinaterzyne woorden voert-brenghr, foo dat 
ly de At-pen wel foo naercomen,. als fy in lengde ende verftandr, verre van andere vol-waflene 
menlchen zijn. in hei Noorden nu zijn omtiüjcke yolckercn die. fchki dik maenden iey fena 

taa 



Jkfchryvinghe vande Noord -caeg. f 09 

-van de Scvtifche Zee zijn, den Mofcovitcn onderdamgh. Het naefle Landfchnp van Molcovie» 
isCoiiTH>g;iU,overvlocdighin Aerd-vruchtcn ;het wotdmetdeReviere Duidna beiptoeyt,dc 
grootttc Reviere vanhet Noorden , die eene andere Revieredie inde Baltiiche Zee valt,haeien 
naeme heeft ghegeveu.Op ghene zyde dcfe Volckeren zijn noch andere natiën de uyterfte der 
jmenfchen,die vande Moieoviten met gh<°ne lekere reyfebekenten zijn , alfoo niemant noch ïq 
dien Oceanghccomenenis,maer hebben vande fèlveflcchseen gheruchte endeverdit hr<- ver- 
tellinghen der Coopliedengehoort. Dat is nochtans genoegh bekent , dat de Reviere Duid- 
na , vele andere Revieren met-Üepcnde, met eenen tnellen loop, nacr het Noorden luopt > endc 
<tat de Zee daer alder-wijtft ende grootte is. SoocLit-men van dier tot Cathauan cien mond 
van-den rechten O -ver kielende (heten ty dat daer Land tufïcben fy) te knepen can comen als 
men d ior lefcere gifsinge moet geiooven. Want de Cathaini ftaen inde uyterlte contreye van'c 
Ooiten, by nacr onder de Paralele van Thraciei , den Portugefen in Indien bekent als iy naer by 
door her JLand van China,Malackcn,totaen Autcam Cherfonciiim om Speceryen ghtvae- 
ren zijn , ende cleederen van Sabels vellen mede ghebrachr hebben , uyt welckeenigh be- 
wijs achten wy dat Caihaium niet verre vanden Scyufchen Oever gheJegen en is. 3ött fcght Io- 
viüs. <©an tiet 10 beft Dat top oe fecr Dooj-tujofbte tucDsirteöenriiflé Dan luluis Scaiiger (Exer- 
cir. 3, -Oftoojen/DieUantJe baert \mnbe ffe-Zee naer ^u.a al-Due fcljjptiet: Of -tae.it.trti 1 ngh$ 
die Zee naer Smacan varen, daer af zijn van veifMieydene op weder- f v den veifchcydcne rede- 
nen by gt brocht,en daer hebbé verichevdene toe ftern min gé gewet ft.Dit zijn onfe redenc. Van 
den mond der Reviere Duvma (boven Duidna genaét)van waer iy hare Foop be^innin,vnllen fy 
«lat-mende geheele ftreke kiefe , dk heel Scyrmen omringt :or haren Ooft rfchi n hot ct«>e, in 
«Wiens om-keer mê dé Noorden 'Wind mcr dé Wetten Wind moet verwiflèlé.Die hier dus affpre- 
lcé,en hebbé gene krnmrlè va die Z"e en hare oever, noch oocvatfr Winden died er blafe :w3t 
daer zijn Co weyntgh Wefté en Oofté Winden dat iy daer fchier pnbekét zijn. Dé Nootdë Wind is 
4aerlö veel dat dw uamie hé de watigc hcetlèhappyc van die Hunel fchijnt bevolen te hébben* 

V i Dae* 



3 xo jJjjfchryvinghe van Noord-cacp* 

Daer zijnontellickc blinde(duyftere of onbekende) (lijckachtige ondiepten. In den Winter, die 
daer neghen maenden lang woeder,is de Zee als eenen effenen vloer. Des Somers is daer gefta- 
digc duyfterniflfe , die des middaeghs qualick eene ure of twee verdwenen zijnde , terftond van 
nieus weder cornet. Maer het meefte gevaerofpery kei is van het Ys.wiens groote fchollen gmts 
en weder vlotendc lchynen driftige Eylanden te zi|n,die teghen malcanderen aen-imyten. È>z* 
fier men geeft dooj de £>c|jeep;ö-rep|cu die oniango tnljet 3jaec 1594/ cnöe de tmee naeft bol* 
Oftenbe jaren op defe plaetfen aen-gebangen/rjope gecregen bat-men met fcljepcn booj de 3>rp' 
tijfelle Stee tn <fcofr-9ndien foube mognen tomen/ boeg feec f maer lich om rjet $0 en ben t©in* 
terfetjen nattjt: mant tje 1 10 gtjenoegt) beften t bat onfe fcflepen tot ben 7 6 gcaet gberomen 30 n/ 
Hat fp baer dooj obcr-gt oote $ ö-| cijolltn enbe ben ober bollenden natfjt ber jjindert 3rjn ge* 
ïueeft/dat fp niet boojder en ronden tomende ^onne Ijeeft be £>$ipper0 ben 4 jaobntib jö 
in bet jaer 1 $96 begeben/enbe 10 bJeber ban fjaer geftcn ö£ 14 ganuartj in |)et botgende jacr: 
toelf ficn tijd die grootmoedige ^rtjiyprrp m Noua Zembla tn een nnttrften dan baer gemaect 
tot ben 14 Slunü gejr guplt tj ebben j op toelcKen bagt) fp bet b^atgt-ferjtp berlatenbe/ foecnenbe 
luede j naer rjupö te iieere n / liebbcn baer in tmee floepen begbeben enbe jrjn met be felbe mef 
40 mplentot Coiam een fïadt in Lapponiag&etaiten/middelet-tgö eemgijê ban fjaw flBefiIteti 
lueliefende, end* dit fat ban de Beojo-caep göenoe gfi toefen* 



auffen/ 



Ruflla. 



ut 




ftiS 



Bcfchryvinghe van Ruflen cndc Mofcovior. 



©ffcti/bat oorli R-xaiauu gnmcuit üjojö; té tbjeebottDfgiv, i>ct fwarte ende flet witte» 
!t aen ^olen. '#• t witte i& een Deel ban jöa; ;obien, i&u/ljet niche ban 



Rl 
^etfwartcpatlt, 
Mokovkn brrfpiepbêt lif ft üjïjö en fcjeet op Dele enDe gene spae den Tan * is (Die-men 
gemeenlncü Don noeinet) De uptet fte y Icn ua Xften enDe o?uroprn. I^er fwarte Ruf- 
fen roojo in liet Zupben met De ,§>acmattfcl)e 23t cfltjeti/ Dte fp Tatn noemen g&rfloten ; tr. Ijet 
4&ofieti niet VoIhinia,Podolia , enbe Moldavia ^n tjet #oojben met Litbuania -,m pet VD^itn 
met |totrn ^et ficeft feergrooteenbebmcbtbaic ^eeriiickbebenonberfirbtfe tuetê/ban Leo- 
polis.HilicenfiSjBeJzeniïs^helraenfis^Oe PremifiVnfis. <©e Ï^OOfD-ftabt Dan {Suffen 10 Leo- 
polis; fp iö ban Leime,©ojfrban öufïm gneboutug met renen bobbelen mal en met fret fteic 
fee Jöotüjc rracu Dr itirrt : ïp beeft ttoee <t aftceicn /een in De flabt/ f jet anDete to bupten De fiaDt 
ou eene feer boogbe fteen-clippe giiebout; Dan maer men Uiijb en bjeeb tan fteu. ^ier taoont 
oen Xertd bifTcfjop ctoe Den Metropolitain ban Ijecl ftuftanD. i^icr 5Q11 oocfc Hcrtben Dan-De 
fioomftbe enDe 45 jierfeft be öeligie* 3Be 3oben f>ebben Ijler oorfe öare .êpnagogben (of berga* 
bet plactfen) TOe A rmenij fiebbê hier 00c gare Capelleuenbe $zi~eftcc0. Sn De feifbe firehc 31111 
toele houtene (leben: Halicia, Crodeck^olomniajRoatinjBelzajChelma.Primifla en Deel anbere* 
<@otb De palen ban Mofcovien/ bat io wit Ruften, ft-rrhr beel berber: mant banbe SUtarera 
ban ttleranDer De gtootc baer be öebtere Tanais(of Don,of Donajeertgb Sitys gfjenaemt/ al& 
Plinins gjjetupgetjop-fomt/frree t (jet ftcb tot Ijct upterfie ber SterDen/ enbe ftreebt nae be $#- 
%*t met eene langfje ftrectfee. 3Gen bet <©often beeft öet be aen-palenbe Scy ten, Die nu Tarta- 
ren gftenaemt bjojöen; (een Voor ft enbe onburrtgb boItK/ban alle tpben doo* be (Dojtogfjr ber<* 
maeet/ban toelcber bienftbaerUepb be üBofcobiten fjaer in bet jaer 1 f24 gbebiijt bebben/Bafi- 
iiumtot een Coning bertoien ftebbenDcjSfen bet «Drfren beeft ïjet lUjflanb enbe f mlanb;aeri 
&et ^upDen Lithuania.^n roelfft begrilp grooteljeerlifhÖeDen begrepen $ijn. t&aerö ge touwt 
btn 03!OOt-VJO2ft ban IBofcobtf n bf r ch tptel. I>en grooten Heere Bafilius,door de genade Go- 
«k&Ghebieder ende tfcctfchetv«*u^hcd Ruflèn^Groot-votft van Volodimcra „ Mpftovien^o- 

yogiuUkn» 



Bcfchry vinghc van Ruffcn cndc Mofcoviert. t ? j 

Vb^rodie^PtefchoviajSmoIenria^jfftna.IugericijPermniajVetcha, Bolgaria, &c» Heerfchef ende 
Groot-votft van Novogradia des leeghilen Lands.CcrnigoviajRazania^olothia^Rcieviajtie- 
fchia,Rofthoyia,laroflavja,Bel{>fèrJa,Vdoria,übdo«aendeCündinia^&c» 

<©cn naem bcr ffêofcobiten is jong/ [)fle-ujel bat Lucanus(lib. 3)ber jBoffobfren gebtmBt/ 
bte gïjebueren banbe Sarmaten maftenbe / als 1)P fegljf ; Sarmara daihght ontrent Mofcoviten 
wieet bekent-, enbe bat Plinms be jBofcobiteuplaetfegljeeft baer be föebtere Phafis begint / 09 
gene $pbe Euxinum natr bet <©often* É^et iö Ijet me effc beel effen belb/enbe geeft beel bjepben: 
uwer mben £>omer ift tot beel plaetfen bol putten / tuant f)et gantfeffe ILanü is bol grootec 
blictenbe watextw bte feibe toozbe»* groet als be fheeu fmelt / ban büöjben alle be Mben bol 
putten/en bc toegen met TOntcr en JBepji obergoten /tot bat ben TOïnter toette tomt/bat be 
fclbe Hanteren toeber bebnefen enbe bé toegö boo? Ujagenl enbe boetgangerS bjooglj maften. 

«©er swans Waldt : of f toerte ÏBilbermfTen/Nigra Sy lva,ftrecfit tot in IBofcobien/ bet toelc* 
fee niet toepnign 51 an&s en beflaet -, ban is nu feer gbcboutort / enbe booj langben arbepb br r 
nientdK n bunne guemaee 6t:enbc en is niet geitje» fommige meenen/eene bicfce ÉHIbernifTe/bie 
niet begangelirn r 1 1 is. fyct is bol toflbe groote bieren / enbe ftrerfet boo? IBofcobien tufftljen 
ben opgang en ^upben/tot aenbe $>t ptifcljc Eee / alfo bat jpne grootte be lieben allijb bctyci* 
gen fieef t/ljoe necrfrelijcn bat fp net epnbe gefor&t fjebben.fllen f)et epntit bat tege" ^upffen ië/ 
tiaer tiintmen 25uffelS/fo groot als be <©ffen/bïe noétmen Bifomcs en A lees : fp 3ün gelgcft ee» 
-$r rt/ftrbbcn eenen blepfthae ntigen mupl/fjoog* becnen/be |©ofr obtfers noemen t>k LozzUn 
be *!9uptfcoen E)end:be felbe «©ieren Rebben ooeft brnïiepfer Caio bekent getoeefr. fflm pwfl 
bc €lau Xxsi <Ö*IanbS bcojbe ballenbefiette: toaer af gijp Lemmum(lib.2.de MiracNat.cap.^) 
inoognt lefettS&aer 3ön 00c feer groote Bepjen en f toerte t0olbê/bie feer berftïMc&eltjc jijn» 

iBoftobien heeft gioote enbe bjrjbbetDateren/bie-men in Bem'o iivt langde marlj lefm. 

S^et ï^oof b bant' beele törirfc en be l^oofb-ftabt is Mofcovia a bie fp Mofkuva noemen. IMe ia 
öeiiua* bob) [jare gelcgéi&eptuïibe belbè" om be fïab bintmé beel ^afen en fcDf rMt en berf nie* 

& $ mar.t 



H4 Befchry vinghc van Ruflfen cndc Mofcovien. 

tnaut itotft met gaccn/norij met ^onben b angïjcn/ ten fp bat Dct be B oift eenen ban ;nne befte 
tyienben/of fomtijDg renen bjeemben 45oe|'aiit/toc laet. 

^rc ïtepferg der JBofrobtten tjcbben rot berfcljepbene tpben/ geltjf fc gen be faBentoe-froa» 
nen/of a!(t Den göeheft öeeft/baet i^of enbe toooninge beianbert/ op bat ft>onacJ)tbare piart* 
fenoota bermaert mailen fouben: tot Nugaerden(ttuelcn feijter naec ïjet ï©eften/naer be Ui* 
bontfcDe £ee Itg&t) (0 fu;c6$ gefcgrct : bte fïabt ijeeft onlange gljelpben bet fjoofö ban Mo\top 
tien gebjeeft: oocü tot Volodomiria,bat meer ban tüJee tjonbert mpiè" ban M jfco nae het <8o* 
flengt)eleg()en i& om be in- ballen oer ftqatttt of ^artecen te beletten 

3ln glje&eei IBoftobien en toaffet gtjeen <©oft ofr bjucijt / nccij mpt f notfj U&tjn : mant 
mat toeetue bjutöttè / öte berff&mwett be coube j&oojbe T0mt ; maet Ijet laelb bjaeglit al* 
beriep töjanen/ate Cartoe/<Coom/<©ac(l ctt . 3&ocn be groorfte tojinfïe nebben fp ban Wa& 
enbe $onfgb: toant bet gantfcfte ilanb i$ bol buuDtüare Bpcti/ bte maften bare ^onigft niet 
fit g'xmactte fcojben: maermnolen ban Boomeic Pautus loviusberbaeltin;tjn jtëofcobtftfi 
Hegaetjcbap bat Demetiius, «mbafTabeuc/ btctotlg eene aerbige bertcllmge ban eenen Bc? r 
bettclbe bte ban eenen &m upt beit ftcnigy gljetrothe 11 wiecb : toaec af tup om be f oetigfcep* 
aloutffpeeiben. 

Een Boer-tsan (behtde Heunighratea 

Ï11 eenen hollen Boom met vlijt, 
Hy viel in'r hoornet conde baten; 

Bleef daer twee daghen met ghecrijc. 
Den Heunigh was tot aen den kinne, 

H y moghr dan - fpelen leefcebaert. [ 

Een Beer quam daer, om moepen,iniiG> 

Hy vaet hem aen > mae& 't Dier vefvaertj 



Soo 



Bcfeftry vinghe van Ruflca enrjc Mofcoviem 1 1 % 

Jk>o wierd de foetert uyt-gheh ilet 
Van ecnen Beer>wreetende wilt? 
Ghel i jeke naer ghelijcfce taleK 
Boer ende Beer een letter fchilt. 

HSofcobienfenDt ooca coftelöcfe ©lag / gennep tot seelen/ tieeï<©flen-ljupDett/enbe groote 
SDns-ir rjpüTu ut alle gbetocfien ban Europa ■ fp eti fjebben gi;cen jBpnen ban ban ttfer : men 
toint oor fc in't gantfebe Uanb gljene cotfeltjch? gtiefleenten / tiet felbe moeten fp banbc b?emDe 
roopen , Dorl) oe nature bergoeDt Dat gebjecB/ met bte eenige ïïDare beo cofidrfrfcen $clf toertje 
of l&oeDetg: Dan De gierigljepD enDe tjobaerbpe Der menfrtjen Heeft het frine (oo Dfer gemaett/ 
Dat-men nu nautoelncr om Dupfent gulDenen een 10oeDer onber eenen öor ti tan roopen. 

3De Öeligte Der lÊofcobtteu w De &imWtUc 0eiigie;btefpin&et jaer 987 eerft aen-gneno* 
menueuben, £>p gfjelooben bat Den ^epltgben 6l)ff|l ben öeiben #erïoon ban De ^epltghe 
«©jtebulDigOepD (of Deel eer / 3D jie-cenigöepb) alleenlrjcfe toanben ©aber booüt-comt : fp ofte* 
imtpc&en bet Sacrament beo abonbmaeljs met gïjebeeffemt 2&joobt: Den&elra laten fp cód* 
Den HcecBrn in net gbc meen toe. ;§>p acljten Dat be booben Dooj gljcrn booj-bibDen ber ftye* 
fhren/norb öoo: gbene <©obbnubtigbe toer f hen ber bnenben enDe Bioeb-bertonnten gi)eï)oI< 
pen en toojbeii; fp grjelooben Dat De plaetfe bes ©agbebferg nerbtct)t iö. &n lefen be ï?epit* 
gljc £r önft in tjare fp j ane/enDe en toepgneren De H ecche fjet lefen Der feibe niet. £>p Oebben 
De<©utbaDerö Ambrofium,Augumnum,Hieronymum enDe Grcgorium m&taboeufcfip fpia* 
6e ober-gefetiupt De fêlbe(of oocfe upt Chryfoftomo ) Bafilio,Nazianzeno)fefen De fduefterie ben 
bolc&eeenigbeï^omeuenboojtnftebetoan'$?ebüiem £>pcn acfjten niet bfllic&De gbchapte 
23tööerjö (bet $ijn lovij inoozben) toe te laten/bie ï)rt bolcu te famen geroepen 5tjnDe/ ban <&a* 
DelicUe Dingen al te eer gtengnlich enDe fuitjEtoinnïgïi getoent snn te pjetriBen : booz Dien Dat fp 
mijten/ Dat fjet gf)emoeb Der renboubigne beel eer met ecnbouöigljc leeringÜe/Dan met bertUv 
ren ban fcoog&e twrbojgöentöeöen enDe Diepe bifoutatien (of toeDerreDenötgöen) tct een i)rn< 

m 



£1S 



Befdiryvirrgbc van Ruflcn cndc Mofcovicn. 



IrgD tnoe <(5obbttttötigf) lebcn gijebjactjt bJojDet, 

Daer des Werelds Wijl heyd iilbgh word gheraenght metGodes Leer, 
Daer vertoont lich dwalingh miltiyh: (leent en recht dient God den Heer. 

$p ontfangen eenen Metropolitain,of opper $iufttz banDe $atuarch ban 4ton(ï artino* 
«alen. 5©e «êlaboenftlje fpjaüe(De UielcfteDc JBofcobiten/ ;ppnff4je/l&orjemen/ #oolfc{)e tn 
5iirnouüJei*0 gehupt Iipn;ü30,zb gebouDen booj te alDei ücrfce t e iïrecuen/alfo fp oocn te €on* 
jiai itmopolen tn t)et l^of ban Den . 43 ^ootcn Ctirch tn tjet glieujupcu 10, £>p en teilen De 3 aren 
*uet-baübi faltgb- manenDe gljeboojte onfc o peeren lelü Chrilu , maer ban Ijet begin Drs We* 
txlbg, fp en beginnen Jiet %m- ban ianuario of ban Martio ntet/maer ban September, ^p ber> 
ben fecrtlcc Ijte 3Lanb-tett)ten/bie 51311 ban (leebte eetbare IteDen guemaeent/ fp jgnDenbolcfee 
oor feec nut: want fp en latenfe niet met Der l£o0£-fp?ae chc of 3lDbocaten gjjer lap upt-gbelepD 
üjo jbcn. ©tctocn enDe J!B joidc r ö ficaff en fp/ euDe aio-men pemant ban ;pne quaeDe ftücfcen 
e rammrten of fciagben toiit/ foo begtetmen fiern met beel toüt WatirO: Dat lo^belucn fp feg* 
gen)eene onlpodtjf fee ppne: enDe of pcmanD foo Ijai f üj aerc/ Dat t)p niet befeennen en bJilDe/foo 
öupnv pfert-men |)em* 

^e iBofrobitetg 3gn ban tamelrjc&et g&eflaltemfTe/bterfcftotigï)/ tnttt fjebben alle grautoe 
oogen/lange baetben/ ccitc beenen enDe gefpannen bupetten/ fp tpDen oocü met rojtc (regelee* 
pen/ enDe aio fp bbeDen tonnen fp ghefctjicütetnrh arfttertoacttö fcftir ten. 

gin barre bupf entten fp meet rricnelncH Dan repneltjcfe : mant al 'tgbene Dat -men goebo te 
eten bïnben tan/Dat toopen fp om een rlepn gftelb/alfoo bet !©i!D/tDo?elen/ blepfcf) ban Bun* 
beren enDe l&tftcnen bet bede UanD Dooj biel om rrpgben 10 / enDe ban goc Der fmahe ballet, 
&p en fieUben gafttfcïigbenen ^nlanDfrben Itëtjn/maer gfrebjnpfHen 3ijn aie ban eiber* ge- 
biognt toojD: enbe Dat alleenlnca op jfee(t-Dagf)en/of tot genefmge' of aio fp fonDcrlinge bare 
i oftelrjcftbrpb mtllen te p?ont b fetten : bet gemeene bolcfe Dnntt mcH ban ^euntgb enDe ^op> 
m fjccootUt/De \mltbt m gUcpecUte baten facto aert ;y nDc/Doo^ Den ouöetDom crax DttgD ujoiö; ■ 



Befchry vingne van Ru flen «1 de Mofco v fcm j t? 

ftp gebDenoocB 25fet/!)et toelcbe \p Dejs /èomerg met (ïutben $0 (Diefp baer nt toerüta)ber* 
f oelen.^ommigfK Ijebbenoot b eensu tonoerlmgen fmaecb in Ijet upt-gebjurbte fap ban ftiec* 
ar ö ti be hner Ben/ Die De berbJe Uan [cci claren enfcc pur per ucrungeu Jöyu Ijeeft/ leer icüooj? 
out aèu-ften/enbe enten Ttënnadjttgljcnfniaecb ijcbbcnöe, 

©e l^outtjenen 3im bp baer met grootelijer gceert/ göeltfeb bp anbcrebokBem tttanf mets 
fiotiö haer gnelgcb DienftboDen ebbe J&aetten. 3£e treffelrjtiifïe jf&annen nebben groore at Jjfc 
op liar er Bioaüjen luanbel/enbe fp fien toe bat fp tnpfrfj blpbeiu baant wen laerfe tot maei-tp* 
oen of bette op De |iraten «tergden» ©e gfjemepne HDpben latrunen üciitelncii ban een ptbtt 
om eenen etepnen loon tot oncupf bepb tyengïieri/alfo Dat rebelicbe iteben i)en ftfjamen fub nut 
be fulefce têbermeugen. tttafte &oiff tjer jBoicobf teren tjem beraebt omeen 'ü&ijf te nemen/ 
fo Ijeeft bp be'fteui-e onber alle JtecijDen banoenllanDe-.Dte naer [jr t bcoigaenbr oojbeei ban 
gefebiebte ï^ouuien (baer be |Baecl)t te bojen fteel naetbt af beurtytigbr bjojöjbe fel oonffe be# 
bonben bJojD/en Den Conmg alöer-beft beljaegbt/ bte ujojb Contngmne berttaert/met groof 
frrlaugipn ban óaece <©u beren : D'anbere %otf)teren üjojben ter felber ttjD aen anbere <£ Ot ■ «• 
Iteben ban öe^ Bo^fïen $obe gegeben. ,§>oö eomt bp tople een ileetjte becine/om tjaer feijooa* 
gepost üJille/tot eenber Comnginnen ïjcer lijtbtje pb. 

ï^et Crijgflo-boicB Der $©ofccfeiteren t$> tloetb enbe beerbtgft/ ftct ttoet-to&k B fti ia nttt feer 
uut tube groote JE>5ibernifTen/ban toeglien be langbe ckeberen enDe Dat fp meer gljcbjoon 31)^ 
op raffrfte peerben ban te boete te ftrpben : tjaere $eeröeu ujn mtODeauangb ban grootte^ 
matrfp5nnupter-marenfielenbe frertö. 3£>eöupterg ftrpben met &pieffenofte &*ot* 
Itmbleöebbenbooj Hoobe €!ootenaeu IJtetenm ï)anafjeuDe : &p ftrpben oocRtttetfifere 
^BaflTen ofte$amcr£ enbemet i&pfen.'&o'nmujfte ïjfbbèn fabelen boo£ ö'acr gnctoeer/ 
enDe fp befeöermen öen me t ronfce £>rn»ibm / gije Uicft be Curruen upt Afia ; ofte tnetcromn :e 
tantarbtigbe 'ftargtcn / ö&cIöc& De 4&$ittfc*n. £>p gD^uptlienoocB §'tötfiètërtcnw fpitfr 
^tonu-öocDen> 



l!8 Befchryvinghe vanRu(fcnfindeMofcovicn. 

tytt gene bat Pauius lovius bcrUaei Ltffeetfleoencö-toeerDigD. $p fcljmfr bat ecnë tfapftepn 
kan Genua met namen Pauius boben maren bectfoojt toao om her onrecht Önn u an De f3o> 
tugefen aen-gbebaen: npfteeft ban Leone be 10 $aii0 refommajibacp-ujieüenüerrrcöèVcnöe 
10 in jfêofeobten bp ben ©o:fr Bafiüum gbcromen-, f)p Ijeeft ftem eenige Dingen aen-gebtent om 
fee feetr&en met mafranbeeen ghelrjcU te matten/ eitbe öeeft Rem baer en bobrn eenen mcuükii 
enbe imgt)eIoo(Ujr£en toegft toilicn toptien om Sperenen irpt ünbren langs JBofcobien te rrp< 
Q&m.%p fepbebatfipgöeboo;tt öabbe aio flpin Syaen,y£gypcen, enbe Ponto fjanDcl D^eef/ bat 
öe .^pecetpenuptlietuptetfle^InDienUanlKt. art)te rfreoet fieuterc Indus conöcn gficbont 
lDÓ2ben/enbe ban bate een toepntgr) te Hanbs ober ben top banbe 23ergnen ban Paropamifa 
grboect 5Qnbe/tefcbepe mbe 0r btere Qxus Der 2&artrianenbloebt romen; btefrnter upt be fel* 
toe Jöecgfien eomenDe bare be tèf bicre ï.idus upt romt/aen be ^aben Stra/a, bete lErbteren me* 
te ftepenbe/mb? lltrranifeue %tt balt. «Öuöe bat tjet banStr&va cene feer&ere enbe Ittljte baert 
f£f)eentetoefe)itotbe<Coop-flabtCirnrcha, enDe benmonb banbe föebtere Volga;enbe ban 
fcaet/alttjb tetjnen be l&cbieten Volga, Ocha enbe Mofco op tut De flabt Mofcha, tym baer te 
&an oe naet Kigam enbe naec be $armajtifrlte %ec enbe alle TD t ftei frfje Hanbrn: Duoj befen 
toegtyfouDen lp rojter repfe boen ban be féojrügejen/ Die I beel Aph ■ ka om-feplt bebbeubc / De 
^yecerpen eenf beelg boo? tjet ongrjemacfe ber langfierepfen/eenf b?el)8 booj bet bupte frtjcepg 
tajaterlietenbeberbeiuenDe/befelüeDaer naerfnbe Htfbonfr&e f^arütjupfen gbelepbt 5finDe/ 
bie niet eet en bereoopen/eer at be oube enbe berfrftimmelbe berrorbt toaten. JBaer befen Pau- 
Jus en beeft metbereeeönenrboo? Dien bat Bafilius niet goebt en bonbt/batmeu eenen tyembeti 
enbe onbeüenbeu iBan bit lanbfcrjapwn foube ontbce en bte eenen Doojgang bcrleeriben na 
be Cafptfr^r See/cnbe net aijene ber f&erfen. Qic ban Mc&ovia bed gcbentétoeerbige Dingen 
öwlc toefen / $ie tnaeö be Samucia banMathias Mfcovius lefen» 



%m 



Xïyonjaofi Lijfland. 




3 20 Befchryvinghc vaft Livönia oft Lijfland. 

ACn Rufsia bolgljt Livonia of HtjHanb : ban ben ooifpzong bt$ nne ma foute pemant 
qualgcb pet feUers tonnen gnefcggen : ban Alcamerus fcij^ift gier ober aiüuo; tmar£ 
3ijn batöeLivoues of Uvanii(b'uptetfteü)oonber8i ban ^uptfcblanb/aenben Sinum 
tfenedicum aenben Paralfcllumban 45otïj(anb)toaiibc Lcmovijs gberomen yin: Dorf) 
foube btt liebec totlleu banbe ^fflupo at bzengnen: gelticb ban baer toe helpt Het geineen U)oo# 
baer fp «Êpfflanbecg mebe genoemt tnojben : te toozb ban ootb bp Ptolomaeo bermaen gebaen 
toanbe Levonier mttüjeebeffioecb enbe elfbe CaptttcL 3De bpfonbere idzobtneien ba flnflanö 
toozbenop rjsbengftenoemt Samaiten.CutlandjSemegali/Wiila enbe Haxire. <©e öeetfcbapppe 
fjoojt oe ^uptfclje fctbbetji toe/alfoo ipbit met tracfet ban l©aprnen uercregr n hebben: obec 
fulcüs jgn be tn-luocnberis als datoen uanbe boozf*. 0tobeten. <F»it ïlanb begrijpt rrutgije 
toermaerbe (leben : baec bit be boozneemfie onbec 39a : Riga , be l^oof b-ftabt aenbe töeüicre 
Duidnagbelegen/bie ttoee mplen banbe frabtinben gtooten Hüflanbfcnen 3lnnam balt/ oer* 
naemt booz ben grooten <£oopftanbel/bte albaet onebjeben loozb : Oerpt, bat c och een Coon- 
ftabt ig/baer be fcuftzn meeft öanbelen/göelegen aenbe fcebfere Limbcr , met berre ban baec be 
felf be mbe ^erbafter J®epz balt. Revel aenben ttptetften ^nbam ban Hrjftanb gelegen / geen 
minbec Coopfrabt ban Riga. Jdp befen üjozb gbeboeo^t Nerva . oorn een Coop-flabt baer bc 
ffiufTen bergabeten/tnben uptetften boet h banbe Hrjflanbfcbe Xtt. 3Baer toojben oocfe & jf* 
bommen gftct e it/bae r bte ban Riga be heerliicbnepb ban SCertg-biffcuop bobrn banbere biet 
Sneniet; tilt yjnban Derpt.RevelOeflH enbe Gerl.md. 2&oben befè plaetfen 3tjnber noth anbe* 
te |teben/al0 Pernoven,Wenden,VelIin, Wolmar.&c. ©e intooonbeflö bzb rfeer JBe pbt/25te* 
enbe öünlcbe Ww/üit ban Colen gbeboert/bpbe rijene ïfeben gftecoebt toozb. 3&e leWg&epb 
ïw baer ter berten-, meeft be &:ou-!ieben/bie ge enr emen $ep!tgfien «itapJi maectieiubte ooeft 
houbcn/bat toetc&en/of be Ranbt aen eentg&e arbepbt te flant/ beel te flaefarbtfgh enbe te bet* 
bpteïijeft foube tftn. 5Dr taole te ben feer berfebepben / t\^e b'eene ben anberen qualfjcb cbe* 
tijc&t 3&te ban Revel enbe Dcrpft Jjebben eenberlep fp^aecb/bien fp Eftenfch noeroeinRiga enbe 

b# 



. Befchryvinghe van Livonia ofLijfland. 321 

$e onHtggcnbe fcanben gnctynptb m be op-cccftte Hibonifcljen tael. 

*Dit Ua.10 t? 1 i f Sluip» . ciic mplcn langf)0 be Baltiff Ije Zit /of Sinum Veftedïcam ttpt-ge* 
(ttecbt: tjtïf 1 40 niplen in be tyetboe. #et tuojb met Pjupffen/ JLithuania enbe anfteii befet. 
l^et Deete Uanb 10 tyor t R.uiU 1 gi), xffrn, ■ bofcUtljtigli cnbe met bele öcüicrcn be fpj o pt. ï?ct 
bicngt foo oeel S ojeno boent / bat bet tn Diere tpben oocu be om-bggöenbe Hanben te bulpe 
comt. Iget öeeftbaer en uou*i i&ep$en/<ÊlanDen/©ofteti/iLofTen/of &otffi€tv&mtr$/&& 
fcelpv^ermelinen enbe 23cüctü £>e l^afen oeranberen nar ben tgb be$ jaens ï)aer bertoe/eben 
ftl£ tn £Uut|erlanb tn beftlpeg. *©e0 Ï©tnter0 5Uii fp Uu ir/ Dr p j§omcrd afcljberüHgfj. 3De 
fiebieren öaert mebe begoten too?b 3i1n be Du» na,Ercnift,Limbeck ) Winda,enbe notö «nigfje 
anbereoic fjaer dateren met be J5atnfc[)e :Eee ofte üino Vcnedico bermengljem 

<Der %pbenen fuperftitie beeft al-nier langde g&ebuert : boel) in't taer 1 1 70 tg eenen Mey- 
nert met be CoopltebenbanHubecfi in Defe ilanben gijreomen : al tuaer bp een ijupf ben qlje- 
timmert Ijeeft/bat ftp met 3pnen bienaer betooonbe. #acr henntffe banbe talen / in 3liiflanbt 
BÖebmpr nt(öaer Öp met grooten arbepb toe-gljecomen fei)8reft fjp aüenrfeeno be «Cfoifïelirfce 
fSeltgie beginnen te faepen inbe fterten ber g|)eenre Die fulrno aenbeerDcm&tenbemi bat be fa* 
feen tourl gingen ; fjeeft bp oocn eene ïiertfe gebout. ^e 25ificfiop ban 25jcmen Heeft l)em bare 
nae 25tffc[)op ban Livonia gemaecut; bieief bp ben altoos 't<0ueloof oermeerbert i$\ $ae hem 
fégfjecomen een Slot banbe Hiftertier.fer ^ben / gbenaemr Bertholt.bie met cenigl)e *pne lie* 
ten getoapenöer Ijanb op be ^epoenen gbetrodien iovban alloo jgnpecrb fonber toom mag/ 
tH ftp in banbe n 3rinre bpanben gneeomen enbe ban f)ct) berflanen: om ben p aer unn fcefr <®oj* 
loglje te berooide" ig boen bpeentafceop-gerefbt een ojbzr uanbe ^teeerb-bjaoenbe 25joe* 
fcerji/bie eentge & mer ben in f ja?r e icccrtn aenaept Djaegften : boen alfoo bare marOt tegr njS 
toen qrooten hooc ^er öpawb^n / fcte alle baeribs ban bttoten tntic binnen toé-nacmen/te f (erne 
biel/nebben lp een Urrbont gtiemaecUt met De ^upffrhe idjoeberö/ t>it in f&uipffeu <©c?!oocÖ 
bottöeiu Dooi befe ootfaUe quamen be ©u^qc^e 0tbDeren f nlivonia,oaet fp Ijeeifeöen/ on* 

% bec 



l$22 Belchryvinghe van Livonia of Lij ftand. 

eet per IBeefrerg/ bit met De CommanDeur** enbc ftailiuuien Ijet gatttftïje ?LanD tefleerf*. 
3£e'e Jfêeeilter IjouD jnn ï£of enDe retibentie tot We den ; eene ftaöt mtöDen in- De $j?bmrie 
gelegen/u mplenban Ryga.qpe lïattRiga boojf$.l)eeft 2 $#laten(fo Munifcms KJ^nftJD'eeH 
f &crDbif frljop/enDe D'anDer 10 De groote ifêcr ftcr uanöer #jD;*r. «De fnujoonDeri& ban Re-- 
vel Rebben \)tt öurgïjeue fcecljt ban Lubecfc , enDe appelleren aen De felfDe ftaDt. M aer fcir 
tan Riga Jjebbê Daer bplonbere gewoonten beictjjeben/ Daer fp en paer bptooonDero bp lebrv 

25p De Éebtf re Embeck,baer De ftaöt ban De rpt aen lepb/ (gfjelrjf & Lewenc lavins berrjaclr) 
t jS een groot gberupfcl)/Dat t)et boojf$ï©ater/ ballenbe ban fefecre (ïeenrotfen met groot gfje* 
fcaer/maecfct: Daer 31)11 D'aentooonberg/Doo? fuif fc gljelupt / Dat fraDelnrn m Ijaer oojm tupt/ 
weeft al Doof/of bart tjoojcnDe/ebcn eeng gljeintH bp Den #nl/ Daer Die fiebier ooriï/met t)are 
jc|)upmenDe ftroomen/banDe fcoogïje dippen ter ntDer balt. 

I|et io eene fcbabeltjt He topfe/ Die nae't berjjalen ban Munfterus , in Defe Eanöen getynptfct 
toojD/in Ijet Djincfeen enbe gulfigö eten. «©p De €afteelen enDe #o*en banDe groote peeren i$ 
op Defe flemperpe een groote eere glieftelb/ ttJte Daer -innefub meefï qutjt / Die 10 Dan Uïtllrtom 
enDe groot gl)eacf>t. ^aren loon bolgnt fjaeft:üjat loonde <0ifbt/BloeD-gang/l^aterfueUt/ 
23lintljcpD t" noe anDere geb;euen/Die atbter De 45ulfigf)epD al? beulen (laf om \x>mt h te v.t* 
men.<©m Defen JjanDel ror.DeröouDen/ift ban noobe Dat D'<6Del-lieDen en groote peeren bare 
arme ILanD-fatenfeer fretten: al Dat Den DenberDnetigen arbcpD epbjengt/Datbcrfeerê" Defe 
oocDe lieDen in maeltpDen en^efeeften. 281 DcEanD-lteDen 3rjn meeft flaben: alp pemant onDes 
Iten vuegï) loopt/niet maef)tig93tinDe langljer of Den grjreftel/rjongrjer/ of anDese mielligljepö 
ban 3pnen %eer te betDzag&en/enDebp weDet acntertjaelt toojö / foo fmrjtmen bem De beerten 
«f om alfoo 3?ne blucbt op een anDer tnD te beletten. 3nDe gantfebe H9erelD en i$ geen ellen* 
Diger bolr ft Dan Defe Koeren, ^acre fpnd is foo onnut/Dat beleert fee nö m ong HauD Die fou# 
Den bevfmaben. I^are frïu ener. tffn ban ff f)o:fTpn/ enbe ftet paer t oft quairirn Djte penningen; 
^uD? placro mm\ gefang fo lunzen fp a!ji t©olbm/cuDc ijetoenfotiöfï oyöowöcti Dat üjoo?^ 

Ccaen 



Bcfehry vinghe van Liyonia of Lijfland. 323 

befcen !ehu,t'n Baren mcnib; enDe als- meu ften b $aeg()t/U)nt bit taoojb berefcentf fo anttoooj* 
ben fp bat fcaer fulcfcg niet Ucnltcfe en iö/maer ftouöen Daer inne De getooonte ban frare ©002- 
baDeren. Jfóetten rojtften bcfe nwnjr Ijcn leben tclncn beeften/enbe tooien oocfe ontljaelt ais 
bccflen. 3&en mceftenbecl onber ftaer Ijouoen noeïj D;r ^epbenen öeligte/en en Debben nljrene 
feennliTe ban <©oD: D'eene btDt öe £>on aen/ b'anöec De ifeaen/ anbere eenen fcfjoonen iöoom: 
een peDer nae3tjn fantafie. Wanneer \p peinant bey|raben/fo biapen fp öen ronbom fjet 2. ijcb/ 
enDe Dnncnen bem toe/ljem bermanenbe bat bp befcljepD uitt boen / enbe porten baec-om stjti 
bed obert ooobe Hknaem. «Is öp ftrt g^af gbebaerï üjojö/ fo (tellen fp beneffrno ïjtixx ei X^pt 
fe/UBtjn/fpple enbe een üjepnigfj gelog/om onöer-toege te teeren ; ban fwefeer. fp fjem bu$ aem 
gaet gbp iieennae D'anöe r ItëerelD/Daer fulbp (jcerfci)en ober be ^nptlcöen/gtjelncH fp inbefe 
tfcerelD oberu ge&eerfcöt tjebben, «§>o beel De ^nüJdtjraen aen-gaet/ totltpemant troulüen/ 
bat göefcfjteb Dicfiu»l$ bpontfdjafemgfje/De ®£upbcgöm boert fo 3pn 25ntpb uiegf). ;©ocïj De 
25oeren Die ontrent De fieDen üJoonen/enDe 'tCittifteiyc fte <*&f)eloof öebbcn/jgu ban anDere ;e> 
ben/moe gebjupcuen foobanigbe fnperlutie niet. ©e Cooplteben ban Hijftanb 3nn arge enbe 
beDjiegelnc&e raenfcöenj jae De gene Die geenen CoopïjanDel en Djpben/ Dteng neer mafte W ati? 
toere IteDen te beD?ieg[jen enDe befcbaDigen.^e ï^obaerDpe Der W joutoen ban fLtjflaiib të fon< 
berlingöe ; baer ïjertehen i& fpelenö gfjetooon/ De^ ^onierjS in ftönptgeng opt ï©at er / enDe 
j8'l©intC!Bi tnDe Coetfe; ouahjtö fouDê fprte bjebcn 3ijn foo tjaer pemant anberg Dan Mevrou- 
we noeinDe.^are jeDen enbe (jabpten 3ijn fonber maet/fp beeongelijtbê De natneriicüe fchoon* 
|jepb ban bare Hicfjamen/met een ongïjebonben fatfoen ban cleebinglje. 

Wt ?Lfjflanb comen m on*e ?LanDe» eentje goeDe H^auen/al0 H^ajs/^anfgf)/ '^CfTrfic/ ^er* 
re/aoggbe/bee! fooiten ban ©ellen/ban uriiac 25ee|len / etc. «Dreg De i^abcn ban Rioa ban 
^uptjcJ)en/<eugö#Ö^cöotftÖ«nöe «©miicöeCoou-lKbenfeerbeiofötUjoiDet, ö 



f* 



m 



^ 2 2 Befehry vïnghe van't Eyfand Getland; 

H€f 4f rianb Gotland i# bp «tëotlanb (baer tnp te uoojen af fpjafieüj^efegnai fa ör 
^tojcmfche %tt : een eplartó bat feite met Dé name 3pne bpfonbere goetDepD betere 
«ent- be töepuen tën öacr frer bcouaem boonnet ©ee : baer 3D" Me $er röen/ bt rl 
4&jfenYbte |p owfa m ujeeinDe HanDenfenbcn. 311 be :©oftf ïjen Deeg «£planb0 id ld 
bermaUeincb jagljen.#eta enDe CerretoergaDeten fp upt be ©oömen, Doclj öeDenj8-Daegt# 
mm Dan eertrjö0/een goeD Deel Der doornen af-g&eöoutoen 3tjnDe. ®tt €plauD iwa* eertnöiö 
ten Deel beu fiöcfeg &an<©0tianD;nu(ïaet f>et onDer <Denemarcaen> 3&aer 3511 toeel ^afteelen/ 
t8 <©02penenDeeeneftaDt\yifbuygbenaemt /eertitHJDebJtmaertfte €oop (labt ban Eu- 
iopa:mbefeltieont^nQÖenDc5>c|)ip»er0ö3re^ ctte n- Minius-naeimfe Emngiam. j&uter 
MD nouDt tttn neerfcr)er of <©outoerneut ban toegöen Den Conmg ban 3&enemarefee baer sp» 
ne tooon-plactfe. ^attuect-ml toooj-fèfter/bat «1 Defe flabt(eben al$ te Rhodes) De £ee-tec&* 
ten atiemaecfct jnnunbe bat ai-Daer alDer-eerft be gee-caertenr&oD*neerfligh ujaer-nemen 
toanDe Achippero getecefcent 3tjn/ Die baer naer ban anbere toetmeerDert enDe uerbetei t 3ijn* 
fce/be Zee-toaert fonberltngfienut enbe boojöerlitfe bebben getoeefhtuant booj be felbe baert 
te Atfiipper mtbben bom betoocfïe STee/enDec oniet fonDer toert om-§teeren te mafien(a!jö fcpr 
beiiVinb met heeft)reabel-retf)t in De goetoenfeijte ^atien. Het CpIanD w 1 8 mplen langö/ 
enbe brif mplen bleet, fytt ^upDerfrbe Deel ïieeft meer cromten enDe brei katoenen ; Huborg r 
Natv'i]ck,Ooftefiard. ^ocf) tiaer bet l^eflen te be tfaDt Wjlbuy , toten* katoen fiet «Faert* 
feen vjoo? ooafien fielt/met at uvt al * ft> nu të/roaes alp fp ip fiDetoettf ♦ ^e bp-göeboegbbe se* 
talen topfen De Diepte bet Zee, 



'Het EylatidGoibnd. 



r W 




3 16 Befchryvinghe van Pruyffen. 

PRuyffen,ftt ttdtfjn Boruffia,enbe ban oubtf Hulroigena, (geltjrB notfjfiebjn eenfgbbetf 
ontrent be ftcba re Wt\f]t\ Culmigeria gljenacmt ijs; map uurl eet betooonbt(naet het 
ghrmeene gfteboelen) Dan eeuigi) bol eb/ bat banbe fiebiere Thanais ofte Don, die Eu- 
ropan» enöe Adam fcijepD/af-pJecoraen/ maer boo? De bpfxernepb enbe onbmcurbarr* 
Ijepb ban tjaer epgt)en Uanb gbebmongfjen/al-itfer een beguamet pfaetfe berromt beeft.^00 
fp ban Pruyffen een bmcljtbacr 4Eo jen-lanb/bebcrfröt met brei lEcbieren enbe Wateren/ baec 
cber op beben ttionberlgcfce teel beUioont ban bnfefjepbene j&atfen/bfe booj ben lufr en tuin* 
fri aett-gelocnt jgnbe/Pruyflèn boo; een frboon Hanbfcbap ijoi iben. tyn f $ met Ijct t)e rtogö* 
bom ban Httöouto aen't föefren/mrt polen aen tjet ^upben/met Hijflanb aen fjet Jtooran/ 
rnbe met fdomeren aen't «tëofïen/bfpaelt. ^elengnbe banïjet l&oojben tot moet ^upfcen 
fó j8 poolfcfje mplen; ban Tonunia tot pet tfcftfel Memulametenbe SDebjeebbe id $ o mp* 
len. <©e boojneemfle iftebicren 3pn be Viftula,Ncmeni,Cronon,Nogat, Elbinga, Vufera, Pat 
feria, AlIa^PregoljO^VrebnioSjLicajenbe Lavia. X®t Éorjjt fö Ijf et claer/maet mat roubatb* 
tigö. 3&e jfcupffenftfte Rebben tot be tpben ban Fredericus be trneebe &epfer mecfr ï|epbeiii8 
Sebjeefïioiibèi* miÊd Jjeetftötnge be l|oognbuptfcÈ)e Crupd-fjeeten/ int 3faec 1 2 1 j/be felbe o* 
betmonnen flebbem ^ocH baer nae/tnt Qaet 1 4i9/(beb)eegf)t 3ijnbe boo* btt Crupd-Deeren 
gterf gfjepb en tojeet&epb) ^pn fp aen Cafmirum, Comng ban #ofeng2ba!lè\#aer $ o jatf/Qa* 
ren af-bal bermruujéöc/ftebbé fp Marienberg met anbere Cafieelen en ftebé ben <£onf ng booj 
476000 gulbend bewocèt Slld nu be Mariani ben Comng geflooifaéliepb tuepgerbeVfo f0 lan- 
ge met ttopbelacfjtige <©on*oge(niet metenbe mfe't ©elb ftoubé foube)ban bjebenpbe^ geftre* 
ben/tot bat net fjeele gewelre/Albert van Brandenburg laetfte Crupd-Üeer/geblebè ty bfe oocil 
ban Sisifmundc Conir.g ban $o!en/ tot eenen T5)ere!Dujffmi t&oifl en fiibbet bant <©ulben 
.taiiedf d gemaert. «©e ©atbaren ban nu eenf beeld uptgefloten/eeT beelö beheert ^nnbe/toojt> 
tfteele Uanb b5öe i&oolfe en ï^oogbbuptfe bemoót; uptgefonbert eenfge obetbltjffclé aft Cue* 

lanof fr&e iBepj/bie met be Hg£Unb$i£ en % jtuiu e rs in fy;aUe/ sebé en gefïalte oüec tl tornt. 

«gif 



Pmyflèn. 







Scala ^Wüiarium 

Jiaxis Gcrmamal 



ft- 






'jif 



Befchryvinghc van Pruyfics. 



UDe bööjneemfïe ftcDen 3fjn Conings-bergh,be retentie banDi $eere öetf UanD0 al-Datt/ 
Elbingen, Dantzich enbe Torn,aen brii tant banöe öebiere Viitula : dat plagbt eene bernaem' 
De cnöe grjeluchiglje (tnöt te üjefeti; Dorö/gcnjc & De tpDt nlle bcranDcrt / 10 Dantzich een erf- 
fiaöt örjcüjecft bant Uieluar en Df b oojft . fteDeg Dan Tom. Munftertis |cn Jóft tiet op-tomen 
tan Dantzich begoft te ncbben/nae Dat ö'inüj o onöer I De ©uptfche Sibbe t en berjargftt r)ab* 
Dm binnen oen tuö ban tionDer b jaren -, f)et en roaö eerft maer een flcn jte plaetfe/Daer met bp* 
fonbf riö te fien en toast/ban f) et öaebt-nup0 ban fïeenen op-gemaer &t t en De met Cirkelen ge* 
tjecïït D'anbcre bupfn maren ban Heem cuDe piefen t'famen gbeboegöt/etn gljeüjijö teecUen 
Dei oube ecnbouDigbepb enDe nccftttgrjepD. 

<©en l|ertogft beeft 3ijn tooon-plaetfe te Conings-bergh : Die beeft matbt boo$ De bergun* 
ntngfte Dejö € ontngd ban idolen ober De ftertnten enDe (ïeDen Die tn ;rjn brn Ine hfjepD gelegen 
jgn/tö ©afTae! banoen Contngft. Marghenburgh 10 De $oofD-fïaDt ban t Coninabja #2upf* 
fen; Dat 10/b an al De fftDen/bupfen enne floten Die De Contng befnv upt-gbenomen banDe fjecr- 
Itjchfjepb De0 i^ettogr)0; a!0 $rjnDe met De Rapenen srjnDet 13oo$-baberen gfjeVuonnen : Daer 
too^D een tjtoolftb <$arntfoen onDer-bouDen: De fïabt 10 bul beboaert/enfre tegf)eti0 eene lang- 
iwetigfje belegberingbe booj-fien. «eertijbg toaren bier 25if Dommen in ©mpflen/ban Var- 
fnia,Sambia,Pomefamia en Der Culmenferen : nu fó fjet Bif Dom ban Sambia bcreenigï)t met 
Het Varmienfèi 23i| Dom/cnDc ban Pomefania met fytt Culttlenfèa 

#jupfTen biervat bobf De a&epjen/toitbe #bJpnen/$eTten enDe DfergeKf tfte/bfe baer «pret* 
maten beel 3ijn/oot& a&uffelg boojt/bfe niet beel tlepnDer 3911 Dan De <e\tpt}mttti : Die 3911 fo* 
flttmmigb enDe fel/Dat fp menftben nocb beeften en berft&oonen : Dat Dier të gb* boojrot : Dt 
©atbaren bjintfien upt De boojnen / enbe beflaenfr aen't monO-flutS met Riteer. 3&e So^ 
tnepnen fnpDen bletfcen baer upt/op Dat get Sf t^t boojber Daer booj ftbpne/Daerom maecfeten 
frUanteernen Daer upt. jBen plagbt eerttjbg Dit beeft in tuplen/Daer toe gbebolben/ te ban* 
fiftttV^ te fl^t jW8&c^ 



Sefchr? vinghc van PruyflcH $ 3 Ï9 

ffaen bctt buffel tt f ogen ent* bie metier fptefïen te ouetfen.§et &eeft otfref flet öhberfïe fnn* 
nebaehen lang ftapj aig ecnen (tfxpten-baert ; anöcr ja ifr gantfeb een töunt gclutli. ipicr benef* 
fentf b zengt bit Hanb ocel: Bizon ten met manen boajt :■ Ijct 10 een maniere ban unlöe <©ffcn. 
ï?u r 3011 oor \\ mentgtite ban unloc *Decröcn ; öc toeleRe De »tf>$icrücn'notn Defcomepnen nopt 

Sefienen [jebben: fp 5nn be tamme f£eetoen feei yelrjcö/ al!:enlijtfe bat fp te toefee ruggen t)eb# 
en/en naerom en >un fp niet goeb te berpbemfp en toojben 00c némermeet tam.SDe mtooon* 
berg eten fjet blcefth baer af/ net iggoeb ttan (marrite. t>rt 3Dier Alces,of flilant/bat oorfc m 
IdjupfTen beel fjö/öeefr een mtbbcïbaer ghclritRentfle tufTcfjen een ^ert enbe een #eerb/ alleen* 
IgtB battet grooter ooien en nalö iieeft:Dc hoornen maffen or JBanne&eno: ober be tunnbjaiu» 
koen-, bte bettiefen fp alle tJacr: fp 5ün b^eeber ban be ^ rrjï hoornen/ tar&atfjttgb en ïnafTiiö? 
be tlautoen ;«n ïien: r,e r y letni: ban bertoe gelytfc een i)ert : ;pnen 3.agftrr rtetfiet ban bette/ 
enbe te nochtans ern ftvcyt onnoofel SDter/'ttoeltb tjem meer op be hole ban op be blutöt bet* 
laet. 910 tjem be '«jonben aenball en/fo befefjermet UI) meet met tm boete ban met be 11002* 
nemfjet berberg J)t hem leer aen moeratntigne plaetfeu/baer too£pet 3pne tongen. <©it Hanö 
geeft oor Ij upter maten gtooce IDiIberntfTen/bte-meu niet booznonnjf n mat ft: baet 0002 geef» 
*et beel Houtfl tot fcfjepen tniit anbete grjeboufeïen : bet gïictft oocb t onbe tofïelrjtne JfBaft- 
boomen/bfe boert -men ban baer in berre Hanbem 3Defe l©tlDrrniflen3fjnbol epen ) baet 
tornt fjet i&atf af ;• ©erl frfjoonr ipeltrrprn tomen ooclt upt ^jupffen-, Jjef öceft mebe beel t0if» 
ft&euüpt be See enbe öetrteten/booniemelrjcfebcel groctelSlen / of fdaltngrjen / bte en eten be 
fntoooubers? niet/fp en ;tjn te toopn inbe $onne of Hoerjt gbebioogbt. ©en amber toojb aen 
6e <£planben Boruflïa mbe ïMnfege Zee gebifcfjt. föe berfcfièpbcunepb bet namen mognen 
be 45f)e!eerbe bp lunium of bp Bertium lefen: upt ben torlefte top fo bele fullen trct&en/aliö ton 
ten ILefet nut enbe tjctmafeelncö atfjten. ©e Uatijnfcrje hebben bien Sucrinum gf)cnaemt/alj* 
toate öet een fap. $et toelcne Solinus ootfe te Bennen getft/aljet fjp fegbt: Dar hy het Tap van ec- 
oen Uoom is,da£ connct ghy uy t dc&name af-nemen; fo ghy den Pijn-boora brand , fo lult ghy 



3 ?o Befchryvinghe van 'Pruyfien. 

liyt den reuckghewaer worden waeruytdatden Amber yoort-comt. t©atftï>mt bp-boeflfjf/ 
Het is de pyne weerdigh vorder tegaen op dar de.Bollcht n van Padana defen fteen niet en fchy-- 
ncn gheweent te hebben: Daer m Ijceft l)p fonöer ttopbel 50U op-|ici)t op De jfabet öie Ovniius 
(ll.Metamorph.)neit)aelt; toant Heliadesbe ,&ufïei0 nan Phaeron,{)ct dlenuigh ongehicn ban 
jjaren 2fyoeDer betoeenenDe ontrent Padum, inojöeti gfjefcpD in #opelier-boomen toeranbert 
te 3tjn. Clymencinaö bcuuaetïi UanDe jDocDcr/ü.inDctucirU ^jooUjp ücr tulen) De öljtcfni&e 
Mc&tecalbuiSf&ehet: 

De moeder hare vrucht wilt vandeitriiyckcn halen, 
Waer door hetroode bloed als uyr een wonde druypt; 

De txanen ftrelen droef, ver drooghen door Sous dralen, 
En uyt de tacken nieu den vetten Amber.cruypt: 

Sier ! de Reviere claer onrfanglit die Tonder dralen, 

En fendt die,tot haer dracht,'tvolck dat den Tibet fiiypt. 
<£ene plaetfe uan Tacitus f uilen lup nocl) ücr talen/ enoe baer met btftuptm : ftp fpjeec fct af- 
feU0 ttl ftet Boccli üunöe 3Duprfru? jeDen: Sy alleene onder alle andere vergaderen den Amber, 
die iy Gleium naemen,tuflchen de zand-platen ende aen den Oever- Doch,B arbare menfehea 
zijnde, wat natuereof ooriake den felven voort-bringt en onderfoecken, noch en weten, ly niet; 
jac hy lagh langhe onder de uyt-worpfden der Zee , tot dat onfe onmatishryd den fèlven ver- 
maert ghemaecT:.heeft,die byjiaer ga'mich in't shebruyek niet en was. Hy word grof (ende on- 
gheloutett) vergaert,ongedaen vervoert,endely ontfangen de weerde met verwonderen. Doch 
daer uyt connet ghy vei ïtaen dat het cenigh fap van Boomcn is, door dien dat daer meeft eenige 
aerdfqjje of oock vlugghc gedierten onder fchynen. die inde vochtigheyd verwart «ijnde,hae(t 
de lèlve verdrooghende,b floten worden. ^ïer op paft &et Epigramma ban Mamalis (Lib.v i) 
Dan mie jüieïe/ Die ut mxm flmuec-fton beftotcn toatf j &p fcflöt / foo toip &tec fullen uectae* 
Un, 

Terwylent 



'H-r 



Befchry vinghc van Pruyflcn, 



0JJ 



Terwylent dat de Mier in Pi ju-booms fchaduw fwerfde, 
Cicefd' haer het vet ghedruyp des Ambers op het lijf: 
Soo,die in levens tijd hier niet dan fchande erfde, 

Word dierbaer door haer doedtgheacht van Man en Wijf. ■ 

©Oüibeï feoftt De fritif Tacitus ; lek gheloove dat hy in de vrachtbaerlte Wouden ende IuTtJ. 
ghe Boflchen is daer den Wieroock ende den Balfem uyt-dmypt , die door de ftralen yande by- 
fchvnende Sonne uytph.perit ende gheimoken zijnde, inde naeit-gheleghene Zee vallen , ende 
doórdecracht det rempeeite aen het nadte ftrand op^fwalpen. H&at Ambrofius (LiKi i ,i. 
Hcxaem. Cap.xv.) Plinius (Lib xxxvi i Hiftor. nat. Cap.i i ende in) enDe Petrus Bellomus 
(obf«vat.Lib.ii,Cap.Lx«i) Daer af festoen late icü om tojtlgpb blptoen. !Jc6 fiouDe net met 
De fiftene bie achten Dat ftet eene le&ece OetDe të: toaer af gftp Gareiam ab Horto nuortt lefem 

j&tettoat Baudron ïn 3tjn Paraphtafe fur la Pharmacopcec(Lib. i*Sed.4) Daer af fe Cgt. SM 

Srpfen tè Den beften/enbe to ojDet niet alleene DanDe ^arfumeetDer^; maer ooc6 toanDe JBeDe* 
flfiemenat *SnDe maec&t fit» Dionc&en: lip i* Den ouDen enDe couDen IteDen nutter Dan Den jon' 
Bet ftroo naer füö • enDe Dtt f al öooj Defe befcöjptmtgfte söenoegö toefen. 



gmmmm 



j 1% Bcfchry vinghc varu Conirvgnjck van Pölco, 

S<9mitiïGllf Sarmaten g&eöoo^eniJnDet Europa (of Ster frenrücfe) öeanbcreonberUftmc 
i)et Deel Dat aen Europa tornt tp meefi Den Contug ban Idolen onDertoojpen : m jjet fel* 
be5tju Polen, üihouw,Samogma,Mafavia, Volhima, Podolia,Kullia en Moldavië i£eS 
iLauö Palen toojo Dan De li> eloen enDe blaf HöcpD al j oo oenaeuit: Dat naemen f p m Jjacr 
fpjafee Pok. i£et ifceen feer jrootenDe tnijbt HanD. flent $oo?Den toojD het met idjuplTett 
enDe $omeren/aen jjet <©o(fen met Mafovja enDe lkhouw„ int 2,upDen met De 25crgöen Dan 
ÖufTen enDe ^onoacten/aen geC UDefren met Lulatia, Seldïcn enDe Yloravia (of Marhern) gije* 
floten. $ct 10 480 mplen lang/enDe 500 mplen bjeebt. ^et HanD toojo gbebeplt in meerder 
tnDe minder Polen, ï^et meerder Polen 10 meet 5aoO|Derl0fR/eÜ De 0ebiere Varia loopt DatC 
Öluer0 Deur: &et minder Polen tg 2SupDerlic6/enDe UiojD banbe Öeuicie Viftula Doo? loopen» 
J^ct meerder Polen fteeft De ;§>arenfcèe enDe jdjutenen rot gfjebueren. &p tomen ban Ltchus 
^f ,gn meerder Polen 5fjn bele fïeben; Die top nacr cpfr & Defeo toette/Dier upt Bertio beft b?P' 
ben: Polnonia 10 aen De töebiere Vartam enDe Prothamtufftfjen fifutoelis gfteboutot meteenen 
bobbelen knal: fp ïjeeft beel groote fniplen ban Giebelen gbemaetut: tjeeft fecr groote boojfte* 
oen aen Den upterften <©eber banbe ftebiere Varta.&p 10 met eenfc grooten $oel of Itil-flaen* 
be Wattt «nbe groote jBojaflen bcfet : bier 3rjn tacrlgrbtf ttoee bermaerbe 3laer-martl;tcn. 
$ier 10 eenen 23iflt&oplrithen ftoel.<©nDer De felbe jnn Defe (leDen/Kofien,Mkd,Zyrzecze,So- 
fhefow,Wfchow, Srcmck.Prenecz enDe Rogelho. CalKïa J0 eene betoalDr ftaDt tn iUojafferi 
CfKlf Gtif n/öe aebjere Proina loopt boojbp De felbe. 3P e af bjeucüen topfen Dat Daer een bc* 
tmtert <£afieel gfieïneeft &eeft. «©nöer De felbe ftaen Gnefm, Pyzdry, Wartha, Naklo Land, 
Konin,Sl upcza en Kolo. Gnefna !0 met W allen berfien/ligbt tn een blarb ©elD tuf[el)cn #oe* 
Jen enbe S^rubeljS: fp 10 berueftt boo* Den HerbjsbtfTtnop Die fitn Daer IjouDet. ^et in De eerfïe 
fiabt ban Lechus geboutot. 3n De felbe beeft Badellaus Chabn^unr e ban looien/ ban Owo 
te DerDe öoomfclje Itepfer De Contngnltjthe Croone ontfangOen / Die De tfoningften ban 0o# 
tWMQt J) Jjeöen göc^upcfeen. 3!n De fcoofo -fcercUe Defer (ïaDt 10 \)tt 3ttc&atm ban Adaitx itus 

a&f]cl)0tf 



j 3 4 Befchry vïnghe van t Coningrijck van Polen, 

Söiffcnop ban Blagen begraben: fp naemenbem Hepltgb/om 3ön goeb teben enbe jeben/enbe 
ömhetbooiftaenenbeberbjepben bet Cbnjteujc&eiaeligie. Siradiaijs eene boutene ftabt in 
ceneblatbe plaetfe gbelegben/tiö betaalt : fp Deeft een (terrh tfafteel aenbe Öebtcre Varta. mfc 
ftaöt toaö eertijds uereert met ben naeme ban een mac&tigb ï|cttogböom/ üjelcfeen tptel den 
itoieeben &one Dejö Coningb? toierb gbegeben: onber be felbe 3ön Viel uma,Sadeck, Petnco via, 
Rorfprza en Spicimiiia* Lancilia t£ esne luftigöe frabt/ ligbt m eene tolacbte/tè met ballen en 
dachten berfien: beeft eenbemuert Cafteel op eenefteen-clippe/boojbp bet UielcHe öe fcetoie* 
re fcura loopt, (©nberbe feite 3ÖnOrlcvia,Piatec3re<inia,Kornazeu, Bicho wende,nocbeenige 
anöete (ïebe&cng. Cujavia.of Vladiflavia,ig eene gtoote ftaot/met eenen BiflTcöoplrjcfaen ftoel 
lir r!ien.&P beeft Bideoftiam onDec baer. Breftia ijeeft onDer baer Radzieiow,Ciufphicam,en 
Cowalo wf Crufpicia tj$ naetf Gnefnam be eerfïe fiabt tan i&olen: fp is ban boute met een €a* 
fteeltoanttcfielenaenbct jltëepj Goplo : upt toielcn ffim eertrjDjes jïEupfen tooojt-gberomen 
Lnn die Popwlum, #unce ban fdolen/booj <£oöe0 rerbtbeetbigbe toffee/ tn bat tfaftee I ber* 
tüeltbebbeh. Ravaijs eene boutene (rabtaen- De fcebiere Ravam : beeft onber baer befe ftede# 
fectiö- Sachaczoviam,Goftinin enbe Gambin, Ploczko iö eene ff boone (ïabt / op eenen Meubel 
öen be Viftulafof Wixel) gbelegen-, tytt i$ eenen 25i|Tcl)oplijcUen (loei: onber be fetoe 3un/Bidz- 
ko,Raczyayas,Sieperaz,Srensko,Mlawo,Plonsko enDe Radzanow. Dobnnia l£ op een tlippe 
in beViitulagbelegben: bier beeft een Cafteel gbeujerfï batöe €rup0-b;agber0af-gj)eujo^ 
uenlieUben. <©nber be felbe jtjnSlonsk.Ripin, en Gorzno. 3|n cleyn Pokn -ujnbitbetme 
toooïncem(lp(tcDenCracow,SandomiriaenDeLublinum» Cracow ipin eene biachteaenoe 
Viftula getaun; Parus Appianns meent bat fp liet Cartodunfi ban Ptolomamsttf)fp beeft bob* 
belt ©eften en^e eenr n b, (ten T©al: fp ï^reft een Caftcei op eene fteenrotfe upt-fïe&enbe/Vanel 
oenartm. #ter bouben be Contngbeu uan #o<en baer ï£of ( boe-uiel bat fommigbe fcftjpben 
fcar fn in be nier breien Deiö ILaubo repfen/enDf janlncN in elch oecl ty\t maenöen 3pn)bier 10 
bet Confngbm <0jaf, l^tcv i# oocfc eene ueemaerue aicaöemte m-be ^DtlofopDte rn&r ©?pe 

vton(tetif 



Ikfchryvfogfie van't Conihgrijck van Polen." ji$ 

Conften. «Efe nan Oacow en Rebben gOeenen opper abbocaetf maer be Confng fefbe tebié» 
net öet Jdjetojfcijap/bat bp on0 De £>t4)out beueuet. 25p btfe (tabt liggjjerrbjte ffeben / Gle- 
pardia,Siradomi3,enbe Gafimuia, £>p Ijeeft ttuee ^eitogljDommen/enbe berfebepbene fteben 
onber jjaer, Lublmum is eene fieerhjrfee ftabt cp gene3pbe be Viftula,mct mueren/grarfjten/ 
poriën meen Cafteel becfien. 311 befe!be$ijn jaeiicHö öne gaer-marenten/ baer alörrfjanbe 
^olcneren romen, 3&e Öebiere Byftüna fpoeltracn't CafteeL &p itgljt 14 mplen ban Sando* 
mir, 36 banCracow,7üt>an Viena, 14 nan Wadövia.<©nber befelbe3tjn VrzendoWjLulow, 
Parcow.enbe Cafimiria^.naer ben Coningf) Catïmims alfoogfjenacmt, 

OHc liorlu betes ULanbiö is fwpber/ maer cout en ffraf Deg Wimtvü. ^et fjeele flandfcfja^ 
ïian$olen(al0 gcfepbüEOijö effen(uptgefonbert nart ^upben baer be ^armatifcöe f ft Carpa* 
ttïrlje bergen i^ongarien na idolen upt-flupten)meeft met "05 ou ben en 23oflt fren bebect: ritf 
tjuttftfbaer nan <©er^e/Cartoe/2froonen/<£rtoeten/etf . $et 10 ootft obertoloebtgf) inl&ee: fff 
bat be &arenffhe enbe neel #oogl)buptftl)e Bolctteren bp #oolfc!)e <©ffen leben. treeft cocfc 
^>oIpöer en €opcr-mpnen. $et tjeeft toeeWaenbe ïDateren / met alberfjanbe ® iffrffen. 3De 
tooomeemfte Genieren 3ün be Viftula(eerÊtj&0 Vandalus genaèt/en ban fommige iftuia, en Vi« 
fölaO ^efe fiaren oojfpjong fnfce Carpatffffje en ^armattfefje 25ergen nebbenbe (Die aio" ge* 
fepb tj8)^or,garfen ttan $olen flnpten/bloe pt booj't ï^ertognbom ban €>fbJitb0 en £>at o?nu 
eer fp tot CracoUj f omt/balt fp/ met beel föenteren bermeer bert 5fjnbe / epnbefttö inbe ,t>on& 
5®e ©ebieren Tiras, Hypanis en Boryftenes uloepen in br «Êurmifcbe / of f UJcrt? Xee. 

^aer ;tjn uptnemenbe töoub'-mpné in fdoien /bie top om be feltfaemfiepb bjat langer moev 
ren befctjjptoen/ban bit eo:t begrijp ftlnjnt te bojberé. Velifcum of Wit Ihera ligftr 8 mplé ba» 
tfracoa/mcteé fcfjoonCaftcel 'itüeltfe bé opfréberber #out~mpnenbetooöt. <©efe fïabt ïtnï>t 
effen iivt fêoojbem mner int Eupbtn ?nbe <©often gaet fp mrt eené fachtcn f)enbe! op. 9frit Oe» 
keften ontrent öe 3kerthe öir"r-men üög% een gat (bat fp Schibutn naemrn) in Dfe fjrootc fpr^ 
Somhcii/Dct ötjefee bcr öupfïeniiJTc. *$en monM> (leph om öj mton $[>-.i ö^r u en in cm gfi* 



3 36 Bcfchryvinghe vaa't Coningrijck van Poleiu 

tjoegfU/op tïÊii tod riten De Bancas , of groote (turken ,§out0 / npt-gnr trotfcen toojoen- <Etfe 
In bcfé fpf ionctie üJtllcn Dalen/fitten in feojtoen fonüuplen met fjaer trucuen/ fomttjbp" met «aer 
erftten : onbec De tuekke be cloeekfie enbe f toutfte goemengljt tuo;ben/bie tnbr eene Ijanb e ene 
SLantcc ue {puften/met ben eenen boet befti eren fp be rooibe bie booj be iengftbe f toieret / op 
bat fpaenbe bakken nieten raae/enbebefeojuenomf tuieren, 3Deie 0utfjeifobiep/batbe ge* 
ne bte baer in fïaen/gïjeen bagljen ronnen fien/nothbe fïemme banmeber 5pöen boojen WiU 
Icnfp ban boben fjaer mat te bennen gljeben/foo roerpen fp bjanbenbe ftroo enbe gloepenbe 
kolen baer m:\willc be gene bte benebe* 3tjn be boüenfïe toat aeubteuen/fp frfyubbenbe toutne of 
f oo$De/of doppen met eenen groot en panier op be aen-een ïjoubcnöc ba klim: roaer af be bo# 
benfte beel eer met be boeten ban met be oojen tiet gljebjcun gljcuiact toojbeu. £oo gtjeben 
fp makanberen tecchenen. 3n be fpelontke geeft elrk 31111 feher toert k. jg>ommfg&e noutoen 
bier tante (turken ^>outo upt:anbere wentelen bte onber bat fout berwelffel tot aen ben monD 
ef gat: anberebcgnen Ijet gvuns enbe tyocfeelen $out0 te famen/bergaberenbe af-bjeittheti 
enbe werpen bte in upt-grjeputtc grachten: aubere boen bet foute opWelmenbe Watet in ton* 
«e n/enbe roken baer-mebe be biotlicn ^outö. 21 i bet felf be geftbtet ooch tot Bochnia, anberg 
ban bat-men baer langkp |Bepj-monben ofte gaten in-balen enbe £>out upt-naelen catt, 
<Dait binnen (taen ^ont-pnlarcn Dit be £>out-berWelffeïen onberfieunen. <% ot Velium 3pn 
fjobenbe Camcrs groote grarQtrn/ bie lomtrjbis rif ILeercn biep 3tjn ;dr6e Her re enfó niet 
tutti ban arht ellen langfj, <3£e Bochnia t$ eene gracht meer ban 80 Hobbrro biep. Wt Dt4 
fe ftont-fpeloncUcn wojben groot e £>out-(teenenupt-gf)eJ)aelt: tot Bochnia 3nrt eentgge tipt- 
gTictror hen bie toijf tbtcn bonberb ^Buptfrrje ponben Worgen / Dit brrttgfj nonberb Öoomfrfje 
wonben maerken, ©e Hotjt w in bèfe fpeiontfor n feer rjeet/bjoogij enbe bun. 3£e berfor \)U 
Jjepb geeft gDeleert wart te 3tjn bat Plinius fegïjt: bat &et ;§>out feer Htfit in 3pne fpelonr&e i$y 
bte in Het opene licht guetyagrjt ;tjnbe/ meer berf Waret ban men mei foubc gjjelooben, «Dooj 
btfm \t\}at jon Dc|e Cpionbcn rocker ban of fp 4Ê0UD-mpnen Jjabben, 



Befchyvinghe vatn Coningrijck van Polen . 337 

tëct bok& tjö banbe .èlaboenen iif-comïfigtj / Docb 10 nu mectf betemt enbe berre ban bc 3e* 
ben Der ouoe pepten enbe ©arbnren.^p e tl meten ban gijene ftraet-ft&enbcrpc: baer ober rp* 
ben fp Deg £>omerj3 on bmgenen/Deo TOmterg op Uoe tien fonDer perncUcl of gfiebaer Dooj De 
3$offcben/ 8cfcer0 enbe oocr-groote Meloen, ©e <£Del-lieDen bebben meefï een upt-ncmeuDe 
DerftanD: bc!e ïjebben bocj berre repfen booÉfictmgïKpb enDe Henmfle beier fpia&en g&errege t;: 
&p xün onbettfacgftt enbe en iBepgbcren niet met Den alücr-ltercüen bpanö te beebten: alg fp 
banbe gtoote peeren befcbaDigljt $tjn / foo gnetyuprben fp al bte baer toe-gïjeDaen 3nn om firf) 
baer ober te tojefeen/enDe en ruften niet of lp en tjeöben ujja&e / of De neDer-Iagbe gberrrgneu. 
^p sim beel eer q uft-goeDigb / ban milD: toclt k glicb?ecü fp üergrootcn met bele tnaeitoben/ 
SefctjencUen enbe onDeröouD ban groot gbcboIgb.<£emjDO eu IjaDDen fp g&c ne ödigte: fptcu 
ben Deèonne/De jBane/Den^agberaeD/lovcnijCeraemibot!) inljet^aer 965 nebben fp on* 
Der Miefko De eerfte/be Cbnfteluche fceligie aen-gbenomen. ^efen Mid'ko i? geDoopt/ 5ptt# 
De Mieczlaus gbmaemt/enbe beeft negben He reben op-gf)erecbt, 

ïdolen beeft ben name enbe tptel ban een Conii igmck in bet S «&* m.I . bert regen / boen Bo- 
fcfluis Chabms fteerfeftte. 3&oc& naer 77 jaré/onDer Bokflaus Audax,Die Staninaum,25r?TrI)op 
ban CrafcouüJ/buee&eltjcb bermoojt fjeeft/ig Ijettoan&en $auo ban-De Coningltci c Ciocjjc 
berooft, fl&aer fp bebben b** oube recöttoebcr oercregen/ beu i^ertoge ban groot fdolrn er.De^ 
l&omeren PrJEmifloDetüJeeDe/totConingberïnefenDe/inDftJncr 119;. $et rerbt Dei tfroo* 
ne en te niet crfticfe/maer ftangt aen bet gemeen berbjag!) De föaeDjS en Der öiDDereu/Me Uiien 
fp Unllen berfeiefen. &it të ban fdolen gijenoegö : nu fullen üjp cojte lijcfc ban eenigfje HauDen 
Die baer aen belangben fpjeben, 

©et meeftebed ban ftet §ertogr)bom ban Lithou iö tonterat fttgb enbe bo! 25ofTr fte n/ b?t i$ 
ooeft baer om gualntö te gbenafeen/ban bpben Wtotct Die De ïTateren met bic!* rutr bafl frd 
belegf)t:Dan balt be tfoopba^Del met De mujoonDero br cmaem. ^atx 5iin luttel fleren in lli- 
thoB.oocfe tocpniöö bolcöeren Die in 3& ojpen tooonen «Den rijf Dom ban't 3lanbfr&ap bctf aet 

$i in 2$ce' 



3 j & Befchry vinghe vau't Confgrifcfe van Pölenv 

in 25eeft«t/ tooerfng&en ban fcöoone Bellen/ltëafrb enbe ^onigfj. iBen bjengt oor& fut W&> 
öenfrrjot ban baer j baer 10 een $out baer tn onfe #eberlanöen be tjupten enbe tjup, wet n ebe 
nheftoflreert enbe befcfjoten too^öeu. ©e li^omwen banben lUnbe tjebbentai$ eeiuge f cjj^'ttf ) 
oocü nwtbelteben bau fjare Jfrang/eenigebp -ftapen/ b» noemen fn-roebetjulprio bant *^ou< 
lüelntb: De 5® antf jnn befcijaemt enbe tn quaet gtjeruebt; toant tp met tjaere &;ouu»n niette 
bicbenen 3ön. 3&en banbt beg ^oulicr en tg baer fo toaft me t/of boanneer t patrpen betteft/fo 
toojb bie gebjo&en/en rjpücnen fo birmael alfï bun goebt bunct ,fo berre 3nn befelieben banbe 
3eben Der anDe re menfcöen; Dteg fp met bjemt en binoen bat Anfnppus fepb: bat bme mi inDe 
nature gelegen en té/maer tnbe getooonte.;©c ^oofb-frabt banbec Hittjou i£ vilna <of Vilenf* 
ki of De Wildeden 25t{TcÖoppeIrjc8e ftabt/toel foo groot a!£ Crarou/ botl) foo niet betimmert-, 
tojanttutTtljenbe!)upfen3rjngroote l>obenenbe ©ogaerDengöefetSn^fraDt 51)112 frnoo* 
ne Jbloten/ljeteene lepD op eené 2öergl)/f)et anbet tn eene effene pJaetfe.^en name ban l&tina 
tornt ban eené l£o;ft ber Hitöoumerjö/ geitje oot centgc toaterbéjö baer ontrent bffelf Dé naem 
Dragen, «tëaer jnn Cartaren ontrent Vilna tooonaebtigb/ bte Deöben epg&ene fcojpen en bou* 
iuen bet belb/arbepben en boeren Wavtn/ en aliö {jen biegroote peeren m Httfjou gebieben/fbf 
*nn fp alle tot ben ftrijbt berepb:fp eeren Mahomct^nbe fpjciié ^Tartarifrlj: boel) ber inruoon* 
beren fpjaexn te ^>Iabontfcl)/ge!rjeH be $oten : mant befe tak (irett firt) berrev tnbetg aen tjeci 
natiën gemeen in bien preerb: boen mojb fo tocrfc&epbcltcB gebjuptt/ bat b'eene ben au ber nier 
en berflaet/ten fp beo? lang bp-tooonen 3&aer *nn ooeh Soben in ILitljou/booj al tot'Cro&p/ 
bic atbepben enbe boen <Eoopmantr$ap: fp fitten op be Collen / bebienen openbae re «©ffuifcn/ 
entre en lebenniet banben ïBoerhe r. 3B)c blietenbe Wau ren inILttfjon ?ijn befe: Ofcio,Iugra, 
Poniccz,Vi!ia,Viliia,7.iiina NieperofBotyftenesetiberoelieemgriepnbrre, 

3d Uitwon enbe oocn in JBofcotoien/ té ten onnut biet / bat en bint-men ne rgr niö eiber jf/ fp 
normen fjet Rofomacka,iö in grootte a!ö eeré ^>onb/ban aengefrtrjtc grlfjtR een fentte/enbe \)tt 
irjf tube [mxt ip tf\ij& ecntl0o0;banbetttfcijB|)et gcLteif toert/ fjtt eet poenen bnrlf afen: 

Cnbt 



Befchyvinghevan't Coningrijck van Polen. 359 

<Cnbe alft een aeg omt/foo etet ai k o uele/Dat Ijct op-gcblafen 10 Gdöcb eene tromrnel.<©aer nae 
St mScnS tufl&» ttaS tooontfn/baee bjiaget Dein wet gctoclt Doo*/ op Dat 'tgcne/Dat 

tauUet h?m mebctomlöat Doetet alfo Dickuntë nae malcanDeren met eten enDe lapten /tot Dat 
mS^SnSmmA op-Wten heeftenbe mogljelnch t* bat oiWcrfaoelijch bterm 
bat UaSerowöhefcbapen/Dattft De gitl»e onuerfabtglje mcnftDm frraften foube: Ujant 
£tó bVrScfc TenScb iööe beginnen te Wen/foo fitten fp toanbcnmiDDagf) totjton mbtou 
^mSSSS^maatiA wet Dan eten en bmubeti/ enDe fo Mthuiil» alfr benban no* 
* ftSpS taftien op enDe (typten enDc fpounjetHinet üctlof gefepD) op Dat lp te 
^ffllSM«iogBten:bat Doen fo foo langde tot Dat ft > ban alle Date finnen berooft £<* 
t*£m entoe IfpSeeSonbecftbepbtuftcDetVt aüjterfte en 'ttjooft^tcfcljanticincbcgetooo:^ 
^^tSm^XmAmiMttitiim notö fefjacmtmen* ijem mCaitanen albet-initifr 
mSÏÏ aSo benoemt u P t epgertet fpjahe/Vuant Det )ect tn ïjaer tale-, dat onder aert- 
n^^mSktSSS/M leer U&et paclt aen Mm/M Jtt* bp Utoonia enbe 
ttiuDffcn/met ieraen/feeunelcn enbe WlDecmffen om-geben/ enbt 10 m pefe perccele ban ge* 

het S-ffi fcgrooltoanlpbe enbegrof / Det eet WcpnigO/Det bimtt gcmrpnlncu IDatcr/ 

S mei ^aheen ftobeti notr) eërogöe Ijecrltjcfee ebifitie/maer alleenlgcb clcpne buitenen*/ tn't 
S>~eÖ Cbebottto met fimtt enDe flroo/ onDec 

^^^SSSmSm een <3alepe ofte M»p : aen net boogde peeftet een oenfïcre 
tat afteeft SSSt " in«t bupjs ontnoubenöacr HDnf cnDc JunDcrcn/ïmet nten enbe jraaet &öcn/ 
S«/<^^Xw-'ï«f- ^ftboltfctóupter-itwetenreftcrjenepflöttot^oberen/ 
mmot^mtS^ %P «ebben in f)et gaer onfö peeren Oupfent/Djie-bonDm/fo 



H o Bcfchry vinghc vant Conigrifck vaa Pok»» 

tioc h hebene baeahö Waoben-btenaatf/bie Den «fgoo Ziemwnick eeren: fte mocn eerden <©c> 

Simaithy dat xiin volckeren tuflehen L>ruyfTen ende LiyHand^dK, hoe-wtl fy ghernecnlick van- 
fochtige ftatuere ziin,fo genereren fy nochtans ais by b-urt,n,dan hooge hede.dan weder cley- 
jfe^ycfnsals dwcrgeivgelijck of de oamre uytgtputzijnde.daBeewgh ovctbly rillen mde plaets 

gr Mafoiia i* een Heen toanben Conmgf) tan ^olen/bc^ofb^ött38Verfovia,banrtoJ0?öbü 

befte IBepbt/of |Bfebe/gemaerfet/bat W eenen bjaneft bie ban $omgt/etr,gijemact&t toojw; 

Vülhinia in een iLaubfr öap booj be tyuc JttOaer&epb fee* geptfen < baer eter nut ficöe cnoe 

C Mo "^aïit^ X" öctofere Nyefter, tn net ^attjn Tyra gfjenaeatt : fjet &eefr ht &et <©ofren 
oroote tooe fte enbc onbeüjoonbe Belben/tot aen ïjet Maroufch J©epj;|jet të ti fret tojwcljtbaer 
taiib- als men een* faept / itiaept-men fyte-maet : bc UDepben $rjn foo toedberigf) / bat-metï 
fbmtribö aunlncU be boontc ter tocpbenbc<©fTen upt [jet e*»J* (iet ftefef : bc Jttfeer-ö 56? noch* 
tanfi baft enbe hart fcan *»crbe; men tan tt feibc niet elorge n / of men n«et fe* toanbe ftercfifte 
<©ftcn aén ben ploeg!) fpannm 55e tooopttemfte fleben 3ijn/ Camienjec. Ber, Brefania,enbe 

r Suyder(o f Swart) ÏUffen.bnt Riuhenh in't Hatgn genacmt totrjb / heeft ecne fcoojnanient' 
Inchc ftoofb-frabt bie Leupólis of Leunpurgh fject, bennaert boo? be €ocptoaert cnbe bc 25if* 
fthopltchcn froeU botten ft t getoefte toan Li-unpurg 5511 hjer ncc|) be grjeüjeften op &tt ILattjn/ 
HalrenllSjBdccnrtsCleliVicnfisc.iDi' 1 remittieiifotoanBirtiogbeiiactïit. 

Botbfsia ligfit tuflehen M jK via enbe Lithou: [jet tjreft bcfe gfj^cften/Bielfko,Bianf Kü,oit- 
xas TykoTzin.KnyÜy n .Narcw,WafiIkc w rnbe Auguftow.. 

feau Pruy iièn cubc Lyfland i $ in anbere beft&pütttgtjm gfcefWO&B** 

geti 



De Hertoghdommen van Ozwicczin ende Zator. 



34* 




Oswiccziiiüfisct 
ZmmtfsVuc 



% 



142 BcfchryvingevandeHcrtoghdommen van Ozwicczin cndc Zator. 

A<£n &et Gonmg&rrjtB ban fiolen beftoozen ootn be $ertogbbommen ban Ozwieczh* 
enbe Zator gelegen naet ben tant ban Silefien: fp 3ijn ban Cafmurus cnbe Sigifmun-- 
du$ tot fulcne eerc gfjetomen.*Defen Cafirnirusb&atf ben 25^oeber ban Viadifkus Co# 
ning ban #ongatien enbe #olen: tyt toajS «enen jBan met alle «roningblrjcfee beucfj* 
ben toonber feer berciert» ^p en beeft #&len niet atteenlticK met eene bjettcltjrfee Croone enbe 
nutte Toetten berciert : maer beeft oocfi i&ntpflen baet toe gbebaen : om be felbe beeft bp met 
be 3&uptfc£e Crupa-beeren tuel 1 4 jaer gïjefrrebem Sigifmundus banben ^ertogbe ban Glo- 
govicn Contng ban #olen gemaer fet 3tjnbe/bccft be felbe beelffntf grooter enbe beerutfeer gfte* 
maernt. ^ooj be melöaebt enbe fo&e ban befe ttoee bjaegöt Ozwieczin enbe Zator ben nam* 
ban een ^ertogbbom, 

Ozwieczin ligjt in be (Irene ban tfrar ou/ bet të eene bcutent flabt fa een blacn beïb gelege". 
jbv leeft een bouten Cafteel met leem beftrefcf/ boojbp bet toelc Be be öebfere Gola fcioept/Dte 
daer mttt WtbrptB U*: fp fpjupt upt be aen-gelegene 25ergen ban jfBo^abien/ enbe toojb niet 
fcerre banbe ftabt met be Viftuia bermengt. s©e ^oogbbuptftben noemen befe frrefie Auch- 
fwitz. ^p ifgfft feben mplen ban Cracou. Zator,be ^oofb-fraöt ban ftaet ^ertogbbom/ beeft 
een Caffcel aen be öebiere Skaudam, biebaet oocb inbe Viftula ontlaft. ^efetfabt beeft Sigif- 
mundus afber-eerfr aen ^ü ötjr&e ban #olen geb*ac!)t. typ beeft 8 * jaren geleeft/ en beeft 44 
jaer geregeett: bp beeft Het $>armatifcbe bolcfc/ban natuten enbe booj langbe oeffenmgbe feer 
tloecn ter 4&ozIoge/ban bare naetf-gelegenebpanbcn boen ontfien. 3t B fal befe pïaetfe met bte 
ï&ittitm beflüpten/bie D. Petrus Bcrtius in 3pne lefie Oda feeeft gefefóeben/be felbe oubebtoon* 
aben nart bm fin bertalenbe: 



Ghy Sarrmten vrdbm in't ftryden, 
Ghy,ó Lechi,cloeck ter handt, 

Defen lof groet t'allen ryden; 
En ghy, o die V redes Uandt, 



Kcyfct 



Bcfchryvinghc vande Hertoghdonimoi van OzwicczInaickZator. 

Keyfer,fteeds fiet met verbiyden; 

O totdaer de Sonne brandt ■ 

Doct^ó doet, decs cloeefcheyd ryden, 

Dar t.y 'tboof.i licht fon.de r ithandt> 
£n dat conftigh fonder m> den 

Wy u loven met veriland;. 



H* 



Befchry vinghe vanPomeren. 

MAthijs vanMichou,in jtjn 23oecufcanbc ttoee^armatien/fu^fcenbc banbe Watiba* 
len/fepb Dat eenigt) tookk trpt Slavonia , onoer naer Hcptg-man cnbc <H>bfrftc Ltch, 
nieuüjetooomngen tocenenDe/in een oagebout HanD getomeu lovDacr nopt mnifrg 
geüjoont en öaDDe/Daer. nu Slefia enDc groot $olen ioyal-Daer florgb Lech met Den 
3pnen neoer.^oen oecmcnigJfljulOigliDen öen Die Lechiten,nae jiaeren ^eei* alfoo ge[;cetcn/ra 
^>Iefta enöe groot {dolen / tot eenontallritagbetal/mDefpuerüulDen ÏDanDalen; Dat 10 $o* 
len/aen «jet Ü&ater ïD.mbacl 'tüjdf 'n nu Die Viftula heet. ^>p üf rimlDeit ooch fdomeren / €af* 
fooien enöe (jet geiteele HanD ontrent De 43ermamfrfye Sec. fllDatr ip nu Dtr jBarrht, Hu* 
brrrii ftoftoch tot aen IDcftphnlrn toe: Daec hebben fp tnemgjieiljanDe nanieu oereregen/ lipt 
tocrfrijrpöeue ooifattem^at fp iDanoalcu tjeeten/comt banDe Öcbiere Wandal upojft-Dtc tong 
al;b gftenaemt banDe Conmginne Wandala,Die naer feibÉ tot cere ban ftaer „<*3oDen ftaer inne 
toeröjancB.ïDitiiö öe mepninge ban üBiebou; niacr laet or.o Den *£>ije(re rDch luniurn f)002en/ 
fjj|chéDe ni3pne Batavia banDe «SDuptfcljèVbacr tip bc TDatiDalen ooconber teit;f)p fe gr)t:Som- 
mighe willen dat de Wandali hacren nacme etyghen van het reylcnende wandelen, dien ïck 

Y 4 nochtans 



144 BefchryvtnghevanPomereii. 

nochtans oordecle Co gefêyt te zijn van eenigh volck Daly ^eheeten , dacr fy uytgetroclcen zijn, 
om nieuwe wo»ningen te foecken:wam op huyden in dar (Jeel van Scandia, twelck Noorwegen 
gheheeten word,tegen over den Cimbricam Gherfoneiam, zijn noch txkent 'tl.andf.hap Co- 
perdal,Ofterdal,Vpodal,Zuyd rdil.NydaljTofdaljSundaljMondal.GanfendaljHolmdaJjSoc- 
nadal,Caperdal,ende van dien flagh meer Steden ende Dorptruuytd > welcke iy getrocken zijn- 
de, zijn fy,eenen boefem der Zee qualic een*, myle breed overvarêde,in het valte Land gevalJé, 
hebben dat als eene Zee overdodt. !&ït ftfjjnft Iumus. ;g>0 itf ban Pomeren met be aenftater.be 
Ham ertcen tooon-fïebe Der ©anbalen grjetoeefr: Dtefjebben btt(gtjelgcü bp Munftcrunvmen 
Perrus Backer të fc&pbenbe)op fjaer tak Pamoai genoemt; fret iö altoog bp $gn epgben oolrfi 
betooont getoeeft/met 3tjn epgen peeren geregeert/enbe en toa# nopt Den bjembelingen onöe r * 
tooien: fjet 133 alfriia bntcrjtbaer/befpjoept mrt beel «dateren / otocrbloebirjn m jfêe pjen ;beei 
fir r)e pen romen baer aen: be Hanben stjn feer bet / be IBepben leboon : tjet tg begaeft met bcel 
$ rupt0/25offtf)en/25eer)rttcnö tnbe ©erg&en: 'tWilt ie baer mentgijtoulDtfjlEj/men boebtbaec 
meuigrjte ban ©ee : 'trjeeft tfojen/ ©ifiFcnen/ ©otter/ §ütitQfy/Wa# enbe anbere bietg&dfjr&e 
dingen m oberbloeb/foo bat gene plaetfê ongebout en blijft : Dr Cateren/Bergen enbe 4Bep< 
ren iipt-gefbnbert. tyitr$yn oocfe frfjoone ;g>teben/ tfaftéelen/ g&ojpen enbe betmaerbe fBgt # 
Ben. Ifr. t geeft btcmafe aen bomlrgaen oe Hanben/ enbe toerftet bie nan't geen &aer ban noobe 
tè «Êer b'intooonbere 'ttfrmften <&fjeIoobe aeuueerben/toae fjare fpjafee ïDanbaltfrf) / ftaec 
?r ben bpfonber/tot Der tijb bat tjet HanD aen*t öoomfefte ötjrlt gebjattjt mietbiboen bcgoften 
fo met tx öeligie oorfe ber &arenfröe tale te gebutpr feen onber be ;g>arontftne ïtepferen / enbe 
gonben be fpzafie tot noru toe. *®e intöoonberfi bifTcfjen bet Hmmeren upt ber See/maer niet 
m f"oo groote inenigftte aio be fdjupfjen boender 5pn toe Ie &&!bfffcfeer>. Pomerie op be !©an* 
baufebe tael(ge!rjrb l frrberfttyn gcttipgfttien betekent rriet anbere ban ei Uanb aenbe Zee ges 
legen: Pomeren te aenbe 23afttftr)e Zet oft <©ofï-Zee int Booten gelegd/beeft aen't Wc tfen 
^rtogfebom ban JBa&elpurg/aen't <©often ^upffen/m aen't Sibben be j©arct»<©e £ee- 

cant 



Pomcrcn 




3 4<s Be&hryvinghe van Pomeren. 

t nnt ban Vomeren <0 urt er naturen betoaeit inet fterch e 2?oltoerc6en7ut bier bocgfje n dat te 
Xeeliacr urne t ma tb toer ncft'cn bat liet ilanddaer dooj ioudebcftuadigüt bjojbcu. UDat fou.- 
fcen öc Hollanders inet rectit mogljen tojenffljen /om dooj Ce mtlDtg|)cpb toanbe natuere aifoe 
Hoogten jijndc/de groote t oJfieii bande kneuen ende «Dammen/ daer Rolland mede gebouben 
kuo?b/met 0-mentttjé onmenfcrjelrjcHe atuepbte ontimnHé:bat (oude da groote fojgebëtojpdi 

èet Hand toau jdomeren bjojö gedeplt iiï ^brr-'Pou term en $eder-$omeren : tojaci dan 
|]rt eenenaert <iï*o}ïcn Vaudaham endeCailubiam becuupt;liet ander/ de 'ipertoglibommr dan 
Steun e«öe Woig.dt,met 'u?planb dan Kugen. 5T>e tooo?uaemfre fïedê daert mede toerrtert 10/ 
jtin metH aen den 2ee-cant gelegen; eentge 3ijn m't middel danden Hande/altf Stetin,Ntugar- 
dc,Statgardejende eentge andere. Steun is op-gï)etomen nae de Oeftructie toande ftadt Vuineta, 
cu -c to op iieD£ n de tooojncemttc f radt dan $omeren/grjeIegr)en op een grjenoegnlijrHf plaetfe, 
2ïeu d*eene 5pde loopt de fietotere d'Oder,aen d'andere snn eentgbe pendelen daert bp op-rtjfl» 

GL-ipiwaldum i& eene fïadttojet dermaert doo? &ct ocffenen der <è>rjeleertï)epO / die de aldet- 
Hcct)t|rc (reden odec al de Gereld dermaert maetfet. 3&aer is eene Academie,of fjooge j&cl)o!r/ 
tn rjet jaer i u(* opgnerecf)t. ï)ct fledchen luliu tnns eertijds* liet macljtigbfte dande grjeïjeele 
l$ereid; Brt tjö eene CoopfïaOt der ïöandaleu getoerd -tot bc djclcuc de Üufïett/ <©enen/ &o* 
raden ' £>arenfcrje/ ( £>armaten eude snueDn ifche fjare € oopmanfctiap otoertoloedtgf) tyor ttten: 
QtènudrmtoJOonOerometnarernrHdmnmende CbHfteUjcHe fieltgte tagm maffen cnbe toe- 
ttcm? 'i foo liedden fp toerboden dat ntemanr bande tozembeliugfjen dande nieutoc öeligie (foo 
fn die ttaemden) Oftoagnfnfoubema! cmenbitio bcco2fal eQbetojeffidattpalder-irfrtotrjet 
Cfwffcn <*]M)e!ootoe gfjer ome u jrin. *E>ocu fp gpbben m bet jaer 9H0 0002 bedtoJangfj be töeügt* 
moeten aen-nemetu fp yftn dictutlo banr* felde af-gr dallé : lp brbbé in tiet jaer 1 060 ai de €i);i* 
fremn dermoo^dt/ enbe fjebben bet #e nbeudom ttiedpr ae ï-glieuomen : t©orf) tn'tlefre ie bet 
ennnflteltr dafr tvebrrom gepzedtct cbeUierfr dan Otho Btfftncp toau 2$ambèrgben (daer rot 
toeiict jjt üjuor douz net ernftigb toecjoec» Dan Bedeitaus, $a-to t e da poieu ende €ontng dan 



BefchryvinghevanPomeren* 347 

Wmmat&tn) enbe ^eeft fulc&è boo jtgang gebaöt/Dat Djie #?inten/ge&jöeberóy Ratifborus, 
Bugiflaus enbe Saantepolcus,öe0diQ!emet ben ;©oop Ijebbcn ontfangetnAdelbenus fcjao De" 
«rflen iöfffcbop ban lulin \ macr alfobe (taöt booj be gbetfaDige aen-baJlen bet ©enen bet* 
ballen baaS/tg bet goebt gbebonben/jo jaren baer naer/ ben 23if7rï)oppel0cfeen (loei ie Camin 
te berplanten. ènht bit uiaö t)rt epnbe banbe oube eitbcnnaerbe <£oopftabt. iép en tuajS niet 
becre ban bet groote #oolfcbe Jifêepj gelegen: bet toelcfeeban tyie öeüieren (be l } anus,Suvinus 
enbe Diwinowi te famen bergabcrt/tot een Jfêepj 10 gbetoojöen. Scralfund 1301 een fcf)oon fup> 
ber fteöefceu op benoeber banbe l&altifrbe/of 4&ofïerfföe Ste gelegen:eertnDö plagden fp ba* 
ren cpge nen #ertoge te bebben; nu fïaen fp onber ben l^ertoge ban f&omeren. JBen atfitet bat 
t)et ban Simou^ertogfje ber -francben / be &one ban Cleodemirus, gbebout iö/enbe bat \)tt 
baer naer teeberom ban Waldemerus, €onmg ban ©enemarc&e / tn öet jaer 1 109 toeber op- 
gbebout tg. Wmeta ttias" eertnbö öe mar btigfofte ban alle Zee-fteben : fp toajs tuffcbén fee fic 
biere Swevuro of Odcr,enbe Rcguar gnelegben/ boef) fp 10 tn bet jaec 1 030 ban Conradus, <C0<» 
ntngb ban ï©enetnarf be berbefïrueert etibe te gronbe gbettjoipen» 

éaer 5tjn nötf) anbere ffebett; Neugard, Lemburgh, Stargard,B?rgrad , Catnencz , Bnblina, 
Grifenburg: enbe aen ben <©eber CoJbcrgenbe CarninajCollinumjSundajPuckajRevekoIjLtf- 
vcnf bitrgh enbe Hecheï. 

?pe tooowaemfte fiebteren ban ^onteren 3fjn/ Trebel, Panus, Tollenfe, Vker, Rondou, O* 
^erjWarte^iloUjRoddon enbe be Viftula. 

$et<£planDnanRugen,bat aenben bant toanbe Vomeren Wgftt/ïjeeft 7 mplen htbelengnDe 
enbe bjeebe : ia een bjücbtbaee Hanbt : gbfhjfH Sicilia Den tftomepnen eene Coien-ffbner 
Uiaö / foo tg Rughen booj be om-liggbenbe fdpbmtien. «Öertijbjö laag ben ^aringfj- 
bangbaer feer goebt/mrt groot pjofrjt uanbe tnüjoööerö ; nu fö Die aen anbere UanDeu ober- 
Bbefet: netto Ijetlefre Hanbfebap gbetoeefl bat Chnftum beleDen beeft. 3?\e t^oofo-ftabt 
plagfjt Archonte Jjèeten/baec op fjeben göenen ft&gu «f w &♦ Munfbrus fc&öft bat be mucren 

ban 



3 4 f Bcfcferyvinghe van Pomcrcn* 

ban öefe (lubt upter-maten fioogj) tojaerenenfee fccï (teren/ Dan fp fón feooj fee Cöntnenjen ba» 

SDeiieraarcHen ronbe r ghcb .tacijt, 

Door Oorloogt wreed Vergaeteenftedc; 
Ghceu meerder teet, Dan derven Vrede. 







■£? 



— 







" 



van Brandenburgh. 



■ ' ' 






Befchryvinghe vaaixct Marckgra 






HCt Marckgtaeflchap van ïkan denburgh.uat befe Caette b00£ oogen (ïrity f0 ban fee 
BDauDaien beUioout gOettf eefi: üjckfier ujoüi t-plart fe upt-aneftreekt Uiteen naer t?et 
boften m De fjectiucliljcDen fete nu Me tan J »rt ueibuerjft / lfcanDenburgf) / ftemc* 
ceivBofjeinen enne $o(en beuiaouen 4T tt il) archgraefftn *y ban »;tai löenburgfj 
(a !ö fonimtgoe fessfien) tg aifoo ban fee $oof o-frabt gfienaemt / bte nacr Brenno reilt fouöe 
Brennenburgh gbenaeintüieten : (per ay beeft trien «ï&lieleerfeea ODicïiter Geocgius Sabiuus(6i 
fee befc&pbin g^piier fiepfengjnn oog&e-itiercs gbc&aDt/al* Ijp {êg&G 
Als ick uyt die ft.de gingh treden 

Dieghebouwt van Bn nuo was, 
En noch zynen naem draeght heden, 
Trock ick nae Ualj 2 f 1 ras. 
tUJe Öepfer Caroias Magnas beeft De fdue ïanae bcftreöen/ ma*r Henrieus Anceps geeft bfe 
bertnonncn/ a!foo Dooi liet fis fret Catfeel enöe De jtaöt (urien$ fleccnre in-De itëaterm enbe 
joelen bcftonD) baete (tertte fjoDDcn toeclojen. 1Ufoe 138 frer Eanfe/bp De ^ajcenjc!)e beüjoont/ 
er)?uïo«nen. 
\ >r f '.% els i^^ttüqr aeffrnap loo^fe in ttoee Deelen cebcelt/ tu Let oude enDe nieuwe: |)ef oude 

U)0|fe 



__ 



Het Marckgracffchap van Brandenburg. 

CMalfhau 




549 



3 50 Belchryvinghc van het Marckgracffchap van Branden burgh. 

tuojöbcfpodtmctDe fiebiere Sprce: (banbe Hattjnfclje Suevus gïjenaemt) Doojïjet nieuwe 
toloepen De Ifrebieren Warta enbe ben Oder (m fret Eatijn Viamis glje naemt.) 5&e l^oof b-ftaDt 
ban tjet oude JBarr fegraefff l)ap tg Brandenburgh , baer Vüp te tooien af fpja&en : Franckf ort 
«f be $oofb-(tabt ban j)et nieutne Jtëarcbgr aefictjap : be felbe & feer luftigt) aen ben Odcr ge* 
legen/Die feer ï^ifcb-ryc&isL 3&efe öebiere 10 aeri tót <©ofien-, be anbere öeelen ber ft abt üjoj# 
beu met lufttgUc Meubelen enbe tipt-gbelefene ïfênngaerbenbefet/baer fp teyn af mafien / bit 
fpin fdomeren/v^enemarcüen/ Piupffenenbein be naer-gtjclegljene piaetfenmet ben l'tvooiti 
af -boeren. <©e lïabt iö eerft in Det fjaer 1 z s 3 öan Gedinous van Herczbergh gfjebourot/ 
Dooj Ö8 booHöiaöè/wacèt/ enbe betoel ban toannes eetfte jBarc&graef ban 25ianbenburgö; 
tfitt i$ eene Doogïje «ècbcle/baer be1uoo?neeni(leb?pe contfen/talen müt toetenfcöappen gbe* 
leert toojben. £>p ig ban Ioachim jBarfcbalcn in tjtt jaer 1 506 op-g[Jerfct)t enbe met toele in- 
comften toerfien. ^et i& oocfc eene tuel-üerfocöte Coopftabt Die jaerlijc Ii?a Djie Saer-matcfcten 
&erft. 

Barlin f be tooon-plaetfe bcr tuften. 3&en IBarc figraef ban l&janbf nburg i$ ooeft Ceut* 
boifi bes fiijf fuö/enoc üio *ö onber be rtjcfcfte enbe mac[)tigl)fre Wotfitn ban ^uptfr^lanb ge* 
reftent/atè bte/botoen öet oube enbe nieutoe JBarc&-graeffrbap/oocR toele fïeben in fjet <*fyaef* 
fcfjap ban Hufatien enbe £t!ifien befittet. 5De fuccefiïe of göebolgft bcr ©onlen Defeg Hanbtf 
10 berfcfjepben gfjetoeeffc tuant/ be f tamme ber JBarcftgratoen ontb|ehenbe/ fteeft Lodowicus 
van Beyeren in lier jaer 1 1 1 9 be&eerfcfyapppe baerober spnen £one Lodovico gtjrgeben.ïDte 
kan Speren öebbcn'tben ïtepfer €arel/£ontngb ban 23orjemien/toei corrjt : ban loanne ben 
£>cne ban Catolus i# Fjet IBarcBgraeffcttao aen Iudocum enbe Procopium Bozfïen ban |Bo* 
rabfcu/gbetoentelt. Iudocus,metftnMlben beftoaert $ijn&e / fjeeft bet feibe aen 3©iiien. Omar be 
toan Mimien berpanbt: «Cpnbelrjcfc Ijceft ben Coning Sigifmundus,m Ijet jaer 1 4i7.in &et Coiv 
nite banCot^antmopoleivD^ felbe Frederico,Burgh-graeve van Noiiubergh, gtjCQtjrfccm 

Soo 



lefcfiry vinghc van het Marckgraeffchap van Brandenfcurgnv *js 

Soo fietmen de Landen rollen, En vcnmd'ren haeft van Heer; 
Niemant moet op't Rijck verdollen: üch ! bet neemt haeft zynen keer* 
Ais de Landen in haer heite Segghen; o nu ben ick vaftï 
r>an ( ó dan ! ) natel haei?e im^rtc, Dan fy worden aengheraft; 
Dan fy moeten d'ooghen wry ven, Ende roepen feer beweent; 
Als wy meynen langnlt te bly ven, D«in,wy worden eetft vercleent ! 

$eben fegftt Ikrtius (öaer top öefc befcbjpbmge ban nieuss upt-baien) beerft&et ober Set ft fr 
Se met fonberlinge boojficöngbcpb/farbtmoeöigfKpöenbe nulbigbepb öien l]oogf)-geu;ie|eneri 
loannes Georgius, 3£e 3Lmib?chopuen ban ïjtt fteele JBarrbgraeffcijap 3nti/Aldemarck,Mit- 
telmarGk.Ncumarck,Vtermarck,Pregnitz s Croilen,Stemebergheiit»eCothus.^it Hanbfëfeet 
bïiicl)tüaer, üor^nemclnrk ban €o;e\hQhttft oocii oberbloeiiigb $Dnn/bie (alp giwripbt 10 j tri 
Be gDebtier-laüDen too^öetgeboert, $*tbjengt €owel/3trentfïeenen benden Scriftum,euDe 
önöerefreenen/b!enietfleci)tereu jgn/boojr, «©efiebierenjönbenOderj Elbc.Havef, Watte 
enbeanbere* 

75p Der tfartljufef Cloofler bp ƒ ratitfojt fë een 35eecrfien imt e ene n ttëijnbemn boojt-f 0* 
menbe/al Uiat baer in balt bertjarbet in "(leen / gücIncU be br rfot&tbf pb beeft glic teër f t, .ilp bert 
flepnen Atlas göetupget. €ntie bit (al ban Jjet $>aniisraef[tf)ay ban a^aubeubtraij genoeg^ 



$oe-üiei 



3 5 4 Bcfchry vinghe van Saxen, 

H^ftoei bat Saxen fjet toerfl ftrecfeenbe Uanbftbap ban ï^oogljbuptftftf anb fó / noc8# 
t.injs en ftrecket bebeng fcaeytio foo br rrc niet a!ö btfeertnbe öcfce : ïtëant |)et oube 
3>aren ftcecHteficö tuffrben bc <£lbe/&tjn/£)oogijbuptfrr)e ^ee/ enoe be Öetotere Ey- 
dora, tot aen be palen ban beffen enbe 3£tniringen • foo bat be ftabt a&iuni lunrh ef> 
fên in net mtbben bce feitje göelegben mag. $ter boo? wterb 3©eft pljalen / otibt JBarcben/ 
|6tfntï/Hufatta/jaianff?ib/enbe ure! anbere iLanbfr happen met ben name ba Saxen ociiaft. 
$kü tootb Saxen tn opper Saxen enbe neder Saxen gebetlt: be l^oofb-frabtban opper Saxen tg 
Wictenbergh ; ban neder Saxen Haf. *5>e ftabtWittenbtrgh is aen be geblete Clbe gelegen: fp 
fö ban Winkindo be eerfte gebont: baer iö eene ftoonc &tbole tn bet jaer i *o2 banben ^ertoge 
Fredencus opgereeftt. Hal ligfjt aébe {ftentere Sala: Qtt ip eene feboone en fterrfte frabt.<©nDert 
neder Saxen mojbengerefeentbet ^ertogbbombanLuneburohjBrunfwijck, Lauvenbcrg, tü 
baerenbobê Het $ertogfrbom Mechele*bur; $»,&# we ïröe Suennum eene oube ftafct gelegen f& 
3ln be felbe flref?e #n Masdeburgh aenbe «£lbe / H i Iberftodt aen be öemere Oltemia , enbe 
Minda aen iKtt TDefet;Hi!def hem ftet ©aberlanböan Ludolph van Coien , Cloetne Mathema- 
ticus : tsfr rm tot Hepben be feltie tn J&eberlanbfcbe tale leeret* ManlTeld een <*&£aeffcftap/toan 
oubt &art n/ftgbt aen be fiebiere Sala, fiet fë feer oubt/ aengftefïer Hegenus(bte ten tpben ban 
Artur ConrngftbanBritamiügftebloept beeft fn't jaer f4i)cjnefepbWojb«&jabeban ManlTeld 
gbetaeefi te qfim betï naem comt nan Man no ben $one taan Thuifc o. 5©e boonieemfre Reben 
jrin ManlTeld aenbe fcetriere Wiper,Eiflebia eft Wipra. Taringia beeft be* tptel ban een ILanb- 
45jaef fchap : bit Hanb trf toonber feer bewoont: mant bet beeft tn be langbbe ban 1 2 0oog&~ 
öutit^fje rnpien 1 1 ^jaeffcnappen/i % «bbpen/tWeo bttpfent «Éomenenbe i*o «lafreelrn. 3Be 
^onfb-frabf t'0 Erphurd,oe grootfte ftabt ban Dooabbuptfeplanb / aenbe öfbtere Sera gfce Ie* 
aften; ift ban elepne begmfele»' feer opgheromen/enbe ban Clodovreo, «Tontng ban ©jan rrjrfc 
In bet fj ~er 4$R bertiert. §»p beeft bitf torlö groots feftabe ban ben bjanbt gheleben/ fo bat fp 
een$ fc# bupfent Dupfen cooj ben fetoen berlojen fceeft; moer (al$ |jet beel ö&efrf)tet) fr tjg vpt be 

afftütn 




RfNGJAMlSNrA 



3 54 Eefchryvinghc van Saxeitr 

afftöen beel blintaentier op-cec omeiu t#iet 10 een ftoooDe ,£>f fiöle/in «©fjeleertfjepb Woepenbe: 
«E>e $au# Bonifacius De 9 / [jeeft De feibe aft jaer 1 $91 met $nb!legien begift enDe bercirrt. 
Iena Itgfjt in een Da! aé De öcui er e Zaia,ouc r De uiclckc \p eene brugge Ijc ef f :fp 10 beo; eene fjoo* 
8Öe ^cöole/in &ct jaee 1 ƒ ;8 ou-gccecl)t/berniaert. Wunaria 15 De Vöoon-piaetfe Der ^ertogi 
ban £>aren: bic[)t aen öct öebiersen Uma. 3&e gelcgcntftepb banMiinia 10 tuffcijen Lu&ua, 
05ol)emen/jiBatf l)ia enDe £>aren gelegen: Dit HanD 1$ oberbloeDigf) m T©ijn / ^eunigb enDe 
Ctwen: ^ter 3tjn bele fïeDeniDe l^oof D-flaDt 10 Mifena,aen Den flintfcen oeber banbe <£lbe/ ban 
Den Jtcpfet Otho De cerlte gebotit. 3&aer naer tornt Drcfden, fcer (uftigfj ban göelegentfjepD/ 
enDe feer toel teg&en Den in-Dal Der bpanben nerften, ï^er w &et ï©apcn-fHjp0 enDe een t ofte*» 
lrjcn f&alep0 oft #of/enbe eene ro(telgtke fleer.cn 23?uggl)e/ Dan Den Dcvtogc ban &ajten gfie* 
bout/niet fonDerlingtje confte. Lipfia, Dtefp Leipzig noemen / té eene bermaerDe €oop-ftaDt: 
fp betüünt alle De anbete fteDen ban Mifnia in fitje aDom enDe «êdjoonljepD : iner 10 eene ber* 
maeröe fjooge <§>f Bole/Die/Doen Het te f&age n berinart fronb / Daer inftet jaer 1 408 Devboert 
t0. TDilt göp \netcn toat Dien <J5neleerDen Iulius Cazfar Scaliger ban&aer fegfjtf^cu fal't u met 
effen foo beel regljel0(a!0 ita Doöi-gaeng meefï Doe)bertaten. 

Als Lipzig guldigh-rijcK prondt met haer hooghe daecken^ 

De ooglie (y verfaedt/tghemoedt vaft,op-ghehaelt. 
Wat fchepen Marber vremt doen in u ftadt gheraecken? 

Hoe cnjghc ghy ibo veel Gouds dat uy t den Tagus ftraclt? 
Hier Cypren,TemeiHS, Arabenen Sicilen, 

Mad'lndy-landen n ; ck udundt te fien vcrpïant^ 
Den Wijn beichaemt 'tgneftcent daer men uy t drind by wylenr 

M.icr beyde overtreft haer ipraeck reyn vol verftandt. 
Nochtans moet Lipzig niet door Duyrfchen welluftquykn; 

Maer Liozigdoc t wcl-Juü: t'ca gtoot zijn in Duyticblandt» 

3nbt 



Bcfchry vinghe va n Sa*en. 355 

ginbe feite frrelte lfgf)t Ilenburgh,Lautenbcrgh mbe anberefïebett* Lufatia $ ttoeeberfjan* 
be/leegher enbè hoogher; tn ïjct lioogher 3pn Sprcmbergh, Prybus enbe Chotus: tn f)et leegher 
3Ön Gorlitz,Zitaw enbe Roten burgh,eene lufttgije (ïabt aeube Tubarim, feer booj be <&fyc\tctt* 
jjjcpb ücraa t: bte ban Andreas Libavius(bte be Uuare pniofopljie tegen be bcrntcuujers üooj* 
ftaet) ut naren fleur enDe fjeerltjCR[)epb toojb grjeïjouben. 

IHeber enbe <©bec Laufnitz ujojb oock oen ^ajcen göefc&eben/bjag eertrjbg aen jlBtfnta of 
!tëcpfïcn/l)oo?t nu aen Ijet firjt» ban ©enten, 

23enalben anbere trógïjen tot $*mcnfe Ijen nootbntft biencnöc / baer ;§>arcn uk! imbe ter* 
ften i$/fo öeeft öef oocfe tn berfcftepben plaetfen frljoone IBpnen/ ban goeb IBetacl/baer groo* 
te rncHDom upt comt: be bernaemfre $nn aenben Bergli Meliboch : bie tipt ï^efTen-lanb tot m 
£>aren (trecfct.lBant bp Eyfleven, Mansfck enbe Holföyn tuojb een grjcflartjte ban (reen gtje* 
benben/bte Itcbtelgcfe fcfjeurt/enbe banbe «Euptftrjen Scbijffet gfjejjeeten bjojb : befe 10 f toert/ 
fulpfjewcötigfj/gemengt mt ^ °P* r: ÖP toojb eerf* upt eenig&e putten göettorfeen/ban op eeti 
Doop gjjebjojpen/baet tartten ofte rijg aen-göelepb toojbcn/fcacr-men (feencn op-toerpt: naec 
Dat be rpfen oen biaub gefrehcn 31311/ foo man ben bc flemen 00c naeft/ ben eenen aen ben anbe* 
ren/göeltjcn bie ban be berfp jepbe ulam grjeraecfet tuo?den. 3Den roocu bte fp gfteben, tö glie* 
Inrit ben rootu bte ban cenign foIpneratjjttgDe (reenen tomt ; foo ban op bit felfbe eentghcu xtp 
gnen balt/bten boet ben bjanbt nor!) noogrjer enbe grooter üjojbeu: bat ijs een gnctnio tcerhen 
banden £>olpner bte befe (reenen tn hebben. 3110 eenignc f tr ae Ihettó / aber en ofr gltnfrcrcn/inet 
gulben bertoe aen be coifï ban befen (leen grjeften ujo.ibcn/bie öoo.i ben feltien neene loopen: (o 
can-men baec beeibetfjanbe foojtcn ban J&eeften ften/ban l&tfTr fiett/Bogelen/ Serpenten e! re 
anberfttijS, ^ae (macfj-men't göelooben) men Derft inbe fclbe (reenen göebonben fict ©er Ibt 
ban-ben idau0 ban iHoomen/ met een bue bubbelbe Croone : bat 10 ban beien foo gl;cfien: bat 
quant upter natueten/ fonoet eentgjö toe-boen ban menfefjen. <§>ommtgne feggentmt ontrent 
befe plaetfe een J©epj 5gnde/be nature met be felfbe influeurien / be (reenen Det fatfectt sneeft/ 

% 1 bte 



3 5 6 Befchry vinghc van Saxen. 

bie fp be ©ifftnen int Watt r gftebet/bat 10 een üap^t reben. /Ben leeft bp b'oube ;S>r fopbr r 
bat kubus DéCoiung bet <£ptroten/eeneu (leen bjoegi) Daer upter naturen bc ncgt)en Mufe, 
met baer pjefiDent Apollo m gfjeujaOni taaien : elci e <0oDDtnne fjabbe tjaer bpjonber uiftrii' 
ment in be nanb/bat be poëten ijaer toe-fcljjpben, Mu 1 im jus gljctupgnt eenen (Teen upt Defe 
jfópnen gljejten te nebben Daer eenen fonDerltngen D tfr l) op üj.iö g!;eti 01 Hen / gein rn aio ban 
be tjanb ban een ronfïigi) £t IjtlDer. 3Dc «föjaben ban fBanifelD ti ctben upt Defe ptaetfegroore 
bnn|te bairt £>über en €oper bat baer upt coint.25p tpbê tanbé ftepfer ürho Dé eerften/3tjn 
be abtiber jföpneu tot Goflar gtjebonben: nu ifi maer 1 unert Hoot 0002 oliobo benjengeuifle; 
i)P tjeeft öet £>ilbee om be DertelbepD Der intsoonDeren laren bergaen. tyt 1 11 ooi 10 aloup ge* 
toonbeween ^belman Ijabbe een fdeert bat noembe bp Ramd; j> bon b t tiet op voege jtjnbe op 
tenen Bergl} aen eenen Boom : t Jdecr t naer be gnr Ujo 011 te met jnn boeten op b'fteroe flaeu* 
be/enbe eenen cupl maheuDe/ljecft feeënere aberen ban f Voert Hoor g : jebonben enDe onteer üt: 
reeftt aio men ban Pegafus, bat gbebleugelöe fdeect ieeft/Dat met be boeten tegen* eene freen- 
rot5e (laenbe/eene Jpontepne ontDetfet fjeeft/ enbe boen ontfpnngen. 4&Öelrjf fe nu Die ftrnttp* 
tie Hippocrene ghennemt ip/foo ijeetenbe £aren ooeft Defe|fepnc Ramel; fp tyengfjt op Ijttstn 
groot pjoftjt enbe boojbeel aen ben ï^eere. 'STot Goflnr jtjn ooth feer goebe ^outheeten : ^et 
*>out toojD baer ge&aelt upt tjet ïBater/bat comt ur t eentgfje Jpontepuen/enbe 10 ban goebe 
tn-romfre. 

Ibt invooonberö ban «èaren jrjn bjome liebcn / fleren ban leDen: bat tornt (aio" fommtgfje 
fegg!5e!»)bp be routoe fppfe/baer \p ban hinbo been af met onberfyouben tuojben: men eet baer 
$np noeb JBeltfc inbe jongljepD/ maer 5>peth enbf liMepfrb : bat gneeft-men be fembrveu gne* 
feaut/foo toillen oaer banfrerthe Itcbé afromen. !©gu en toeft invaren met/ban fcf r.fcjccr:- 
bero nonen jvoeöt ®fer/Daf tp baren bjanch/Daer toebeu fp Den anberen mebe tot tnben langen 
nacrjt: Den pot en macï) niet bjel foo rjtoot ;ijti/of fp en Dunfnen bt'eii liclïteitnn upt: fp buiingen 
anbere gatfen nor i) om be|f [jepb te boen of in ontueerbe te baHen^aer öreft Jjct fpjeet-u'ocjt 

fiactfe/ 



Befchryvinghe van Saxen. J5f 

pfactfc/ Aut bibe aut abi: bat tè/Of drind; of gaet wegh. 3Befe gf)etoOOtlte <£ CJAntfrf) tDliptfcij- 
iaiiD |eec gtjemeeu <©e joctc Mizaldus(pag,8 Hort.med.)laclit duo \oac\ijtu met 3pncu bjient: 

De Duytichcn draghen wel Veel moey tejarbcydjfwcet, 
Och! conden (v Coo fnei, Oock draghen den dorit heet» 

lifter feber/ leeft Iunium m 3nn Batavia cap. i $ , gijp fult benmben bat Mt een gfjemeen flB«* 
tyech ijö; lichter ombeftciifen/banom gtjenefem 

BanöeSaxoncfcfjjnft Hadnanns Iunius l)ier beneffmg/battet fjrooteScc-rcnjcroplagfjten 
te 3tin/bte ftaer met liep jen febuptgeno ben grooten <©ceaev upt fonberlmgïje bermeteüjcpb/ 
nerff outen te bebaeren: 'tüjcleb Plmius banbe 25?etoenen fcbnjft ; enbe om bat fulcbo pemanö 
met ongfielootTtttt en foube fenpnen/ foo üerhaelt iumusDootfv bat f ;cm gljebencbt/bat eet-en 
ban Ooojn/ban 3Ün IBaeg&fcöap/upt benEupber %u naer ^ant3trb mbeii ünrel (be fiebie* 
re bte aen 3&anttuh toopt)met een ftrjuptben ban bier ribben i)out& ghemaetht/enbe met tyic 
bette tëupbeu om-lepb/bat ï>p felfo alleen Itcfjteltjcb bjaghen mor |>e / gfjebaeren io: lift luelcbe 
foo rjrooten berUJonbermgrie maeebte/bat be faem tjet feifüe berfpiept ftebbenbe/eene mei tg!> 
te banboleHaen (traub (ocbte/omfultbenmon^erlncbetiftucbt'aen-merrben.^aer foube be* 
Ie ban S>a>ren te feggfjen naden / too urn al tot Iben ui-fialen toat Beriius mbe ben cltpncu Atlas 
fcebuen jbocö uit (al uooa oefe befclupbf ng[)e g&enoeg!) mefeu. 



23 



3!» 



S 5 < Bcfchry vi nghe van SiTc fiett. 

Ij» Siieficn Bebbert ettttjbg De Vifpurgij enbe QuidigetooontrDet toojtr m fiet&upben met 
Moiavia enbe bet ®ofib Hercynia, in bet Wtjïm met tl Deel ban Lufatja enbe ©obemen; 
in bet j&oojben en <©oflen met #olen bepaelt. $et té loobupfent pafliis,of (tappen lans/ 
enbe 80 bupfent bjeeb. #et gefjeele üanb 10 feet bebout en rijende fiebiete Oder bloept 
fcoojöet felbe/inbetotlcöeban alle cantenbeleöebteren bloepen (be Elfe, Qla, BobruGusenbe 
anbete.) ©e (ieben 3tjn bier rierlgcn/enbe met goebe toetten enöe oeffentngbe bet gbeleettbepb 
toerciert, 3Be$oofb-frab ig Breflaw (fnfiet Eattjn Vratiflavia; bte ban Ptolomaeo, atè fommi* 
ge totüen/ Budorchis foube gbenaemt toefen.) Dugloflus fcfogft bat befe ftabt ban Miefla,$et> 
togeban fMen/gebout te/een toepnfgbbooj bet jaet bupfenöt ban Chrimgeboojte: bat fp 40 
laren baer nat ban Cafimiro,<£oning ban fdolen/ met eenen 2&ifTcboplÖtfeen ftoel bereïert !0; 
tnbe bat fp boojbefen aen-waiö foo betmeerbert té •, bat be gelaten of f&iiojen ban befe ftabt 
om bare groote njt&bommen/Goudene Biflchoppen genoemt toietben. g>p té in fyet jaec 1 5 41 
Den 7 September geel tot afftben berbjanb : maer 10 ten tpben ban Carolus be betbe Jtepfet 
&ooj eene tkgelen of fleenen fiabt/etne <6onbene (tabt getooiben[feHer toel mafb-men feggen 
Hat ben bjanbt nfet en becarmt] $et gene bat bet op-fcfoift fcan bé ^oien ban £.eufabetb0 
itercfie gbetupgbet/t$ gbebentfetoeerbigb enbe ban Bertio in öet&atpne upt-gbefc&eben: öet 
ttele&e top albité bettafem iU; ,* *' w"; , -^ «■ 

dëheëre inde hooghten is wonderlick, 

Den Toren Silo viel met bloedt heel nat ghemaecket; 
Doen onfèn Toren viel,en vielder niemant doodt: 
Want cTEnghels met haer hand verfetren dat ftuck groot 
Door Gods bevelen ftcrek: lof'God,dic voor ons waetkeu 
3&efen ba! té in &et jaer 1 52 9 op S>Matha» us f eefte gbefr&iebt. <&aer entoierb nfemantbe* 
frbaöigbt/nocfï menfcbèVnocb becfïe7nptge|onbert ecne natte, jèefeec beplaetfe baet befe fxabt 
1? gciegs wot ftboonöf pb bet Dmifcn^etgeboufelbabe 'fco^/lttWHé/J&auggêVbe fcbit&mge 

terpraten/ 



Süefien 




3/9 



3$q BcfchryvinghcvanSelificn. 

ter ftrateit/mafcen be felbe feer aen-genaem ; maer booj ai be tïjfenbrlïcT^epb enbe Mjmbtq* 
fiepb ber Burgfteren/enbe be Doo^ftcijtig^epD Der <©berijepb. '©e reaecnngbe 10 Anftocfanck 
(of ber befte)bol toeerbigïjepb^aer 3gn goebe betten tot ©lebe/d&öerecytigïjepb enbe <£er* 

Nifia t*eêne 35ifTc8oppeIgtHe ftabt/enbe to alfoo grjenaemt banbe boojbp loopenbe öetoie* 
re. 5©aer ;tjn fjtcr en boben in bit Eanbfcljap 1 s l^ertogljbcmmen: be fefie 3ön onber bne batt 
fce oube gbeflacijten gfjebeplt: be anber negeen 3ün acn ben Coning ban a&oöemcn göer omen/ 
alfoo be ï©etttgje peeren ontbja&en. 

^en <£belbom ban bit ?Lanb is cloctfe enbe moebigr) ban <tër)eefre/ rag ter fjanb/ bootficö* 
rtal) in raebt/booj &et gïjebaer fhile; maer in ïjet periicnel/of gbebaer/fïout enbe tooeltgt). 

<De locfit befeg 3lanb$(op bat top bat upt ben tlepnen Atlas |)tec bp-boegöen)tëtoat coub* 
achttal); notï)tan0 eenigljftmö facfjt enbe bjtenbehjeft : bet Hanb / boojberfcfjepbene fceecfeen 
enbe öebier&eng befpioept 3ijnbe/i0 feer b^uctjtbaer. $ier 3pn oocb eenige «beren ban <£oub/ 
inlber/Uoot enbe fifer. $et gljeeft oocb oberbloebiglje ftoffe / niet alleenltjcfc om be tn-gfje* 
bmene/maer oocb om bele bjembe bolcfeeren te deeben. 39 it Uanb ia ban Wen tonb-beroem* 
bengftenefer IOANNES CRATO befeDieben/totbentoelcfeentopbralUer-fucötigeti 
Hefer ttipfen/om gier niet te langtje te blpben. 



Befchryvinghe van Bemen. 

OfcbecbeboïCHeren Galli*.3tln be Boij getoeeft/niet berbe banbe tnfubres g&eïegen: befe upt 
öare oube plaetfen ber jaogfjt wnbe/fón ober öf firjn getroc&en/en bebben rjaer mbe ?Lan* 
taa bie met tfftrtpnf f$t Walt m met eene fc^anfe ofte muce bertngelt 3Utv ter neber geaage: 

van 



Bctnea A 






rrn/frtH 



L.ut,tJ' 



Jhtmcnrurcui '<L •£ 



12 _ fll A*if/itf/f:tf.f 






'Rakcntck -SchLtn 

i 
■si 



Torttam 

. itftf 



■fcH%il 



»^6w 



"9 



W 



",//?■■ 



Kami 



nvuM 

ftoiirnajr 
Jïthuhi 

^.Zampa.h 



VrfiA 



\S chiwana 



tfifttiy 



%9 



"~) fiiPrJmlttz. Saai 



i 



.^; 



.f- 



BSS* 



361 



°s6z Bdchry vinghc van Benicn . 

ban Baer fomt be !tömebanBohcmia,Dat iis/öcr Boyerheym,oftc fuipé: top noem? bat Ben*': 
alfo onfe lp:accfe geerne be üï oozöen toerco«/en fommtge lettere uutujer pt 3Dric Boy 51311 nor [) 
berjaeglit geujeefl/en tetiJactfïêti tö eentan bolck uut Sclavoma op-gecomen/bat geeft liet oio* 
ningrtjcfe toan 35emen tot notf) toe in/'ttoelcb Oe fpjaeeft/toie £tlatoontfc f) tovgenoeglj betupgt* 

fjnïrit &anb3ijnotoet: Oe jo fteben/bie onber oen Contng bpfonber benouden ibanberesnn 
onber öare epgeue Bojtfen/i&itnten/l&aroenen/<©jaben enbe <£bellteben. 

Prageniis ban Primiflaus.be beibe ^ectoge toan 25emen/ enbe jpnc ï|upg-biouuje LibwTa, 
eerft met toeften enbe grachten toecfien. i|et geeft een Cafteel op eeuen Ofrergf) bat Heerfchem 
genaét tè:be(jede (labt tojojbm bne fieben geoedt/De j©ppet/#icutoje en €tepne.<De fietoteie 
Muldavia fluptet 8et<©ube i&agen upt f)et $teuto)e : in ïjet ujclcue |)et Catfeelenbebe i^oofb- 
feercfee toan fine Vitus t& ^m n be a&^ttgge btntfe aeu een. & tt 10 eene fteenen 2&iugge/f)eeft 24 
bogen/fp tö toanben Contng Vladiflaus gnemaeeftt. Carolus be toterbe Utepfer enöe Contng toan 
25emen tjeeft befc ftabt toonber feec toecmeerbert enbe uerrierr. J©en gaet langfjg eenen feer 
fleplen ^eutoel op net Cafïr d. 3n be Capelie beü Cafïeeljai t£ ti fonberltng ftaet-graf met fon* 
bedtnge eonfïe ban Sfcibafier gemaecht : baet 5511 eentge ^ojflen tnUt Sepferg begratoert. <©e 
op-fcf)?iftcn njozben toan Berrio (pag. $ 1 6) aen-geteer ftÊt.<©m bê Hefcr te toedufltgè' fal tr Jjtee 
Öet toicj)t Oertalen bat bic 43elcecben Iulius CxUr icaligcr,tot lof toan bcfe fïabt (^eft genukm 

Ghy die om-ilttetzijt met dien Bthgh vol meralc 

Int midden van Hyrcan,o Praga lhydigh,ficr, 
Voor and're volck'ren f wack laet dces fter&' aJ te male, 

Wiens fweeid 'trecht van haer ftadt niet welcan vryden hier; 
O niet op plact&n fterek u herte {ich op-ha!e; 

Maer dat de piaetfen llerck (ben op u hulp niet dier. 
^e ftabt Egra Ktoocfc eene bpfcnDcre plaetfc/lepb bttpten ben Cingd toan't $?rrpnffc$etojelb/ 
fcooit nitt te min mvt lüijcH \}an geinen: fce t Co cenc fïeicUc (labt/Doo: sclc ge ntljc pb en aiu»* 



Wf*ü 




BelchryvinghevanBemen. $6$ 

re tijertfien/ fp Hangt met f)tt meefrebeel aé eene ftemrotscbecingclt nè* bepbe jpben met bub* 
bele mneré ötr op eenigc plactfc bjie-bobbelt jtjn/mci ft Dacr be ftebiere niet en loopt; be tooj* 
nen 3pn tjoogh enbe frnoon. <ee rtijbs* plagtjt befe plaetg .êatirftatb te Ijeeten/ter oojfafee ban 
eeltige fure jpontepnen Die baci ontrent jijn, en banbeintuoonberg (al? booj beel ftecftten glie> 
fonb) feer gcbeficnt uiojöen - $u ^eet Die <£ger: bien name comt toanbe ftebiere <£gra/bie loopt 
aenbe fiabt.^are bpfonbere bf f r liinbinge op't bjeebfïe/ig inbe <fT ofmograp Me ban Munfterus, 
tnet ben toelcüê bie/boo; Gafpar Bru/cher gettoonbe fdoeet/en een geleect jBan berciert té :bie 
toajs ban <6gta gcboié. Leitmints Ijeeft U&ijngaetbe" ; Kuttenbergh i$ rrjc in &ilbere JBpnen* 
i.aun gelucfeigfj in Cojen enbe anbcre bmrj)fem3&en €acj8 ban data^en ljet 23ier ban Rako- 
winck \aoM feer gepjefen: Bern uö bernalt m $fere jfêpnen en 25ufTen: 'tüanbban Lantzbut 
Uio^b in 0ecrle-inpncn(\uo?bê anbero be 0eerlen upt IBpnen gefjaelt) gepjefen : baer benef* 
feng 3tjn Gilau in <&oub / Rummau in &ilbcr / Graupen in ^in/ Schombach m ^nitfilber/ 
tinftadt in Hoot-mpnen/feer te berneffen. <Dc f üJeerben en rappieren ban Pardubitz $rjn oot 
in fonberlinge ar ht ingr. <©e Uotfjtfalfo be &omt>s tuint baer (labeltje b!aefï) i& toat rotan er 
en coumer/noebtaö nitt ongefonb. d'Elbe en d'Vltau,bermaerbe ÖebierêV boozfpoelê 'tlanb/ 
bat in Caruje en 45arft feer bjutfttbaer i$ •, in ujepbÊ en ©ee oot oberbloebtgn, be menf gnte 
ban25oflrc&agien geeft öocmenig&tebaunlbe bierentbaerjtjn ï&offen/^&epjen/^ertên enbe 
©2<©fFenbie fp in ftaer fp|aet Lomi noemé:bie$ örc jagftt boo? öeel 2&emen(bat eé 25of fjepm 
fonber ttopfel i0)toonberlncöé goebt balt. Wan bit bier/bat fp Lomi noemé/toojb gerepb/ öat 
Jjet onber be ftaec aenben balö eene blafe öangenbe öeefn al|t ban gejaegnt tuojb/foo üiret 8 et 
bte mettoarm toater tebullf /baer/toanneer't gelegcntfjepb bemerct/befpjoept f)et be ^onbea 
mebe/bat taant eben geltjrn ïjet gefoben water al baer't aencomt / bteg be $onben aenbel en 
Mepfcft gefrïnoept/be jat jjt geerne berlaten: alfo öeeft be natuer bit beeft regens $pi\t bpattben 
berfien» Boo^tiö iö löemerlanb rijen Ux iBetalen/m f&pwn/in sperenen. #ct en fjeeft gfiene 
€>!ie/gljelü cli gantfcD sPuptfc&lanb oorh niet en Dee ft. <&en Wijn i0 baer mei te betomen >, 

bo^ö 



364 BefchryvinghevanBemen. 

fcotö bè" t©ó"n ban btt Uanb balt uuat fue tber en ftraffenbe rtjcfie en ebefe It'cben bjfotf e" mecfl 
l&qu/upt jongeren en tiMtai ijc» baer gruoert: gelgrh ban bttber eemge goebe Odierrn upt 
25etnen in b'omüggenöe Hanben geuoert UiojDen.'5Tot Elenboogh en Tepiitr 51)11 goebc mar* 
me gefonbe IBab-ftoben. fy t Sudetiich geur rgJitr fïrect btep in èemen/rn eenl' beelp 00c bup* 
ten nae't SSupben enbe töeften. <&cn Pijnbergh ligljt int iLanb Der 0anfcljen, bart oocU ben 
©ergt) Egra in gelegen ijs; bte begint upt bet gebergljte bant l&janbenbnrgnfcqe JBarcgraef* 
fcfjap/tuftcöé f raucfcenlanb/l&oiclanb en &emai; net toerpt upt iwbe biet toer>cqcpbene b n è" 
bes l©erelboymet eÊ inercbelgcB micabei banbe natuer/bter bërnaembe i&rbieren/ te metr.be 
Meync,be Sael t be Naebeii Egra: b'eerfle loont na Jpranconia/De ttneebe na Sturingen/ be bets 
be na ©eperêVen be bierbeua ttemf . <©ieu Iclfof idergb qeefr iBpnen ba<©our/ < $>ilbet7<fètnc* 
ft(ber/§i.éc en &olpner ; fyeeft ootn roflelpcne fïeenl;ü)aet obet eé fpzeer-moojr getom? is; bat 
op öê^nnbe tg bptoplè" eene &oc met ecné fteé geujomé toojb/bte f ofiltcuer 10 ba be $toc felbe. 

<©nbet be fcebieten befejes Hanbo fpant b*<£lüe be Croon; lp ramt upt be ftoiiemifcbe 35er* 
(jen boojtö/enbe be Iftebteten ban Vuultau^Eg^Worlits, Gitzera,&c ontfangen ïjebbeubemi 
grootet ban TDater gemogen jijnbe/bltet boojjUepfFeu en $aren - en balt ten laetfïé met tu 
nen bermaerben uptgang tnbe <©r ean:toaer af be fommige (luirketw4i>oubt o groot aio eene 
ermete boojt b|engen/bie fo fupber }qn bat fp ntet meet en beqoeben ge loutert te luo \ ztn, ^iee 
;qn oot fcöelpÊ baer |3c erlen in gebonbf üjojbé: 3>p io bpfoubet ruru in & ilmen.^c aenfïo* 
tenbe Hanben ban bit Coningrijcli }qn al Buptfche #:obinfteu/geltjc& ^ilelta aft $oo;ben/ 
ïDoitlanö aent T®efren/25eperen en «©ofrenrqch aét Znpben/be ftiojabt en &ilefï aft 4Bofte\ 

gut jaet f o8<J(gel#f& Munfterusftf)$nfr) ij* . Vratiflaus ban Dennen bebietbe eerfteCouing 
ban &etnen geinatcfet/ bcrfteUenbe fjet fcijen ban Moravia aenbc Croon? san 25nr.e n. 3Dats 
fommtge mülen feggen/bat Vratifl aus maet hertog!) ban Geniën gnettrrft Toube rjebbcr;; bat 
temn Vladiflaus be oietbe/eerfï ben name ban Coningn/enbe be T&apenen/ bte nocp op [jeben 
be Coningen ban #emen boerov banoen Jtepfec ƒ reberiiu geeft bemtgbeiu 

&pbe 



Francken land. 







3&6 Befchryvinghevan Prancken-land. 

B#De «ÊrMeetbe &tft?pbe rg to eene maerft öpnelgtfce mepninge oBrtnccfl/ bat tipt befe 
ftreetfe 6e f ranfopfen ofte ^antfeen (mant 'tfp öat pet met een f oft © geftt^ebeii 
tuojb 'ttomt al op een) eerft iotiDm gbetomen 5*m; Die Daer nae Galham becracbtigbt 
tobbenDe/ Dat na garen name l£janrrncfc fcuDé gcnamet geboende naem na Franc- 
kcnland beeft guer Mfccrgrootc rracljt geöaDt/baet Doorhebben fp btemeeninge g^ebouDen* 
2Defe Ijeeft ate eene ftbemetmge iangbe D'oogenban beel ;&tb$pbcria bebecu t/tot Dat Hadria- 
nus lunius, cenen grooten henöer ban b'oube i^ïftojten/öter jtjn tjanb aen gefreBen &eeft:baet 
toe 5tjn f&ofcffte ban jIBebecpnenntet oualijcn pafte/aen-geftenbat J)p bat gebjecfcelncu enbe 
fcbmimertgli geflest eerft bctclacrt Ijceft/fo bat nu een peber bekent té / bat be Jp ranthen met 
upt Franconia,bat i# f ranthenlanb/mae r upt Die plaetfen/ Daer nu Dte ban d&berpfel/Clebe/ 
3©eftpl)alen/ €mbben/be ^ jent/llmflen/J&jemerisi/a&entrjem/ en met be ©jiefen be Ctoen* 
t e nacrjês tooonatfmgö 5ön/boojt- tomen» 10an Daer jtjn be ©wnt lien toeroept ober be Si- 
cambros,Tunngos, enbe befe plaetfe/bebben bie baren name berleent/en ?#" ten laettfentot m 
Galiiam gj)ecomen/baer fp alg not|) beërft rjem 3&e Hefer fal ftetfelbe mbe Batavia Iunij in bet 
langne btnben ; top en fjebbcn't maet tn't boojbp gaen als" met ben bingber ürillen aen- topfen. 
ZDtfc jdiobmtie io op fieben met ben tptel ban een DcrtogljDom befeent: Dien beboo^Dt bett 
23ifft8op ban l©irtf butgrj/bie io ^ertogO ban Franconia.«E>ot& beel plaetfen geboo^en aenbe 
Stertn ban jBentyootö aenben 2&tfiTtl)op ban Bambergb. <F>e #alt3grabe en Jjeeft oorl» geen 
clepn beel in*t?lanD.5Baer3pn oot beel ÖtJtH-fïeDen tn JprancUenlanb betnaemt; be$ertogfj 
ban ^ajren befit ooclt eentgc plaetfen. WirtfbiughtepD aenbe Itëepn tn eene platte ballepr/ae 
tfanbere 3pbe met f©tjn-bergftf béng befet/lufttgh/net en rtjtb in intooonbeten/ fïertfi m toe* 
fïmgen en fiecrücö m fjupff n Mentz ijs genoeg!) brfcent boot b? tonft ban 3&?uc fcen/bieaibaec 
cp-getomen j#. Schweinfurt tg een öüjtK-ftartt / 'ti&aberlanb ban ConradesCdtes,be rrrfte 
gecroo: *be $oe et tn «©uptfcfjlanü/enbe ban lohannes Cuf piniamis,$ fro?p-fit ïjjpber. Rottm- 
brugh i& oock eene&rjcfi~ftaDt/ gelegen aen be geblete Tauber. Warthaim t# té 4p?ae f [tl ap/ 

ööelegjjen 



Bcfchry vinghc van Francken-land. 3 67 

cjriegè" baer bt Tauber tnbe J©epn balt, ;©an Francfort i$ bobê D'anbcrc fonbcrlmge fee Uubat 
Doen ttüce bermaerDe IBatcKten/Die Doo ; Den toe loon Dan berfcf)epDene enDe tuut t gelegene 
fatten tn fleur 3tjn. 3.11 mib-tjafien begint oe eene jfêarct/enöe De ander tn September. <Êe 
Meyn oeclt De fïnDt in ttueen /rnDe Die twee Deelen 31)11 met eene ff gjoonc (teenen 23nigge aé Den 
anDeren gefjetïjt: ^et grootfte Deel i$ Fr anckfort genaft, Ijet tlepnfte Saxen-houien <©e Uep* 
fer Carel De Uier De heeft in-gf)eftelDt/ Datmen tot f rmirüfojt Den ftepfer moet berhtefen : tjr t 
Uielt albaer banDe Ceur-bojften onDerljouDen mojbet.^et i£ De gemoonte Dat ai£ ttoee $up* 
fergtoercojen 3911/enDe tegen malraiiDeren tn ttmfte3gn/ Dat fp ontrent jprancfefojt te ©elDe 
:omen om tegen een te ftrpDen: Die bertiitnner bluft Die mo?D booj öoomfr fj Contng genou* 
ten. £>crjerm-meefter$ mo?Den tot f ram afojt gemaect: De 2&ojger$Dfe ;8>c|)erm-uieeffer0 
3ijn g&eben Dat(Doo? febere f&ibilegiefjaer bpDen üepfer bergunt) aen De anoere. Wk meer 
i)tcr af begeert /Die mat J) Den lof ïejen/bie Henricus StephaijusDefe ftabt gneeft. Bambergh 10 
f ene lufttge fraDt/enDe ijereen üeerlncfe 2Wf Dom: £rt ligfjt aen De fcebiere Regnitz; botfj net en 
f>eeft grjene W allen : <tëaer ontrent maf! menigfjte ban &01 1 nout (Dat toojD on walenen 
gijeiaDsn enDe Doo; geel tDnptft[)uiuD gljeboert)üjacr af iupeenp al-Duö fneeiben; 

De Wortel die wy Soet-hout naem en, 

De Gnecken noemen A Dl P S O N: 
O Duytfchen, wiltfè vty verfaenien, 

Soó blyyet Wijn in uwe ton. 
Sy fal u haeftden dorft verdry ven; 

Knauwt die ghy fiiJlet drincken niet. 
Pots taufènt ! wacht dy dar u fchryVeil; 

Daer't voick niet drinét,de Weeid iuer fic f, 

$3ro 



368 Befchryvinghe van Frandken-land. 

<©en Wyn !il1 bier te oberulocbigb om bien te fpaeren : 3|n 'on gfjcttKfïc maffen ccc it be!e 
&app n/€oolcn/{$ümpoenen/oor feec gocb Co.zen.3De palen ban jptancfecnlanD $gn Peperen 
fel'! Supben/ben arjn in't fl&eften/ Seinen int «Boften/^efiTen enbe Cnnngben int #oojben. 

<3E ot een bpboeatjfel en fal Jjet/bope fcb/niet onaengfjenaem uk! en Dat top De uptbaei t enbe 
tjulbtngeber 2SifTcl)oppenenbe ï^ertogbenban WittcnberghbtertoitelgcB upt Bertio berba* 
ïen. tt!ö beneerften 10 toerfebepben/foo comt bc bcfrclbc Bifjcnop metbeel fjoopen uptgelefene 
Öupteren tn. 1110 !)p aengenomen 10 / fo ftappet f)p ban ;ijn $eert/ enbe/jijn ia ojücincf i gbe* 
toaebaf-pjelepböebbenbe/ujozbbanbtec Officiale,of bienftige<*$2aben gelepb : |)P ijst bloöb* 
boof bo/bloobo boet ö/nict een flccljt cleebt gbeberbt/enbe (ir cljo met eene coozbc omgojr , 3De 
Officiale 4&2aben ;rin/ be peeren ban $ennenberg/€a(M/l&uertf)iem enbe fibernefe. ^e" De- 
canus fjem met be ~<&eetf elrjcfctKpb tegen gaenbe/bjaegijt (Km, mat l)p e pffcbett ï£p antüjoojb 
cotmocbelicfe bat bP ontoerrbigrj baec tegenujoozbigb to om be knipten baer ijp toe berhofen 
iöupt te boeren/enbe 5rjn '* npt trouUKlijcft te bêbtenen. ï)ier op fcght ben Decanus-, frb t cue* 
Ie 11/ fnben name ban (jet ïirtle kapittel bet ^tipa ban tien ^aligb-mabec beo TDerelbo/ enbe 
net $crtogbbom bat baer aen belangt/fnben name beo ©abero / beo ^001 :& enbe beo t?eplt* 
gben <©bee^c0.^aet nauolgfct ï)p be <©fteefïeltjcfcbepb bie m be Capetle beo &altgfjiw*ner£ 
gfjegaen io/enbe/naer be topfe ben f&Mefrcrlieaen 3>tact-tabbaert aen-gcbaen bebbenbe/boojt 
Sp eerfl JBifle/ enbe «o baer naer op bet Cafteel op eeneroftelntne mael tij bt. $11 bet Uirbaein 
ban ben oberlebenen Sfffcbop tooib/ bet mgetoantupt-gebaen 3rjnbe/ booi cerft inbe Capelle 
beo CafteelO gftelepb / bet net te 10 upt-gbenomen enbe in een <8!ao befioten. 3DeO «'beren 
baegfjo ujo^b bet upt bet Cafteel in ,èiut ffjarobo Cloofïer gnetytagnen; in be recbte banb ten 
(laf/in be flinrfecr banb bet f ineerb bonbëbe : beo berben baegbo gaetmé ban baer ir be fterc* 
6e beo èa! f ftniaftero:baer fmgt-men/bibt men / ence toer vota of g&cioftaiïDaet uaet ujo|ö 
&p met ben (taf enbe Det f weerb begtatoen;baer met i(ï aDeDfies;: 

Als 



Befchryvinghe van Prancken-land. 

AJs renen roock gaet s'Werelds Eere 

Seer hooghe op; maer fict het eynt 
Eerdat ghy die verheftet feere, 

Sv lal verdwyneneerghy't meynt. 
Gh< lijck een Bloemc fchoon ftaet heden, 

En morghen hier met meeren is; 
Soo moet "al s' Wereld*, pracht vertreden : 

Hier is niet blyvigh vooi ghewis. 
Wat lattde arme menfch fich dencken, 

Die broollcher is dan een ghelas? 
Meynt hy dat hem hier niet can crencken? 

Siet I hy verwelckert als het Gras ! 



36> 



Befchryvinghe van Heffen. 

HEiTen i0 be tooon-plaetfe ban We l^olcfeeren bte certotuö Chatti gfjenaemt toferbetn 
l£an toaer ben name Heffen tornt luojsb gbettijpbeit. «èommigne treeften bien ban 
ben i&ergfj I ie fus : boeft Up en të m tjeel Heffen noef) eiber ö niet te btnbtn : fjet en fp 
bien25ergömif}Vl)ienbiete^mmiegeniiBi:fjetü)ctc!ie(nact het gcboelen De0&tb;pj 
berg ban ben clepnen Atlas) fooberre ban be ujaerfoepb met bertrbepben en t£. Beams Rhena- 
nus fetupbet Dat be l^efTenff (je upt opper <©uptfct)!anb comenb / be Charros berbjeben f)eb* 
benbe/m bit Hanb neber-gDeflagften sqn/enbe hebben bit Uanb met hoeren nieme £fje»?aemf. 
^anbeCatüfpjeet&t lunius alDUfff in3gu Batavia (tap. 13 pag. 385) De Catti.dic on/e endede 

% a vorighe 



37 o Befchryviiighc van Heffen. 

^orishe ccuwc Heften (êheghenacmt heeft, fchyncireenen ghemèenennacra roetdeCatten u 
nomen te hebben, door de wreetheyddaer. fy mede op den vyand iprongen : Want wie en weet 
niet hoe wreet dat dat huy s-dier is om dien naer de kele ce ylieghen , die ponder eenighe vïüc hc- 
ftede te laten) dat benouwert of oock van de hlhcjhe lachen met de welcke Tv haren vyand be- 
fpronohen.shelijck decatten de muyf-n op het l')f (ptingluni. Soodanjglvfchijntden aerd van 
de Catti wreetende ftrydigh vofck'gewedt te hebben. Hier by ir.ach-men verhalen dat te fleur- 
den (dat'van Holland met de Mafe af-ghefloten is, nochtans onder liet Graefkhap van Holland 
ehchoort) in't ghebmyck ïs,dat,fy het woordeken Hes voor eene catre ghebruyekt n : ende fo fy 
fomwylen van een huys-dier willen fpreken dat de* muy feh yyand is,(y naemen't eene Hes. Het 
mach oock welen dat de Voor-ouders de mannen in dcueht uyt-nemende met de(e naem Caiti 
chenaemt hebben,aliöo de Nederlanders de fulcke nochhedens-daeghs Gatten namen, Seker 
|hy enconnct de deught ende uytnementheyd defe&volcks van r.iemant beter leeren , ó.\n van 
Tacitus die defe lieden meer ghclchidtheyd ende Crijghs difcipline toe-ichrijft dan alle de an- 
dere Voickeren van Hooghduvtlch-land &c. Eyndelijck belluyt hy,foo is dan nut eenen ièec 
bequamen naem defes Volckes aerd uyt-ghedrncT: , htt fy dat ghy op hare wreetheyd of gewel- 
dige betpiingmgemof oock op hare uytnementheyd Zier» *Dlt 3p foo in fjet \J00?-bp Qaf n tJOO? 
De^ebedanofche Uief&cbberg gï)elcpD/Dic atjö fp toan be Catti noojen fpiefcnv niifTf^ifr fmi* 
öenmecnen bannen ban catten fpjane (geinen feminiene be öalf ©nptfene Roeten ftacc JBm 
fc;t of iBufajS noaunïre ujnfen/ meenen Dat fpöetöoofbbDi mupfcn-neffrn öebben) icfc come 
tot oe ofteleaftenf <tcpt ör ö Uanbjö. 

a&e BaHi toau net Uanb uan HefTen 5tjn inliet beften ben önrin/ in fict bollen Cürinfltn 
*nbc *><\ttn in öet jöoojben -fcjunf torirft / enbe een Deel ban TOefïngatetu 3£e Hocht Dele 
SLanbfi iö aneiönbt : $et ïlanb 10 ooerb!oeDi<$ in <toJ«i cnbe anbere bmrtten Die men met* 
ter lian» Sce(ia!ö<erlreten/25oonen/etf.aljS oocnmiBocm-tyncfiten. $rteiifiiarfffitgntncn 
Wön/ban aen be 3pöf mi ittn 8üm i^ier 3gn uwclöen flfie ï&epDen tooojöit laee/aJ-toae t ftrj 



Helfrn. 



J 9 



Oriens, 



«ï 



flüAy^IA DESC RIPTTo!" 



37* 



•b!r- 



V 



IJlrichJhytt 



Me lF3^T^f>Af' er, ' a ^ n r u* O- Ohcrnmun Grif B -&< 



'Burckhcrl 
o -> 

Liflerg 
o 
bw/A, •Darichcn. 



^Munchen. 



<Vaka 



iCal?ell h*r$ 



feZy/reicty 









o 
1 Frakena»' 



"Fr 



**u/? n 



ImmehaüJcH. 9^0^ $Fr*kena* ^§tjnu J ~" 

oXdMeragan dcrLh 



rappel 



fin 

dat/, 



'Aas 



Wetzlacr 



§erhett 



\Hcricha£t . 

Occidetxs , 



'Wiizfbptt 



lonjjttfpl 



3 72 Befchry yinghe van Heffen. 

felbe met groote öoopen fidj ban bet befte «tëjag fat tttt. $et boebrt cotfc beel Ifcilb-bangb; 
waer boomemelgc& feerten inbe 23ofTcöen / fcer toel DienenDe tot ce bagbelncfefcbe gac&t Der 
4ÊDe!-lteDen. <©p fommigbe plaetfen gbeeft bet ooch Copcr enDe f toert Hoot. #et en heeft 
toel gene £>out-bergben/maer öet geeft £out-fontepnen. *©e booi-neemfïe öebieren Die Dit 
5Lanb befpjoepen 3pn De ï©efer enbe be <£Der. ï|et beele EanDfcbap iö met Bergben t>efet/De 
tooomaemfïei&ergben 3ijn De Waai (Die be iLatijnfcbe Abnobam namen) De toelcüe (alg lunius 
in 3pnen Nomenclator pag. 395 getupgbt)ficb ujgDt üerbp ï^ittenbergb booj ^oogböuptfcD- 
lanb berfpjepD/enDe op fommigbe plaetfen Ottenwaid,Steygerwald, enDe elDerg Spefchart gbe* 
nacmt ü302ö» «©en ttoeeben 25ergb i£ Catzenelltboghe,Dicinbet HatüngMelibacusfouDe 
genaét toefen (naer Dejs felbé feggen pag.397.)<Se anbere 3ijn lüeffelperg/ <6epne/etc. 39e 25of' 
ftben 3ön meef: Deelen ban bet 25ofcb ban Rebennen/ Die be boojfebjebene 25ergben fceberfien. 

Heffen en raag eertgDg maer een <0jaefft&ap onDer be ^eerlgc&bepb ban ^Turingien gbe* 
fjoojenbe: Daer nae ifTet tot een ^ertogöbom gbecomen/ fjet toelcbe in bet SJaer ƒ 42 fouDe ge* 
febiebt toefen* 'ftot bet felbe 138 bet 4&?acffc bap ban Cat3enellenbogen/ Dooi be 5©ocJ)ter ban- 
den lefien <©jabe Die #enricu$ be üanD-grabe gïjetrout beeft/ gbecomen. <©e afcomfïe ban* 
\x ILanb-graben ban Heffen bebt gbp bp Munfterum. ï£et begrijpt (alg Berrius gbetupgftet) 
Ringaviam,Wefterwal,\^edderanium,bet 43jaefftbap ban jkaffouto (in't Latijn Anifinus ge* 
naemt)ban Coningsrteyn,Hanaven,Ifënberghen enbe Walrecken,enbe boomemelgch 't?Lanb* 
nraeffebap. Ringovia 10 een feer clepn Hanblcbap aen ben reebten <©ebec ban Den 0nn gfjele* 
gben: Doch 10 feboon enDe lufligb/enbe Djaegbt IBijn Die bet Hanbfcbap(al0 fibeffpD ijö)eltier]8 
niet en beeft 3n Defe ftrefte \& ooch Buchoma, inDe toelcUe bet fïcDefecn Fu!da,reDelncft ouDt/ig 
gbelegen. Wp tomen tot De boojueemfïe fteDen/ De anDere Den tiepnen Atlas latcnDe befrfop* 
ben. 

Martpnrg en tg eertijDg mner eene $oebe gbetoceft / f nfce ig nu be ^oofb-fïab ban bet be e !e 
llanö, berciert met De tegbentooojDig&epD tom . oul © jfi/ en met eene fcooge £>cJ}ole/Die Dner 

Uit 



Befchry vinghe van Heffen» 37 j 

fo't Saet iji6/ban Hubobito 25i0tÖop ban|©imfter op-gJ)erec8tt$. CafTel toojbbooj 
getStenorinumöanPtolomaeus gnefjouben. Fuida.Ana enbe Trufola jijn met fcebieren bc»» 
fpjoept/fjcbben goebe 9cber&' Uiecibenge St£epben/enbe i5outo'-Ianb om ©ee te toepbctn £>o 
Dat dpi i&urgticuen mecfte neeringue tn tiet bercoopenban £cbaep0-bellen(ïaiiefen of Bar&* 
ten) enbe vMie bcfïaet. Wt bit Uanb$jn berfc&epoene <©beleerbe tooo#-g&ecomen ; onbec 
be toelcfee bien upt-nemcnöen Hatnnjclien <Dicbtec Heobanus Heflus upt-neemt/bfe bit Hanö 
(in be gfcelutö-üjenfti)ing{)e op be &irto)fe of ^eglje ban Philippus Hanb-grabe ban #efTen> 
fooaerbigf)inöet1Latiinbe|cl)?pbet /batujp«etfelbe(al0bm tlepnen Atlas tpjefeet) fonbcc 
groot ongtjelijtfe nirt rönnen riae-lateiu Wp fullen eens pjoeben £et felbe te bectaelen (fonber 
on0 nart jtans foo aen be rjjoojben te berbmben/bat onfc finnen baet onbec nfet en fpelen) enbe 
foo «fcöeetfiöö &*fe befrn^bingljcbenupten. 

Ghehjck der Traken Land.dat naer Boetes trecl, 

Int Noorden daer die n Mars met fneeu zijn heet lijf de&, 

f Daer Rodopes,Hemus,de Mane fchier becruypen, 

Daer Hebrum Nefliim coudt en Strymon mannen fuypen^ 

Brenet ftercke Lieden voor' r,door't Ys veryfert fchier; 

SooTigghet Heffen oock. met al haer Landfchap fier, 

Vol Boüchen ,Berghen hooeh,befproeyt met veel Revieren, 

En naer der plaetfen aerdt Natuer het volck gact ftieren* 

Som,met een ftalen hcrtgheboren,dencken niet 

Dan op de Oorloogh wreet,de Vreed' is haer verdriet, 

Doch iöo fy naer de ruft des Vredes 'therte kecren, 

Sy zijn niet ledieh,luy;tnaer maken d'hand vol weeren. 

Sy kerven van haer Land de heuvels mer haer ftael, 

Of groeven 'cefTen Land met ploeghen t'eenemad. 

Aa 3 (Want 



374 



Eefehryvinghc vanHeflenv 

(Wantoock her vlacke Veld is vruchtbaer fèer van Coren 

En voed (eer ri'jek'lick-müd bet volck aldaer gheboren) 

De and're op de laght in dichte Wouden gaen 

Met Honden die den reuck haeit van bet Wild ontftenr. 

Natuer haer laghcrs mae&. De and'reeloeck van linnens 

De Weteen maken recbt,or1teden nieuw beginnen 

Die (krek in Oorlooghs noodr,in Vrede lufligh zijn. 

Wat lbud' ick tellen nu Fontey nen föer als Wijn? 

Verhalen afcden !uft van hare groene Wouden? 

Be Dalen die meer vrucht dan't fchoon jfimonen houden? 

Wat fbud.' ick groenten ftil der Wijf hcyd brenghen voort? 

O der Goddinnen fchaer te woonen hier.behoort 1 

O ghy Fonteinen coudr a Kevieren,ó vermarer,. 

O Dalen,o Woudt dicht,mijns Dichts hert ghy bewarec \ 



w 






Het Stift van CóJcn. 



B7S 



Tetrus i^rrius aelartt. - , . dU / 

JU-BLCKS 

k 



®jHrr0ach 

'lambey 
'Ophaujn-Ji 



-rjkin 

C OMI ■ ' /^2^%^3« 

r— ER' p lititlaw ~jf 
n jTverftk <m^ipV pO® 



U'.lUm.i 






'fhuitfi- 



Cuftt t 
toch 






^tiontub/mr 

Kitvheer 
Tan 

f f>achum 






X.irpjtrï/PfH'rpach 

& tftbfiul Citze 

Catzrurkltekyien 
nelleabog'en 

fRrtrrt © 

'ofiaw Kftnrl 

GjhA V 



Fl 



/ 



i f^natth tuut 
-2t>Zosiis c worm£cn j/% ^"ijfl"^ 
fff %}&9Lé ^*rn Ü-HTL 



Saltzin 
®i 



Etjbrp- 



Zullu-I 



DIOï^CILSI^. 

jüiUiaria (jermanifd. 

5 



. iMunfler 
'Atjfirjmmi 



"'laf v 

, Vl- © ff 



treal 

inrT 



\rm0nt 



CaJlrUaun 



f Cd 



nen j £ t,rienx. 



ZPWRS. 

*H-*mbarb 
i terncajtrl 



SU 4 



376 Befchryvinghe van't Stift van Colen. 

H&t Stift van Colen tyift $pnen naem uanbe ^oofD-fïao CoIen.SDe Vbij fieltëen eetfl 
Dcfc plaetfe uetuoont: üod) fcOpr.cn ecvfr maet op gene *; 1 öc Den 0im «reüjccft tei)cb- 
ben: öaenioclj öet ©Dip 10 Dat de müjoonöerg 'luyfch namen ; met üjelcüen naeme 
oe 03ijeIecrDc ^ollanoer fonöcrhiifjljr tpeelt tn 31)11 Batavia(cap. 1 1 /pag. ^ iom Dien 
op Defe Vbios te Dupoem Wp 3nn Daer af mp/alfoo Uop j&eDetlanDjö fc&pUen: ons tö Ijct gtje* 
tioegfj te feggfjen Dat öet UioojDeaen Coln tjan Colonia, of uoica-plante / tornt/ alf 00 De öo«* 
mepnen Daer getuoont Rebben onbet't belepD ba Agrippma : Die Jjceft De felbe in ï)et Uatn nCo- 
Joniam Agrippinam gljenaemt/ om öaren naeme onftetulijea te maken ; H^aei* inoe ^epDenen 
(al$ fp map ) fonDeelingöen !ufr öaDDen. 

Menigh wik onfterv'Iick wefen 
Ende langhe^ijn ghenaemt, 
Die wel langheword ghelefên; 
Maerin'tlefènword befchaemt, 
<©otB alfoo De fcoomft [je trachten alienf &eng af-gfjenomen enbe toerf toacat 3tjn/ fo Öebben 
be jftanfopfen/onDec f)et belepDt fcanDen Contngb Childericus in (jet 3|aer 462/al Defe fioom* 
ft Öe macfjt onDet-bjengljenDe enDe üerDjpbenöe/Defe plaetfe m-g&enoinen / enDe öebben De fel? 
be tot De tpDen banben ïtepfer Otho onDer öaec gfjebiebt gï)el)aDt.t©oc D in (jet üact 749 Heeft 
Otho Ifcepfer/met gemelD toan mapenen De f ranfopfen Defe plaetfe af-göetiJonnen/enDe Die ftte 
fioomfcfje öijtae toebet-grjegeben. laan Dten ttjD af tot nu toe të De ftaDt Coln eene type Mtp* 
fetltjcae flaDt gDeblctoen. ;& c toelcae top nu met anbece fteDen oer uolgöeng fullen befc&pbetr» 
3&e (ïaDt Colen(Die fp Coln, De Hatijnfclje (al0 gtjefepD tè) Coloniam Agrippinam naemen) 
ïigbt aen Den fimtaen <©ebet tomben &gn : £>p Öeeft een gtoot begrijp: fp mag eerft biertant/ 
nu w fp aljs eene tjalbe Jtëane. £p i$ feer ftfjoon om aenfien/alfo fp in fcijoonfjepD enDe frapic# 
fcepb upt-neemt £p ig aermaert booj tjaere ïtercaen / feer bebout met gtoote / fcfjoone enDe 
fw?*9upfen/té upt-nemenbe in gtaote (Haten enöeUjytué/blp&e m üoöenmbe a&jomgaer* 

Deo/ 



Bcfchryvinghevan't Stift van Colen. 377 

ben/fïercnban t^eftcn enöe 3To|?nö,met ceiien bobbelen toal om-ringf)t/fp fgbo! 23urgeren/ 
enDe rtjci» üoojbe CooyljanSel; fp ïjcrfr be&enbjgne flmbatijcg-IteDen / eene Academie of boe* 
gi>e s>c()o!e/enbe 10 ïoqi fu»rcti rncköcmbooj bcel Jteöen ban «Duptlcfylanb te fetten: <i>o Dat 
Jp bug moedigt) fcï?piict te {"pieken: 

Ghelijck de Silv'ren Macn haet hoornen fteeót om hooghe 

Wanneet iy haer vernicu wt,foo doe ick Colen met: 
Mijn Wafdom ah een Maen ick aenden Rijn vertooghc,. 

£n blincke aen zijn fy als een Licht onbefmet» 
Hoe vrind'lick light hy wet omhelfèt in mijn ermen, 

En brander m mijn Licfd(ïöo Water branden can) 
Dijn fchoonheyd,feght hy fteeds,dcetmy gheftadigh kermen; 

Dreef my den itroom niet voort, ick qiume niet hiervan! 
Waer vindt men uws ghelijck in Kercken,Huylèn,Hoven, 

In Straten wijdt en brecdt,in Burghers ende fchat? 
Al 'tghene dat men liet in and' re lieden loven. 

fSrer^Schoonhevd.WijfheydjMacht] dat hebt ghy lèhooneftadt ! 

&lct bat bfoept met ben ögn foo foctelrjcu upt be Rentte : top totileu uu dcfe ffabt booj-fcp 
baceu. 

Nuys itgfjt bier mplen ban Colen: Ptolomants nacmtfe Nuefium(anbere Novefium,of ootft 
Novefom) 7®t\t fïabt tüteiö in Daemt eerflenacn-bangbmet ben boo?-fteoom bejö Qdföwi be* 
fp:ocpt/enbe lagïj op be fifucfee ^ude/maer bet baeft neerende geluch/jjet Canael of <tf>ote ban* 
bm ötjn bernnberenbe entte be'fïaöt een töepnign banöcn felben fettenbe/ en ïjeeft fyaer maer 
eenen arm dcjö ötjnjS tot ftaei* gljebuipcu Qgeiaeten* SDaer 5ïj" fo &* ^>ttft notft ecntgbe upf- 
nemenbe fteden: Aldernach: banfietmelcüc Ammianus {öte ond?r IuliüsCsfar be <JDo:!oge ge* 
bolflötöeeft}g[)e0emlit. ï^pnaemt&etAntcnuacum, ;De;eftaöt&ccfteciielujttgBcg|)clC3ient' 

8a * ïjepfr 



37* Befchry viinghc van't Stift van Colen. 

SeptjtfuflFcöettt»ent5rjnent>ebe25cr3?]cn. Bomsmre^blatfe plaetfe gfteïegïjen bfefèeru** 
fügfy 10; ai-üjaer be 25erglKn beg l&ijnö/bictoan &n\ty (op uw ban fp^efecii) afromen e.ib* 
bentètjn bemipten/aijai m eni biacn 10elbi b.Tauberen.. Zon, en iö gOeeneiietfttr flaCit: Bruel 
tg ecne ©iecae. ^n ïic t Jfcrloom ban Colen 3ijn tï)ien ï3ozftenbammen/ban A rniborg,Ff ede- 
bore.Ei i itf y n bp Bri i en. ?ien bet <©often ban Medebach,Fredehardcs_Kuchen , Hovefkt , We r- 
le,Nehem,B.üve. 3£e ^eerltjfftijeDen 30il Wild nborghjHomberckjHachnbctgjH.ifdenb' rgb„ 
3©e regeeringbe oer fteöe Colcu tornt feet ober een nvt oe regeertngi)e oer frcDe ftootne in §a* 
ten eerftenfleur enoe boajfnocb Vijnbe / alg ben cfepnen Atlas (baer mp ött meefï lipt trecnen) 
tyeebei* o(Ktnpg[)et, ^ no * ött fai ban Ijet Suft van Coien jfjenóecö toefen* 



EJ 
JlI 



Befchry vinghe vaode Palts. 

<£t HanbfcFjap bat bc Hatrjnfc&e Palatinamm khcni,be ^oogljbuptfcftenPnikz tui4 

men/fullentup/bc- j&ebeiianbfcfte topfe ban fyjefeen fcouben/bte (oelgck fp alie tongen 

ber[oetet)öet felbe ben Pairs namet. <©f beten name ban een tdalrpis r o«nt/ iate it'a be 

' Hatnnfrfje ramen: bte baer luft in |)eeft maüj juicUs in ben f lepné Atlas (baer Uïp ö>> 

febefcf)2pbtng0emee(l upt-trecfeen) tefen. 

Dk fich veel met d'af-comft quellet 

Van de namen hoogh oheacht, 
Dick.wüsfukke dinghen ipelkt 

Dat-men zynen naem bciacht, 

Seftet be Idaltg-graben en nebben ober 400 gaeren nocr) (lot nor fyftabt tn bit Haj^fcöap 
GïjcJja&t ; macr toat fp aen bit öetoefte aen oen dun Witten/bat fceltèen fp fljje forjjt/of met uja* 

penen 



repairs 



iberjhaujn 



1ratnrfu\r, 

Konimt'f 
•fijn 

wMorb 

\rjhfim 
HeXntz, 

i J&ttflL ©;' 
Jl/tltlffTL, 

Qyftribmu 
fynfin 



]^Gera W %^<P 

ÏStpcenheims 



Hvy 



^ileijftUert ® 






\trnhft ®^1jbülu* 



ïanaJia.. 



Jitr(h/ffriL> ^s» ■ "" , v o- • L / 
tölr ^ jPGemund >w£"' /: <2/ iSeck. 

^Ojhojbt\btnwhajf „ ""W™ V , >-\ 
A $Wz£mF>\ ^rTV^2r^ / 'T'^^®^S®Xr A'S 

^ Sviahm^\\gunderfum @ Wurkhnm Wadnkam ^XP™ 'ï a "T' 1 ' 
,-r-J^X. ®Capflm>erm ' 



-plfrrrk/hu/h. ^ 



Palatina 

TT7S RhENI 

^Uilliari'a (jerma. 



t~Xann 

■' j viafmbura^® nir 

"JA »* — / J *- 

s 



XobUfvh 



nhbdA 



m 




3 80 Befchry vinghe vande Palts. 

penen bcrtregïjen. t^cneerfïen Ceurbojft ban De IBalrg mag Hcnriciis;Dtettietbe anDere 
Ceurbo^fïen U\ ijct 3aer i oo i D.Henricum tot ütcpfer gbcftelt ueeft. Watt upt pemant fou* 
De mogben bedupten Dat fp al booj De 40° 3laewi! gbeiueeft ijebuen : icü gbebe De 4&i)eleerDe 
öefaerfeeober. 

^eitfjeeleu Palts fófn bier 38mpten gbebeelt/banHeydclbergh, Alzei,Neuwen(ladt enbe 
Mofbach: banDe fteDen Heyddbcrgh, Alzei, Neuwenit.it enDe Mol bach , alfo gbe naemt. ^tt 
HanDfcbap Itgbt op toeDer-3pDen op Den oeber banDen ttpti / enDe berfpjepbetfirb tonDt enDe 
bjeet/fo Dat bet De ouDe üioon-plaette baDe Nemetes(Dte lunius Die ua üpurs acbtet) Vangiones 
(in £>ttieDeri) en bet meefteDeei oa De fteefce banDe Moguntiaci in Wai& ï^IaenDeren/De anDere 
in ^oogöDtiptfcb-lanD/begcnpt. 3|et beeft m bet beften bet i^ettogbDom ban Swerbruck: in 
bet <©often comt Francken-land en bet l^cctogbDom ban Wittenbergh: aen bet #oo$ben comt 
eenf Deeljs De i&ebtere Meyne enDe bet 25oftb bat fp naer Othonem namen: in bet ZupDen raett 
jjet aen Allatia of Efafz, 

3&cfe Ijeeleftrefce üïncStgualpcfe in lufligbepb/bnttbtbaerbepb/enDe oberbloeb allee Dingben 
booj eenigö Deel ban 3£uptfclj-lanD. 3De 25ecgben 3nn meeft T©gnbergben enDe gbeben fulc* 
ben ïtënu/Die in betre plaetfen occfe gbefoebt tojozDt. 3Jn bet j&oojDen Djaegbt f^tt beel Cafïa* 
ni-boomen. <©p De fllcfcetg 10 beel Coicn enöc 45erfïe. l)icr en onrlucheu gljeene Boomgaer* 
ben/Die fcer lufligb 3ö«* 5?n De25ofTcben tè beel IDtlD-bang-, macrboo^nemelptli herten. *©e 
tnujootiDerjö boeDen beeltrjog inDe 25o(Tcf)e n/25otnen enDe depten; fo Datmenin bet berbueren 
ber Scheren befpjeetbt/Dat De f&acbter op De fclbe gbeene <©epten en fal toepDen. 25p Heydel- 
bergh $ö groots menigbte ban tèepgerovDie Daer in bet 25ofeb nefleien: Zbit i$ toel eenen Wm 
ter-bogbel/ aljs Die bp fflattr moet leben •, noebtang bjcefr Dp Den regben(enDe anDere ongije* 
Vucerten) enDe foec&t De felbe om boogbe bliegbenDe te ontbüeDen : $Ë>aer-om oocli De ^>ict]tcc 
Vjrgilius fegbt: De Reygher vlieghet in de Locht Boven al de Woleken vochr. l^p bicefet feere 

bm ^abicu/Die &e m ööe^abigö foertu orote bjingöen. #lg fp tegöen malcanDeren om Doogbe 

inDe 



Befchryvinghc vande Palts. 381 

fobe Hotïjt ftrpben/foo trattjt elcö ben antieren boben te blïegen: foo benltabfeö ffoben tornt/ 
foo balt öp mtt gbetoelt op Den fcepgljer $pnen bpanbt enöe brengt fjem om» Zbotlj bacr af ge* 
ïtocgb ^tR tometot be fïebem 

<©en Paltsijs met nee I «©ojpen/Cafteclen enöe ^eernjtbfieben feer toel befet. Jtëen telt tn fier 
feitje 48 neben/onber betoelcbeDefeupt-nemen/Landenbcrch, Schreyflèn,"Weynhem, Straul- 
berch,Helhufen,Mofrach, Sintzen,Oppenhey m,Keyfer Slouter 3 Ingelheym enbe Luden: als OOC 
Brctto, bet Baberlanb bau Philippus Melan&on : jBaer ï^cpbeibergb obertreftfe alle. <©f nu 
ben name ^epbelbergb ban bet tooojbefcen Hey den (bat bv be ï^oogtjbuptftfte Volckeren bete*» 
bent) tomt/of ban Hcydelbecr (bie top Myrthus namen)baet af en öebbe trö niet boojgenomen 
te banbelew, £>ommtg« atbten bit hc Budoris ban Ptolomaeus te toefen [toclcnen naem be <©be* 
leerbe ^ollanbecbeel eer be fïabt Durlach,ban ^epbclbergï)/ toilt toe-frb^pben] bor fj/aljö Ber- 
tius enbe ben tlepnen Atlas göetnpgen / fp en tyengben maer eene pbele ramingöe boojt : Want 
Ptolounaeus maecnt Budoris 5 1 graben groot/ enbe ^epbelbergc en beeft maer 49 graben enbe 
3 f minuten. 3Defeftabt l^epbelbergö ÜgDt aen be tëebiere Neccar,mben monb banbe 25ergen. 
3Befe fiabt beeft bant fjaer 1 ^46 feer becmaert getorefï booj eene ttpt-nemenbe i|ocge §tlja* 
Ie/bic boen ter tijb ban Ruperto,outft e Boift banbe $talt$/ tn-gbefïdt 138 : be toelc&e ootfi om 
bc felbe te berfbjgben eenen MarfiIium,tot TOtcerfit gebmen/ban $artj£ beeft ontboben.©an 
bientflbtafbefftfpaltijbbeerlptK gïjetoeeft booj be menigpulbigbepö ber <©beleerbe CI1De 
Atubenten. <©nber beUeeraerg a!-baer beeft DimGeomius Agricola upt-rjenomen/ alg oocb 
Ioannex Dalburgius, loannes Virdun^as j.Guilielmus Xilander , Thomas Eraftus enbe bele atf 
bere. 

59e boomeemfte öebferen ;tjn ben Rijn enbe ben Neccar. <©tt Uanb in bol 25ergen/bie(a!j3 
gbtfepbf i0) oberb!oebictbUDtjnb?agben.Ban f>ef 33ofrb Ottonis nebben topgefpjoletuéiet 
tornt ooefi een Deel ban Jet Hyrcanifche Wokii. <F>e Inatüt fcefee Hanbs 10 teanbni Neccar tot 
be Meync, i&t lengbe tjs banbe Berghftras tot be ftebïere Tuber, sfêu$ bele ban bet Hanö eube 

flebcn* 



38a .Bcfchryvinghc vandc Palts. 

fïfben.Sitt oe Paltsen teel fct!00;ie la recuen etibe Cao lerjS : onaer bc Voelt fcebe Lorfcbijy 
bte ban Carolo Magno(of aio fommig^e 1 wenen b.m Pipinoj gyebout iif : &tbttbm en 10 in 
Ijeei QBuptfcfi-IanD gfjeeneoubcc Bibüoth je ,of öieci-: mier/ ban m Dit tflooftcr. Mercator 
Geeft baec een 33oecK -ggeftm bat Jban Vu^iüj epg!)ene Ijaut) foube gj}eic|uebeti toefen. 



Bcfchryvinghc van Weftreidu 

Ol^bft ben Palts ftaet^eftreich: baetmtrjbO be Mogunuaci, Vangiones enbeNeme- 
tesfouben gbetoeejt ijeb,&en.*Pa*t af topfnbebefrï^pbmftne ban beP.iks fpjaüembie 
Utft in bte pnbe namenfjeeft/ mactj Berrium iv. be feelchjpbmgyc ban W. fti dch lefen. 
Tacitus maecRt bicfttoilo gfjetoagb ban Mogtmtiacum V eneonbe ftaDt/obtr be toelr- 
*efrcf) benföönninbe iBein ontlaft. 3nbe felbe 3tjn nocï) bele ttnrnpttteptm of oube fruc&en: 
tnaer boo? a! ö. t gtoote fïucn/bat fp/om bat bet aio eene <£eeke! i&/ Eichdftcyn nar men : 0et 
toojb geaent een toerrh ban Drufus te toefen.^ter plaotjt eene noutcne I3^igg()c ober bc fönn 
te toefen/bie yoo boeten lang toao : men fegftt bat be feJoe frïnelticu tn blaatte e omen Ui. fonfcec 
jbaer naer toeber op-gliererftt te toojben. Caiocus ^Tpntng bet TOanbalèn/ ben ï3jon-acl}ttgen 
raeb ban $pne jBoebcr bolgïjentic Heeft befe ftaöt om-gefceert Hiöolf ban j&afTöu/om net 25<?> 
jbom met Theodotico Ifcnbfergio ttoitf enbe / Beeft bit met lift g&ctooi;nen : be felbe feer bcrcie- 
cenbe/efi een Caftcel aen bf #eber ber ^eebontoenbe en eene Academie of f)oog? 5>fbole op- 
retfttenbe. Spiers 0eeft ben name ban een ^oip bat ban ben BtfTf nop Rudigans in \)ct ^far t 
« 08 H3 betoalt. £>r> io bat e naer ban Contra» be tWtti beri'-ieerbect^nbe Dir Tal ban befe 
$!obtnrie cuenoegg toefen; Wp ful.en f)W fjtf &anbffÖap baaTrierbp burg&n/alfb öet aen 
^yc.ftreich palet, 

^oe-torl 




Befchryvinghevan'Trief. 3 gj 

<©e-toel bat ïjtt Haiibftfcap ban Tricr Dier gene bpfonbete Caette en I)f efrnotfjtan$ 
en Hebben top De befrbjpbmgbe niet loitlcn nae-laten . maer fullen bet feibe cojteltjrfc 
befclijtpben. Ǥeber bit ia eene oube^fc? fgcftfjepb/bie (afjoE bcnclepnen Atfesffjfeptft) 
Den naemetmn De ftaDtTrier beeft, ^ftujojombet jaoojben met bet ^aeffcljap 
ban j&afTou/$)ertogï)Dom toan-Den S&etgïje/ enöe bet :©tf Dom ban «Eolen : in fjet <©ofïen met 
öingobrn/cnDe ^eflen : tnljrt XtipDen met ÜDrftrmb/ent e nut bet ^ertognbom ba 2&poM: 
in fiet toeften met bet %rtogf?Dom ban % i!t5enburgb/bepatff . l&t Hoc!* befeie Hanba ip ne* 
beiatbtTflbenbe regftenaibtigb/fco Dat(ate fomirije fp^eüen)t!tbe repnigfMreDe Der eicmen* 
ten ftinïKJ te toefen : f)tt tut lifee eemg[)c een Dal toe-ft&pbcn Daer aitnb j Vnarte 3©olc&en ober 
jjanabèn. 

^et lUnbin ftcfi felben i$ oneffen/op fommigfie plaetfen Dooj onbnicbtbare 25ergen ftj^erp 
enbe rouw /enbe ober fulcfcg totlbènbe Do^frfjier niet anDerg ban l^aner ujillenDe ontfangen. 
«fëoen up «omwsgbe plaetfen naet t>en ftnipt enbe Ifêofel 1$ fjrt bnicbrbaerber. ^êt bjengfjt 
jètlbet $fer/4 r oper enbe Hcot boojt» ^fer sün tbiee Diepe fflcpwv te toetert / bet VJmen- 
fche enbe Laifc herriche: in bet Laiic henfehc tooiDen freenen aljs ^apbp^en enDe '5Türqnopfen/ 
feer frljoon om aenftcn/gbebonben. <©nöer De ar.tnr cèn Daec bet fteeie EanD met belnar tert 
ü302b(boben De 'kilt ^eibiö/ fdntpn/ Wi/ ^ara t ?ibja/£nuwenDe anbere) fpat t De jBofcl De 
€roon : öefojelt&eban Aufonio (foo ujp onbeDmongfjm bertaelen) alDug UoojDt aen- gI)efpjo> 

\it\U 

O zy gbe2roet,Revier,van Veld en Boer gheprefen, 
Dr 1 1" het NedoiJand de fteden fhrek doet w<Jcn, 

Revier IrctWijngaut tlyfoet-reiKkigh (choon beplant, 
>: *:»; Die met groen jcughdigli G ras bei; t zijt acm-lcn-cauj* 

Sc hipdragigh 



jr- 



*?4 



Befchryvinghe van Tricr. 



x 



Schipdragigh als een Zee,af-ftroomigh als Rcviere, 
Claer-grondigh diep als 'tMeyr, en bevigh van ghefwiert 

Wanneer gny cerü: vooit-com : als ecne Bekc reyn; 

Coel-dorftigh met dun nat ghy zijt als een Fonteyn: 
FonteynejBecckjRevierjMeyrjCnde Zee twee-vloedigh, 
In coelte^bcvenjUroomjdieptjCiacht.gh'alIeen zijt goedigh, 

Zbm 25eröB ban Ardennen lierfp^eptiet ftclj op berfcljepbcne plaetfcn booz fjet Hanb / enbe 
toojb naer be plaetfen gljenaemt; aio Wefterwalt,Eepcrwalt,Eberswalt.:E>efc 25ofTcïjen$nnbol 
3©ilb-toangb ; bc öebicrcn bol Btffcöen/ bic bit Éanb feer tufltgïj boen toefen: foo bat Simon 
Richwinus mei te reebte aen Munfterum fcbnjft/bat be natueie befe plaetfe tot toelluft en bet* 
macen gemaeet fjcef t/het fp bannen op be ftergben en 3Men ; of/oor i\ op be TBijntorgnen Die 
ben bert toerblpbenben trecn-fomb (foo befcbjpbe icfe ben Wiim bit be Hatpnen Liberum nae* 
men/om bat np ban fojgben berïoftjfeer luftigb om aen-ften bjagem^oebtang fc&pben fom* 
miglje/bat be ILicbcn biefat gfjrboien 3nn/meeft f toaermoebigb enbe tot melanctióüe gbene* 
gfjen 3ijn; bocb bat fp booj ben omme-gang(of c ontoerfatie)nan anbere Boltfeeren / allenf feenjs 
gof bertieren too?ben/enbe bit ,§toiftge rimpelen ontcreuthen: bet toelcbe banbe f mare ILorljt 
moet c omen; of vj e cl eer Oan beet (htbereng/alfoo be <©br leertbepb baer feer bemint üJOïb.£>e* 
feer bit Framboifcrium bebben gbelefen/mogben toel al milleng feaer foo aen-ftellen om ben lof 
teerpgfjen/bie bp tn 3rjn Gouvernement de Santé(pag.i8tf/i87/etf.)baet gbcbet. ^efeEieben 
bebben altijb cloecn ter toapenen gftetoeeft/foo bat fp onber Amborigcs be «fönefanten ber öo> 
nupnen Cottam enbe Sabinum met baer Êegioen berflagben bebben/ al 3ijn fp epnbelrjtft ban 
Labieno obermonnen. Wat be bpfonoere ^eerlrjcööeben befeg Hanbjef aengaen / fp fcuojben in 
ben rlcnncn Atlas ucrüolgcnö ber ftaelt: bet foube ben Uefer berbnetigb ballen hit feltfame nae« 
men te Icfctt. Bertius fegbt tOJteltjtB; be ^aeffcfiappen JÖn Manderfchcyt,Keihel,Werréborg, 
Gerrcfleyn,Vddcntz; beBaronien, Winnen bergh enbeBïlfleyn, 3Paer3ijnberfc&epbene{ïebcn 

aen 



BcfckyvinghctanTricr. 3*S 

Éèd tie Sftofefc Nivo;nagnm(toermaerbe Hegee-plaetfe ban ConftantinusJVeIdentz,CeflajBeyI- 
Rcvn Confluens,enfee anbece. <©e^oofö-|tabc to Trier, baer(al$ öDefepDt i$)bet IjeeleHanfc 
nacrabenaemt i$: öcfs ftabt cUütft met be alber-outfre fteben ban Europa (foo baer eere in göe* 
letten tö)banben ouötrbom. ^neas Sy lvius bjengfjt baren ouoeröom biertljten Ijonbert 2faren 
Dooi be ftabt banjioome. 3&e JBofel loopt öuiecrjs boo? öe (rabt. Caefar befeent bat be (rabt 
ijan Trier,bool ifcaetDepb ber ï$oog&duptfrljm/ met gijeftabigbe <©o?logfjen geoeffent $un« 
be/ ootfc in topfe ban leben enbe fierljepb be fèroc niet teer ongetnth en mag ; foo bat (p nopt £et 
hebei fonber bebtofingl) eeneg Hegberiö en bebe : foo Itef nebben be jüeberianöer é ban ouö* be 
S^pBepb 85«8abt. l^et Hanb om befe flabt i$4ufngö*nbe groene. «Cnbe bit fal bant Hat.fc» 
fcöan Trier göenoegtj toefen. 



Befchry vinghe van Efafz. 

ALfatia toojbet ban be ©uptfcïje Efafz genaft: bat cene ebeïe en upt-nemcnbe fïr-plaet r e 
beteecfcét.Ulnbctetoillen bat&et banbefcebtere lila alfoo genacmt io: toaer af tch an# 
bcre laet ftfjipben. ®ft Hanö toöjb m ober en neber Efafz gftcberlt: bepbe nebben fp 
banbeTrebocibetooont göetoeefl. fèeber Efafz toojb infjet «Doften ban jfcüJiffcr* 
lanb met ben &bö» gOefcbepben: in bet Heeften tè Hotftarmgcn / al-üjaer ben 25ergn Vofagus 
Hotöarfngöen ban $)uptftl)lanb tg ftfjepbenbe: in bet Zupben iö een beel ban £tot'f ferfanb rii 
25ourgonbien: in ftet Jfcoojben toojb bet met ïjet $ertogt)&om ban ïüMtrenberQfi br pne \t mt 
iö negben ^oogljbuptfclje mplen langb* ©an ben örjn tot aen be 23ergnen (0 bet brte &oogfa 
buptftöê mjïen bjctbt; iiptg&efonöert batbp Haganoa meeroer blarfite té: be ©regen al langs 

33b om 



3 86 Befchry vinghe van Efafz. 

em berber ban ben Örjn af-torjcHenbe. ^c bnuötbaerfjepb (boo? albantfcrjn en Co#n)fe fö 

groot tn toefen clepnen hocch HanDp/b at het niet alleen ii) ca gijenoegl) ni 10 om be beelboubige 

tutuootiDero te boeben, maer boeört ooch De om-ltggijenDe; jar oocbberre gïjelegene Hanben: 

<Daer- om en lö jt)et ban Iacobo wimphelingo niet qualtrh be &ptj$-camcr cnbe l^oebfter ban 

39uptfc6l anb gl)enamer* $ier ;ijn £>tiber/€oper cnbe 3.oobt- Itërjnen/boojuemelfjtH in Lc- 

berthal. ©e gceDe enbe bette Cafen ban Munfterdal gtjetupgtjen ban be jaebe TBepbe bte be 

Stoepen binbeu. $ier jtjn op fommigfje plaetfen (boben be beeüjepb ban <P!en/5Joepeti/ootö 

beelü)ilbe#eerben/Uoffen(of1LocDfen/) 23epicn/ .fBartars / albeiljanbe &üm titot anbes 

ontellijcüe IBtlö-bangïj. 3Bit ILanbtoatf eertgbjs onber be Ccnmghrn ban fcnanrftrorfe/enbt 

tuao een beel ban ©offenrijtn. *Beu leeft bat Bet te boojcn ontrent brjf i)onbcrt 3aeren onber 

toer Jöomepnen maet)t tjerft g^ebJeeft. $et f0 errft een $ertogf)bom ban Hilderious , Comngj) 

ban 132mKörijc&/gcmaet&t in ftet 3aer 684/ enbe i$ Encuno 3pnen a&loeb-berlnant met bien 

tptel göegöebem ïjem ban te bozen al* eene f^eerltje&öepb onberbiozpen gïjcbjccft 3ijnbe.jBaer 

Ericonus to 3pnen £one Adciprechtus gfjebolgfu: befen t&t ban emen pt)l grraedtt 3ijnbe/ ge* 

flojben/tbjee fonen(Linfridum enbe Eberharduui) naer latenbe/bie ober Efafz fjcbben g ,j ,enee r> 

ftfiet* <©aer naet te f)aer geflac&te booj Carolum Martellum upt Efafz berbzebé. <©orf) té tp# 

ben ban Otho be eerfte &ebben be <$zaben batt Ryburgh,bie\jan beg ïtepferg gtjcflat&te toa# 

*en/§et befit ban Efafz bercregljen. ^omnugljc UJillrn feggtjen bat fp Hanb-grabenban Efafz 

abcmaetbt ;nn -, anbere fcggen / bat Efafz ban Othone ben bcrben eerft tot tme e Hanb-graef* 

frtjappen w gcmaect/ enbe f o 10 ten \t j ten &et ober Hanb graeffcliap, Dat be ff abt Einf heym t h 

De om-itggenbe plaetfen begrnpt/aen be «S&jabenban $abfpurg gr romen : ï£rt anbere w ban 

fae <&zaben ban <&tfHngen(tot oe Ujelifee Ijet Henrico Uanb-graef ban neber Efafz fonber 6in- 

oeren (terbenbe ghchjenteit tna0)aen ben aöifTrftop ban ^iraef burgD gecomen/baer &et nocfj 

onber i£. ^it riepn Uanbfrnap 10 tot menfeijen gefezuprb fo bc quaem/ bat in ftet felbe 46 fïe# 

benfóroot entlepn) met mallen befet gheboubeu biczbciu baer 3511 5© Cafteclcn op be bergen/ 

enbe 



Efafz. 




©ö i 



3 88 BefchryvinghevanEfafo; 

enbe op \)tt blatBe öfjclcsen tcl^ccucn enbe ^o;pcu $dntriet om tellen. 3&e$oofb-ftabt üm 
Efafz t0 £ttaef burgft/banbe bcclncpb cnDc bjcebbe bet fïraten alfo genaemt. 3£efe ft abt uglt 
lneenbmci)töaetg(ïetoe(tyljeeftgrooren obctbloebban TBnnen Cojen. Munfterus frij&fr 
bat in bcfe ftabt eemgfje (jonbert ijouemero gl)ebonbrnujo?ben / bte jarrnjcKo graotebnufie 
ban fiapcn/'&pupn/öabn07$cmerf eu/£acleu/^{ul/ enbe anbere gebjafTen(bie bacr oberbloet 
ötgtj boojt-comen) boen. 3n be ftabt comt eenen arm banben fiDrjn; enbe bjtc anbere &ebte* 
ren/enbe öct mater met goten booj be ftratr n bcrbeplt 3tmbe / maer&et be ftabt frDier al# Wet 
negten. <ée #eerfcf)ingt)e/,§>röote/enbe bermaerbc ïierctie/mafeen bte DcbenjS-bacglig feer ber# 
maert. #aer [jet lïDeften Itggfjen be (teuten baer Antoninus af bermelt / bie Tabemas namens 
be: fp U)0?bcn S ibern ban Simlero gtjenaemt. Hagenaw 10 ban Friderico Barbaiofla in $tt 
*3acr 1 1 64 met mueren befet. 5Ben gronb tg om be mallen $anbarf)*tgf) ; öocb be bjurntbaere 
acfeerja/toat boojbcc banbe ftabt gbelegrjcn/bergoeben bie onb?udötbaerï)epb. Wty flehburgh 
; alö mare liet een toi t Cafteel)i0 eene upt-nemenbc enbe bermaer öe ftabt aen ben boet banben 
35crgï) Vogafus gjje legden, ^êp ligljt feec lufïtgö/t^mct leegde fjeubel&eng ban alle f anten be*» 
fetraen ïjetmeften 10 Ijetbieelberigf) booj frDoone U&oubenenbe berfcïjepbene gcflaeBtenban' 
Oöoomcn . fpijj bon natueren enbe booj menfcïjen arbepb met be Öebiere Liuterberfreufct. 
^en Lutrer (jeeft jpnen oojfpjong ontrent feben bupfent frappen banbe ftabt/booj beJ&crgen 
gbeloopen 3tjube / ft roomt mibbeu dooa be felbe : enbe onber be ft abt o mallen upHoopenbe/ 
ftroomt fecr fnel met een nauwe graf t)i (gore of ranael) tbJec bupfent frappen langft/enbe ont* 
lafr firn mbe Xtt. <Defe plaetfe 10 foo oubt bannen bp gljeene $c!)2ptorr0 Daten oojfpjongfj en 
binbt. «De boomeemfte ülebieren beneffen? ben Ötjn jnn Limzgus, lllajBruflchus.Sorn.Matcr, 
Lauter. 3£e inmoonbcr0 befeg Haub0 en fojgfjen hierboo; ben Wimtv/ maer fpelen effen op: 
toaer boo? fp / foo-men baer niet bp en f tonoe/ban öongjjet fouben bergacu. 3Bu0 bcie ban nee 
bit Eiafz,ü)n fullen fojteltic& tot opper Efafz romen. 
<©ypet Efafz mo^ö ban öaer ober Efafz genaét* <pe ^oofo-ftabt banfjet felbe i& Einfheym > 

al maft 



Befthryvinghe van E&fz. .3 «9 

öï-toaer bc $oogen öacb fit-ft fjoubct ♦RurTach De ouDeftaDt ban Efafz,f# banbc&omepnen ge- 
bout: Dm naê* fouDcuaec Öeöierbcn conté/bat eectiiDp Roibach (maer nuOmbach)banbe m- 
Uioor.Detg mag genaemt. 3n befe frabt plagtjten fulcfce (trengfje betten te gijen De bieten rs 
3tjn/bat baer een fpjeecö-tojoojbt af-g&etomen i#. Der ah Galghen zu Rufach hatt gut eichen 

hokz: bflt i#;de oude Galghe van Rufach is van goede eyeken houtghemaecl:. Colmar tg eene 
ïtepietlöcfcc (tabt/ijs feer Uüel gelegen in eene bmentbare blachte/ eene ure gaenó nanbe 23er* 
gfjen/mtböen in Efafz,toojb met üeefcijepbene öetoterBems befpjoept. Schkftatt fis eer ft betualt 
(al# oocb Colmar) in tjet %att 1 044 ten tpDen ban Henricus De bterDe.Hildegardis,||ertogin- 
ne ban ^rtneben/ tjeeft in Defe ftaot eenen tempel gebout tiaer be ftgure eube gfteDaente ban- 
ben Cempel ban ^erufalem. Beatus Renanus tg al-l)ier gbebo?en. &it i$ eene frerefce ftabt/ 
aenben i&tjn met ö^oet&en/naer EotfjaringDen met 25ergüen/befet. Gebwiler,aen ben monb 
üanbe 25ergen gelegen/toojD geacht eerft gebout te 3tjn int jaer 1 1 24^? ftaet onber Den Abt 
Dan Murbuc,feie ftcfj baer beelttjbiö ontijouD. Watweil,buptcn ben monb baitbe 2&erg[)rn gbe* 
ïegen/ijS oocfc onbet: be beer feïjapppe banbé felben 2lbt< Marcator telt in over Efafz Defe 4&jacf* 
fcrjappen/HoL-burgjEgifhenTi enbe Sultz. ^e^eerlocbebenjijn/BcIwiller.Landfperg^ohen, 
Hatltat, Hohenack, RapoJftain. <£nDe Dit fal ban neder enDe over Efafz gljenoeg!) toefen : tyt 

toeicne topupt bm elepnen Atlas jjter op bet rojttfc toilöen (tellen/om Den JLefer nae ons elepn 
fcermogDeuOieuftigb tegjne. 



25b 3 



®et 



39G . Befchryvinghe van Nortgouw. 

H<£t beeJ fcan Peperen ober bc ;Danauto naer rjet )öofcfj lïait 25emen/ ig op nttpbeit 
Nortgouw gijenaemt / gi)e lijrn öat oocli ban oubts Uiag. 3£e i£oofD-fra&t ba:» bit 
Uanb ijs Nuietnbefgti,tjan UKleüenooth 't&aiib De nacm bjacgljt/göeiyrH fommu 
ööefegoöcn. 
Nortgouw plagtjt feet matfjttgfj ter <&o?fogï)e te toefen/aio" bte «r <©c#ogf)e snc&c nt 5tjn* 
&e/altijbbeaen-palenbe0omepnen bebocfttett. 3&itgct«pget bet Enfïs Noricus.of Nortg. uw» 
fweerr,bat ban Horatio gyeroemt bjojfcct 3^aet io ootfe een gftefchnfte ober ben 3>anauu> 
göebonben bat bit oDf tupgfje t. <£nbe noe-toel Nurembergh geen oubc ftabt en tov fo ije norti* 
tan$ (jet €afteel(bat op eene Jjoogije plaeto tfjek gtje n tjö/ enbe eertnbs Caftium Nonaun glje* 
naemt ma0) banoubetpben gbeinaeclit.^cfe #:obiütte begruin beei ^tcbrn/Cloofterp tnïie 

3D0Jpen: alO Araberghin'tgaer t$oo üemuert-, Anuerbach, :>u tzpach,Caft.-I-munftcr, Daet 

serttjbg be J&inten ban Nortgouw fjaer toooningfje plagden te ljebbfmEgcr } Bsycnu,Ey(tet, 
Napurg^NeuwenftatjRuwenjHdmjfemmr^uy^ 

nauw,Pleiftein,Herfpruck,Ruroach,Neumardt, '1 urfenrut,Eiboghen, Cham y Schonfce, Kun£ 
perg, Stauf , &c. tnt meelt üe #alt3-grae ben toe-tomen : toant De 3fcepfer Lodovicus ^ertogf) 
ban Beperen Heeft in tïet 5Jacr onfc# peeren n $ o een beelmgfje gnnaext/ to t \ct bp upt gantftl) 
2&eperen [jet llanbfcDap ban Nortgouw acube $alt3grabcn feube comen/uptghcfonbeit een** 
Öt)f Gntfcp-fïetjen. 

<£en banbe bier Hanb-graben fcp be Hepfrren toe! eer in-gfjeftelt/ fjeeft ootfe 3ijn $rerlgtft' 
Öepb tn Nortcou w , te toeten be Uanfc-gracbe ban 3Lut fjtcnberqri/ bte m foo gftcfieeten ban't 
€afteel Unr fjtenbergn -^ce-toel bat 51111 re ftoentte inbe ftabt ban Pfreimbt tg / enbe bp toplen 
tot ^nuitTel5t.3Defe Han&-gratien m iiv\ r ot fuif fer n matte niöe fTact met gpcomtn/«t0 tue 
toel $nn banbe bjte anbere HanD-gra* f i'cïjappen ! foc f£ ban be Hanb graef ban T)cflen nocjj 
toelbemafhtignfte* 

Snt *3aer9 13 ij5bants3ïtepf?rCoiira usrofg^jiïjfUan^cercaglienbanHniricus^nöeJ 



Norrgouw. 



*9I 




V<>2 Be&Hry vingtic van Nortgoaw. 

gaet ureenen &utg8graef ban'$urenbetgö in-gefï elt. «Eefe plagfjt binnen Defïabtgreett~ 
gurif bictie te bebbê/ban Frcdericus De bierbe/Butglj-gtaef/ ïjeeft bie om ecmge fomine gelrg 
banbe in UJoonbercn bercotïjt/beïjoubenbe alleen be ^eerlnc&öepb hupten befïaDt. 

^e flnöt ban #urembcrgb Jcpb aen De fiebtere Tegmtz tn een onbntcntbaer enDe wnbtgft 
Hanb: toaer booj b'mtooonber $ te cloecfeer 3tjn/ban baren epgljenen arbepbt Iebenbe: bet 3gn 
toetfranbtgbe toerclMieben/boojfmnigfje Coop-lieben / enbe torn ütëseffrtg ban fonberlmgfje 
t cnften. 31*e mueten banbe flabt 3ijn o» l^upben feet Reren/ befcuaert met ontalltjtfcebojftbïe* 
rf ngflen/ boltoert&en / enbe met 1 8i Zoomen, iföen telt binnen J&eurembergb S a 8 fïraten/ 
1 16 25ojn-putten/u jfontepnen / fes groote i&oojten / elf ftcenen 25juggben / 13 gbemeene 
35ab~ftoben. l$tt öegtment banbe ft abtljoo^t aenbe bcrnaemfle enbe outfïe 25o&rt> ren : bet 
gfjemcene bolcn paft op 3tjn ^anb-toecch enbe j&cering&e/ luttel artjtö nemenbe op be face ben 
Die be ftegeetingbe aen-g aen. *De ttoee t&ebteren Pegnitz enbe Keg n in loopen in een beneben 
te flabt/enbe moben eeneifcebiere bit atfjter nae inöe JBein balt* 

Banbe flabt #ucembergb beeft iuüus Scahghet een bitfjt gfjemaectü/bat top albug bsrta* 
lm. 

De Deughr,doen fy verliet de al-verdorven Eerde, 

Heeft vaft'Jijck defe plaets vercoren tot haer woon. 
Wie denct by Óorloogh ftraf te fïen de Leer vol weerde? 

Nochtans draeghc defe ftadt de dobbel Lauwer Croon* 
Croon me: verftand verdient,vcrdienecmet den fweerde, 
En Trouwe Heyligh vaft,rercier (teeds u hoofd fchoon! 
&p fiebben in fjet ^att 1 r 7 f tot Airorf eene Academie of ftoogbe #tbo!e op-gbecetfot / toS 
be tockfee fp be f&iofeflbjen tnb'e Calcn / $&tlofop[)ie enbe bec bne Jpatultepten (ban Gbcolo* 
gf e/aec&tiö-göeleertöepb enbe JBebccpne) met groot jaer-göelb gbenoobet öebben. "®it gbe# 
* «PSÖrt «n op-fc&tft bat tot Altw f (laet/ boo; be ^pöciecröe ban Bercio pag.j 3 3 g{jef(£)?ebetu 



Befchryvïnghe van Norfgomtf.' 393 

jfêcn fepbt bat tertmjl Caroius Magn us tot töegmfpucGö toa&JDeni temgfot aeti-sffejjïftben 
l ubben/ Datmer, foube mogij™ upt ben 3£anoutn mben lanijn metfefiepen comen/foo men ee- 
ne grat&t booj bet Uanb maerfete/ bat tuffcljcn be tüjee Öeuieren Regnits enbe Altmui (ojaet 
tian beent inöen «Sanoauj/b'anbere inben &fjnn üalt)gbeiegben i#.3Bat ië bp Carotó Magno 
tooo^te bmthc gbelcpbt •, be gracfjt (bube lang gfjeüjeetf Rebben ttoiee bnpfent fcfoeben / enbe 
fcne fconbert fcljjeDen bjeebt ; ban ben ffabigbenregfjen / ooeft be matafTen bit baer ontrent 
5nn/beletten fjet ttJércfe; foo bat bet gftene bat bp bacgf) upt-gebofbeu mag/betf nacïitg toeber- 
omtn toiehbp X&epfjfembonrg/al-toaer be Regnitaontfpnngt/toojben not£ eemgfje obcrfclnf* 
leien ban befe gracht gbeften. 5Di t üjerrfe | tfinn t Uia t gftemeeng te nebben met be btCBUJt^ gfic 
poogObe booj-grabfngbentoanbenPelopGnefus, nu Morea, bte ootb (be nature fulcfce maniere 
ban boen njeberftaenbe) te berg^ cfa 38i vbp eentgljr göeattenteert/enöe gDefotftt te Dol-bien; 



Befchryvinghe van Beyercn. 

IB gantfef) 1&uptftf)ïanb t & gualijtH eenigï)e$Jöbintte/baer meer enbe ootfe fcBdonber fhv 
ben in sijn/ate tn Peperen. £>oo Srrabo fulcU# fagfiè / Ijp en foube nu boo?teaec befe $jo* 
tornde gbecn BW berniffe naemen/bie foo feer met floten enbe fleben berbuk ïjö , TDit Hanb 
üjoïb nu tn nebet enbe opper ©eperen gebeelt. <©pper peperen lept in be bergen en aen- 
öc Alpes: bet ïö boo; beel joelen en x^joccUcn niet üiel om te aetyimtóen : fcet öeeft beel iBep* 
een/fnelle Öebieren/BöfTcöen/ootö toilbe 23ecfien/a!KJ Eep^cn/ toilbc ^ttjpïicn/ enbe bupfen* 
ben ban petten: biemen uortjtang fonber ronfciii ttanben idiinrc niet jagen en marl). Wc ftebe 
I» befe lU-cecfe gelegè?5ö<, München aenben lih y ti fc^oone enbe fcectiacmbe plaetg/ be tooontn* 

3Öb; ööe 



$94 Bcfchryvinghc van Iteyeren, 

e#e banben ^ertogfte: Jnghelftadcöaec eene bermaerbe «Stfjole iö : Fafingcn een lBifiTt f)opltt* 

ie flaÖt/WairerburghjNubutghjRolenheym^neufbruch, &c. 

3De Itcoeu ban opper 23eperen jnn Munchen aen Dm cant banbc öebicre Ifcr g&elegQen : fp 
f0 m ïjet gaer 97iban I lenriois, l^eitoge ban 25eperen/ten tpben ban Otho Den eerfien &ep* 
f cntjrt tp fcötei De lufltgnfïe (tabt Dan ;&upcftl)ianD. Ingolftatt is aen De ©anauto gnelegben. 
#et Uiais eerft een 3&o#» enDe fteeft Uan Ludowicus i$t rtogije ban Bepeten (jet recijt ban eene 
(taDt toercregöen. 3n ö« 3aer 1410 10 Daer eene fjoog&e ^cljole op-gïjerecöt ban Ludo- 
vico ^ertognc ban &epcren/enbc De ftaus Pius De ttoeeDe. Frey fing üjoiD aoeacfjt göebout te 
$un Doen öeöoiuepnen bat gt)e toeft e u?fa ten Dat ban De 3DanaubJ tot aen De Stlpcjs jtrecüt 
250UCU De boojfc&jcbcn $pn in opper peperen uot !) 3 2 ftcöen. 

3n neDer Bepeten jgn Regcnfpurg. 3Dtt boajs emijDS De ^oofö fïaot ban Peperen t <$e 
tooon plaetfeDer Coningfjen enDe tgertogljen. «Eaerio eenefteenen BuiggOe in bet 3|aec 
1 1 1 § banben Hepfet Hencicus ober De ^DanauUi gnemaerke. Z efe ttntggije fjaDDe elf bogen/ 
Of berüjeffelem vuao 400 enDe 70 flappen tyeeDt. PafTaw is eene groote/frape enDe bermaerbe 
ftabt/ligbt booz aen neöec Peperen naer <&ofïemncii / ruffr fjen De palen van bepbe De UanD- 
ft nappen/t uffeben nettfamen-IoopenbanDe öebi'eic vDanaum enDe De 31111 (of Oenus) feftice 
alö een <£planb op eene bequame enDe tuftighc p iartic. 3Daer is Den 23ifTc!;ou(uci; en (loei Daee 
pet oneer ftaet: Den Coopbanbcl rs nier [eer groot om De bequaemQepD Der öebieren. Lands- 
hut t* eene booz-treftelqefec ftabt aen De öcbieie Hl 1 :( Die boojbp De felbe loopt)gbelegen. 3&tt 
toojD booj Inutitrium ban Ptolomacus ban A ventino(neerftigt)e befenjpber ban ^oogfjDupts- 
lanD) gnefjouDeu. g>v iö in fjet 3aer 1 208 nan HuDotontfe #ettog?)e ban a&eperen gebomut* 
Ï5e üt \iti$ cm De ftaDt 5(jn feer bjucïjtbaer / De gbehoufelen Der ftabt 3gn feer rjeeritjcH ; maec 
booj al De Üerc&e toienö 'STojen fonDerlmgije (joogOe is:baer iö oocfc een ^alcps banben $er* 
todUe ftiiif rt. «enDe Dtt ia! nanbe fieDen ban neDer 25 rperen gf lenoc-jö ujeien. JlenDc 0ebieren 
De ^)auaüö / 3fex enDe %abe?iö fat feer bzut ötbacr ban IDpnrit. 

löeDer: 



Beyeren 



595 







^.cfe) ^"^ -#^y <***+/ 

fJbinehcn \ f. Slhtmmmj l 1 O' 

^rt- _,- jl 'Tra.M'erj \ gk " 



jfolti-ktrchè 
t 







.uf 







kw i | 



<27D 



BAVARIA 



3£<* 



Befchryvinghcvan Beyeren, 



$eber 35eperen fg beter betooont / enbe té aen-ben Danouw^fcrenbe Laberbjutftfbaer fts 
Itërjngaerben* *©e fïcöen al-l)tet 5{jn Regen(purg,Paflauw,Straubingen,Lantshut,DingcIfing s 
üofterhooft,enbe meer anbere. 

•tHanb bjengljt J&oi\t/€oim,"®wWoQfy len enbe toilbe SDieren gbenoegt) OP i ban meefl 
©ercfieng/Dic jon baer tn foq Qcoprc nientggjte/bat gbelncn ï^ongeren ^ffeu/ fo ootH 25eperen 
©ercfieng toeei ILanbfcöappen ban üerftenrntfe toe-lcrjH&t, 

<©e tntuoonberg 5tjn meer gbenegften tot Hanb-neeringbe/enbebaer tBtt te onberfiouben/ 
fcan tot öe<©ojlogöe: 't$rjn oocfe göeen Coen-Iieben: tjaren ftanbelflaet aenben <©ob Bacchus, 
tttot aenbe <©obbmnen Venus, om hinderen te bertuerben. 23cpereny!agl)t biel eer bv epgene 
Coningen geregeert te too^ben: tot be tpben ban Arnulphus ütepfer :daer na jtjn be hertogen 
op-grjecomen/bie 3ijn a!ö noeft inkt rjeerfc&mge. ©rer 25if bommen bobben bit Uanb tuel eer 
grjebeelt/te toeten/ban Saltzbergh,Eeghenfpurgh. Paffaw enbeFrifingen, <©aer U)ojben(boben 
be baojgtjemelbe (reben) 46 ftëarct-bIecnen/72. ^loofierö getelt/bebalben ottèaIlic&e3I>o&}en/ 
floten enbe peeren i^upfen/ die met De ilmuten ban 25eperen belïoten Uggfoen ; fp nebben be 
f rancben aen't jaoojben/be £>toaben aent Heeften/ b'^calwcnfcöe 75tvQ\}tn aent^upben/ 
kernen enbe <©oftenruc& aent <©of'tem 






<©nbe* 




Befchryvinghe van't Bifdorii van Saïtzbtirgh. $97 

S&bt r bc 25if bommen ban Peperen \$ Sairzburgh 'topperfte. ©an be frabt Saltzburg 
1 fcftnjft Munfterus albuiö: Iulius Caefar toiilenöe be «Duptfcften befpnngé/bebe eê fterc 
£ nflcel hibe engten ban't gebergfjte maben/tot een fcganfe banbe ïitugbfiieben/ enbe 
tot bertrer a banbe garnifoentn al-bnrr, baerom té ïjet int Hatijn luvama gcnaenuV 
'ttoelcfe betectüent een Cafleel ban (>ulp: baer't be 3&uptfcï)en Helflfenftein afnamen. ïfëe &e* 
uiere baer't aen gelegen igvtoo; b oorb lv vaiius gefteetr n:fo meenen foinmige bat be fiabt baer 
af ben nacm biaegfjt. ontrent befe ftabt ;rjn $tëojafTcn/l£alcprn enbe Meubelen* Zbt 59üo;af' 
fm btenen om ffieeften te boeben/be25ergben of ^etinelen 3ün tot ï&ogrjel-bang en ter 3agijt 
toer tüiibc bieren. $et i£ UKtüjae 1 bat befe frabt opt feer geblorpt geeft: maer ten tpben ban- 
den nuceben Attila geeft fp öooj bjanbt rnbe plonbeung beel motten Ipbem 3&aer na in't 3 eer 
? 40/alfoo Rupertus 2&tftfljop öan l©omi£m23r peren mag gtjecomen/ enbe ben ^ertogé 
Thcodon gheboopt babbe/tg boo^ijn toe-boen be onbe ftabt lu vania toebet op-gïjetimmert/ 
enbetnnacmgnebjaclnvoot&met raieüenfee ter eer en ban £>.pcter/ enbe meteen fffjooti 
Clooftet ban ^23enebictu0 o^b?e öetnert. ^teisöeeft Rupertus beeerfte^fmtiopbanbefe 
plaetg bic 14 jaren gfteregeert. <©nbert 25if bom ban Saitzburgh Ijoojen be 25ifftBoppen ban 
Crenten/ban #afTauto/ban UDeenen tn «©cftenrfjcK / ban <&utü l ban 25nrta / jprtfingöen/ 
^ecKou/Habenttn enbe Cnnemcn ; Wtf bom ban 0cgenfpurgD i& upt-göefonbert. 

^ommtgrje meenen bat Saitzburgh alg nu ben name geeft ban t £out/bat baer ontrent bp 
Üeïcïjcnbalupt-gficbolben toojb: anbere meenen bat fp banbc ftebtere Salcza^óte baer aen ge* 
legen tg/cornet, $et ilanb to oberbloebigli tn Jfëpnen ban <0oubt/£>ilbèr/ Copcr enbe fïfer: 
baer üjoiö oorn £>olpner/ftlupn tt^t Sintimontc göebonben: baer $rjn oors pïaetfen baermeu 
De JBarber-ftf enen upt-öaelt. A L 

<tënbrr bc ©tfTrnoppen ban Sakzb'urgh toojb renen Erncftus #a!t3graebe banben ftftnu/ 
f fi Bertogu ban ©epcren betmaeit : bat mag cébpfonber geleert tffêan/groot Mathematicus, 
tueootU mfonbtröepb lufc nam/om met clcpn gljcfdjtöap ontcfccnbtboojbjcjmfcc ilaubrn 

ttrepfen 



39* 



Befchry vingbcyan't Bifdom vao Salrzburgh. 



tetepfètn 8p cntam eenó tot #anjtf in onfrenenben clcebc ban aJfo Coning Francifcus Fjem tuat 
fftaffer: aen-fagrj/biesfbe np bei* iibt te UJOjöen/ eiiöc bmrarfe fcOieUjtti nart «©aren/enbe Umi 
baet tot $>affau\u. tDit fcfnuft Munfterus. 

;©e #oofb-frabt bejejs tanbs (nu Sakzburgh gfjenacmt) is eertijbö ban be öebiere Iuva- 
» n(öie fp nu Suicfach namen) luvania gfjenamet: Qct ujelrüe Gafpar Buflcherus aci)t ban Oateit 
name Helffenburgh gfjenomen te Uk feu. JBen fcgt^t bat bc ftomepnen öter ontrent * 400000 
SPüDtfr \)tn brtflaaijeif / enbe 1 ; 00000 gfjenangljen Firiiuen. Pighius fegrjt bat ïjn in be &c rcfee 
dan Oefe frabt eentgtie bitltten gtjelefcn beeft bte in onfe tafle a!öu$ iupbem 

Doen was het oudt Hadrianen, Naer ghenaemt ïcivania, 

Een fchut voor de Noordfche Hanen, s'Bifïchcps doel creegh iy daer na: 

Want Rupertus leerde baer Het Gheloof in Chnftum claer. 

Sakzburgh is Cv in het leftc Noch ghenamet voor het befte, 
^effabt Sakzburgh tgmibbcn fu belïtuegtfjekgeii/üJdbcfcialt enbebebout: certöbgujas 
Per een Coningtijcft Hof/enbe fo trots eene jBarbcren üettne/ bat fv booi alle anbete be bmft 
upt-ftaert: nu tg fn betmaert booj tè 31e rtö-bif bovn.<&m befe frabt ;tin J&ioecHen/effen Hanö/ 
Meubelen enbe 23etgen. 31" befe frabt luo^b bet <©jaf ba i heophraftus Paracelfus in t)et «töaft- 
fmp0 ban ^.^Cbafttaen gefien/met bit <©jaf- ftffcift: Hier light begraven Philippus Theophra- 
(his uyt-nemende Doctor der Medecyne,die de vreefelijcke wonden , Melaetf heyd, Gichr, Wa- 
ter-iucht,enrle andere ongenefelijrke qualen des Lichaems met wcnderlijckeconfre heeft vtr- 
dreven; ende heeft zy'ne goederen ac uden armen doen uyi -deden ende belleden. Hy heeft in hec 
Iaer 1 § f 1 den 14 dagh van Septembcfhet leven met de doodt vtrwiflelt 3&efrn Ottbf t-foeciut 
fcec nntuete beeft monber upt-gftcret&t : ban bacr fpeclr^eenen fioobeerbigfjen SDupbel onbtr/ 
tóe nem n^öer fteeft boen be racfiten. I© aer af öÖP Hraftum enbe Riolanum moogtjt lefen / itft 
en matn hier niette uwbt upt-lnourn. 
ï® tft €acvtt begrpuet 00c U bupten Sakzburgh Set Hanbft&an ban Anaüen , PiMtzgou, tnbe 

be 



'tBifdom van Saltzburgh. 




400 



Befchry vrnghc van't Bifdona van Saltzburgfo. 



be Alpen fcan Iulius (ban lunio Zelie gljenaemt.) ï£et [jetle 3Unfcfrljap ijö bol IjoogBe/ ft ferpg 
enbe jteple#erg0en/bf e bc bp tooonberg Taurn namen: toaer af Radtftatteithaurn,Edberg- 
thaurn,Kornthaurn,Cafteir)enhaurn,enÖC bclc anbere 23ergcn gljenaemt U30|bcn.5ècfc 25cr* 
flbtn 5ijn foo &ooge bat mibben tnöen Corner/ be gfjene fcte Dacr op-cltmmen mr r groote tou* 
De boet ben gljeqneit: be Harren enbe KDagDenen en romen hiet met te paffe : be paben 5rjn en* 
gbe/enbe fomttjbjs foo flepl/bat een laft-bjag&enbe SDtery baer toe gfjeüjent/quaelgcö baer op 
ean gaen. 39e gftene btebaer op-fltmmen Ipben groot grjebaer / ate be mrnftjjen boo; ff ni'e irjc- 
fee ongtjetoeetten baer rjecncn tuojbcn göefmeten/of a!$ groote clonten fneeug be gupfen/men* 
fctic n bic ren/f cf)irlntfe op bet Irjf ballen enöe bewletten. 

%&t Alpes namen fp Albin: toaer af berftfiepöf neitametuomen/ a!0 Villacher Albin , Swan- 
bergber Albm,&c.gn bet bal Oevina3rin oocB jföet ael IBpnembanbe toeltfie Consadus Cel- 
les gUMI.Amor.Ode VI.) eenbitfjt beeft göeftfoeben/ bat top aibug bertalen* 
De reyfe die ick lelt vand'hooghe Alpes dede 

Daer de Revier Oenus.daer d'Etfchgheeft heefch ghelchal; 
iDaer Silver Mynen zijn die vafte houden ftede: 

Waer mede dat verrijd word Duytfchland overal* 
Sout Waters vloeyen hier dun ende claer met veerde; 
Die rijdeen Beyers Vorft end* Ooftenrijcker Heer: 
Hier fiet-men vael-bleeck volckehelijck de doodt,aIs eerde, 

X>ie lmelten in groot vuyr het Coper reuckigh j» er: 
*Tfchijnt niet dat ons Metatl met vuyr zijn fchuym verteerde, 
Tfchijpt dart in d'Hel/che gloedt gheloutert word veel eer. 
©eeif&ebierenbioepenuptïïe 23ergben. *De0ebfereAnafliis tornt infyt i&oojbenttptbe 
feJbe-, bie be Altz,ZaItz enbe Matigh met fjare TOateren grootrn. 3De Mur enle Dravus tomen 
ootö upt be fefbebooat[PJinius( i Lib.j t cap.z/.)maefktactoagö banbe Dravus. J^trr 3gn oocn 

eenigbe 



Befchry vingtre van't Bifdom van Sal rzburgh. 40 1 

esmfglje 25ofTcF)enban Herdion,Henhard enbe Wcytiard. Leo De berbe geeft bit V. anbftftap tm 
f pöeiitodti Aino,ttcnbe &if}cbou Dec felbe/ben name ban een <£ertf bif bom g[)egl)eben: onber 
fcjet fclücjïaen ben 2Mffeïjop ban prenten/peperen tötennen/cnbe anbere/tie top nae-laten/ 
om ben itcfec niet te üerueie n,3Dit fal DujS banbe Ocltljjpuiuof kan Saltzburg booj befe Cacr* 
te gijenoeglj toefen* 



■x- 



Befchryvinghe van Ooitenrijck. 



O<©ftenrijttt/eertïjois &ooglj Pannonia genaemt Ijeeft in bet<®oflcn 'tConmgrgrit fcan 
^ongerien/tn i)et T©ejïen 23eperen/enbe in Jjet Supben be 2Sergen ban £>tiria. <3fig 
ontrent d^ie bagl>repfen bjeebt/enbenorlj een$ fo lang j 'tlLanbtè bnicfttbaer/brgo* 
ten metbeelberlep Wateren/ beplant met VDgngaer ben/obciblortriglj in BotTcncn/ 
tiet in $&epben:maer boo? al fo rijen ban 1©pnen/bat be Uanben ba ftëo2abien/25emcn/£>Ic' 
fien en 25epcren baer mebe berjïen too^bcn. $ae bat bc ^cerlijcIitKpb bant : fioomfcljc tanrtï ge* 
tomen t# aenöe idojften ban befen Hanbe/fo ifï feer bermaert getoojben/berer betooont rnfce 




bere fiecöter nebben: Weitneck eenCafïeel: Melck een fïcbcHrn met een Cafieel: E merfdorfrm 
Jrabt : Spitz, Tierftcyn, Stein, Krembs, Holcnbureh,Ttrifu,TüJbihgh,-Knigftetten, Zdfc-lmur, 
Stockerauw s GreitFcnftein,Grif tcnitein een CafteclBcn, baec cocü yoebc lïDtjn ontrent tof ft, K.i- 
icnbergh oocb een Cafteellten op eenen &ergfn aen btn boet banben 25ergb lïgbt een tmo^p feer 
fcecmaetiboo] ben Pape van Kaknbeigh.obet Jjeel ©upr fianb boo? 3pne elutyten bekent. 

€l WCCKCM 



402 Befchryvinghe van Ooftenrijcfe» 

\Veenentoo|tbanbc1Latijnftf)e Vienna,banbeCin*c&enBctz^enaniet <©irfë öe^oofb- 
fia; tfceg iLanD# mos een ciaclmgl) BoUeuierCiUtgijcnDen Curefe. 3J5e HuftoUe beier. (ïeDe 
mogljen oe gftene tic De 3Latnnfcr,etale berfUmbp Lazium,rntu ütbonem Fn{ingcnfcm,le}m. 
33e üö c icufeien Der toatle n 31111 ftcccn/ be l>up|en cojtelnen / De toeken bce ritjes £>p tobben 
fn {jet %&tt 4^4l)ct C()?:fleiiicn <fö .eioobe aen-gtienomen/ ban Sevcrioó Daer i» on0er-tDC;e:3 
3tjfiöe, siT>c ftaöt 10 (eer beciïiaert doüj De beleg&ringfie Der OTurchen/ Die/ m fjet 3Mer 15 19/ 
cicec Ueltjclt banDe jöurgnerg toeDerftaen 10/fao Dat-men fegfjt Dat Daec 8ocoo 'QTurr&t.i boo| 
tic felbe jijii gfje bleben. 3£e ftepfer j^eDcricli t)ccft Daer eeiie öoogbe &rï)ole op-gtjerec|>t : De 
felbe 10 banDe <£crt3-ïjertoöbe AJbcrtus in Ijet 3acr i-j 5 6 bernieuti maer 10 Doo$ ttoeeDjacht/ 
onber De ,£>uiDenteu rometibr/ berballen eriDe te niet e get#em loannes Hafelbach \u00fo rntlo 
In $pne upt-iegomgJöenfldjofcfjFooj al-Daer jtjn&e) Dat fjp Den $jopbete «efaias berrlaerenDe/ 
eenenttontigt) 3)aren in {jet eerfte Capittel 10 gljebleben :f)p mepnbe mnjcjjïen De goeDe Jt)a« 
Dat 3pne Ueer-iongneren tot jDatbufalenig ouberDom fouücn tomen» 

^oen Otocams Coning ban 2&emen m bet befit ban <©oftenrijcfc toiag/ beeft gp een tfafreeJ 
ban nieuo Doen boutoen: bat 10 bet i^incelijefee Cajteel: Daer fiouben ftcf) be<£rrt3-ftertogben 
ban <©oftcnrrjt&* fjn't neDer-Dalen ban Ureenen/ langljg De ©anouto $tjn t'*ot!j beel fr&oone 
p!aet|'en/tot Prcfburgh (öat 10 eenl|ongljcrfcbcftaDt) toe : Daer upt bujf fee betorjb-frrcrfeeMfce 
|}ecrli)c&bepD ban <©oftcnnjr & : Die 10 nu noct) meccDer/ aen-göcmert&t De HanDen ban &ti? 
tten/5iernten/€ilta/cnDe 'STp^ol Daec bp gbeboegbt 5tjn, 

t©e tBanouto een bauDe becmaerrfte öebtecen ban &erfïe nrtjtB / fteeft (foo-men fegbt) bei 
neben Umt3 rtuee fojgbelocbe üttplcrvbaer Defcöepcn litbtelgtfcen te gronbe eaenDe berfcójben 
toojDé: D? ccrflc tject 5awuflFel,öait is Bert&enö-gnotf : Daer bnjff ftt Bet 1©atct banbé t&ancu 
met ce 1 üerbaerinefc gbeticr tcgïjen eentgbe berlioleri 4Tlippen : in-Dien ban De <&c!)tpper niet 
eroaren cnDe honbigl) en te / foo ro;r.t 'tfcf)tp hcfKelnefc in perrjffecl of gebaer, ©et ia beneDt tl 
De Gieim t$ öet ttoeeDe toiel;öuir D;aept Jjemöet i©ater gelöcü eeuen D;aep-toiut/euDe teerpt 

beeS 




€c z 



404 Befchry vinghe van Ooftenrijcfc. 

toeel fc5jfcfieltjc6e rjolben op/bteg be fcfjepm baer qualtjrR booj romen: beel liebcnbctbjintüerr 
al-öaer/enbe3ijn ban fulcbe Diepte bcrüonben/ bat bè afgronb onttyehenbe fjaer alle üuipe be^ 
fleeft. 3^aer 3911 eemge geiiieefï Die De Diepte ban öeje futplen örbbgii unlten armeten/ maer fp 
i# foo groot/bat g^een Hooöt be gronot en tan raiien. fli bat bectymeüt/bat blnft baer/enbc 
men tt&qiyt niet UKbec. <Dc?c £ebiere neemt i>arc 00 jlpjong moer $luaben Haub ; bat ujojö 
al-baer öe darome moet 25at gbebeeten/onber be ^eerlrjckrjepb banbe^aue ban J^irfïen* 
bergft. <Dc jfonteptte baer bk upt t omt 10 tn't SDojp ban «ÖJïOmgen/ foo naec acnben föbijn- 
tant/bat qualrjcfe ttueemplen baer tuficöen jnn : 't&anb bact befe jfontepne ontfpHngt ijs ef* 
fen cnbe plat/niet ©etgöacötigb/aïiS fommigfre gemeent Ijebben : ijarer» upr-gang ofte mono 
t$ inbé Mare Magiore,m't Hatrjn Pontus Euxinus genaemt.&tqg beeft een bernaemt ï^iftojp- 
fcö^pbec Polybms , met berfc[)epbene argumenten üjillen bebjpfen/bat mettet trjbt boo$ be 
èanb-rjoopen/bte be 3Danouuj/Bory ftenes,enbe anbere öebieren toe-boeren/be Mare Magio- 
xe foo foube bertoult njojben / bat bic tot be £>tfitp-bacrt onbequacm fbttbe ;tjn : bat 10 tut atv 
brrs: tiiant bic Xte 10 op beten gantfeb niet cnöicper ban fp ten tpben ban Poly bius to aö. 3Mfo 
tornt ïjet bicliUJtl.ö bat eenigbc meentgï)en/bie met göecn reöenen en 3ijn tt üjeber-Ieggen/booj 
ben tijöt enbe erperientie balfcb bebonben Uiojben. Wie en beeft inel eer be rebenen niet gfje* 
looft/ baet-men mebe betoonbe/bat onbet be Zona Torrida grjeen lieben en tooonöentt n notb* 
tang i$ atibcrö bebonben/alfo baer niet alleen eentge menfetjê en fcooonen; maer groote 3Lanb« 
ff bannen onber gljeleg&en ;nn: baec bencffeno üioiben fp / alp öe £>onne op't Ijoogl/frc is/ met 
tenen foeten regben/om De fjittc tematigben/begoten. 

Ooftenrijck té eerft bp lifëarcK-graben gberegeert / bact naer bp $crtogr)en/ ten faetfïen bp 
<i5ert3-fjertog[ien/Énbebattotopbeben. Munfterus fc&jijft öat be toapenen banbrn fdnnre 
ban<© aftentrjrfi eerft ban btjf gnlben HeeUjercUen m een blaen bclbt befionben : ban Lupol- 
dus j^arengracf beebtenbe tegbeng be $ntpf|en/ bie orjgeloobigb maren/beeft een anber ma* 
»en gb^bac|)t te nemen; bies* boeren noc[j op U&m be Ctrtj-BtrtöjjDtn ban <©ofïenrrjcö/ ee* 

nen 



Bcfchryvinghc van Öofte'nrijck. 405 

wm JbilttfrenltortHn een roobtbfit. 

l)ft %anü 1$ feus bnnïjtbaec enDe toojD toel bebontot. ^et De de Hanbffïjflu Djaegfjt groo* 
ten oberbloebban goeotn IDtjn / Diefïerruer Dan den i^cogöbuptftbcn / Doei} onfienfeet Dan 
Den j&paenfc&cn W$n i&. $p toojD in iBojabten/ i3oljcmen/£>ilefien/enbe De naer-gljelegc rtfc 
25epeifrï)e toc-gueboert: [jet tyengötfeet cracfjriöD «èaffraenboojt :fjct brengt oocü4Penne* 
beer boo^tbpStmbnrg/acn Den boet banDen23crgb Cccius,<£alenbergb gljenacmt: fjetïjrrft 
oberbloeD ban <t>tlber; Dorb toepmgf) <©onDt0 : bet ïjeeft $an epgïjen jbout/ enDe trpget oorn 
ban elDet 0. ï)ct beeieüanö toojb m ncber enbe IjooqDcc «©oftemncK gljeDcelt. ï^ct neber itgiji 
otoer [jet jjooguet op Defe 3pbe De SDananto. 

5De 45?aben ban 23a!$enbergf)en ftebben <©o|f enttjeü langftc gïteDeerfc fjet ^t ectfïe toa$ 
Lupoldus ,bie ie iBaithgraetoban Ötho De tlüc eDe gljemaecüt. 3Daer nar r in Henrkus ban- 
ben Uepfer Fredeticus ban iBnrchgrabe $rrtognc gi)cmaecin\ Weidt gjjcfladite ontbreken* 
be/fjeeft Rudolphiis ban fc)abfpnrgn (Dié in bet %m u8o tot ïiepfer toas benomen g&etoerfï) 
|jet felbe aen fülj gfyenome 11/ cnDc ïjeeft getoilt Dat ï)et een ifertogfjboni fouDe genaemt toefen: 
ïredericus De ttoeede beeft Ijet tot een Coningrtjtu berljeben. ^et bolti* tornt ban De jfraw * 
öenenDe £>avenftïie af. 

<©aer 3ijn bele Ifêepjen: bele Öebferen: toaet oi.ber De SDanauto be booniaemfte i#. <©nbec 
be 23ergöen tö Caïcr.öergp Den boojnaemflen : bet i$ owfe met 23ofTfD*n l)iec en Daec befef* 
3E>oclj Dit fai uan«©ofieutiif U U002 Defe Caerte gbenoe gb toefen. 



Cc 3 



g>ebenber8öcn 



406 BcichryvinghcvanSevenbcrghen. 

S<6benbergïjen toojbban t>e Uatijnfc be "i ranfrylvania,toanöe ^ongerfcDc ErdeJi, genaft* 
#et i& een Deel ban f)et out»? ©acien/ bat bc ttowepne h Ripenfcm naémben : t<cu name 
4>f benbet gbeu romt baer af bat net niet Screen enbe U)otïbe n belet i$. ï$et 23o?el) bat 
ï)et telbe liefet/ toojbet tu tjet iLatijn Hercynia , in f)ct ^ooobfcnptfti) Schwartzwaid cnbe 
HartzwaJd g&enaemt* 3f>en2Scrgr)/bic bet bcfet/nacmen be Hatrjnfrtje Catpaius^öc i^get* 
fefte Tartzal) De^öüghbnptfrïjetl den N4unch.\Vungarten,Scht epcig eitbe Vatrcr. '&li Hanö 
toojö in tiet TOeftcn niet Pannonia, (of i^ongarien) in &et $ooïben met $o!cn/ iuijet SCupbeii 
met Idalae rjien/iu net <©ofïen met //tèolbabten/bcpaelt. 3:n bit netoefle ijebbé ober toeie 3arcn 
Üctmaertiö beie nerfeïjepbé Bolcheré Qcujoont:te üjcté/be Iazyges(bacr nott) eenige Dberblnf> 
felè" afin ^ongatté snrc) be Mefanaftae, (bact I J inmisfifbermelt)be<6eten/2éa#arne/£>arma' 
ten/<&2iet»è7&omepr.ê/$r&ptf/$ajrenfr!)e en #ongctfcf>\ «©tföomepné hebbé be {elbe late 
ober-ujonné: ttiat be ïtepfer Traianas,Dcceb.mim J €omng lia Marien/ obeiUiomi [jebbébe/ 
liecfr be felbe eerft tot eene $20btncie gemaectv en beeft be fiabt Zaïmizegtmfa nacr $pné naem 
VJpiam Traiana genaét (be felbe toojb nu int IL afijn Alba iuüa genaét.)Ti3aer af Vlpiamis ge* 
matf) manet .Xiphilinus bert}aelt upt Dionc,tiat bc bcoz-gemelbeDetcbaltts alle 3Pnefe!)atten 
inbe töebiete St rgaia begracben f)abbe/l)ct ï©ater met Dammen tertoplent op-geöoubcn fjcb* 
nenbe: be arbepbjs-Ueben Die np baer toe gbebnipcntC/ fjeeft fyp/tyt toereb bolbjat bt gjnoc/om 
Qfietyac|)t/om bat net toerbolen foube blptoen : boclj Traianus Beeft bier af be toete gljet regïjen 
booi eenen j§>!abf: foo beeft be ftomcpn net «£oubt toantr üj jxebe ©arbar getregen. Galienus 
fteeft naer tmee nonDerb garen bit Hanb berlojetv boaer D002 be intooonberg tot be tooongfje 
tooefligöepb enbe ougebonbentnepb *ijn toertoallcn/enbe tjebben ben name bet Walachren aen- 
gfienomen. $et in een routto bolt 6/ bat be <&nele erttjr pb not ïj bemint notii Ijreft : fp bolgcu in 
nare fieligie be <©ner I,en/botb in nare $eben tretften fp naer bc Be pbenen : mant fp Rouben be 
ÏBacr-feggfjerjö in toeerben/ enbe ftoeeren bp Iupiter enbebp Vf nus : Die fp ^epligfj naaren: 
öoenbe meec an&ere DingDen Die fcet ï^epbenbom naer tomen, £>p enjjebben gtjeene fïebcn/ 

noc^ 






TiaoffylvSB ia of Sc venbe rghen. 



I J?rtf.*ff. 



Traflilvania 



«•«o 



4-jf>! 



%.f.Grmyrn 
_ \owth Jï*r M> 






layfeh 



* 



"-' \ 



<;Ryv^ 



IV/W/z ^ 






rui 






si CRopntnl 

r Srhert/leM 
\ f. '«Vim* i/~~ kr 



\li.ebs4orf 






y 



Ft'l 



Vïffrkm 



r—t ( Ofrmlurj 
L.. 



'osSatfj 



!%*' 



*Ayfo 



. VUk 



Tnd .ry 



rabeutt 



-—ZZrtzftt 



hl O-^> 






Aytjïti trmplum *>^ .<jS| 



iltofïCanvlwm 



Am* f^y^/^. 



M 



PjAcrm 



r^dt* tfr»^*^ 



I^Vênafh 



Zeg? 



<£r 4 



40* 



Befchry vinghe van Sevenberghe». 



nofö fteenen nupfem maer tooonen inbe s&ofTf&en enbebe bjpccn fjaer flecfjö met öfet ban re* 
gen en Uitat* *©ocïj bet oberige Deel ba £> 'benbergê tö meier bcbout/ en fretft tebeltcuer boicb* 
feaer De Öomcpnen(jebben De pepten bnber Auili Defc ptaetfen ir- gnomen/ en fiebben baer 
7 bjpefteDengebout/te toeten/ KifduOrbaüScepi^CyckjVdvarholi, Aeanios.et.oe Maros. $are- 
fpjaecn ber(cbiltbebenf Daeg|# een toepmgft int upt-bjengen oanb' ^oitgerftf)e fpjaite : maet 
eerttjDg toajö tberfcljü ooc groot int fch?pbé/Dat ip ba De rccljter ^pae bcgmnenDe/alo De 5(o- 
&en nae be üiucbei IjanD toefcljjeben, jBen feg^t Dat moe l5oec& camee banbm=^ntoge ban 
^lojencien nocf) fulca eenen gefebjeben öoech f jet. #ac öe pepten \w De ,ê>arenfcbe gtbolgfot 
ten tpDen ban Carolus Magnus,bie öaer Baoerlanb berlate nbe/befê plaetfe uetooouDê : fp bou* 
fcen 7 bjpe (ïeben nae Den boojgang Der pepten» 3Dc eet (Ie Der feibe toaa Hmnanitar, int 3la* 
tgn Cibinü(of alg Iunius ft önjft Cibinium)genaét. 3^e feibe en té niet beel clepnDer Dan Wet* 
nen in <©oftenrtjeIi; Docft iö booj menfenen confte en ban natneren brei frereUer : toant üoo » De 
beeibouoige i^pberoVillojafTen en 23joecKcn/cn tan geen Ueger tot Defelbe gcna'aen.i^ie r na 
bolgbt Cron(tadt,Beitercze,(banDe l£oo{#Duptfröe Noen genaét) Modwifch; Daer na Scheed 
burg, Clanf burghen Weyffenburg (banDe $ongerfrl)e Gula Feyruar 9 int Uatrjn Aiba Iulia ges 
naf t)in De uielebe Dé Bojft 3pne üjoon-plaetfe beeft. CpnDelrjcn De jonger f cbe na anüerc bol* 
OenDe/bebben Daer felben met Die ban^atien(toaer onDer £>ebenbergen begrepé iojbcnnfgt/ 
eenf oeêljei öoo * De nae gelegentfje pb Der feibe Daec toe gelocht/eenf Deelg boo? berongeltjcKtugê 
Daer toe bertoecfi** fp rjebbê oribct't belepD ban Stephanus,«Lonmg ban $annonien(biefp fjcp* 
ligb naniéjbtt Uanb obertoelDigöt. Banbaer ;tjn Defe fïeDé gebont/Varadinum,in benptêrfte 
palen ban ^ongarien; Torren burg,bp De tuelclie Ptolomxus De &ont-plaetfen fïelbt/en f enige 
andere ban Btotio genainet.ï^r tipt bUjctbjaer tipt be fpjafte tnt HanD ban^ebenbergntfo 
kerfchepDen in. $eel jbebenbrrgtn i$ fecr oberblocbigf) ban «ffojen / Ijtt toelcfce (boben De 
Dage!tc&ffbeberfoff}tfKpD)Den penning ban Traianus getnpgbt/op Den bjelcfeè" Ceres ober epn* 
De ftaet met Den öo^eh ban AmaUhea in öaere weftter liauD ; tn De fltneber öanD een €flert!«cny 

met 



. '■> 



Befchryvinghe van Sevenberghen. 405 

mttbit Statijng fcfmft Doubcnbe/ Albundamia Daaa^bat tg be oberbloebfg&epb ban gttbnu 
bergen J^et tjceft fccr gocben Wim bp IDeiffenburg en anbere|tcbe\ ^tet 10 fulcbé obcrbloeö 
tuin <©tTen/batmcn ötcunlg banbc grootfte ore eenen guIDen coopt. 'Sc föcerben tijn leer inel/ 
enbe ban anbere Hanbcn fecr gbeacfyt» l^ier 3iïn bele upt-nemenbe jïBetael-mpncn. 3&aer 51JH 
oor C^oubt-mpnen bp Jbfulattm/bte be ï^ouaerfebe Zulakna name/en bp i&üiiilt Dominurdz> 
bat té/Ikke des Heeren nat befe plaetfen üjogben ftuefien bant alberlouterfte <©oubt geftou* 
toen/bat f erftonbfonber rafmeren/of louterervgebrnpcRelnca iö^ilüer-mpnen bebben fp bp 
Oftera en Kidna. ï^et Coper tuojb upt be felbe bergen geboibé/ baer ï)et <0out en <g>ilber upt« 
geöolben UJOjt.^et &tael belben fp upt bp Cntfe #et ffret bP Therofco en Vaidahumad*.§et 
«fvolöOcr en ben ftnttinonfe belbcnfp tipt be Coper-mpnen.,i§>p bebben bne £>cl)eepö -blagen* 
be JJScbierèVbe Dit of Ait,Moroflusen Samifch. ifrt alber upt-gelefenfte Ctupbi üiaffén ober al 
ff er mentgbbulbtgl)/biet onnobigb om bie aite te berljalen. 

ï|«t25ergbacïjtigb bef I ban ^cbenbergfjen iö fcet laettoanMathias Huniades,bte Corvinus 
töebpttaemt maovenbe baer na ban Stephanus^Comngïj ban ^ongarien / obrrtoonnen. 33c 
felbe Mathias beeft cenen Dracula Vay voda ban Ijct 25erg&ac0ttgö bcel ban^ebcnbergOen o* 
bertootmen/cu beeft ben felben na 1 o jarige getoangenifTe in $nn eerfïe be|ft gtjefet. JBcn fegbi 
M befen Dracula be Curt&fclje <ïr%fanten/ bic Öaren Curcfeftben!ioebt(bie 1 urbant genaemt 
tDO£b)niet af en bcben/om fiem eere te biebcn/ bnc fpncöerg boöj bènfloebt Ijeeft boe flaen/bat 
fp bien met meer eu conberï Itcftten, <©e felbe bef ft bele gebaitgene CurcKen urn palé gefrerien/ 
en öeeft mibben ontser be felbe 5pnc maeltrjt geboubé: anbere fjeeft fyo bet onberfte banbeboe* 
ten boé billen/met <f>out boé üjjpbcn/en betéepten bat open 3eer boé lec&émiet om te genefen/ 
maer om be fmertf grooterce maften. ,§>!ct/Le f èr,fo fel ijö be menftf)eal$ bpbeüj^aerftgierfn;- 
&epb boben be rebê laet öeerfrbé: bae ró tui! \t befe hefcinpbinge mrt bit cojt leer-bitbt beflupté* 

Soo lang de men/ch blijft by de reden, Mach hy een menfche zijn ghenaenit; 

Maer als h y die eens heeft vertreden, Des Wolves uaem hem bet betaemt» 



^.iö Be^liryvinghevanHongaricn 

D4gti nameba Hongaren tornt banbe gunnen enDe ^ungar en / £>tptffr&e IBoIcnetem 
;c&ec be groote öongfjcro nooben bte m bit Eanb naer fjet fcf^puen ban 3£e Jföeter tu 
onfenttjbt g&elueeft jnn/boen Ijet felbe Dten bongen naem toe! bcrbienen. tDit Iianö 
ijs albusi gelegen, 3n (jet Zupbenis be üebiere Saw of Sou, met be toeltfie bit llanö 
ban Croacicn enbe Scrvien(bietn<$>labomen otter be flbjiatiftljeof ©eneetfcöe %tt gbelegeu 
5tjn) toojb af-gt)efct)cpben. ~Jn |)et j&oojbenio polen en ï&uften / imt Öen 23erg§ Tanzal (bte 

ÖC i|00gt)buptftt)e ben Munch,Wuitgarten, Schnepergh enbe Vatter, be 3lati}nft0e Carpathus 
tiaeinen.) fjn (jet ï©eften ïjö <©o|ïenrrjcfe (eetttjbg net i^oofö ban Pannonien) met mojabiett 
en parten. 3Jn bet <©ofïen to jÉpfien bat nu Rh? tiana njojb gïjenaemet. 

g^ft ianbfcbay üjojbfeec geojefen/enbe botten anbcce HanbcnbetScbé om be foetigbepb/ 
gfteteuHjectfjepbenbe matigbepöber Hocbtai-baer/om3pne luftigïjepb enbe toel-gnelegent* 
tiepb. ïDe %t\m& 5ön baec obecttloebigl) ban alöerfjanbebaicftfen J^'et gfjeeft otierttloeb ban 
^oubt/&ilüet/©erttJenenbe,&outbegbene biebe felbe upt-belben. j&ecgfjeng is meerbee 
obetblocb ban ©oebet* boojt Wet/ 2&ootn-biurt)tcn en ttntcpten bit-itunmet be ïjanb af-lefet 
(alé eiüieten/ 2&ooneit/ etc.) i£et bjengtjt feec ftetchen Wiyn aen be <©anauttï ttoojt 3Dorï| 
baet jnn ttiepnigt) of gftene <©üjf-ttoonien; be felbe upt-gt)e|bnbert/t# t)et otterttloebigf) in alle 
bingen.Betfc&cpbenc 3&ierenb?en8jit bet tooojt/ber üjclcfeer oberbloeb bier foo groot tsVbooi 
al ttan&cfjapen enbe <©f|en/ batfpinanbere Uanben / tnaet tooontcmelncö in 3Stalienenbe 
^uptfcölanb/fulcKe memgftte bet felbe fenben/bat tyt ongeloobelijth frljpnr t. ^iet is oor 6 feec 
oberbloebigl) ban IBtlb-bangb ï|ier 5nn tteel €^02tclbupben/ f&anttien en föfjaifantcn. ^a e c 
3Ön in ï^ongarten ttermaerbe iBrpjen: bet ttoojneéfic iö balaton,bat be C^oogftbuptficne Platze 
nacmen: i)tt tö beettigb ^taliaenfcne jnplen/enbcaclit #oncf)pcfr?)e niplen/bjeebt. ^ebooi- 
naemfte öebieren $rju be iDanauuybe $au/iof &qu) De tj^ia/en be föebicre CeifTa. ©e bne 
cerfte geeft net met anbere Hanben gnemeen : boen be töettteve 'aTeiffa (ban Ptolomso Vibif- 
cas.ban anbere TuTus en TyiXus,of PatifTus^lo üroius Qüttupgfott/wnmnt) fclfêöft #ongat irn 

fjaer 



Hongarien 




'HUNGARIA 



412 Bdthry vinghe van Hongarkn . 

Ijaer epgljen toe* T©e feitje tornt upt !)et opperfte banben 25erg0 ten Munch gljenamit / enbe 
ob? r tr rf t alle i^o nge r fctje acbieren in ober bloeb ban t) iflü jen : Ui on t altgb beeft fp ober blo c * 
bigt) l^iftl); maer booj al |>>teur enbe ^moeck/UJienö Heber fbmtgbjet meer ban anberïjalf elte 
langlj t0: Daec jrjn notij andere Wattten/ onbee De Ujclcbe eenigbe €>ouöt tyaghen. J©c 23er* 
gben ober be ïéanauto Ujo^Den ban Lazio albuö gfjenaemt / Tarchfal, of Carpathus (ünenö 
ï^ocgljbuptfclje naemen al-reebe berïjaelt jtjn.) $>en ttoeeben iö be Matran , bte bp Agria met 
ïOtjn-bergtjen beplant iö. 3Den berben enbe alber-grootfien iö Er4sl« vDaer 5911 nor I) bele an* 
bcre Bergben/bie top/om ben Hcfer niet te berbelen/nacr-laten:. 

ïf eel jongeren luojb gljebeeit m opper enbe neber Oongljerai : opper ^ongberen begrijpt 
al bic fïrebe bit ober be SDanautu iö: mibben 000,2 be felbe loopt be Êebieie Tibifcus. %t beele 
3lanb öeeft btjftigb^peffcbappen.^it fal be ppne ujeerbigö Ujefen niet Bertio be fteben befcö 
EanböberbolgtjenötebeeDalen. AlbaGrasca, nanbe ^oogljbuptfcljenGiiecx Weiflenburgh 
8benacmt/iö ban ben ^Turcfe ^oliman in tjet S|acr i $ io gijetoonnen ; te bo^en Dabbe bet eene 
ftljanfTe ber CbnftenBepb tegben bien onmenfrbcüjchen bpanb gbetuceft: nu iö ïjet be epgnene 
Uioon-plaetfe ban tmx Saiigiacuz: boojber met be SDanainu neberbalenbe bertoont liacr Sen- 
dcrin, banben <3TiirtB in Bet 3aer 143 9 in-gbenomen. iBibben bit ttoee booj-göemelöc fteben 
ligljt bet l^elb bat fp Maxons namen/bermaert booj ben boojfpoebigbenflagf) ban Huniadcs 
tegben ben <3Turcli al-baer in fjet ^Jaer 14 f6 gbcfr biet. a&te tegben öet lBater op-ga?t fal beel 
plaetfen ontmoeten bit met ber Cöjillenen bloebt gfjeberujet jrin. 3£e ftaöt Valpo iö int Siaer 
1 f43 gbeüjonnen. Quinque Ecclefiaé aen be tëebiere Dravus 10 gbetoonnen in Ijet ^aer 1/4 ?. 
Sigec inöet^aer 1566. BudaofOfenaébeSDanauto in öet 3|aer 1/41. Graneertnböeenen 
<Jert$-btfTfl)opliic[ien ftoel/tö geUïonnen in bet ^aer 1 ; 43. 3;n be fcibefUeüe f ö Gula Fcyruar, 
banbe ü^oogböuptfclje Smlwey {renburg,banbe Hatijnfcbe Alba Regalis,g|jenaemt : fp iö ber* 
maert booi be Croone enbe 45?af ber £onmgIien : iö gbetoonnen in bet <|acr t f 4 $ . 05p naec 
in be felbe ftreUe iö Sdrigna , in [iet Hatijn Stndon gljenaemt ; ijtt l^aberlanb ban S.Hieroni* 

mos. 



Befchryvinghe van Hongarieru 41 j 

vans. <©acr tg oocB Komota , een fïm&e ftabt in een <£planD Den feïben naembjagï)enDe : Den 
<3Turtfe fjeeft Dt felbe eenig&e repfen te bergfjeefë öDef or öt te obertoelbigjjen. <£nDe Dit i&aXiz* 
iioeflb banDe ftcDen: lact 0110 tot De Dolf lieren Defeg ïUnDjs tomen. 

<£erft Rebben De Pannones bit Hanb betooont/Dacr naet 3tjn De <©ot{ji gBecomembte ban Dr 
gunnen 3tjn toirftjeben : De i^tmnen 3ijn ban De HongobarDen berbjeben; Die 4* ^jaeren fjtec 
Obetooont Rebben. 3Dc i)uimeit 3rjn toeDer om onDer A teil la in befit getomen: De ufeicne DooDt 
3rjnDe/ljeeft Carolus Magnas ftet llanD naer 8em genomen: Docö tn öet 3jaer 900 3gn Deï|un* 
garen onDer Den ïtepfer Amülpus upt &cptien getomen/enDe Rebben fjier &are tooon-plaet* 
fe gfjenomen* £p blebenbp öet ^epDenDom tot De Crooningöe ban Stephanus,Die fp San&us 
(^epltgf)) namen. <fêan Dien tijDt af/tot Den Dag& ban &eDen/ Rebben De^ongBerftjjraltnD fier 
Cfcffien <6f)e!oebe gnef)ouDen.3&e©ejfien Die naer Defen Stephanus Smüus gfjebolg&t 3nn/ 
$rjn Defe/Petrus 3pnen j&rfce/Andreas 5pnen 23loeD-berüjant / Bela,SaIomon,Geyfa , Ladiflaus, 
Almus,StcphanttsDetb3eeDe/Ba:laDeblinDe/GcyiaIl. Stephanus III. BelalIL Emcricus La- 
diflausIl.enDcberboIgbeu0beIeanDcrc totDegneluc&igrjetpDenban Rudolphus De II biebo* 
ben be at fctenttointtgï) Afaren gbeDeerfcöcr becft.^tt %anD öeeft t\sjtt <Cert5bif Domme n ban 
Cran enbe Colofen: onDe r De todcfee bele anDere 2&if Dommen 5tjn/ Die top De <föfïeeftelricie !a* 
ten ber Jjalen: Dit fa! ban ï)onglje t en sDcnoeglj toefen» 



£>!nbomeii 



^ T ^ Bcfcliryvinghe van Slavonien. 

f"\ UabonfenF)eeftbennaemebanDe &laboenen/ oieeemittg bpbet Mxomchc Wattx (ba£ 

^^ fp Goulfc ó Mac de Taiia , Mar Negro^enbé Zalwcca naëmen) fcüOOnbert. Jf$lt !£ aorh ban 
.^jPliniügbenaemtUlyricum,banlUyüco Cadmi (of alg anDere üjtJIen Polvpheim) &on«. 
** - ^ Ptolomsus naemt [jet lliyjis , Doet) Stcphanus gfyeeft tjft Dcnnnrae ban IJl y ria. i©p be* 
ftouöenöcrinacm ( S>!atiomeii/al0iucftrb?ïon!8ücücnt;niibc. &!abonien Iigfji ober Statten 
aen Den monD banbe$b|tattfebe Ztt : fp tg betfcbepbcIjjcK ban berfebepbene af-gbepaeit, VS>p 
(feg^t Beccius) bolgöenbe Ptoiomsum bepalen &et felbe met eenen larigben en trommen <©ebee 
fcan be tfcebtere Arfa ef Ar(ia,ben poel ban ^f&n/tot be palé ban Jfêarebomeru 3£ocl) be bee«» 
lenbfe binnen ftt ^et ilanö 5tjn bepalen top met öe ttoee Pannonieh (te toeten/ Zongenen enbe 
4&oftentncfe) enöeoppcr Maetïcnof Myfien, #00 begrijpt ban $Iabomen/ baer ijet naet Jfóa* 
tebonteK (tteCRt/ t©a(matien(Slavonia de Mar) en Liburnia(ban Lazius,Ciabacem, bananDe* 
tt Croatiamjbanbe inujoonberg el Contado di Zara,gbcnae!nt*)^ebenjS-baegïijES tuo|b bet [m* 
Iee$etottefie tuflefoen be öebteren Aifam enbe Drinum met eenen göemeenen name «élabonten 
gbenaetnt. ^oetocl fcatmen eeirisöe binbt bte ^Up|ten tn ^labottien enbe ttlbanten af-beplen-, 
|et H&efterfcije Deel naemen fp «êlabomen-, Xyzt <©oflerfcï)e ^ibameni bat tuflc&en bepben lig&t 
talmatten, 

TÖetengbDeban^labontenbanbeiHebtcre Arfam tot be fiebtere Drinum toetó tfo^ta* 
itaenfcöe mple n. *©e bjeebbe banbe 2Scrgben öan Croatien tot a*n be Zee is fjonberD en tüjtn* 
eigb mplen» , r 

5©tt ilanb beeft op fommf glje piatf fen eene fnpbere enbe gtjefonbe Uorïit; boen baer De l^oe* 
f en enbe Bioeefcen be felbe met buple Dampen befmetten / 10 fp ongnefönfcer, #et beeft goeöe 
enbe baftc ï^abenen: bengronb 10 bnicbtbaer/bjengfjt 3©ringacrD€n boo^t/ uptgbenomen op 
Diepiaetfcn Daer bet booj fhen-f lippen dart e tfóe ftófifjjtigij ij5/of naer l^onganèn enbe<£)c- 
ftetirrjcn / baer fjetcout enbefneeuacöttgb f*. 

Fioruj fcöajft banbe ^laboeucn Datfpinbe ettflcCtojlogtjemetbieban Cartfiagnen met 

rooberien 



Myricum of Slavonies» 



.f. Pauhs& \rDnbira xf*,~- ^CSM^'^.lfc'r 



'ivkrmank 



-tfn 



frld 






•"~Pnfrn, 
(jorbonark 



M 



Timfkirchen % 



tul 



ih/Mtf, 



m 



kfiw/3 j 



-te^ 



t w/fi 



Gfc 



HjgreiaD 

•MJrrrnfeL 






Oovafha 



rtrm 



fe&F 



3" «Ttóf 



*W $1 



t#? 



w% 



r« 



"i/f' 
lor, OrbnlgS IfcJ^r/a- 






^5&f 



Illyricum 















u 



10 



4i6 



Befchryvinghe van Siavonien, 



rooberpen $aer niet en lieten toetnoegnen ; maer öebben een boog fïutfe bp bie ongDebonbent* 
fjepb gljcbo~egDt/fp Debben bc «tëïjefanten beö fioomfctjen bolc&ov naer recljt met ftacr nanbe* 
lenoe/niet met een f toeert/maer alg 33eeftenmet eene bpie gfjeboobet of gfjeflae öt/öe «Sberfle 
tier fc&epen berbjanb/ enbe/om bat (jet noxft, oneerlicfcee foube 3tjn/ tertoplen Dat eene ï^otune 
|)e eefcttte/bie öp Teutam fegljt g&enacmt te toefen, 3&e felbe fcöjrift bat öe «êlabomen tn be 
jJÊaccbomrrne <©ojloge banben Coning Perfes gef)uert 3tjnbe/ achter in |)et öoomfrfj Crüg0~ 
toolck begoriben te flaen; botfj Scerda, be ï^oofb-Jlnör bcfeg bo!cni8/ban Aniciobi tteomfeneii 
Prarcor te gronbe göetoojpen jnnbe/flebbeufp fjaer terfïonb ober-gnegfleben. Plinius fcïjnjft 
fcat j&latoonien boel ban bupfent <£planbcn beforïjf mo:b: Doclj bat ijct Uocj ^talicu onbequaê 
10. aifoo be monb ban &are l|abenen ban be feitoe af-g&ekenl i$. 

«©e Dalmaue maren eertgbg macljtigh, in biapenenenbc njcbotn / enbetoaren toat te moe* 
big!) op öe goebe guejegnentoepb ban tjaer Hanb .$p berfeeerben meefl in 2&ofTcöen/enbe bie* 
len öaer feer fnel upt om te róoben. Marcius ftabbe be fclbe/be ftabt Denna tn bjanbe gftefïefien 
nebbenbe/ftljter npt-geroept: baec naer öabbe Afinius be felbe met afnemen öaerer toapenen/ 
~%tktt$ enbe l^ee goeftcaft: maer Auguftus geeft bie bjeberfpanmgfje göetemt / Vibium tot be 
fefbe fenbenbe/ bte btt tojeebe gfjeflacïjte ban menft^en geeft gbebbjonggen te belben/ enbe fjet 
<6oubt nvt be Itberjö of JBpnen te fupberen : Ijet boelcfce fp anberg feer fo^g&bulbigö met bigt 
foeeften/ntè of fp fat 45oubt tot fjaer epgöen gfjetyuptfe betoaerben. 

aFveboomeemtfefteben ban &Iatoonfcn3#n befe ; Segna in eene blacBte aen be %tt gljelegen: 
fpi0boojben$oojbenïEnntfeermetgroutoeltic6e ongbetoeerten ggequelt. [ZaraenbeSe- 
benico,bie ben clepnen Atlas bier ftelt/fullen bop/ be Caerten bolggcnbe/ in be Caerte ban %i$ 
bumfen(c en Deel befcp Hanbi) qïjf benc&e».] 

Spalatum enbe Salona ban Ptolom^o enbe Strabobermaert gnemactfet. Salonei^be^ee- 
fïabt ba:i ^almatien; borg tooib nu gualpcfi bemoont/ om ben ^Turr» garen quaben gebuer, 
Tjrantebanöet^afïe-lanDmet cenen tlcpnen Zeearm af-ggeftgepbem Epidaurus ban-be 

Curcfien 



Befchryvinghc van Slavonten, ^i 7 

CirrcTten(bie fp 'TObupt gïieeft) Dobrouicha grjenaemttmen naemifc R agufi, get fc? ernc tltp* 
ne ftabt/met een |ïerc& €afieel:j)iet tè eenc bermaerbe J&arct Der Currtycbe CooumanfrDan* 
gen. ^e öeüubltjcne io met feer göerer j&ttge Heetten göcregeert. 5De 23urger $ 3gn rncfe enbe 
macltttgb. 

S^et Hanb toojb met ttoee boomamentlrjtHe öebteren beroept ; be Dra enbe be Sow, bte in 
be «©anauto loopen. 4Du gijn ie spbeber 25crgfjcn 311:1 beel tlepnbcr i&ebieren bte tn be 31 b na 4 
ttfen e ^ee ballen. 

tStt bolcfe tooont meeft al tn rjoutene fjupfen/met rtebt of (troo öfieberfit^ipt-göefonbert tn 
toepmglj fle ben bte aen ben <©cbcr sijn/tnbe üjcIcUc fp Buigljci ly tüci leben. 



Befchry vinghe vanLiburnien,of Zara ende Sebenico. 

H<©e~toel bat top ban Liburnien, ben clepnen Atlas boïgftenbe/ f n be boojfgfle bcfrmp' 
bingne ban pabonten gbefojofeen nebben/foo moeten top Hier om be Caerte te bol»» 
gen tojteltjck banbe felbe Ijanbelen* Liburnien tooib(alö gf)efepb io) Debenf bae gbo el 
Contado di Zara genat ttlfc i^et beeft Marlachien enbe Panadego in jïct). «©e f ntooor* 
berg fjebben eertrjbö booj fjar e rooberten bermaert getoerft. TBaerom naemt Livius be felbe 
tojeebe tëolc&erewenbe merft gnaltjcfe berucfit banSee rooberten. Lucanus(Lib.Ji,)fearit ban 
be felbe foo top naer ben fmbertalen: 

De Liburni op de Zee Doen met rooven reyfers wee. 
TOaer nu befen name Liburnien 3pnen ootfp^ongft af fteeft/baer af en fal f r& anberg niet fea* 
Qbcn/ban bat ^tcphanus Wen ban eenen Liburnus ban Uitbenen tretnet *$e %oofb-fiabt be- 
fe£ 2.anb$ 10 Zara; [jet jjeef t eene feer groote / rupme enbe fefeere l?aben beo j be i>c öepen : be 

^ & ü)eue> 



41 S Befchryvinghe van Lifcrnrnien,of Zara ende Sebenico. 

l&enertanen Rebben Defe ftabt fcere betftertut. Sabemco, ban Ptolomaro gbenaemt Sicum , i& 
fti Den ;8w arbonifctjen £ee-boefem aen eenen 2&ergf)/ &aer öe stee uptbjeeeüt/gbelegben, ^ jt 
10 eene fctjoone ftoDt: om De felbe 31111 b* utfjtbaere mct< er ; boe Ij f ö tiebe nf Daegbé / om be brei - 
boubigbe queUingben Oer 51 itrci.cn / Vuepmgfj bebioont : üiant Den <&wtk bcfit be frabr Scar- 
dona ober grjene 3pbe ben «ècarDomfcben tn-Dam (boefem of arm) gfjricg&en. ®P Zara 3Ön 
beelboubtgöe ^tecöfcrje flnttgwteptenofouDe (turnen :Dotf) ofbct&KfhiembanDegoeDe 
SimeonDaernoebgoeDt enbe onberteert (noebtano niet gbebalfemt3ünDe)ligbt/aljS Petrus 
Martyr ban Anglena fcb$ft/Daer af en tg jjet bier gbenen trjörc fpjenen-, boojt tot beSnpttuat 
te oberfte t©nf bepb ban bet berrotten Der booben feggljer/ bet mim top bleepenDe fmibt c 
ttocötané banbc fin te torichen)tn ötctjt fulleii ft ellen. 

Ghehjck het Graen dat valt in d'Eerde 

Gheen vruchten draeght lbo' t niet verrot, 
Soo is het Lijf van gheender weerde 
Alft niet rergaetin't Aerdfche ilot; 
De menfeh fiet groeyen voer zijn ooghen* 

Groen Coren uyt verrottet Graen; 
O Wilt verrotcen vry ehcdoogher», 
Ghy Hey l'ghe om fris op te itaen ! 

«Bmben Hefer toat te berlu|ten/en om be co^tbept befet befcffepbirtge toatte berfangf / faï 
itfe mat berbalen banDe 25ergb-ratte/Die baer ontrent gbebonben toojDt / Die De ^oocijöupt* 
ftbe Mourmelthier namen/om Dat bet bp toplen momieit efi fnojtt m 31111 flaep: Dtt ia ba mib* 
belmatigc grootte/'tfatfoen alö eê öEonnn/maer cojte oojen; be fleert ti palm lang j 3tjn booj* 
(te tanbt lang en feberp: De 3pDe onDer ben buptli iö met \)m beDeet/aé be pootc gr oote nage- 
len/baer cant groote cuplen inb'aerDe meDe graben. Hlfmen bit bier ptt toe-lberpt om te eten/ 
bat neemt bet met Deboojfte nooten/en eet op De ac&tetfte fittenbe/ojelgctt een ftep. l)f f nact 

9(t:k 



Lïburnien.of Zara endc Scbenico. 

111 — — ii rt i iriir -C 



W 



Corbania 



3 epten trio & r r ~~^öi^jn^ 



atutqn 



'*A 



tf . Hrdjrum * f J -^ yg^. JB n^L.." Scaiu) 



iSroPolj /7y w ' 






V»i" 



•Ufi- 



s S5r^'^ OÜ& 3*»** 2""* / i4 



'Punt* 

AvrM 

2. uu ftnrsfc 



< 'Mrlaaa 












arm* 



^^ ' 



SARAetZEBENIC 



<£&£&> 



^>b i 



420 



Befchryvinghevan Lihurnïen>of Zara cnde Sebenico-. 



ooclibp Uiplen op öacöterfte ttof e pooten/gelycn eencn 23epj ; 't&apj i* acnbe eenige grau/aen 
b'aubcce roobt. föertoplen fp upt $nu om Ijaeicn nefl te maüen / foo Ijceft eenen be Vöaff)t/bie 
toeet met eenign gclupt D'anbere te üinerfchoutüen/ !b baer eenigen onraeb foube mogfjen 3nn: 
bit mi ftp fien ban een t)oogé 23ei olvöacr Ijp De fcijiït-bjacfjt op Ijout. êm nu ifiet bergaDert 
ftroo enoe anber bingen in Uaer hol te bjagen/fo gaét eene op ben ruggfte liggen/ bte ontfangnt 
s! ben laf! tufftneu tjaer tier pooten op Dé 4niptfe(al0 op een (lebe)en beflupt bat baer feer baft. 
&an tno?b fp niet be fleert getrocBê / enbe gcurppt tot aenbe plaetg bie booj & t nc ft befrelt tg? 
baer tyengljen fp Den fjeelen IBinter ober/enbe ftapenbien gantfeïjen ttit. <ênber be menfrïjen 
3pu bcje aatten gDeijouben/enbe too|Den abcboeb a\& anbere Impg-bcefien. Munftmis frDjtjft 
barter fjem tuiee gebjacfjt maren upt l&ilafó/irie ïjabbe gp m ^tjn rjupfmge/enbe ïjeeft al-bacr 
fiace nature leeren bennen. £>p tuo'bcn meeft gebangen toanüeer fmer bpben Wiixttt bit ba* 
frr n öaep ober-balt: ban blagen b'aentooonberö [jet berfpiebe nefl met be ftatreu toegïi: Die en 
tementen fultr met/enbe en toojben niet tuat&er nooj bat ben fouter air. -tornt, &p luo.iDrn 
ban fommigfje in lufïen of cofferjö gtjefloten/bat fp baer nare tpbigfje flaep upt-flapen : baer af 
tornt ban mogfjelrjr R ong fpjeetH-tooo^t; Hy flaept als een Rat. Mattialis fegöt banbe <^laep- 
tatte: Vetter word fy niet betraepr, Dan als fy d'heel Winter flaept. 



Bcfchry vinghc van't Graeffchap van Tirol, 

Ct 4Ê:aeffcr)ap ban Tirol 9? cft bkn name ban eene ftabt Tirol genaemt/ bit eertö&£ 
betntarrt pfagrjt te toefen, tj^tt «fyaeffdjap Itgftt tttfftften be töebtere Etfch (bit ban 
be Italianen Ades enbe Ladice genaemt too^ cnbe be öebierc Oenus,enbe tufFrfjen 
be öboge #!pe$: nae Ijtt #oo;ben Ujo^D Jjet met 23epereu/m Jjet gupben met IComt 

barbien/ 



H 



, *tGraeffchap van Ti rol. 



421 




Aianscaoi" 



r!nmi mmir ^TIPII 



=JMU LJ uL .lllll l l ffl l'imii' tl mm n.J mm - , ^ ¥■ 



42 2 Bcfchryvinghe van't GraefTchap vaa Tiro!, 

barDien/in fter boften met m i^eerlijCH&ipDban üeucgtcn enbe Forum lu'ij(ijflnbc -jtattanen 
Friule, banöe l^oogüDupcfcrje Friaui gtjenaemtjm tjft lDc|trn met $bJttffriatHv bcpadt. "$et 
heeft certnbo een Deel ban $uiatoeii gtjeüjeeft. #oc-bjeJ Dat Dit &aub tufTcJmi De tjnoglje 2tU 
peg befloten/enDe langjs De 23e r grien uan $uiatoen upt -goi'! tr echt ijs / fa t$ ijet notjjtaitë rijrii 
enbe obcrblocDigb in bjucljten/enDe alle Dinghen Die tot Deg lebend ouberljout ban nooDe 3wn- 
jac doch m <©ouDt enDe ,§>ilber/enDe alberhanDc goeDe ilietalnt, ©e nnt -nemenbe frfjatten 
ban IBetalen ïuojDeu upt !)et in-g&eüiant ban De gtoote 23ergtjcu gljeDolbem 23p het 0Dom 
Schewalthz tnDe plactfeu ba Falckcnftdn enDe Erbltollcn 10 fuif hé oberbloeD ban Copcr enDe 
^ilbec/Dat^etmctDcmarhtigljfïc ^citogïjDommen enDeConingri)c&en maentu riirUDom 
om fct)oonft üoojt-oacn. mm glie looft botter De ït>02|tcn ban <©oftennjtli jaerljjclus btiftten 
Dupfent gulbeng af outfangen. ©obenopDeaöergöetnijngroote i&ofïcfjcn enDebeeltDtlD- 
bang: De Meubelen ;gn met Cojen enDe Wt\i\ befet: De Dalen 5ijn met lufuglje ƒ ontepnen enDe 
25euen befpjoept. *®e tüjee boomeemfïc t&ebteren Defetf HaiiD0 sijn De fiebiere Et fch enDe De 
fiebtere Oen lis: De anDere $tm meer ©eetyhenjs Dan recfjre öcbieren. 3De ©ergjjen en ;tjn niet 
om tellen: Die alle «^abenfefje 25ergt)enof 2Upe0 gfjenaemt mo^oen / (joe-Uiéi Datfp naer- 
maelg met bare epgene namen onDerftbepDé tooien : (net té ooth gcoote memgpte ban &of* 
ftben/aljö Grinwald .HorgatteiiilndeijAichjMilrinaldjFoicftjVnferFrauwenholtZjenDe anDere/ 
telangfjomberfjalen, 

<©it ^aeffcöap të af fjet #upjS ban <©oflenrrjca m Det jaet 1 3 60 ban Rodolptms,ï!ertoge 
ban <©o|tenrnc»/£>onc ban Albe reus, gfjebocgljt. 

«De booiueemfrc | teDni 3pn Infpiuck^en Den rrrljtc <©cber banDen Ocnus: bier të De toooiu 
plaetfe ban Den ® ojfl : bier tö bet Jdarlament banbe <©oftenri)c&fcrje UanDen. Maranum tg 
een fteDeïien glielcgben aen bet Coumgluch Cafteel ban oltioL 3De fïaDt Bolzanum üjojo bati 
Paulus Diaconus gijruaemt Banzanum,ban Lukprandus geljectcn Boc2ingam : De OuDenaem* 
beu Die Fifaniurmjjet meUue !2unw# Wifchelbergh bertalet, Hala & aenDe Ocnus gelegen/ t£ 

bermaert 



Itefchryvingfae van't Graeffchap van Tiroï. 423 

rijermaert fcooj l)et g&emae care #out Bnxia io e ene 23ïftr tjoplijcRe fta br. Trenten fó acn öe 
C-tfct) gt)elegen:bit 15 eeneoubeflabt/tian Plinioenbc Strabone onDcr bc binne-lanbtu/ in htt 
itenöe gt;etucflc Dan 3 tanen/ gfcetelt. <©f nu oen naeme ban be Djie-taubigfte ©ojcfee ban 
Neptunus conit/ baei af latentop bc fdoeten rebenen; fp rjebben / ^epbenen jtinoe Ncptunum 
Oije-cc rt(lu icne beelb neet) in eeue ban ijacr ftercüeti flaer) fp mog&r n boel bteh name. Triden- 
nim(bat üjp Ct enten uameu) ban 3pne iDujcRe gijenomen Ijebbcm |X)c n arljtet bat fp tan be 
. jfranfopfen gebout tè. Tïsgus beeft fjet felbe oorfc foo gijefcrijeben. Thtodoricus^Conmg ban 
be €>f ir ogoten/ljccft be flabt bevalt met upt-gehoutoencfleencn. 3&e jeibe ïjeeft ooth Itct €c\4 
fteelban Vermei bp C ren ten gftelegrjen met fuif Ucluallen berficn. 3!>aeinacr be<JDfïrogo* 
ten upt jgtalten berb^eben 3rjnbe/&ebben bic ban Hombarbieu bie m-ge$oubeti met ber> name 
ban een^ertogbbom, $u Defiderius, Conmgïj ber Hombaerben/ban Carolus Magnus bet* 
Uionnen 3ijnbe/ 13 bet Uieberom aen fjet iSncn geromen/enbe f55 ban ben ïi enfer bergroot/ met 
pet bp boegbeu ban Ripa,een ftebe&enbp Benacum (of Cuffulana)gbelcgrjen / enbe 'tfelbe met 
eemg&e3Balenenbe#oebengtJegöeben. <©aec naer heeft Carolus Saxo jet Éeele^aef fefjap 
ban <5Trentenmeteeufcöoon#al enbe be ftabt Bolzam bezetene toteene gtfte gïjegbebfn. 
&etl <©jabe ban Cirol ij& D^t felbe tot boojftaenber enbe boo? bee fjter gegeben.^e 2&ttrgerjs 
fpjeften een! beelg ^oogljbuptfcfj/eenf beelg ^taltaeno ; en/het meltae in jfromier frettf felbcn 
gebonbeu luojb/connenbepbe betalen loofupberlrjcn fpjeliéVbat qnalfirh pemant Mc int mit>« 
ben ban ^oogöbnptfc&lanb/of tn Bet nubben ban ^jtaïien woonachtig!) tg qualrjrh ouberbal* 
fret tale fpieert.f$n befe ftabt tjö |)et üujb-bermaetbe €onriIte ban krenten/in bet ^fner 1 f4 6/ 
ouber ben '^aus Paulus be berbe/ enbe eenigfje onbere bolgenbe ï&aufen genoubem HDat baer 
befloten 10 / mogen be Utef-Jhebberg in fjet 2&oecb Conrilium Tridenrinum gfjenacmt (bn bm 
bermaerben unieker C&iftoffcl #Iantrjn gebutCKt) lefen ; icfe f al befe beftfjjpbinge ban 'ftirol 
^ier mebebeflupten/enbeban ^Ujitfetlanbïpjèlicn. 



<Db 4 



SWitfrrtaftl 



4M Bcfchry vinghc van Svvitferland. 

£~1 Witzcriand i$ tttfteïjen Den Jï&etgl) fata ( Voetzbergh enbe Houwenfteyn op betftfjepben 
^^plaetfen gtjenaettU) De <6eneber ^ee/^Taltrn/enDe Dm tötjn gijeiegöen. ^n [jet oöoflem 
^J Deeft fjct net <©jaefftt)ap ban ^Trrof / in Ijtt SupDen Mons Gencvre , Hombatbien / bet 
^ertogljfcom ban iBilanen / enDe öet gnttocfle ban l&iefcinonD ; in Ijet löefïen «êabau* 
men enDe ©utgonDien ;tn pet J&oojDen öeeftfjet Den Öljijn. 3S>e palen bari <s>toitferlanD ft ree* 
fcen inDelengDe (alg Csdaf JLibJ. de Bello Galhco g{,etupget) 240 Dupfent flappen ; Doe!) luDe 
U^eeDDe inaec 80 bupfent flappen: öoe-toel Ce/ar f)et felbe toat b^eeDer fegljt te toefen, 

^etpeele Hanbfctjap geeft eene gfiefonDe ILotljt: enDe ijoe-toel Dat [jet Doo? Ijooglje enDe on» 
Derb^OBene ©ergljen oncffen/fcberp enDe roubi 10; notötantf is Ijet boo* Den gfiefrabig&en aiv 
BepD Der mtooonDerg foo bebout/Dat &et nergens onbjutfjtbacr en is : toaer oooj Dat ijet niet 
alleen noobigïj boeDfel boojt en brengt; maer oot fc ftet gf)ene Dat tot tof lluft Dienet. *£et Djaegt 
JjeleCojenö. <©p fommigtje plaetfen bjaegnt pet liilcRen fterefcen 3©nn/ Datijp ben a&ijnfcben 
xwrre te boben gaet. ©ocgbt fjter noej) bp De bette 3©epDen / in De toetene öet ©ee in groote 
jnenigDtetotgrootetoinfleDeciti-tooonDetcn toepDet, gierig ooch groote memgjjte ban 
pi ID-bangö, l£et fjecft oocö (boonmncltjcK in Ijet ^ertogfjDom ban jfêilaneu) gDefonDe ba# 
sen. 

*®t 25ergöen befes ILanDjö 3fjn gïjenoegö beSent. l©te en fteeft ban-Den 25erg8 ban S.Go - 
tard niet aöeöoojtf Wie enig Den 23ecgïj ban S.Bemard niet befecntf 3&er Voghel,Voetzberg, 
Houweniteen enDe anDcre beijoebe icfe niet te berijalen. sDaerjönonteliötRe^offeben/alge* 
£Ü m J ,au & et Sw.irtzwaldj al crpgöen fpbcrftfjepDene nainen/alg Rhijnwald^onwalD, «Sec 
©e Öebieren Defeo HanDS 5011 beetberfjanDe : Den Rhijn, De Rofne, Adua, Tefino, Lnnagus, 
pyrf^Langarus,Sara > Dur,rn enDe AioJa me ItëepjeiunnlLueerner %ee/'£i\titt)z\: SUt/i®n* 
len ^ee/#utoenburgï)er Eee;maer Ijet grootfte banal/De 2&oDen Zet: De felbe tö 34 DuplenDt 
Rappen langfyenDe 1 2 Dupfent bjeeDt: top Rebben De tooozben ban Ammianus,om Dat f? Dcge* 
legentöepD Defeö j!ftep#/enDe De Dooj-tor&ten Deo öijno tod befc&pbeu/ ijler toel totllen bec- 

talai. 



Svvit Ierland. 




5DÖ j 



426 



Bdchty vinghe van Svvitferhnd. 



taleit.Den Rijn verfpreydet fich tuflchen de om-keeren v ande hooge Bergen met ee fnel voott- 
dryve- >:de wclcke by Alepontien met afloopend - gorcy iu:r :enen indien loop nis dé Rijn word 
uytgeftort,in zijn aldereerlte bcginfel is hy eene Buke , ».n vaLet met de menighte va zj ne eyge- 
ne,Wateren met eenen eenvoudige n of ilechten loop : ende nu door de gedoydesé gelmoltene 
fneea geholpen zijnde/poelt hy de hoogecanteu van wwcürzyden den oever af, en word eé rond 
en woelt Meyr: de aenwoonende Giifon naerat het Brgantium(der boden Zee) den lchriek van 
dewoefte endeonbeboude BolTchen mae& heteaiighenor;befócht-,uytgeiondert daer de wa- 
re deughü en het matigh leven in -Duytfchland dit Land voor de Barbareaneeft bebouc, daer de 
nature der plaetfèen de ongematigluheyd.deiXocht.tege ftrydc . De ïn-loopcnde Riviere met 
fchuymachrige keeren dit Meyr neder dryvcndc,endoor deftille baren des Meyrs vJietédv,(ny~ 
det het /èlve als met een richtfnoerdweers door,en als een Element door gedurigh regen-iUyde 
vericheyden zijnde/onder zijn Water-heyr, dat het in gebracht heeft,te minderen ofte mei rde- 
ren,voh brengt zyne tocht , fonder zynen naé of crachren te veranderen. Macr dit is boven al te 
verwonderert,het Meyr en word niet beweeght of beroert doot dé Inellé loop der Wateren,noch 
de voort-jachtende Reviere en word door de fli jekachtige opwerpfelé niet vertmeght en opge- 
houden. De Reviere en het Meyrenconnen niet confuiclick ondereen vermengt worden, j$u 
i$ ben cant ban bit JBep? met HDungaci ben enbe Baomqaeröni fcer lueï beplant. 

ïDe fïeben Die bp tut $étpi gelegé $nn Brigantium, bie top(met Iunio)Brianiön bertalé; lin- 
daw tjö in een <ëplanb gelegen: baec aen bolgen Longonatg,Buchorn, Melbmgh en Conlbntz» 
23oben be felbe m Arbona met een out Cofïeel/booj De boobt uan S. Gallus bermactt, 

;©e fiepublrjcne ber ^tuitfecg beftaet tipt b?ie Deelen : tn De t eerfte 3nn 1 3 «Dojpen / bit fp 
Cantonsjbe i^ooöf'bupifclje Oïten,namcn/ bic De regeerïnr#? r»an*t ïjecle 3LanD)chap aen fjacc 
hebben/ wanneer eltfe bpfonber 3pne ï^eerlncHfjepö toerfo&fit/ of in be HanDg betgabcringtjeti 
ban be opper Hanbg fafcen flanbelen. %n Det tbjeebe beel ;ij" öe gfjetonfebertetbe/of tTacmen 
bctbonöeic; te toeten fcenflbt met be ftabt Dan S.Gallusi be Griions, bïe ban £ebunm (£>ion 

of&men) 



BefcfrryvHigh'e van Svvit&rfón'dl 417 

of jSfrtfniaottDel |Buh,8uifn/^tcHna enbe *5eueben. gn'tberDe beelfön Depïaetfen Die oé 
Her De 3£fc»loo? öOcflrtt $ijil v te Vuctert/TiirgeajRhfgaftijSaturnetumJnginumjLocarne.Mcn- 
dpcfium;ljèt öai Iran M aitia enfce Bihtovmra. <0)e ola» f fe ii öit fp onDer De <©ojpen tellen/ 31)11 bc4 
fe: Suiich; sat Éïecft 9 meerDcr en ia minöet ^esdntöeté ouDer ftrö* Bernc Dat [jeeft 31 ^oog* 
fcuptft jp/en 8 jp ranfefte #eerine Ijeüen onDee ftcfti 3&e V ry,Dte in 10 geoeelten geDepft toojDen: 
De £>uttenfc!)f v Die fu 6 ruiactê of bitrenDcIenflo fpDte naméjgeDeelt üjoiöen, VnderwaIden,Dfe 
ttuee t'famen-comfren (jebben; De Tugcrfch^bie 4 t'famen-romltf bebben. T©e Garonen,inDe 
tuclft e 1 ƒ oelurftf n 3tjn/Die fp Tagunan nameinBafd am Dê öijn (Daer. eene ouDe tënfberfrtept 
té) fjet beeft feö lx er !rjt hty De;i , Biet betre ban bet felbe is A ugft, Dat r er tijDö eene marbti gfje 
fïabt biafomaer nu met bet naefte 3D np niet Dan (lof en grupg. f lunius fegöt Dat Bafel upt De 
af-bjeucfe ban fjet felbe té op-gebout.] Friburg beeft bier IgteetlijcöeDen met De ^ernaten ge» 
ineen. Saloduren enDe Abbatifciüen fitten bp gbebeurte in't 4&tietitfyte. 

Waliflèr(int iLatrjn Vakfia geuaStjrjoojb gebeelt in booger efi leger.Hetrt fjöögerWalifTes ge* 
!)oo?t De ftrefee ba *>f bunett ; \x>iï# müjoonberö teoibé baDe % atgnfe liberi Valdij fupcriores 
genaét&p fpjeUcn ^oogö&uptfcfj. Sedunum(#ion of fitten) té eene (ïaDt Die ban rraweren 
en Dooi menfegé atbept brei berjïê té : fp ttgbt op te uerbeplDé 25ergb: op toelcfeeg eene top een 
Cafïecl ligtjt/ó'p D'anDer 3pbe fraet De 25ifTcf)oplrc&e I&rt&eban S,Valerijs-, Daer 'tfteele geüie* 
(Te ©alefeen af genaét uio;Det.<De Rhofne bfoeptfcooj-bp De ftabt/tn té feir l&iftb- rör^C^ji 
Bet neDer TOalifTer getjoo?é 6 gilDé/ Die fp toaenbeté naincn/en tbejtact onöert opper Valefien, 

Rhïaia begrijpt De Grifons,Die ban bjebcr 5pben De fllpeg ;ijn. A mmianus naet bare tooon 
plaetfe De Caninos Gampos : De ^oogfjbuptfefje naemen Die fteöenf Daegfjja Graw pn nriner: bet 
Ujelcü e(nlo Benius berclaret)be berbonDene bonbê fotiDe bebupbé- Cot De felbe beftoogt firt $)aï 
T dl na } Clavcn na,Curia,vltt :ma,en eenigc anDf re ficbcn Die luftigb en tyutgtoaet ?nn. ^>o pe<* 
mant banD? örpublnr be Der ^UJitfers bele ujiit toeté öie fal Daer een bpfonDet ©oets af bi«= 
9em top en Btbben tfitt boo 1 een tojt begr jjy ma» te lang fee s&eblebcn. 

Italië* 



42 S Bcfchryvinghc van Italkn. 

ITa!ien(ffe(g)t V L I N I V S)is het Voefler-kind,ende nochtans de Moedcf van alle Landen», 
fy is dooc de pracht ende wille der Goden vercoren om den Hemel felve claetdet te maken, 
de verftroyde Rijcken te vergaderen, de zeden te vermorwen , ende de verfcheydene ende 
ftraffè fpraken van ibo veel Voickerenmet hareaenfprakegheipraeckiaemte maken, ende 
den menfche rnenfchelick(redelick,vriendeJick)te doé wefen : cort click op dat fy alleen het Va- 
derland van alle Volckeren jes Aerdnjcks foude worden. Maer wat fal ick doen ? de vermaert- 
heyd van alle plaetlen ende Volckeren in't byfonder is foo groot, dat oiemant die al en can ver- 
halen. Deeenigheftadtvan Roomeisfulck een ichoonaenghefichtaen dien gheluckighen 
hals,dat ick niet en weet met wat confte ick die foude connen befchry ven. Hoe uytneraende is 
het Land/chap Campanien alleen! hoe grootis die gheluckighe ende ghefeghende luihcheyd ! 
foo dat het voor al de Wereld bekent is dat op ecne plaetlè het Meeftcr-ltuck van-de blydeende 
lachende Natuere is : foo zijn de Ackers vruchtbaer , de Heuvelen wei bcfont , de Wouden on- 
fchadigh,föo fchaduwachrigh de Luft-eae'rden,fbo vrucht-njek alle gheilachten van BofTchen, 
fulcke vruchtbaerheyüvanalderley Acrd-vruchten,van Wijngaerden ende Olijf- boomen : foo 
vele uytneraende Vee,ibo vele ver-nalfighe Oflèn/ulcken overvloed van Meyren^Rcvieren ende 
Fonteynen,die de felve heel befproey eu \ foo v eleZee- havenen ei^le openingen cies Aerdrijrks, 
die den Coophaildel (by wyie van (breken) op haren fchoot f tellet,;: nde om de menfehen te hel- 
pen met grooten yver haer in de Zee te ghemoete loopen. ,§>oo lobet l)p ^talten met 3pne U)el« 
lüir Ucsioc tongfje/me pnenbc mifTcInen bat ai De uptlanbfrtje/ bit ober bc tthjeg Viioo ni nuer 
ftóupcl-ujoutctis en jnn/acljtenbe batmen nergïjcng neene nienfcften en binbt ban in fJtaUein 
fcat ^talten alleen uoo? een toertft oer parure marn btftcechen. Wat t\m\ aen-gatf/fyp tö 3rju 
©acerlanb eerbieöig!)', maer aen-gfjefien batons t^aberlanb oocfc be fïfbe o*ifcr gebcojte toV 
foo en moglicu uip fonbec groote fcïianbe fjralun boo$ jM5erlanbmetftc!len:macc.npf)*tft 
Maronem uriUen naet-bolgen/be ujetcUe/ uac bat ip be ©eugïjden ban brie planden lwhaelt 
Deeft/epnöelrjcfc albu£be0uptet: 

Maer 



Italïco, 







4*0 



Befchry -vinghe van Italica'J 



Macr noch de Boflchcn dicht van't over-groote Meden, * 

Noch Ganges lchoon Revier, noch Henmi s die Goudt ftroonxt, 
NochBadfra vtuchtighLand, noch Indi-land voJ lieden. 

Noch oock Arabe vet vql Wicroocks uyt 'tgheboomt, 
Italia.voor dy den Lof ontfanght met reden. 
Statten Dccft m bertrtjcpfcenc tpben berfcf)epbene naemen gf)efiatt / toan-bc toeïffte tiw *m* 
nooDifiö arfjtcn te |'u?eecbcn : onp bictjt falit eenigöe upt bc fcltoe VirgiHo naex ben fin bettae* 

lm* 

fieneplaetfèword ghevonden. 

De Grieck nacmf* He/periara, 
jHaer ghedenclvan langhe ftonden- 

Clocck is fy in d'Oorloogh granj: 
Wonder vruentbaer is de Aerde 

Vand' Oenotnj bewoont; 
Poch 'tgheruohte ons verclaerde 

Dai'tVolcfcdat (ich naer vertoont 
Dk Itajjen heeft ghenamet 

VandeH Voift die haer verfamet. 

&omntf8f)e totlfen ben nacm ^talten ban öet oubt 43jfccB$ toombefien Ttaloi tref Ben [r)et 
toelche boe» eencn <®fTe (btefp nu JBous namoi) beteecfeenbejom bat in giraftcn bele.<©fïentoa' 
m\ 5!cfc late be <^3fjelc erbe tjaer fröerpfmniejh bet (tanbt baer aen te f ofte IcuoJ&eii; top fjebben 
norf) ttnt betre repfe te boeneer top a! be Haabfcijappen foefien : baer-om en moeten top niet 
eaen/maermet be beren onferpenncbiffci|t?n. 

PIinins 3 SoHnus twbt aiibcr? gc'ijenr ^talien lp een Waot ban e? 4?pc&en-boom/fo bat net 
iangger inbe icwQijbc ban m be fyeeöbe *£. Stnoert bc rpjjcltj ii;eir r/ om be fcibc ooifaLr / bp cc* 

neg 



B efcKry v inghe van I tallen. 4 3 j 

«ïjBrstienftBcjEt boet/Me ban be fieupe af uegmf .3&c lengftbe fó tien Ijonbert enbe ttofotfgö cup* 
fent (tappen: De tneifte bjecböe ip biec öonbert uupfent (tappen enttuciu r^e n r Icpncn Atlas 
snetet De lengde banbe (lab* Ofta af tot be Cape banBurfano , of :>partavento en Calabria, ö 
Cape delic arme ontrent 74* mpien. ^emeefteb?eeDDC4f; /bemtbbelmatiglje t$o/bemm# 
fïe 71. <©e om-loop banStaltennaerCaft^ldi ict'cbentngtiei? cbcbcccix : bte (jetnaMtoer 
goemeten nebben/ tellen cbcbcci:botf> bteöctalber-naufïe gbemeten ïjebben / tellen toep* 
tngf) min ban cbelrxxcLx mplen.j ^et tjeeft m bet boften be l£enebifctje enbe ^onffffje £ee/ 
möetH&efienfieeftfietbeÖcbiereVarus met besogne SUpetf bte BjautKtöcfe itón gtalten 
fn>pben ; fn pet £>upben fjeeft fjet &et ^ufc antfr ïj iöerj. gn &et #oo;ben beeft ijet eenf breltf 
belfilpejö bte het ban ï|ooööbuptftt)lanb (djepben/cenf beete be ©enebiftöe SSee : baerom geeft 
Marcus Cato mei met be toaerljepb bp Scrvium gefepbt/ bat be 3Wpe0 nlje jfóueren ofte ï©al* 
ien ^tahen bei f [jutten, <©efe 2Glpe$ trpg&en berfcSepben naemen / om cojtfjepbnaer-ööe* 
laten, 

£>oube kb nu al bcrbalen mat ban be bmcutbat rijepb bcfeö Hanbjö gefcfneben üjojö/ ben 
tn'bt foube mp ontb^eecBen. 3&e ttoomaemfte" Öebteren 3tjn be Po, A des,of Ladice, Runcone,of 
Piffatello ,ben Tyber (of Tevere) Arno,Menzo,of Mencio,Tefino,Oglio, of Oio enbe Adda. <Be 
jf&tpïtn <Ujn Lago di Garda,Lago di Como,Lago Magiore, Lago de Perugia, Lago d'Anguiila- 
ra,ö Braxiano,enbe anbere. I^et^eeft beie 2&acb-(ïoben/.g>teen-putten/ %abenen/ Zee-boefe«« 
men/enbe €apen of ^oof ben, 3*e Ijooglje Acïjolen snn te Padua, Bononien, Ticinen, Senis> 
PerufieiijPifis, Taurino, Salernen,Roomen r Vene tien, Napels, Feiraren, Fermo eude Mafera- 
ten. 

3©at nu benatuere bet SStaltancn aen-aaet : ^(aer 3tjn tloee&e betfranben/ jföcefrerg ban 
bepnfen : ftaefïtgï) tot toome ; maet traegn tot berfoeningfje. ;§>oube trfe be oneerlijt &e grou* 
toelen ber&alen bte bter itjeftfjieben/aüe eerbare oojen foubenfictjboo? mp ftoppen^ttj I Jjoe 
mcntflöe gaetnaet 3Jtalieueeneu4Tl)jiflen/ Dieeeuen3ttöei|i ban ba» tornt 1 

lek 



43 £ Bcfchryvinghevanltalien 

lek fagh de Godes vrucht ras uyt Italjen vluchten, 

O Hemelr-doc hter fchoon (feyd' ïck) waer loopet ghy! 
Verlatet ghy dat Land,foo vol van (bete vruchten? 

Hoe? wilt ghy woonen niet in d'Oflen Hemel bly? 
Ach t (fcycfely beweent) Sodomen noch Gomoren 

En heeft noyt fulcke vrucht van grouwel voort ghebracht: 
Och! ochl het Godloos hert dat fpottet met God's toren 1 

My wondert dat God's vuyr lbo lawghe van haer wacht! 
Mijn kind,vlied ven' van haer,en wilt tot haer niet naken $ 

De roede word ghepludt die haer wel treffen fal; 
Het folpher ende vuyr beginner al te blaken: 
God's toren borghet langh; maer hy betalet al i 
Wat nu be af-beelingfje befeg üanbo aen-gaet / Cato oeplt (jet m ö?fc beden : Plinius m elff 
Uanbft [Jappen/ Strabo in acJjte/Antoninus in fêfïien ^onincien/Ptolomaeus in 45 ©olcneren/ 
Leander Albcrtus in fefïien SLanbfrljappen. Wp fullen/toan3!ftrten beginneube/allebe ianö* 
fcfjappen ban Statten oüer-loopen . Tbatl) ftet en fa! niet qualtjch te paffe tomen / bat top fat 
geboelen ban Thomas Eduardus, «£ngel#-man/ban öeboojneemfïe tfenen ban Statten [joo* 
ten, Zpnt biebten jtinban Bertio enbe ben tiepnen Atlas wpt-g|jefcö£eben , maer top en moe* 
ten bie met upt-fcljjpben/maer oertalen* 

1 öoomeomder Heyl'ghenbloedt,Heyligh yeder achten moet» 
* ©enetfflen/ met de Zee befèr, Telt Goude fchy ven on belet. 

3 Bartficnopc Moeder is Van yeelGraefs end' Hertoghs fris» 

4 IBltanen iuftigh,edel,giGOt, Leeft gheeftigh blyde tonder noodt» 

5 Bottonen de Gheleertheyd rmnt, En daer in yeder overwint. 

» Jf Io;ente« fchoon brenght Borghees voorc, Conftigh fèer van hand en woorr«' 

7 <Ü5emis 



Befchry vingfoe van Italicn] 43 j 

7 <©f mifl een Haven heeft, Huys en Waer,dus moedigh leeft, 

8 jfetratta/van Yferfchier, Lattin d*H*e(Tack niet een fier. 

9 l&etOlia nicrannt leet en -heeft, Want fy alle noorddruft g heeft. 

10 {daDua vethefi het Recht, En Ghcnefers conft niet flechu 

1 1 £>ma hares Moeders tael Maket iiiyver teenrmael. 

1 z 'Zve moi »a voor ellendigh (èer Ghehouden word,Ieeft (ónder eer. 
1 5 jf éantun ichoon Water heeft, DoorMaron's gheboort iy leeft. 
1 4 l&ttntim draeght goeden Wijn, Die het hert doet vrolijck zijtv 

1 ƒ 2&jijria wel rijeke is, Maer vcrlaet de arm onfris. 
xéftapta Italifch dicht Voor't Latijnfche toont 'tg heficht. 

1 7 %UtQ bever zijnde vry, Om twee Hertoghs te naer by« 

18 $lfe weenen ah fy fien Hoe haer' eere is gaen vlien. 

19 $atttia/Caes,Mck:k,Boter foet, Gheeft.dus elck haer eere doet. 
10 f&iaccntfa den gaft onthaelt, Als hy't dier ghenoegh betaelr, 

21 ^Tattttn door Deught,Gods- vrucht, Trouw, Is vercieret fonderrouw. 

22 t&erufïa/ die Wijf heyd cuft , Siet aen Crijghs-volck cloeck haer luft» 

2 5 l&ciitïït oneberechte winft, Wilt niet foecken in het minft* 
24 ffêUtine ft ght t'aller ftondt, Dat de Vorfèn zijn gbefbndt» 

1 f SltlCOtia de Turcken al Trotfèt met h3er ftereke wal. 
26 Haf f rata voor het left Twift can fliflèn alderbeft. 
27$Etnp02ia eerefluyt Inhaerpoorten,nietdaeruyt, 

28 ÏLltJI ftadt wel (èervermaert JLoopt te ras ter Oorlogh waerr* 

29 ISfrgomum dien name heeft Van haer tael grof,onbc leeft. 
jotlCfdum tfcherpe iweerd, Biedet elck een die't begheerr. 

31 IPitCtbUttl het Cloofter goedt, d'Armedeylt metovervloedt* 



i niet* 



43 4 Bcfchryvinghevahltallen. 

3 2 flfta trouwe Burghers lacht He-wft.en focce op haer lacht. 

3 3 fllrtmmum heefi vele vrucht, Van veel Ganfen hoort 'tgheruchr. 

34 jfatllim fchoone Vrouwen tier, Schoondet encan men vinden ni< 

3 5 #00 aria fonder gal Haet bedrogh des Werelds ah 

3 6 öatJCtina haren ouden lof Heeft verloren in het ftof. 

3 7 flnglta veel Graven heeft, 38 Doch ©tntenci wcymgh gheef*. 

3 9 |itofautum gheeft Vyghcn i'oet Daer elck een haer eer' om doet» 

40 #tfto;tum 01y,Graen, EnCaflagnen gheeft pm braen. 
47 ©ettona heeft Bouwers veel Die feer fparigh zijn van keel, 

4 1 ftegiltm de Swynen mint Voor den vang van d'Hafewint. 

43 Cefetia gheluckigh net Is met Wijngaert foetbefet. 

44 ^artiifmm blyde is Door Fonteyn en ftroomen fris» 

4 f 31mola verdeclet gaet: Die verdeeligh vele fchaedt. 

46 10;bimim/ die roepet fhel Voor haer* Heerfchers al,vaert we!* 

47 ƒ aoent'a door potten broos ïs en blijft vermaert altoos. 

48 £>poletum comt vremde in(roept) En bly vet nae u fin. 

49 1UU0 Pompeta OfTen gheeft, Bn veel vette Schapen heeft, 

50 #Atnia belooft 'tbahefcet, Eyets,Druyven fy voor fct. 
j ï^ÖTlftum is verblijdt Om Francilci Lijck altijdu 

5 1 Comum Vifch en Vleyfc. h daer by, Set hacr gaft te voren bty # 

< * t&auOna foecl: Ri jckdombioos En vertreedt Gheleertheyds Root» 
^©at 3tjn De fteDen/Dte top effen met (o ueei «grtjs Dcnaien ; De name (öie tn get HatfjR böo| 
fce reojöeljö njetoojpen ftenDen) tot afiertef tooojaen ftellenDe : Den flantfc öaöDen top toel foe* 
ter £j)etoeutrnt: Doet) f» m tonDen niet toojen ftaen enoe Den r lancfe IjouDen* Stjn fp u tt IanQ0 
Brallen mt lefen/lwrofet fp toaren noef) lanajjcr om te ft&pijm* 

7" ;H 



Iftiïa. 



„4*5 



.iw ^^^ T j-^^ r r y^^\ cjkiScpten. /VIM*^* 
. ( /»_ i/» *-, *» t^»«* v- A -~T " 




HISTRIA 



Cc i 



< 6 Befehrvvmghc van I Aria» 

«•■ gefcimm tnOt Carnanum OTrayi^ii w» w » ©elfen/ MC het Itfc fit fie Zie 

ben w het mtt «r <«^^*iM*J^T^totó«©^ h«ft M it ficWetc Ar- 

£^R5SWS&*SSSÏ/^ SSfflXfi** »*«*" «tatnanftfjen ««,(« 
of m8am)upt-8lje(h«Mrfs ir x* ^ent PgPS«- ( me m m mt ^„ ödm ,,„„ , nrt 

DcnS en/Dat al t>e toinfte tn-flictict: fctus marl) men toet fegsDem 
^ tnfö V Een rijck shebuer Can afcm maecken,. 

aiJópth&mtXblct «n tlcpn Crtona Bat tmtfent |la SB cn lanjjh / mbt . « 



Be&hryvingbevan Iflria. 437 

fj?tetrt fé:!iet té ontrent bjtc fteer. -werpen ban [jet iDafte ILanbt/enbe toojd aen fjet felbe met 
fciatp-fyuggnen gtjefre tftt. 1 ribben int» felbe té een Ccfteel wet bier ^'ojensberfien. ^eben 
iö fp onber liet gebteb ber ©enet tanen. <©nt 1 ent btjf mplen ban boer té be ftabt I nfula: fp ujozO 
met ecne fteer.cn ftütiggbe acn bet toape Hnnb sfjeftceljt. «Daer nacr bolgltt Gaftctier: bnföoh* 
bert ftappen ban baer lignt S Simons: bïif fcupfent flappen ban baet té Piranum : er.be Saivo- 
iium ootn bp nae bt)f bupfeiït (tappen, Vmacnm ijs ootö bp naer foo betre gtjelegfjen. ï£an 
Vmaco tot S.Pcicgtuwm 51)11 tbjcc mplen : ban baer tot .S.Ioan della corne $ijn bupfenbt 
(tappen: eben foo br rre tof \Lauu ntium, bat fp cto Daüa naemen t tvuee mplen ban baer Itrjrjt 
Daiia felbe. 3E^ie mplen ban baer iiarjt Citta nova,eertnbP ifimonia genaemt. ÏDite mplen ban 
be öebtere Quieratn light Portus Cervt- nus. t&t'er mplen ban baer wojb be ftabt Parenzo gjc 
ft'cn. i^olgötoe ftabt OrUr. IDooibp Lcrno ltgl)t Rovinium. 3Daer nac La Colonne^Portefüül, 
Murazzo, <©aer nae te Cape Cifanum : ban Murauo tot Phalani am 31)11 bitc mplen : ban baer 
rot fjet «BalB ndonia tluee mplen: Marcodainum oocü ttoee mplen* U^eï^aben ban Polaltgftt 
Ipt mplen banbaer.^Daer nae bertoont fiaer be 2&!fTcDopu)tftc ftabt Pola op eené Dooien eiibe 
fteplen 23ergï): fp té banbe töoinepneii gljèbout Taer Uiojben nor f) eemgfje oberbujffelcn ban 
een 3Tonneel. ontrent befc ftabt gfjefien/ até ooch ecnfgfc «fëjsben/ enbe anbere oube gtjebcne* 
feentfTen. ê>v mterb eertnbg banbe töomcpnen Pietas lulia g^enaerot. 

Tergeftae té ontrent fronbert mplê ban baer.Ancona lignt ober bc ©cnebifc&e 2ee 2 20 iwp* 
fent flappen, «Cnbc Hit fal banbe befti)|pbing[)e ban litria g&eaoegö tocfem 



€t 3 



43* 



Bcfchryvinghe vanPriuIi. 



H<£t%anbfcïjap bat fcc ^rauar.en Friülï natme» / bat too^bet ban-be ^oofI)buptfc]fje 
Fi iau! gucnamit. 3De ©cuetianen enbe flHbcre noemen't Pataa. £>omimg{)e fcggften 
bat fceti ILatünfrften nacm Forum lulspjanfce boo:naemfte (tabt/aifo genoemt/tomt: 
anbete trecncn ofcn ban lulius C^far, tytt 10 oocfe Aquikia gtjenaemr gljefcueefr. ï©p 
fullen bp ben name FriuJi blpben/enbe laten be <fi>foeieerbc be anbete namen beljouben. <&c pa* 
len befeiö llanbtf 3ijn Iilria m bet <©otf en/ in fiet $oojbcn be Bergen ban lapiUien, in fcet ï©e* 
ften be BinbcitfcDe enbe $onfci)e Hlpejs/ in ijet gupben be ©enebifcfte 2:ee. 

;Be Horljt befe0 Hanbiö 10 matigö enbt gliefont: be 10e Iben $ijn bjeebt/ toojbm met öebie* 
ren en f ontepnen toel befpjoept/enbe 5tm buufjtbaet ban alfcerftanbe bnufcté. ^e IBepbcn 
3'jn feer fupbet mbc lufïigU/ feer bcguaem om Wtt te boebcn : fjet £anb b jcngfjt goebe ftercne 
Wmtm boo^t 3&e SSofTcjjen en grjeben niet aüeenlrjcfi oberbloebigfj $out ; maet oocfe beel 
ïiDiio-bangl). 39e 23erg(iefl göeben jfèetaum/JBarbel/ enbe oot & aubcre roftelijrtte fteenen. 

*©e boomaemfïc iöcbiere is Hydra,bp be toe!cne<8uif6fïlber upt-gelwclt ttïojbet.j&iet bet* 
te ban ben 2&erg& Falco,3tin geneejö-baben.Tiliavcnium të ecuebebaerl0cüe örbiere/Die &aten 
oojfpjong ïjeeft upt ben 2&ergr) Jtëaurug op gbene 5pbe (jet <&ojp Phormium-.albaer i# eene 
ƒ ontepne baec fjout in gctoojpen snnbe/ (teen toozbet/foo top be ,&cj)ipberg moge geloobew. 
U^e Euganei, Benettanen/Cropanen/ jpranfopfen/enbe baec nae ooch be öomepnen/bebben 
cetft bit a anbfctjap betooout. £>aer nae is &et oorEt be tooon -p'.aetfe gfieUjcefl ban 61e batt 
Hombarbicn: biibeertfjien ^eitogenbetbolgöenjs tellen (be jpcanftopfen ttoee) tot be tpben 
ban Carolus Magnus,bie bit g(jetoefte aen fjet óijcfte becboegijt tjceft : &c t ijs alfoo berboegftt 
öfobleben tot be tpbenbau Ludovicus be becbe/ onbtc ben toetenen Beicngarius fjet i)crtogfi* 
bom ijceft bcrccegöcn. 3Baernae tj9 Berengarius bc ttüeebe/be becbe/ mbe-raien font A& lber* 
tus gebolgljtibe toelcBe obectoonnen enbe gebangen jnnbe/Oeeft be ïwpfecütho ce" goebt beet 
befc £ Üanbfrfjapö be fterclie ban Aquileia gegebê; (iet obecige ^eeft Conradus acn't $£at>*:< ■;> 
Btaeffcfiap bau 3(lrien becbocgljt- l^a ben felbi tjs öet tot i)et j|aec 1410 ban ten $atrtacf) 

batt 



Friiili. 



4*9 



C AR lf fOLAX 
***9f" PAR£ 




'£Cptz/ntm 

Fe/U 
t C hm/a 

©>-^ J%fak, Cp^M' t )9 / y»- 

i-i*" * Jb 



T tït' 4 



4 4 o BefchryvinghevanPrittli* 

fcAii Aquileiatjefjeerftïjet: ftt bat fjaer bebben te ^enetianen fjct felbeni-njenomen, 

1©P tuUeit nu tot De fteDen De|eo ?LanD0 romen. Vtïnum (of Vtma) banDe in-gebojene Vd»- 
nc, banDe ^oogijDuptjcöe Weiden > gfyenaemt / isss op Den <©eber ban tjet sroote Tigliamemo 
«B^fleQtjen.^etioeemörooteenDemacötigDe ftaöunbc toelrfee(AquiIua t onber cjijebjaef)* 
yntitj lauglje Deo fdatriargöo fioelgöeujetft fjecfr. RaymundusTurnanus tan Jfcilanen/ 
iéatnarclj/ljeeftle boo|neraelijca feer gmieerbert ntbc felbe De geflactjtê Der iBiUiopfen/RO* 
mepnen/ ƒ !mentmeii/^)enïo/25ononen/ 2Lunen/€reinona/ ^eronen enDe anDerc/ontfangetv 
De: oooj De beelftepb Der felbe io De ftaDt foo geüjafïen/ Dat ÖP gmootfaetïit \y ao^Dc mallen upt 
Je ïcggnen / enDe De booi fleDen in te öalen : toaer Dooj fp in De r onDe nuf ^taliaenfcfte mplen 
Beeft ghecre gen. ï©e ifcnetianen fenDen ijitt fiare £>taDt-l)ouDerg: Daer $gu tó Dttpfent ©ur# 
Cfjeijsi taDe felbe. Aqui!eii(banbe«©upt|rfceii AlgargOenaemt) mag eertflboeene bjelbemoontie 
enDe inarötiglje ftaDt aenDen mncfeen<©eber banDe öebiereNatifone(ban anbere Lizouxege* 
neemt:) l)P tjceft eenigïjeu tnDt De tooon-plaetfe banbe &epferö grjcboeeft. 3n De fctbc ijeeft De 
35ep|èr Au^,iftus(alolofephusgr)etupgï)t) Deberfrtullcn ban Herodes enDe $pnenfonen goe* 
jjoojt. Tjberiusr)eeftoortimrt3pne $upg-b£outije (Die Daer een mifDjagJjte beeft gfwmDt) 
inDe felbe gbeuioont. <©e 2$tirgöero[}ebben eerttiDobenftf-goDiklenumöOe-ttrt : toien* 
«Itauen noc b te l&enegien gïjefien toojben. Attiia^omngïj Der gunnen/ &ceft De ftaW in pet 
SCaer Dne rjonüert en&e bier en bijftigb / met cene langde enDe morpelicfce beieg&eringfje befef. 
Silo öp %m Hegöer mepnDe op te bjeüen / fanrj bp De <£>pbaer$ met Ijare jongtjen De ftafct ber* 
laten: Daer Doo? balt öp toeDer aen/enDe obcrtoelDigljt De ftaDt* jffêeu (f fll)t Dat Daer 57 Dup* 
T mt menfrften bermoojb toierben.3£aer gefrbiebe alberfjanbe UJjeetfjepb enDe moeD-tou. JBeri 
egfjt bat eeue !9'0uUtc om &«« cere r <> hfftmihf«naerinbcöeb«ce Natifone wierp* l^cDen 
én rjeeft Dtfc ftabf niet oberigö ban eeuiglje fjuttefténo/ nf-bjeucfeen / enbr Den grooten naeme 
ban be grootte Die fp ïjabbs; maer nu niet meer en lieeft.&oo bjoofel) 3ijn alle aetDfrbc Dingen! 
•©nDetDenèatriarcbbanAquiieia^ieficOnute^eiicgieu DouDet/ftaeiiDen 2&ifltf)op ban 

Concor- 



f; 



Befcfiryvingtie van Fimïi. 44 V 

Concordia, Pola, Parenria/Tergeftino y Camacltnfen,IuBnopoIitanus tttibt Madrienfis jfbnbe* 
anbere aStifdjoppm ban Marchia Taf mfina(ate öen '3MïfcUop üa IDantua/ Cumanetv STten* 
ten/S^eronen enbe anberejte teltenen. 3n befi fïtcï» ligljt oocb oe flabt Goritia(eerti^j0 Ncreia 
cjcnannt) Poreus GruiciuSjSpillenbergmmjMarenum enbe Monsfalconk. <&aet ij& Otifc Pahnaf 
eene ftabt/enbe vonb Jafïi el/banta ©emttanen m i:et c Jar r 1 5 93 afteb^tit. <önk t i)i t f onba* 
ment enbe gtonb-beftmgïje bet felbe jnn pennttsOtjen ggefhepf: op be eene 3pbe ftaet / Pafcale 
Ciconia Dacc Venctorum Anno Domini»/ 9$ :op b'anbet $pbe / Fori ïulij Italia & Chriftiana? 
fidc-i propugnacuiunv&ier weöe gijeben fp te fcei-mé bat Die ftaöt met altgb blpben en faU maet 
bat be naet-tometjs bf fs penmnflenbinbettDe/fuUeu jten bat fp 10 getoeefï. Ban laet 011$ ttoo£ 
baten. 



Befchry vinghe van't Pudiaenfche Landfchajfc 

A% f)€t Eanb bat ban iftria langfijs be See-tant tot Rav nnam tm ligfft/ toerbontttt 
ben name ban ®?nt gtenbegrepen/af* Plinins Lib,3.Cap,t8 gfyetupgjje t.l^ebm toojfc 
Ijet Mairca Tarvifina bapbc ftabt Taryifio (ecrttjbjef eene bjoon-plactte banbe Jftarrfc- 
grabcn/bie ben naem banbe Hongobatbt boetben) alfoo gfteaaemt. $et beel ban bit 
Hanb bat onber^abna ts/toojbfcet #abuaerjclie1lanbfcöap gfjenacmt ; toten» palen in bis 
&atiRuSbicl)t betbaet ftacn/bat in bejef fïabg $egtjel i# gfiefneben. 

Mufo,Mons 7 Athefi$,Marc,certos danc mihi fmes, 

^ati^feggfoem 

Mtifö,Bergh, Athefis , En Zee,rrïy paelt ghewk, 
1&t gantfcöe Hanöfröajj i# foo \u\ïiq\) / bat Conftaminus Paiaeologus ü\# Caclius Rhodigï- 

•Ce j mts 



e*' 



44* 



Befchryvinghc varv*t Pudiaenfiche Landfchap. 



rtus ftÖ?pbet)p!agöt te feggijen; Dat foo &p niet entotft Dat De alDeröepligljfïc IBannenbebefïf* 
Bijen Dat Bet #ar aDgs in ftrabieu lö/Dat ïjp fitt) niet en jouöe la, ten uoo>tfacn Dat iju tjet er* 
Oijens clDcrjEE fbube tonnen binben Dan in De alber -joetjte lujtigljrpD ban 0atauten.TDr l&ebie* 
ren Defejl ilanDftÖapö 3ijn Plavis,Brenta,BachiIio cnöe Athefis. Brcnta 10 anDecö Mcduacus(of 
&1& iunius fc&pbet Medoaius Major) genaemt: Den inonD banoe felbe 10 üanbe ©enetianeu beo 
(cour/op Dat De fiebict e in De poelen ballenDe / De gr ar f; ten enDe goten met flntn niet en fouoe 
tiullen/enDe eene öjoogfjte manen/ uiaer lang? men te boete tot De ftaDt fouDe mogen romen» 
«Dtc ÜanD jcfjau ujojD foo met öebieren befpjoept/ Dat geen blecbe boben buf Duplent ftappea 
ban eene tëebiere ia, ©aet i$ eene plaetfe Daec-men De giicïaDene ft&epen meteene Crane upt 
De poelen in De gr aerjten of upt De grattjten in De poelen/ ober fjalet/ Dte UiojDet Leuc? officina 
gfyenaemt. 3&e ftaDt tëaDua iö aenDe starre 25^enta gijeleghen: Die in De mallen ban De ftaDt 
oor gelatè" toojDettDe ftaDt ia met Ifóatberen idoojten/Djie ï©aHen/fteenen 25mggen/met tt* 
«e jëatt&t enDe öettjt-tjups/feer tori berciert* ^njjet Pretorium of 0ed)ter$6up£/ bJOjDéDe 
2&eelDenbanbebetmaetDe IBannenban $abua gtjetoont. 3&aer ftaet Dien toel-fpjeuenDen 
$iftcgp-ft[)$pbee iïvius; Daer iö Paulus De 0ecf)tjS grjeleerDe/ enDe anDere/ bp De <ü>&e(cerDc iu 
onfterbelntne gfjeDatötentfle : maer Dooi Defe ftaD t meer Dan öco> alle ijaerc ggeboufelen üj o :ö 
BÖeeert enDe göepjefen»!|iec tiS eene bermaerDe rjoogbe &c(jole ban Cacolo De gtoote geftkö* 
tet/enbeban Fredericobe ttoeeDe göemeerocrt. *©e .ttliero om De fraönijn foo oberbloeDigrj 
ban alle Dingben/Dat Daer een gjtaliaena fmeecB-üioojD af ghetomen i&/*Bologna la graflb ,Pa~ 
dova la paflTa. 3n De fjeerlitnfjepD ban Defe ftaDt tö een *©o?p Arquadum genaemt/Dat feer beo 
tnaett lö Doo? f)et <©$af ban Francifcus Pctarcha. ©e ftaDt Vkentia(banDe fiomepnen Vemia 
Gr)ena*mt):g ban De f ranfopfen gfjebout/alo luftmus upt Tïogo gnctupget. [Hfrt tjeele HanD* 
ftftap naer De felbe genaemt/moiD in Den tlepné Atlas beftlneben] *3« Df ï e f tflDt 3Ö n Viier aen- 
mertKelijefee Dinghen» ^et rofteltjtbe tyüp& Deg 0ett)tetö : eene 2&£ugg!)t met een berbJelffcU 
tien feer grootcu fteen banDen Stltaer ban &iute 3L aurcuö / Die ban fonöcrlmaije lenghDt to; 

epuDvintli 



Het Pudiacnfchc I andfehap. 



44* 



TröF, 



PATAVlNUM^r 



ejan 



^Clvanza 

^ Cantpo 
<S lonjfo 

BrentM 



\JHoranum >\S.tM Wenetl *- ^f*PJ S.Mab 



Onaac 



Yja Fultrta 



\SNarv 



Maltn 



G . \J anina S.Ftero 

O- J* © o **ty 

^ ƒ/ '-Teolo Jï, 



'cin 



tfriJnoJa 



^rvilla Tors,. 

Sannassa 
TievrJeStcho 

ncaitta 



^A* 



^duetvra ® ^ker J*K 



/ Calaon 



Scafön — » * « 

Vkiqat.olo S.Aittonio **° 



aViïïa Mbo/po*** 
. Conalbar / 



f^/fJu^JM^ 



tklo P 



'P.ICrrutfJt. 






444 Bcfch ry vinghe van't Pudiacnfcbc Landfchap, 

tpjiibclö t u bc noocjïje ;§>f Dole. Vent gie o 10 upt be af- b jckc Ken ban beel 3 f alt amfcfjc fteben ge* 
toaflen in fjet 3aer Der berfoentnge 4 * 1 .£>P Ö«ft nu ontrent aröt mplew inbe ronöe.&p Itg&t 
fn ben bmnenjfen armfcanoe Jt-b|tatifc&e gee/uair bc felbebe ©enebtfcöe £eegt)enaemt*<S>p 
geeft ontrent 60 <£planben,«©e poelen oaer fp tn ligtjt toojbè" alle fes mé met bCZet befp;toept* 
fju ïjet <8ofien ronit be blacüe Ece aen geburteit; maer(mcrckt be l©nf Öepb <£obea) tp üjojd 
niet éplanben als met «©rjtfcen gbefluttct. *Dcfe frabt en f o nor b met i©al!en/notij met Bol" 
toercacn/necö ^To^cns berfien/ enbe 10 nochtans fterc a fcooj gare göelegöentïjepö. <&aer 3pn 
ontrent 450 2&|uggen. J©en ran ober al te boete gaen/of met fcbuptfeeniö (bie fp Gondolas na* 
men) barem men feg&t bat baec aebt bupfent ban fultue Gondolas $tjn. 3Be inüjoonberg Utoj* 
ben 500 bupfent gbetelt&p ujojDen tn b^ten berbecIt/bePairitij.bie fjet bebjmt.ber öepnblnc- 
ne bebben; Srrib*,of Clercncn; enbe be 2§mbac!jt0-lteben. ;©aer 10 ecnen toerf in be ftabt (Die 
ft» Arfenale naemen) bte twee mplentn be ronbe beeft: op bin felbentoojb alberbanbc frbeepg 
gfjereetfcbap gbemaetbt: baer uiojben bc 'tëanen ban ^Turcbftbe Eee-rooberg göetoont: baec 
ftet-men ben roof in (iet 3!aer 1 f 7 1 ben Curcö inben flagïj ban Uepanten g&enomen; baer ftet 
men be &aiepcn ban be Prztores enbe ben Buccncaums(ecn groot cofrelrjca frju p)baer bé $er* 
togbe op Jpeeft- bagjjen in toaert : in foet toelcae l)p op ben bagb ber berrpfentffe/met bete Wop 
Iten enbe peeren berfelt 5gube/eenen <©ouben öiugb inbe Zee toerpt/tot eene troutoc taerbin* 
tentfïe/ujaer-mebe bp tab met Thetis,be ^ee/berbmbt. ©aer ijs eene öoogbe ^cljole in befe 
flabt/berciert met be Bibüotheca aan Beffario , Caröinael ban #tccnen / bte &p/ fïerbenbe/oe 
ftabt beeft gemaecfet, 3E>efc (labt t# een aecbfcb $arabtjoy bol al'r v iicllu(ïen« Iacobus Sanaza- 
rius geeft een ^icïit opbe felbe göemactBt/ljet Ufdcfee ü;p albug bectalen. 

Neptunus hadd' ghefirn Ven.g'en in de baren, 
Een itadc die op de Zee ghebkdt en heeft: ghewdt, 

O Iupirer,l|.)rack hy/iRoom/ch kaedt huys oudt van laren 
En Wallen van u Mars te toonen vr v u uielc, 

Gact 



«*. r 



Befchry vinghe van't Pudiaenfche Landfchap, 445 

Gaet Tybcr 11 voor Zee,op bcycf uw' oogh wilt daren, 
Die fchijnt van mentenen broos, van Goacn deeSjgheftelf. 

«tëft bftïjt (tont ben Jtëagtfiraetban ©enegtm fo tuel aen/bat fp fcé booj elc&en regel f 0on# 
bert gnlbeng (f«oncuen/ foo bat «p bcrtigö bonbcröigulbeng boojbefejêS reflödfeentfiteeöö; 
fao rjjrnelöcè toojb öet fof-tupten göetoont ! 






Befchryvinghc van de Iurifdtöie van Verona, 

DC flabt ban Verona beeft f)et fegggen otje e een beel Hanög / bat begntt ban liet fïcbe> 
fcen Baruchelbtot ftiva, bat Icpb aent upttrfte banben LaeodeGarda , inbf la:inj)te 
bcgrppenoe 65 gitaliaenfc l)e mplen/enbe inbe bjeeböe/ban Torre di Mezo tof Rivolrel- 
Ia, 40 mpleri; batr ;ijn bantn beflotc"i445 1 78 belbè'; bacr aflijn be 1225 1 1 1 u^icf)* 
feaer/en bc 120 166 onbjucfitbaer: fctebotïi alle baegög booj bé neerfttge" feoti Verbetert toojben, 
Verona fcifaS 10 een banbc bernaeuifïe fïeben Iraliae, gr bout bpbe Wiro»en(gbeljjch Lean der 
Dcut) enbe bpbe Genomanicot betooont/leptaenbe i&ebterc Adice, Athrefis bp\x Eatpnen ge* 
«af t/bte beplt enbe fïercfet öe flabt met allen feer : baec jtin bfer frjioonc 33?«ggen/ bit boegen 
be tiuec ranten ban bc flabt ober b» föcbiere af n malt anbr ren. 3Dan \ivi baer notrj anbere %n* 
ttquitepten te fien/ban trimnpfi-bogen/ban €o!omnen en oube mueren: onber bt en t'0 een 'STa* 
neelof Aniphiiheatrumjbit feu tonf enbe groot t0, ^fngantfrh Europa en t0 geen bat fegeng 
be aenfloot banben etenbé ttjb Ik eiber en ongefr[)enbèr te flf bleben; bat noemtmen gemcenlrjf 
Arena. <$c Bolero 5911 bclccft/eerrpcft enbe oficfcfttft/ lieflrjefe ban aen-fien/ban geefcer ber* 
ffanb/gijcnegbenfa* bï Uirtenlr flap enbe gr leertöepb, *©e ffabt öe*ft oberbloeb ban alle noot* 
lécïic Dinficti/oocU Ui luft toe; Dacr 5911 bed ebele fami'ien , 'tom-bggenbc 31 anb 10 buut ftt bacr 

in Co jen/ 



44$ Befchryvinghe van de Iurifdi&ievan Vcrona. 

in €o jen/®gn/<©lp enbe anbere feïjoone bloten; baec toozb oocu ftfcoone enbe frne Wol ge* 
etoeften/bte gaei anbere ^tauaenft 'm HDoilen te boben,«Be '&egneuïie ouer Verona io na ijet 
onbec-gaen ban't öoomfetje Mth bp toecfenepben peeren enbe f&iucen gfjetoeeft / baer onber 
5Ön De öoo^uicljttgbe Scalligeri, Die tjcüuen Veronam gljeregeert üp U7 jaren / tot bat in Anto- 
mobeüeertc£)apppe ontbootten ijoi, <©p&ebm3tjnDeiacncïianenj^efïcrO; onbec ftacrtontf 
4&oubernement tuft nu Vcrona , enbe toojb bagfjeJgcfcg flJicffcercfet / foo bat fp eene banbe on* 
tmnnelgcfee fïeben ië.Wt öaet/atë een JBoeber/5ün g&efpjoten oeel gljefcDtt&te enbe <$öeleer* 
öe ÏÜeöen/We niet alleen be ftabt: maec gantftl; % tallen oei lic[)t Rebben. 
Verona is foo feer ghehouden 
Io dien Catullus haren föon 
Als Mantua die Tonder flouwen 

Word groot door Maro, Dichters Croon. 
«Jnbefe ftreeeft t£ cenen öoog&en ©ergo/ Monte Baldo gtienaemt: baet tomen tipt alle ïjoeo 
feen be tucieufe £tupt-foec&er tt/trit tomben baec inenignerlep fcljoone Ctupben/bte inbe JBebe* 
cpnen feec göebefkttf ujojben/enbe tot bc gfjefontfjepb fonberltngfje crac&ten öebben. 

<©aec f&upten oocfe inbe ilanben ban Verona, Heel gïjefonbe ÏDatcrfeenovenbe anbete 6oe# 
Ie ÖetoieefienoVbie ben aecb-booem begteten/enbe toeel niftrumentcn enbe tiuercften wei imtm 
loop om-ö:aepcii/ tot een groot gftemacb ber inüïoonberen. 

<©nber befe ï©atcrlie«jï ijs eene /oat &ceft spn üieerbe om Dier te uermanen. 3nbe balie di 
Policel la bp Negarino,fïet-men gljefneben in eene fiarbe fïeen tüiee 25ojftcn/ groot greinen bie 
ban een gionchb?ou-,upt be tepclg ban bim bjuppt frabelijcH cenigf) daer Wam/ fcnt Ijceftfoo 
grooten erat F)t(foo-tnen feglit) bat een IBoeber/üriég jiBelcö toerbjoogut io/ bacr Ijarebojften 
mebefttgtfeenbe/üiebec iBeicfi gDenoegO trögfjf* T&üi mp Gen-gact iibencaiiemetajieioG' 
toen. 
Wit fcetoiere AtheGs, Ladice op fjebcn göenaemt/# Upbe oube ^tDipberen luel be&ent g*e* 

toeeffy 



Pc Iurifdidie van Vcrona. 



447 




44* 



Bcfchtyvinghe van de Iurifdi &ie van Verona, 



toteft/öfe Qttft ïjaren oojfp?oriG«m t-e »ere$en banbeCrenten (gtjelgtn Plmïus frlfctift) nut 
cfepne begmfelen/ban neemt groot rigf-'ö toe nvt loepen / exoe moib acfjietnaer een feet fnelle 
fcetoiete/foo batfp om tjaer fndsirpr met fcltepen rttct m\ göebmprfet toojDen tot Verona toe; 
fean öaer begmt fp ttabigabel te $iin entre loopcnoe met ftaet «pt-gattgf) moe Golfo di Venetia, 
maetfit al-öaer een frnoone fcrquri, ne $aben. $ter en moet Icït niet toèrgtjeten Dat atë be ©e# 
nettanen befe fïabt fceiftertftrn/ catfp tn &e tfiatftten £>pelontfeen nan Cnpf-ftcen bonben: 
mfee alg-menop be Reegen sroef tarij-men öaer [henen <£gel$/#tijetoen/ pleteen <®tfttt& 
©ogfjelöetïtai/enUcbfnt&iTfhüicbe Uattjnfe&eSrilla noemen (naer iunijftöjptorn nanonjS 
injf-boet göenaen \t) al te fmnrn m (leen tseranöat. Wat fnlien top [eggen/ban bat <£ob toon* 
öerlgcfc i# tospn* tuc tcuen/ 



«a«a*»MwnMa*<t"M 



■ ï 



m 



Delurifdiaicvan Brcfcia. 







4 , Befehryvinghe van deïurif<Mic vanBrefciar. 

H6t HanD baet De (taDt Dan Brefcia 'tfjooft aftjs/Iept tuffir Öeu ben Laeo di Garcfa) La- 
eo de Ifeo.be öcimre Oglio,euDe De Aipes , begrppenDe inDe laugbe i oo mplen/eiiDe 
fnbebieeDe ro. ^ftigeene luftigeeülïettc ilanDouüJe/oberbloe^fjinCoje/lDyn/ 
<©lp/en anDerenootltJtfee/oorH plapfante/tyurl)ten.3Daet en gebjefcen geene jföpnen 
ban eout/Ailtocr/Coprr/lillupn/JEarbcr enbe anöcre cofreftjrfee fïcenen.SDe ^eutoeiav^a* 
len/25eraen snn alfmjs bjri betiioont : öe <Boa?en/ï?upfen/€afïe!en $tmber beei ; qwaltjch te m 
nantfen Stallen ei HanDfcj)ap Dat beter bctooont i#. SDctnüJoonbcriö 3tjn bernufrigji/rlcetB/ 
en tjooincfitialt. Brefcia De ftabt té fci oube efinfeutoe 2öoethen toel befient: fp té op ftt Dé oocU 
luCmn en Igftocbtigh/feöoon m ^upfen e» $obnn gfjemeenitjch De 23 jupt ban genetten g!)e* 
naemt. 3&öVbéel ttoifa en tbjcebjatöi* Öeeft Breiciabeel toet* g&e|)abt r nu ruft fp onDer De 
fcnaDutoe baber ©enettaenfefte i&eerlfle[)epb/Daer onDer té fp foo 1 öcfe efi mar fttigf) getoojDê/ 
bat fp boo? gene tfaDt Dejö bafté Uanbts en totjcHet: Scaliger [jeeft ba ïjaej; Defe Dtcjjtf gemaect^ 
De erooteBrcfcia,dicblyde (iet vanboven 

Het weeld'righ vruchiigh Veld,verdïent te heerichen met; 
Bly-luchtigh fchoon ghebouwr/tvolck met gheen erch beftoven, 

Haer' Ackers draghen meer dan'cherte iich voor iet, 
Soo fy eendrachtigh maer regeerd haer Vader Hoven, 
Hier Heeren föude fy fèlf moghen ftellen wet,. 
€»p M éalepjai banDen ^oofD-man ftaet bitbic&t gtjefcfoeben: 

Dees plast fc hater,irunr,ftrafr,ende eere doer, ■ 

De boofheyd, vrede, fond,hetrecht,de lieden goec. 

«3n Defe tontrepe gjn Dne bernaemDe 5©rp?en/ até Lago di Gard.;, Lago Tdro, tagode Ifco, 

5Tf Lage di Gardaté ban o«!0 Lucas Benacus gcheeten/en bp De ^dupUeris toe! befeent. fêet 

10 een öerrjaeriijch V©atev/betcnipf ellen infonberftcpD onbeitoojpen/ foo Dar tyt bp topten De 

X« gDclyth to/wtf Bo^w op-gaenDe ai*s ©ergljen/enöe toeter ala tn eenen af-gront ter re* 



Bcfdiry vinghc van 4c Iurifdi&te van Biefcia. 451 

tct t)aflenbe:bat tornt tipt be trac ïjt toanbe Winbtw bit mfttfyé bc Bergen beflotê 3tjnt>e/ljaer 
ten laetflen on £et platte ftëepj omlafien» <®e ölebiere Sarca tomrnbc upt be 2&ergften ban 
Crenten/balt tn öet taoofö. |B?P2* 3&aer ontrent nebben bc Benetianen/te tpben bat (p tegêg 
Phiüppus VefcoDte^ertOGl) ban ^©flanen/ <©o|loogl) boetben / baere4&aIepen«nDe anbere 
^jcbcnsn/booi (jar be cnöc i'ctjeqie 23crgben laten öjagnen : 'ttoeltn tooojtoaer eeu toonöerlijtli 
toeten getoeeft t& $>ci*tt bit Itlepj tg/naet bc gbetupgenifTe ban beel llteben bic bet felbe met 
Ijaere oogftenoMien Rebben / esnetoanöc InfïigOfte plactfen ban 3[talfen.<£enen $eeet jegfjt: 
Ick fagh van Rrdcia hetlufugh Meyr,eu (trand, 
Dat verr' te boven gaet het heel Irari-land. 
%frit M*V% & S f niplen lang/enbe 1 4 roplentyeebUulius C*fer naft $et Aganippen vandc 
ScaligeEs,ocn toelluft Dan feet flif röfcbe bal, #p bc Ö'bteie Menzo, ofMencio. lètbben Uitte 
JÊotaffenig Mamua gbclcg^u : net UJcIcfee top niet en mogften toooj-bp gaen / om bat btm 
&üiil toan be jtarijnfclje Roeten/ Pubhus Vhgiüus MAR 0,ttoee mple»öantiaec mbe bletfie 
Andino(nuPeteJa gbenaemt) gbebo^a i#: bacrom fegfjt S i dus Italicus: 
Mantua 'tHuys der gncdichten Tot de Locht verheven is 
Door d'Andiniche fangh leer rris, Die voor niemant heeft te fuïchten. 

^ien Scaüger beeft ban ue fïabt Mantua a\bw rtficfongfjcn ni be befeöjpbingöe ber fitten i 

Vcrm icrt door Mannen cloeck, g!ieluck4gh door Velt-heeten 

Ghc-ecrct door de Swa n vanMinciusghevoedt: 
ftdantu' van afcomft rijck,hadd' hei tot zijn vcrfèeren 

De Wereld niet ghe(raee&: daerom het cieyn zijn moet. 



#f * 



Ouber 



45 x Bcfchryvinghc van Crema met hare jurifdiflie. 

Oi&bet te a&oojwt&ttgöe #cerfr&apppe bet l&wttiant n té altans mebeöe fïabt Cre- 
ma, enbe f)aer aenDoo^enbe $.anD|ti)np: bie frebüen Dat uermeerbert met in tooon» 
Dcren/enbetot g»;oote DeerlftcBnepbbfln $upfen enbe ^oben gtjeb?ae{)t/ foatfTet ban 
op ïjeben eene banbe bemaèmfre plaetlen ban ltaha,bie fp Caftew namen. 3&aee o» 
bcr 1$ een fltjemeen feggfjen/ Barktta in Ptiglia,Pratom Tolcana, Crema in Lombardia j om tg 
betctCHenen De ftöoonljepö/firootte ent» rncbom ban W plaetfen botten eentge anöere.^om* 
tnöjef hebben be ©enetianen befepiaetg brillen tot be IjeerujtHljepbban eene ftaötbjengljen/ 
Mae 6e gitaUaenfcfje cofhtpmen ,' ban bein-bioonbetcn 3önbe$ onüriUigb gfjebjeeft/aen-göe* 
merebt bact ftebe nu een banbe betnaemfïe Cafteiii maovenbe toefenbe Cita,fbube banbe min*» 
Ge 3tjn. jg>oo lepb ban Crema tn een fcfjoone enbe topte &anbotnije /gtoot öan begrtjp/fïerc* 
in bcjiingfjen / macljtigö in rgcfebom / bol met beleeft tooien: fcfioon in D**Pfen/ enbe ban alle * 
InftoefitigJ. ^et om-liggbenbe Uanb tetoel büo?-,bout/becciertmet feftoone fl&rjngafrben/ 
tiaer goebe ÏDpnen ban comen.^aec 3gn oor* beel Canalen enbe rlate 3©ateren/bie öet Hanb 
begieten/baer feer goebe 10iflcöen m göebangfjen toojbem Capreolus (aio Benius gfeetupgfjt) 
mepnt bat öet be JBarc&t ban be Dingnmij té: eentgfce mepnen bar be Bumerjö ban #atafien 
be feibe göebout J)ebben/boeu ben ©ifTcfjop ban IBUancn ni \)tt 3,aer 90 Parafium gerafeert 
Jjabbe. £>P boegen baet bp bat ijet baerom Crema genaemt té/ om bat Parafium op bteplaet? 
feberbjant té. Frcdcdcus BarcarofTe beeft be felbe epnbelgfH naer eene beel jarig^e belegermge 
mr)et§oet nóoin ipebuiartogfKctegften :be welene met be <treir.onen|cjs enbeHobenfeü 
bt ^els fiabt fc&iet te bupje enbe | ïneti be Ijeeft gfieftelt. 



$ff 



Crema met hare Iurifdiftie. 



CREMAE 
AGER. 




/^_ CoUyn 



~\%0 JMartinaufo 
\omark-"" \ 



* y\' 1vlaUn<jo 



Gahwii 



Brwsanenfium 
conflnia 






^w, 



^ 



Cauvifèao *&■ > 



Soncm 
Cyeiyo 










rr AKmuuga > ^?m w ^^ r h„ a & 3 J' aJi £>™ \ M^ C 



'nova i \X /^v- &>■ ^ 

* \jm\ ^*~ L / i J TfcS *f t. 



*ma 



%> \ ^^ ïpl4ri r ^*i#Mediolanentiiitti 
MedioWnT^ 
fïum con'finia. _^ 

, ^"j^^^ * Mtltar 

McriaicS 



Sot/l 



'Pandir 



confima. 

y Aiiltartt 
ftahca commtmia—> 



~ 



H 



Befchry vitighe vant Hcrtoghdom van Milanen. 

<£t!|ertogöbomban Jtëtlanen [jeeft $oomplen tnbe ronbe. l$tt ig fonberRngöe 
b;uc|)tbaei7'enbe tot ucrfcDciiDereus oberölocöiglj ban alle naoüïce bmgften. Livius, 
Florus.cnbc PoJybkis ft[#pben bot btt gfretoefïe/ten tpben bar M.Mercelkis enbe Cn» 
Scipio a&urgDemeefierjö Ujaren/metberfeöepöene (reben ober beöebta Padus (bie 
fp Po namen)geIegen/onbec fjet gebtebt bec Somepnen $n gctonie7en eene i&obtnrie 3tjn gey 
toojben-l^et i# genoegf) be&ènt bat berfcïjepbene&epferé boei be toel-gelegcntnepbber plaet* 
fe al-fraer gare bjoonflebe genome fjebben.<©nber be bjelt&e Nem,Traianus,Adrianus. Maxi- 
niilianuSyPhilippus, Conftantius, lovianuSjValens, Vakntinianus enbf Thcodofius gerelt bJCj* 
bè\ jbthet be &ep r erTraianus fieeft (uer eé Conmglitn ^of gebout/ bat notlj op fjebé bé naein 
ban een palepp bjaeg&t^ocö be matf)t btt 3fcepferengIjeffcïatHt $tjnbe/ is be ftabt JBtlanen 
wet fjaer aenöoojenbeHanb berfetjeurt en geftoart boo?Det getoelt bec <©otfien / gunnen m 
Slongobaerben. ©anbe bjelcne fp boo? Caroli Magni macfjt berlofï 3fjnbe/ 10 fp onber be Co* 
nmgen ban B?ancrfjr&/baer nae onber be öoomfcfic ftepfersvgeromen. Leandcr beröaelt bat 
be öoomftfje &epferj8 al-baer/ inbe üerrfee ban S. Ambrofius , eene Sferen €r oone op-fetf en> 
<©nber be Ifcepfecg Fredericus be I en H (bit fp gefrabigf) bjebccfrac Reeft) fieeft fp be Galiatij Vi- 
cecomites tot nïeinjoe peeren gecregen:bte in't jaer 1 394 banben &epfcr Wenceflaus hertogen 
öenaét5rjn, «De felbeontbjefeenbe/ ftebben be Sfortiac met bebjilltgtnge bec 25urgeren/en auto* 
citept bêjS fcoomftfien örjcH#f)et #ertcgf)bom berecegen :§tt toelcfce be Galiatij nopt en Dab* 
ben tonnen bercrpgjjen. ï^aer gettacïjte bp onfe tpbenupt jtjnbe/ io Carolus Quintus bacr-toe 
gecomen: bit f)et oppevfte gebtebt aenbe Coningen ban &paengten fieeft gebjarfjr. 

<©e i^oofb-ftabt befeg Hanbg toojb babe^talianf Mitano,ba on$ Milanen(banbe ^oogfc 
bnptfröe Meyian^genaÊCSrijöeene oube fïabt/nae't frïupbe" b5 Livius en aubece/banbe J*tan* 
fopfen gebo«t,l©aec nu ben nameaf t ernt/ïaten top anbsce tbirfren/ top romen totfjate grjele- 
gêtbepb. Mi lanen ijö tufTcr)ê be öebfere Ticinum en Abduam gelegen.^p tuojb onber be groot* 
fit fkbm ban Europa geteut bloepenbe m Cooümanftjjap enbe öncöoomieeft beel fcfioone 

$upfen 



'tHertogjhdom van Milaaeiy .-, 




TTT 



45 <S 



Befchryvinghe varTt Hertoghdom van Milaneu-r 



^ttpfcn enbe ïttteBeti/een fcftoon .grtabt-öttpoyfrrtoonc ftraten: te ftereu m UDallen enbe 23oI* 
toeitnen. #p tjccft groote boo£-ftebcn/met Diepe IDallcn betfmv joo bat fp ftaer mei bp pau 
irugïje fteben fouben mogen oertooncn, jkaeft bc ïacrclje Die lp Domura nnemen/op be jDarct 
Bneboutyoolgöt be itercfee ban S LaurenSjinbenf-bjeutueVia;; Herculis Tempel gfreboutot. 
<©aer $ijnnorï) feuentïnen fcl)Oone $ilaroi ebevtgj) gftcbletoin/biebflti-be af-tyriuK m\c& 
grootentorrcüjai g&rtupnjjemfTe gljebcn. 3?a<r i$ een Cafteel bat fcfner fKtfrercitfirban 
alle be €afreelen beja 1©erelbto to: *£ct too^bt PORTA IOVIA grjenaemer. 3£aec 
& een «©afi-öupjS bupten be fïabt / bat eemgtjc iBargtjen l,anbtis begrijpt :- liet t$ bon-be 
Sfortijbegofr/inaer en ijs nocrj niet bol-bjortjt. «Daer 10 ooefe een oubt ^alepji / bacr ijet ottbt 
Capeilefien ban S.Gotard ifi/in (>et toelcue teel Vicecomkes begrabrnliggften. £p fterf terne 
oubt Academie, al-toaer menfegftt bat Virgilius gijefrubeert Ijeeft. Leanderftfoof t t>at in bec 
fdjebicii peeren Cloofïer etne irfloone Bibliotheca iö. 3T>aet m fulr Hen otoerbloeb r.au alber* 
fjanbe Conflenaerg/ batmentoooj een gtjemeen fpjeeca-tooojb feg])t ; Che chi volefle rafeuare 
ltalia,fi raina? Milano : bat tg/ battnen jfeilaran om-feeerenbe/ Stalieti foube mogen toerfien. 

|Ben fcgnr bat be£oniug ban &paengien upt bit ^ertogöbom aerjt tjonbert bupfent 3Du* 
tatenjaedqdigtrecRt. ^et &urgnerinchöer&tcnbe4nf-ffrflffxn belangden aenben fiaebt 
tian iBilanen. i^et 23tf bom ban i&ilauen beeft berfenepben ©if bommrn onbet fict) / bte top 
om cojtljepö naer laten. i©it fal oanbe befc^pbingfje ban jfêilauen gljciiocgD toefen. 



CH> 



'tLand omtrent Cremona. 



457 



CaUo 
^Fontanel 






wö trf 'Ttrthta L 

tnett sis •> 

' J " ^TiKés ÓIJL 



'Sraao Crr 
jsit 

'toeter 



SJfV 



" G~\°j 



yifarztnwi 
SklRarco 



o 



REMONEN 



SLf. AC 



f£ 



ER. 



&.'Par(0 
izvartrll* 



'Itarta ffaftra cammu 



riaol ' 



Ci>rnale\ 

3 Cara 

Vi ri/r/a 



S. Maria <U-> 



t> 



lantua. 



Caneh A ^^ 



Hor-ga 

„..arrart* . f*™^ 

a "ï&7tëF*~**3 l **rror olUo 

-iJMarta 



"^SJtiar 



Qjiiitzatta 

icha _ 

<Ptscarè, 
CavaUra tia \ \y ei ceuatt) 1 _ 

•Rcyhitcn arv \ \*fy,%,f„ Sah-ate^rra 

__ 'et'eJtS-Mauritio 
Cterra~> 

Crottu-3 

LODE &-- 

Ca/fel novo Aj^^^'^^^^^afi^^At^, J m V&J /dL*1 
Manu f o y^^^^rW^^^A C°l«f*»& 

M%& J f f ^\&V>uJ?Ji<> Cetla 

X^^ 3 fp I ( A C E N" ZJA /f . LfAIRME.', 

# Mer/ id ï e Is G/t ANO 



•t ®- 7 CsrHartafy' 



f(juartUo 



BreJai 



■ajUL 



Petrus 
. Jixrtut raJavit 



TTT 



45-S Bcfchry vinghe varu Land ontrcntGrcmona. 

0$ befirtjiere Po Iepb bet ellenbfgbe Cremona, aifoo banben $oeet Virgilius ge ttflffc 
luant op btberfclje tpocn beeft befeftabt groote beftrut tien enöe beerlrjcnc ongueiuï* 
üen moeten aen-gacn. 2flcü late Raen Dat lp te tpbeu banben Triumvirar oeti Crngbss 
Iteben booj roof gljegebcniovenbe foo feeiutnacl t'onber grjetyarbt •, fp Ucefr baec nae 
meer moeten beibjagen banben €apirepn Antonius,bteüoo£ ben &epfec Vctoafianus , tegmtf 
•Viceljim-» betnrenbe/Cremonam obertiielbtgbt Ijctft/ enbe üter bagben langij bcfctUeöcn ecr> 
loofenluft ber^olbate» oüergegeben/be $upfrn enbc$alepfeu berbjant.; oe ftaw ganrfebe* 
bjeft ter neber getr s:iien.;Dtm banbel en \& bpbe <6otben/2Lomuaerben/eirte Den & pfer Bar- 
barofla nitt toerbeterf. btr bebben oorfe Cretnonam gbefcbent/enbc ban alle w-Uioonbècen ber* 
tooefr gbelaten. 3Btt tg int looenbe 86 3aer (jaecber bouuittige gbefebiet. 3jn't jarr 1184 i& 
(p toeber op-gebout/enbe boen te bten frijoonen Coien / De ^ernaemfte onber bc Cojeuo ban 
Europa,gebotrt flllaer be fartte banbe *©nelpen enbe <6ibellmen beeft ftiftbooj be frabt toeDer 
fie(l recht « bit beeft niet alleen be goeberen enberjupfen ber tn-tooonbet en berbojben/maer 00c 
t»b?pbepb/'tco|ie!tjcïifleiuüJeel/gerojöft.^P3ijni©cffterbaube Cremona gcüjojöcn. «©pa- 
llen naec beel betucfeno tnbe üjtnneno/tg fp aenben i^ertoge ban Jflöilanc?;; bp öem ben Bene* 
ttanen(bte oorft baren (tot fe albaer gbeujojpen babben) ontnomen. 3&e üterrUrn enbe ^upfen 
3bii nu wonberlncb ff boon; , onber be felbe tg be 25ifTf6opUwhe &errtie/enbe be &erca ban &. 
«Domtmtutf/baer een beerlncb Cloofter f#. 3Defe ftabt beeft ooch een ftercfc tfafleel/ onber be 
bernaêfte jfoHreflen bai 3!talten befient.l$oo?tö niet alleen b<- #abt/macr al ntf itanb baec 
ontrent gclegen/tg fonöerimgbe ofectbloeDtgb tn al i^tt gbene b.it rot bc& menfeijeu ouber&out 
Menenbe ijacmaer booniemelrïtK tn Cojen enfce gorbe t©pnem $*en gronb 10 nl effen en Her bf. 
tG>c öebtere Po comt foo nae aenbe ftabt Crrmona , bat fp bp tupien oberbfoept tot fffiabe bec 
35nrgfteren. Cremo na.gbeJtjC b T <aws frjir jft, ïö te tpben bast Ti.S; mpromuf , enüe P.Cor- 
nelius^ojgemeeftn-sJ/gbefonöeett'tegbenO'iet en-roineiibe gbeUieltban Hannibal enbe be 
Gaiios, bteobw Dm PadmuiOf Po,bJooc5en/a!i8oocfieentgDï aubereupJb^mfcbe tnaebt^oo 



Befchryvinghe van t Land ontrent Crcmóna. 459 

flectr ïp öan Uiei-üarenDc gïjetoeeft in gDetalban in-bJoonberen/ bequaemöepb bad &f bieren/ 
öettighcpb bant aen-leggOenfce Jianö/rjonliJcUjrfcen ban netten/ enger aec&t banbe uptijeenv 
jclje 4^o^(ogrjen/marr niet D'tnlatiDfcfje ongöi lur Uigfi,- 

Dacr de tweedracht word verheven, Men cfë welvaert onder drncl» 
Inlandich' Ooiloogh brengrin beven: Bfcrgheï twift met wel ghela&i 
Placentia ie eene Colonia of bolcupiante oer Öemepmn / op oen felbcn trjö/enöe cm bc feU 
be oojfane met Gremonabegofï. ^Doch 1$ ongclucöigcr teen tnlanbfcfje €>cjlogften/ban booj 
uptneem(crjegf)etuccft:3!nte fïrengfte befrnjmmgneüetti^tellianentegïjm Orhonemröfjet 
ftfioone Amphnheatmn^of Conneel/bupten De ftabt berbianbt* 3&aet tjs eene oube jpontepne 
f 'rite flabt bie noct) ben name ban-ben Mtpiet Auguftus t>iat gftt *& e ^ficferjö 3tjn feer bnirfft* 
baer en bp-fonber bermaert booj be €afen al-baer gemaect. 3Daer ?ön ooc?^ fifere Ifêpnen cii 
^out-jfantf pncn.Pai ma ie met Murino eene €olontc ber tëömepnen/ int ^acr ƒ 7° bet bou* 
toingïje banbe, ftabi ban öoome/gemaccöt. 'ffn ligbt aen be fiebiere Par,bie tjaer tn be Po 011M 
lafïct. #et neeft bette Wtpïm\ baet bee! £>cöanen er.be depten og roepben •. foö bat Maaialis 
bucl mat[i fffloben-, 

'rFranfcheParmavet van Eert 
Over vele Schapen icheert. 



%SiÜ3 




4<5<3 Bcfcht y vinghe van Lago di Como. 

tötbeflabt Como en iLombarbieniepb een bermaert jüepj/bpbe 3tattanenLa°o di 
Como gj&enaenit-, f)et ipeft fën begtnfel bant j&flo^ben/enöe loopt nae't «©ofteti toe: 
mom Winter tnnecut Ije t al-baeu tfcucc armen / toaer af b'r er,t m |)ct Supbcn enbe 
ÏDc|leu nae Como flrect ; bc anbere nae*t <Ooften / Daet be ft.»bt Leuco lepb/enbe baet 
be öcuierc Adda uptloout, 3Dit jfêepj tg uae be rebeuingfje ban Stmbo j 8 mplen langb / enbe 
4 mplen tyeeb. 3Dê iicbirte Adda ioopt Dacr boo; becncn/enfic blrift ai f bmnmenbe/boben (jet 
epgtjeitï©atcr Deg iBej^s. ften ben f ant banben Lugowubeelfcboone Cafieeleu/^ojpenetï 
fteöeftrnjs aiiclegben/bic be pi act feer lujriglj enbepl apfant maten. ©aer i« ootfe een v£p anb 
tn/bat beet Comacina, enbe plagfit een groote ftertbte te Ijebben/ baec be Couingen bec Con* 
gobarben bacc gbelt enbe juüjeelen beben beüjatcn/gbelijtï» tn eengoebe berfehectöepb* 

^e frabt Como i$ eene betmaerbe en rncne plaetwiijftotljtigfr m obcrbloeb. ©e tnüjoon* 
bcr0 3dm neetftigb enbe floer h om goebt te uerga cien.ï^t 3Lanb bat aenbe Supb-^pbc banbe 
fïabt iepbt t0 biutbtbaec enbe lufriaj). 311 befe fïabt ig be ajel-fptebenbe Plimus fi:ciindus(niet 
be £ r l)2pbet banbe natuetlncke {)ifroi!c/bic tö ban töeronen) gfjebozen 1 bte ban btt ffl e p 1 aU 
bUöLib.i i.EpiOJ'n&nth&tfef aë-Cammumfc&gtoet: Studeert ghy?ofvtfcht ghy?ofjaeghc 
ghyrof doetghy't alghelijck? Want al dat can wel aen onfè Meyr ghefchteden. Want het Meyr 
verleent Viachen,de Bofte netijdaer het Meyi mede becingek is,Wi)d-vangh, ende dat diepe ver-, 
treek gheeft plaetfe ghcnoegft tot de Studiën, 

<&e felbe Plinius berftaelt Lib.4, m beu * o 25?ief : bat op ben 25erg8 eene jfrntepne iö booj 
be fteenen loopenbe: be fefbe inojb ontfangben ban eene depne «£et-falc/ met menfc jien ïjanben 
onemaeent / enbe baet een toepnigï) op-$)ebouben 3tjnbe / balt in öet booj-gbemelbe Mm/ 
banbe Uattjnfrbe Lacus Larius gbeuaenit. De natuere van defe Fonteyne(feg!)t ïp)is wonder- 
Yk k. Dnemael des daeghs walt het , en neemt het af met fckere waffinghen ende ir-nerojngen» 
Dit fiet-men voor zyne ooghen,ende men bevindt het foo met fonderlinghe ghenoeghw. Ghy 
ligEt by hctJêlve(U»flnt be OWbe lagen alg fp aten)endc etet,ende drincket 00c uyr de Foutey ne 

(want 



Tiushmiur tn ■ 



XagodiCorao. 

~Öcciaens 3i* ~ 



4? 1 



/-^ v'ü» 



mfcntn 






Hf» 






urn Sfc%\%^ *&?■ "* 

f D/««i»i%) V^VC 



.».& 



^- 

Lariuf lacus excurrtf a jliertJit in 
Sfvtentrtonen . promar tarnen m Ortetitem 
Vaut. loutus 

'P Krrtujfcul- 




V*^s*~ Scala milhanum Itahcor. 



Orteri5 



LARIUS LACUS. 



4&1 



Bdchryvinghe van lago di Como. 






(want <y Ufeer coudt) daer en tuflchen word fy op fckere bepaclde wylen hooger endcfeegher* 
Ghy legghet cenen Ring,of wat andcrs,op het drooghej iet word allenf kens aenghefpoelt^rnde 
eyndelicK ovet-de& : endejiet word weaeroro ontdéd: cnde allenf kens van het Water verlaten* 
foo ghy <iaer wat langhe acht op neemt, ghy fult defè n aen-was ende af- was wel tot twee of dae* 
auci&ii efceicbieden.Zoo wond^riick is Godin zyne wercken. 
Pc Schepper wijs heeft vele dinghea 
Doen conftigi i houden haren Keer, 
Om dat de men fch door dat vul-bring hen 

Af-nemenfbudedefë Leer» 
$icthoe het al de Wetten volghet 
pie Qod de Heere hem voorfct: 
Hoe lal God op my zijn verbolghet 

Zoo ick een menfch niet voteh zijn Wet* 
Zoo ick van weiluft juort ghcdreven, 

Niet loop nae't voorghellelde wit, 
Pie dinghen die ick nie t fir Je ven 
Mh^ rechters Tuilen zijuin dit 1 



■M* 



Piemönt» 



J.lwlm ft, ks^Mtchiel Bstznn >'<* s Septc 




4*4 



Be&foryvingtic van Piemoat. 



H«5t lUnfefcTjap eettnbtf bp be Taurinos betooót/bai Ijeet nu Piemont, cm bat net ge* 
lege» to aenbe noct banbe Betgnen / toe Savoycn euöc Galiiatn ban 3talieti beröee* 
lem ©e Utmpten 5511 de fiebicre Po aen't <®ofïcn / b*^B'pciö ban Li guria m't ^up* 
ben/acn't B&efren De algcg banGaliia, enbebetëebiece Doriccta aen't #oozben.3!)it 
Eaiibfe'oap 10 bol ban lufltgnc endr bjucutbat* gïjeüjeften : naec uiafTen Vöcl-rmafecnbe llf)p« 
nen/goebtCojen/enbe meec anbere pzotptujbetomrijten: öaer 3ijn fchcone ^teben/Cafteelen 
cnbe3Do?pen. ^iloofö-ftabtiisTiinn^ertijbjSdaer-om Augufta Taurinomm gbenaemet; 
bit iö eene ftboone enbc flectfee piaetfs/gbelegnen Int bter-tamv berriett met öeerlijclie jjupfen 
en timmeragteru SDaer 10 ïpt ^of ban-öen fdnnte/ ört Jdartement /bc ïDniberfitept ban alle 
fcientten/fp heeft ben flaet ban't Hertjbif bom/ooca een fcljoone <© ïucfcetpe ; be bernaemfïe in 
flantltö gtalien/naer biebanBcnetien. GLufffim be Conmgbenbanl&janefertjcH enbelfcrp* 
fee €aroluö be utjf begijn ora befe ftabt/ iae ourt gantfebe Piemont, berfcljepbene Bclt-flagm 
gJjeBagljen: be €onmgu ban ©lancFtrtjtK neeft Tunn gbtflerc bt / enbe tegbené alle aen-f toot 
boöi^ftett/langlie befeten ; maer fjeeft fjet actjtet-nae bcrlozen. t©e ftabt Suia lepb acnben boet 
feanttq 25erglj Cenis: baer 3tjn troee megfjen om booz/t gfjebergbte nae lajanc&rgcK te trets 
6em 

^n befe f&ntrcpe aenbe ter ntet Danöt banbe ƒ ontepn banbe öebtere Po,begint een fcfjoone 
effcnfjepd/ bpbtMbjooubcro Valle di Lucerna gftenaemt ban eene plaetfe al-baer Luferna ge- 
fjeeten. <©efe tyakpz io langï) berttgb mplcn/enb* bier bwebt. ginben in-gangf) aen't boffen 
fepb Marabrinum,enbf aen't tpnbt nae't T©eften ftaet ten ftoogf) (teenen Crupö. 3De imnoon* 
berd *nn albaec mei üterftenm gfjenaemt/ maes ip en tootgjieti baetom be gewoonten enbe ma* 
nieren Mmüt Cnnftenen niet/ban ;rjn met buple ?tfjen befmet. <©ubcr anbere fioubcn fp mim 
bagft möe matnt ban comenfe aj geinen inbe &trr e/enbe ftaren feftelmftben fdriefter ptt fpit* 
fienbc tooien alle beïteerfenupt-gjebaen: ban të tytfpiit toe-gOeïaeten om b'een b'anbft 
tileiM^elntö te befte nncu, .■ fonber ecm jö ac[)tei -beuchen ban eere ofte fcDacmte, tDat rö feetüec 

eene 



Befchryvinghe van Piemont. 



46; 
3Botï)ff&rbjpfeIeof 



m\ grouVjöeltjtfee fauc/enbe met mlit ba .•» alle goeDe lieden te mtfpjpfetn 
]jct ujaeris/aen-gljeften bat andere D»«r af fUwgijcn. 

ï^cel andere fterche plaetfcn 51J11 tn beft pjo uniie/dfe mo^dé al ober bc byftigö getelt/ enbe 
30n meeft dooj eeniglj fept ban a£ojlogf)ebp-f onder bernaenit : in Die tpden üJajö Piemont a\& 
eene.écïjüie bande <!lri)gn0-ueken/dar t alle daegfio menig!) Jf out fept ucjïaen / enDe grji!eeg[)t 
fcurerd. %en Ucfer fal mbe ï^irto^ien bande tpDeh Caroli De bijfde gljenoegji Daet af binden. 

I||et Hand ban Mons-fcmr io ooch tn Dcfe <£aetf e te fren : bat ijeeft eenen epgljen JBarqutö/ 
enDe iö eene bmcljtüare f^abtncie/lufttgi) om aen-fien / Dooj bc gfiefcDiclite HandboubJingije/ 
Die baer om De goetuepd bt$ grondg gftepleegljt tuo?d. Meruia (Lib.vi, Antiquitatum;bc* 
ff f) Uj ft dien 25ergi)aldUg: het iseené Bergh duorgaês met aen een volgédc Heuvelen veripreyd, 
heef luftigh endc vruchtbaer, alle dingé voort-brèngendc die tot des levens onderhoud zijn van 
ïioode; wel befet met Bouwers. Hy b<"ghint by- nae eenen dag h rey fens van de Alpes,ende word 
vande ièlve meteen enen Veld,dat tuïïchen defè Heuvelen erfde de Alpes hghr,af-ghefcheyden. 
Aen de flmcke zyde word het met de Reviere Tanarus, aende rechte met de Reviere Padus, of re 
Pojbefpoelt, ende het Landlchap en ftrecT: fich niet verder dan eenighe ■ Reviere. Doch hoe de 
Heuvelen vande Reviert n meer af-wijcké,hoe grooteren lulliger Velden (ich uittellende felve 
verfpreyden; die-men MePopotamiam foude moghen nacmen , als zijnde van weder- zydep, met 
Revieren beiatet, ^n feet fclbe $tjn Derfr!)epdene'frebfn a& Calafis ban S.Evafius, A!b.i,Accjui, 

(ban De fteete 25aben alfoo gcnaemt)enbe notö 3 6 y andere ; oubcr de Uieltue Afta,VaLïicia,euDe 
Nicaea De booniaemfre ^tin. 

ï^et Hertogijdom banGenua fó upNgficftret fit tot nen Mar Lioene.^e $}oofb-ftadt fes Ge- 
nua: fjet oberigne bJojd in Set <©ofterfrr)éenbe 3©efrcrfr l;e {jfjjr Deelt. T&m imeme Genua n?m« 
$en De tn-teoonderg banden ?lf-tfOd lanus : en ban eenen hr.us.f^fne e banCror-en/lH t lur !r* 
fee ntó berdttöt toojd geïjoudc.i. <E)e mac|)t beier fladt tiua$ eertndovenbe iö iiotD/ bande gfje* 
fcuct-plaetfenfeer gDebjecft, 

<£g £>p 



466 



Befchry vinghe van Piemonr» 



#èp 8«ft &are ^ferftljapppe ttnjbt rnbe tycebt latr n boe ie n. 3£oe n fcen €tat ft Amumt es 3pnr 
•tia.ljt upt ^fitten in $ier|f enrntfe tcgben Vladiflaum,<toiung() ban ^ongaricn cber-bcerbe/ fo 
jjebben Die ban Genua,bte torn bê mono ban HelleipontusjOf Eftrecho de Gallipoli tni)aer ge* 
toelb ijabben/booj cltb ^oofb bijf gulDenjei gljcepftftt.eubc tjctiben botten t»c bnf tonnen ftfcata 
feaer af ontfangöem bot&bie onbetfabelitHe gtertüfjepD té f)acr euDegantffDJterftenrntfc futt 
op~gï)ecomen. 3De ftcpublutfte ban Genua gebiebt op Ijcben ober Liguria, of Reviere de Geno- 
va,enbe ober Corfica: mbe felbe 3ijn 28 gljeflattjten ban Patrin),of öaebo-^eeren £>onen/upt 
be tüdcüe ben Öaebt ban 430 J&annen gbeftelt üjojD. Scaligerljeeft banbe felbe in bebeftujp* 
trtnghc bet (t eben een geleert iutgnjö bïrljt ctfr petten: jjet Vnelciie top tot bermaerU tsejs Dtcïji- 
tUbenben Ueferj» 'oertalen: 

Schat van fijcfc Afi-Iand,de Ooftemxh'eervermarev 

En aldecuftdie word befpoelt van iwarte Zee, 
Hetheyr vanPifa fterek, Tofcaens vaen onvervaret, 

l)e vendels van Vranckrijckjick brrnghe op mijn Ree» 
lek heb de Alpes hoogh den neck voor my doen buy ghen* 

Des Oorlooghs fterek ghcwcld bewees ick Africam; 
Venegen,dicfc benout,derf nu zijn machr ghetuyghen, 

En IchieteH fterek op diedaer het de vlucht voor nanv 
Om niet,ghy Franfche Held; om nietghy Spaengiaert prachtigb, 

Om niet,Toicaen Teer fler,ncemt ghy dewaepnen fel: 
Verwonnen zijnd ick win: Icha lijdt deztgbe machtigh. 
lek ben mijn eyghen Vrouwwen Dieült-macghf 1 ven-wel, 
5Jn Liguria tg ooen Savona,be toeltU ban iunb in ftêt U atnn Sabatia toojb Stttnamet: fiet 
& mi oubc tube jc|}oouc ftaot; fp fceeft 1 $ 00 flappen mberoabe* 



m 



'\ JA:.!,. 



467 



i;u' jj. 



/^LOMBARDIAE PARS. /J^-Septet! figio 

**% oiauavtnatHtt 



TUSCIA. 



:rfilia. 



Serezaitu 
Serafrza 

3d c 




de CafletL 



'ThruH* 



Tmta, 
Leem 



3 ^^JJN^f""» 



c T**K!2t 



Tojrult 



. <Tu>mbtHt 
J £ 'ojmopplt 



'~Thna 




. •* . Vfrmvht 



JHitttaria Italtca com. 






►diei' 



'p-i'R.S 

-_^ C arte 11 una /m j 

Tim* 

l BnKuma\g,\ 



<£S 1 



4$ 8 Befchry vingfic van Tofcana. 

HCt 3£anb Dat tui Tofcana genaemt i£/ bjad ben ouben &t[i?pbere n met biie naemen 
beftnit/ThyrreniajEirurinjCtt Tufcia: ban Oet Irfle bjcjb ijet na Tofcana oiiiaemt.ïDe 
Uhniten ban Cofr aitcn 3ijn ben £ pber aetvt botten/ in ijet ïöefrcn 2$5 Dgiuia, baec 
i)f t met be laebiere Macra,.of Magi a,af -gljcfcfcepbcn teotbet: in ijet 2up&cn De neöer 
Sce/beir35ergD Iftpenmnuoyof Momc Fucdlo. $tt ILaübfeljap té eeuf Dcetë effen / eenf Deeljö 
25ergi)acljtigli: €02cn/Boom-tyuct)ten/'ï©nn brengt fjet m obrrbloeb boo?t. 3De boojmeenw 
fit ö?Üferen3ljn Anuis, Cerchio,Cecina,Vmbro, Albengia,Maiiba,Miniu r ,Aro,Palia, enbe tt> 
ntflOe anbere»3De ïDcpieintjn LagodeBoJf-na, Lago d'Anguill ara, óBraxianoenbeLago de 
Pcrugia,in bet ILattin Trafimenus Macus gfienaemt; bermaert boo* SCnnibalo bcrttmimngfje/ 
regfjen Faminium,&oomfcöe öaeög-öeer. «©e eanten ban Det fetoe 3911 feec iufïtgf) om aé-ften/ 
fp ftupten tiet itöepj ald in cenen ömgrj: bc berbue tè oliö be S^ee tlaer tnbe boo^fcljpnigfj/f'p en 
entfangt nort} öebicre/nocn 25cfee/nocï) en tact Ijaer 1©ater oocfe niet uptloopen. ï^ct gneefc 
brei WiUh boo? fjet gantfefjè lianb. <Daec 3ijn Deetc HDaterg in Ijet getocfïe ban Vkerbia enbe 
Caeratino: be l^abenen ttjn ober al langd ben 2f e-cant: maec be beguaemfïe $tjn Porto Herco- 
k,of Puerto d'Etcole,Ponto Fangofo,ban Uiburnen enbe Hunenfrm 3T>e cttbe Etruici, of Cof* 
tanen/fjebbè" in 3|talten fece bermaect gebjeeft: ban be fclbe ïjeeft l}et Öoomft fce IïoIcIj be'e Ujp> 
fen ban boen/tot be öceifcöinge gerjoojenDe/outlceut. 3De Etrufcijjebben ecrfl De galenen aen 
bc ïjupfen grmaect/óm be beelfjepb bec knechten öaerfjare peeren te boe toasten. 3Dcn tocgf) 
Die binnen öaome nae Tufcia gehaemt id/Oebenr.aerbe olaetfedtftttlanen gfjetupgen bc bei? 
marrthepö bereid Hanbö. 3Dat getupgbt fcare goebc onbtrUJpfinge ber jciigbt/ bat be töowep* 
«en baer fiare fciuberen fonben om onbeotoefen te tüozbcn. Plinius berfjaletbnt be Emifci b^'e 
!ient?ert (leben banbe Vmbri (of Ducato de Spoktp) gebont Rebben. j3ocF) ficbenf baenltö 35*11 
br hnuoonberö rad ban bcclranb/raeb baub entre rouge. §>p ftebben topt f}oogf)e «écplen/te 
per uften/ ]Dif>j5 'ettbc ^EntjÊi> Ctoaelf (lebcn ba Cofcana ftetbcu bp be otter berinacr t gebjeeft. 
%e( mcefïebcel be^ jianbjs t v ö onbecbengrooten ï|ertoflc, ï^etetf-goeb ban ^>.iaieter onbec 

Den 



Ikfchryvinghe van Tofcana. 4^9 

"den $attjS/re n teel onder jperrarcn/cntic f f n Deel onder £>paengien. 

Flofcnfia t# dc $oofD-ftaoc ba alle d'anderc/bpjondcr ua rcné $ertogf} geïjcerfcFjapt/bie bp- 
tans ï?rer e bant ganfftge Tofcana ts. *4De fïadt 10 gctegcnaenbe tVbierc Arno, ja met De felfde 
berdepit enbccingelr aen't^ofrenciïjaoojbcu/in gcinri»rm}]c-üan cé toneel/met lufuge plee* 
feen/al bcclcedt met bjurbtbare ©ootmu ; am't boften lepö een beballrjthe t ffcn|)f pö. «®t*tf 
bjengt Florenna,tufTetjenöegtcb: ende ffjjerpeHotljt gelegen stjfide/beel goede en fubtplc toer* 
(tanden bacjfjs (die tot alüericp tüetenfrbap beguaem 5un/cn gebojé tot Ijocgt)epd/alfo De flaüt 
felfó Int midden dan Iralia gljficgeu 5önbe/marbttfji)-ió om eene upt-nemende Ijeerfcljapppe op 
te red)teii.4&act3pn bed fceden onder fjaie^Bunf dictie/ ai js Piftoia, Ar ezzo,Corïo na, Volterra, 
l J ifa,de lianen ban Livomo, met fjit Ca/lnti i,Monte Politiano, met meer andere plaerfen / ge» 
legen in Toicana^oocli in R omagna* Fiorentia ts uoojtoaer fo |ct)oon eene fïe De/dat fp 00c Den 
naem berdtent Ijceft ban Florenm de fchoone.toefende alg een 23!oeme ban 3talien. binnen 
de fïadt 5rjn jcl)ooneujoonmgen/ooen beerlrjehc Stenen. <8ndf r defe t£De itcrrti ban S.Ma- 
dafl6ada,met eenClorK-bupo/al ban jiBa; bet op -gekout; ooch een onde Cempel ban Mars, 
Oooj groat uerjtnnt gemaect: öecfx Deuren ban €cp: t gegoten / met fo fonderlinglje conft/bat 
alle berftamen met redjt oojdeelew in ïierftenriicH üicrgelijefce niet 3tjn. ^etgbeflatbte bande 
Jfêedmo Ijeeft in bete jïadt met fonberiinge adomuré gebeerfeftapt. ^efeer de ftadt Siena Derft 
qualuca befe<8bernepd ban Florenua tonnen gelrden: daeronime 3pn beel (^ojlogen geujeeft/ 
ende Siena f)eefr laiigb der jfloze mnfefje matnt onder de üepfériö gunjl* ü3e0ei-(taen ; maec 
iipt-gneïjong^r' n-$t\i\ïx t : i$ tea iaerftcii mcder aende jflojentpnen gbeiomen. 

Luca beeft onder d' andere 9|taliaenfcf)e ftedf eenen Qeerltcbf naé/ om bare lang bcmaerde 
tojPbcnd/dacr fp lange tm ftare naelmeré om faeft gr ftrebc.DDr I ijo Uwer dat eene Paolo Gui- 
nu'i, ©urger ban Luca,hf t jaer 1 v*> df löecfh t gemaect (jeeft/ en ficlj fcïfjö al£ ïi^eere ba Luca 
opg^toojp: ueeft/fo t-s noc&tati Dé" felfdé fpjati omgefjoloën/ en beeft De (tast cenenteutoe gele* 
.flentjjepd btiieét/omtot 'tgeuot bande oude b^ljepd te comê^jtp boo^Defé Caerte-gejicec^. 

<©g 3 !De 



470 Bcfchryvinghe van't Land ontrent Siena. 

DG fra*Jt Sicnaetitö Phnio ,Tacuo, enDc' PtoU;m xo nut óubeïïenf gftcttieefl/mac ralë ; 
eé ColomeufltiDe fiomepneu vicbacitf: utaer Datfp tip ce GalïosybicmeM benonts noé* 
Dc/gfjefonbcert foubc itjn/ Daten l)eejt gljfcn fefcér üeunfcs. <£nbe Dat me er i&'Blon.- 
dus,eé benuaett^if}öip-fci)|pDer/mct-i2t bat gheen memode uanbc fïabt Siena bp-bc 
ottbe^rl^pürren fonbemosnen g^euonben toojbcitf êtibe fe[)jr?ft Éjafrop-romen cerfr Ioban? 
ni ben acfjtffcïi $an$s toe/ Dtefouse upt UttfcftepDew pisetfen eemhtjc- arme keben öcrgabrrt 
Ijebben/enbe öaet J>ienam meDe bet nult Oeiiurn-, bai bunebt Leandr© o^oatraebtigfj : toe! i$ 
mogljelneb Dat loannes De actjtfte Sienam tat De ï£ecrlïjcM)epb ban ten ftabi gijeftoipen fcceft/ 
boIfjljcnDe baer tnbe gïjrtuoonte. toanDe tftoomfftK &ertfce/ Die gftcen fteöen en reeenen t&an bie 
23tfTc doppen fjebben; maeren i& oatrom bpfteinniet eerft gbefonbeert. PuisDetUieebc #au# 
uan Siena gfjebO£en/f)eeftüanben Biwljop wnen 9c itjOimtlop gliemaer fir / enbe ftem onbc ee 
25iffcöoppen aüs ^uftraganenonDerüJojyeiu 35innen De ftaöt 3nn üeie ff hoonc gebontofete u/ 
oaer onDer w De groote &erc&e/Die tg met recljt te fteilen onDer De conftigfyft-e enDc roftelntB' 
fte fhieben üan Europa,om De rpeheltjc KftepD uanDe J^aeber-fteeuen/enbe om öet )oaberUnge 
jfBeefterftfjap in ftet uoumen baer sn te merenen. 
3të>an Scna (of Siena) geeft Scaliger me! enbe met bt toaerbept» gneftljjefcen: 
Doen eene Oorjooghs luft was in de and'fe fteden, 

Om haer ghebueren wal te eryghen in haermacht; 
Hebb' ick daer voor gheichroomt,en leefde ftil in vreden: 

'tOntbrack my aen den wil; maer gbeet fins aen de cracht, 
Veel (beekend' her ehebiedt van and're,zijn vertreden. 
JLaet my mijn eyghen zi)fi,rnijfi connen (y gheacht. 
3n befe ftabt tè eene neemaerbe fcooge &ctjo!e Der €onften etibe ber öecf)fen: wben €tteoi 
toanbc ^oofD-6ercfee 5fin De 23eelDen Der ^ibpllen/met bp-noeghigfte naerber boojfeggfagfje. 
<©noer &et aötfal ber §aufin tfi ooc» loannes öeaeötfte met Dtt op-ftfoift/ F EU I NA D ^ 

ANGIZA. 



't Land ontrent Siena. 




eg 4 



47* Befchryvinghe van't Land ontrent Sienav 

A N G L I A» fll-baet (raet ooch fefeer gfjcfffyifte ban be baben ban wfinaeas Sy I vins, (bfe baet 
naer Pius genaemt i0)öe Welcfee Den Hejer bp Bcrtium marn lefen ; wp moeten booir-baten in 
onfe befrOjpbingfje. 

ï^et tm-ltggenbe ILanb tg bet enbe lu|tigïj;f)et tyaegftt alberiep Cojen/goeben l$gn/en au* 
bere butsten, ï&e plaetfen öie aenDe %tt gelegen snivwojben inben .éomer enbe tuben #erffï 
«JttalijcSbeWoont/booj be qnabe ILocIjt al-baer: be menfeben bebben eê roleur geltjcö be groe* 
ne 23oomen booj be ftetüten enbe guabe göenegtjcntöepb Des* ^emel0. 3E>efe plaetien wojben 
OÖemeenljjcö Maremma gljebeeten. 

ï|oe-wel be inWoonberg ban Siena altoos fjaece bjpïjcpb feer g&clieft fjebbcn/ 5|jn nocgtang 
be 5*epfer0 altoog feer toe-gebaen ge Weeft/ enbe gjebben bis geerne booj baece peeren behent. 
^a2C3tjn beel<0&eIecrbe1LieDen/bieoocK inïjarelBoeberiö taletefctfcptoen enbe te fpje&en 
fonbcrlingfje upt-nemenbe;gn. ©e goncn-bjouwen a!-baer lefen oosk geerne oube ï§iRo* 
tpen/enbe becommeren ficï) met $ïjiIofopbifcbe Difputatien / meer atë anbere trouwen ban 
Staliembaec 5ijn oocö obee-febooneperfoonen / bte (gfjelrjcfi lovius betupgljt) Carolo be v» 
binnen Siena comenbe/eenen upt-genomenen lufï enbe beiWonberinge gabeu/in'taen-fien ban 
foo beel upt-göelefcnfcboonftcpbje. 

3Den cloecnen Capitepn Montluck } 45onberneur ban Siena (tegflenjö ben $e rtoge ban f\& 
rencen/onber ben Coning ban ©2ancriK&)fcb?t)ftb)onöer banbe Jbienopfcfje bouwen: WelcH 
berflael icn tot berluftfnge beg ILèferjs bier fal ftcllen.^oen be flabt bp ben Ifêarqutjö ban Ma- 
rignan belegert Wag/enbefc[)erpelijcB W!erbbeborbteivi)eeftbenboo:fuMontluckgoetgebon* 
ben(alfobP <®berfte Wa0)eenigbe bupfen banbe:Bojgljerenafte Werpên/[bieWaien WeUjoii' 
bert int getal J om baer eene nootltjr fce vctirabe te maften : foo feyb fip; <© bet (r t;ooneerempcl 
bat gftp fjier fien meugijt/bat Wil ten itvt gefr ifeifte ftcllen/toteené fptegel ba n be gene bte fjaren 
b|Pbom willen bewaren. KHe bc inWoonberiö ban Siena/fonber eeniöbe bet tfeer of buult/ober 
ben bal Umi Jjaie öttpfen/ Boegen albereer(x be öanbt acnt Werekeen pegeltjclt uep nae beu at> 



Befchry vinghe van'tLand ontrent Sien*. 



47* 



hcpMMtn teag nopt bagl) of Date en toaren tocl 40; o $ielcn int toeren ; enbe nip toferb fep te * 
mgfje ^ieucpftfje <èbcl-nèöen een groot getal ban <£'oeie Slont b-bjontoen gbttoefen/bie bjoe* 
gen üojüen bot febe op (jaet fjoofb. 0et en fa! nimmermeer 3ón/o tJonrÈt- bjoutoen Dan Sic- 
na,of tets en fal urnen nacinonfrerfturh mahen/fo langlj aio l)ct Boecü ban Monriuck letoen (al: 
toant ïnber toaerfjf pb gijp $nt fulchs tocerbigb/ foo't eentgtje l^joutocn opt gljetoceft Rebben. 
3nt begtnfel banbefr|)oone refolutte/bat bit boltfc nam om fcoere bn/bom tt befcbermën/t)cb4 
ten ban- alle be 3oncr.b?outoen ban Siena m b;te öocpf n gcOcpIf. 3Den eer ftcn toao gbelepbt 
bpbc Signora Foitcguei ra: ben ttoef-tttl bp be Signora 1'icolhaomini ; ben berben bp be Signora 
Li via Faufta,fp baöben a! berfrfrepbene $.ibere pen/baer ijaer geftlfr liap mebe grjeelrebt mag: m 
t»aic t^enbelen boorgen fp feboone bebplen. 32efe tyic boopen bcfronben in bne bwpfent fgont- 
b]0utorn/<£bde enbe 23o£3crinnen/gbetoapcnt metfcöuppen/paien/mutfaerben/etc. enbe bc* 
ben in fultüe g[?pfraIfcntfTcfjaere monfteringjje/beginncnbe alfoo be fojtifitatien, Monfieurdc 
Ter mes fjeeft mp berïjae It bat^p in $nn leben nopt feboonber of iufliger bfng gefien en fjabbe/ 
ban bat en toa$, &oo ift ootn eens gebeurt/bat cene jonge 3&off)ter/ftenbc bat baren ISjoebec 
fonberltnge beSet jnnbe/nieten meebttet toatljt gaen/ ('ttoelcB op groote fttaf gebobentoag) 
Öaeriö 232oebero jtojm-boebt genomen Ijeeft/bien op tjaer fjoofb gefet/ 3911 c oufien£ aen-gr}c* 
b<ien/3pn f)ellebaerb bp ben fiate genomen / enbe is bacr mebe tot bet Corps de garde ghegaen/ 
pafferenDe op Den naem ban baren Biorfccr boen men be roüe lag / ftaenbe oocn op be frlulr 
toacfjr al ft fjaer benrte toasvfonbec beü ei< t te jun/ban aertben mo?g(jcn ftonbt/bat fp met gron< 
Ut eeren 'ttjupo toierbt göelcpbt» 



■ l Milim i. hh ii ,i 



<&a f 



tDe 



474 




BefchcyvMaghevan Pemfia mctiiet ora-ligghcnde Land. 

<C (la Dt Pemfia bcrmaer l booj öe i£ee rfcïjapppc öec 2&ag! tonen /Ie pü m een bpfonbe? 
re Iu|tigl)c ilanDouiijc. üau beroe geften fcOtjnt bet toel een tjaröt enbe rouU) ÏLan& 
ce $uii/ Dait nae bu io iiet 2LanD uiclgnebouty bc Uocrjt f oer enbe g!ïe{bnbt/ Dm H?rb- 
baocm bet enöe.b|tiri)tbaet.Me onbc <ét ï) jpberg maliën getijagf) banbe felbe- ^De 
l&cbtere Tiber loopt Daer mtbbel Dooi. j&iet berbe ban bat - 1&ater lepb Ptrufia, eenè ftertlte 

Slaetfe/op ben 25ergtj Apennious , fecïciert met teel fcöeone enbe tjeerlgcUe ebtftcten / foo ban 
lerrhen a!ö Bo^rjers moonmgöen. 

Stephanus teltfe ouber be tüiaelf (teoen ban Tofcana. <Ble. ïtt pfer Auguftus tjeeft be felbe/te 
bertel gjnbe/boo} Luciura Antoniura tot otiec-gbeben göebtoongrjen/naer bat hp bte örerïiclt 
upt-gftenongtjert ualrtse: t)p rjceftfe fteei berbjanbt. ^ocO be Hetteren bte 09 beo fïabtg #00 j* 
ten gt)efnebenftaen/g!)etupgfjenbat Caeiar be £abt roebetom op-gt)ebout rieeft. Totila fjeefe 
be feibe gueujonneninaeï^at f)p bte feuen jaren langt) beleghert nabbe. Narks ben 45ottfcneit 
beröagnen tjebbenbe/beeft öe fefoc ttieber gïiebjonneri. t©e 25ojgbeax 5tin rloecfe ter «©otloge/ 
benneten enbe op-gjjeblafm. ©efe ftabt vuoiö fonbetltngne berctert boot eene tjooge £>cnott 
tóemt^faer i^oop-gfjeretlntè. ^ntefeibe^fffrbienbetirattbtn Baldus 'oolobdijrkoe 
jengbt tn be Öecbten onoet-bjeien bat fjp ben opperften upt-leggtjer ber üccnteu / enbe tenen 
aerofenen <©oö grjenaeint toterb. -la be feltoe jij > febenttgï) 3&octoien mbe öccfitea : bod) att« 
bete b?pe tonften enbe Heettngfjen $tin tnbc jclbe raepntgft gneoeffènt. Bal dus lïgftt bpbe bte4 
naerö ban Maria begr abeti/me t bft <tf>;taf-f€f)$tft:De Godfolighe (onen van Baldus van Perufia 
hebben dit Graf vry wil ligh doen maken. Hy heeft 66 laren, 10 maetiden ende 6 dagen gheleeft. 
Hy is in het laer i490,den H Sc-ptember overleden. 

t©en Lago di Peru(i,bp ben ouoen Lacus Trafymenus gljenaemt/ tg een Uiftigö IBepj/ bacï 
toojb inentgnte ban goebe i&tfTrïjen gfrebaugfjen / ban-ben eerften bagf) Bobtmber totf&aefj 
fcljen: naer bien ttjbttg be Btfftjierpe bctboben/ om bat bte boojben ftaörgften bangft niet ge> 
kegüt en fwbt tooien. <$aet $ijn bele 3Dojpen cu:e Caftelen conbg-om bit Wattt; tnbt on* 

bet 



Peru fia met hetom-ïiggheiKJc Land 




47<* Bdchiyvinghe van Pcrufia met hctom-Hgghcnde Land. 

fcer anbereffler een göenaemt OfTaia, baer bet Hegijer banbe öomepnen be neberïage Dabben/ 
fep Der Carrngr nenfeten Capttepn Hannibal; Dat quasi; Dcoj De outpbigc ijaefïtgjjepb ban Fla- 
minms bte Dat met 3pn boobi enDe onbe "gaiiQtj ban 3tjn bolcb beroemt Ur cft.^acv om tö Defe 
plaetfe OlTaia gfjenaemt/ter oojfaecö banbe beenbeten ber berflagen üo'mcpnen *Daer ;rm tyit 
<£planben in Dtt JBepj-, Detuiec3rjn toel bemoont met fnüioonberó/ bte tja» met tyifttljm ge* 
neeren;baer maft oocü goeben l©im ontrent bet iBcpj / ooch Ut nnip enbe W\a& m menigïjte, 
«©e 0e btere Tyber,banbe Italianen Tivere gbenaemt/bie ontrent Pei ugia foopt/comt upt 
be flpenijn-bcrgb/enbe beeft cerft feer depne beginfelen/ban tuojb grooter enDe üipDer ontrent 
be flaDt Roma; ontfangöt eer batfptnbe geebalt/ mbe ftreecb ban 1 50 tnplen/ me! +z ber* 
ftgepbene DDateren/bie bare bloeDt bermeerberen.3£aer 10 een geboelen ban oubs af-comen* 
bc/bat a!ö ben Cpber oberloopt/bat ban 3italten,enDe bpfonber Roma,eentgb ober -groot on* 
ÖUelucK nauenbe tö; bat en intu\naer fommtger feggben)tot gbeenber tijDt. 3&e l^:fro^r»-fcölP** 
berö bertjalen tot bemtjjS fc&ere gljefcf)tebentfTen/bie rop tn bare meerbe laten. Wie meer baü* 
ben loop be$ opberg begfjeert/macfj Marcatorem of Bertium lefen. 



«Ete 



4?S vBdchty vii^ghc van Ori vete met het om- liggheride Laad. 

D<£ llocïjt ontrent Or iueto ioJeer bequaem/ öan Dip tuojb oerbojben met beirftupïen 
ftanrli banbe Itenntp/bie/mbei&ctKere Pagiia beo^ometo getoepcHtü)o;tb:bat geeft 
een becbnenguen reuen booj be imooohoercn. $)e ftnöt lepb op ecnenfeer tjocgtjn* 
S&erglvth tent topöe piaetfe/fonber inutreii/boeö befeftaufi mct.be tfeenrotfe/btriot 
etne f o jtiftcatte banbe natuer alfoo gf)eftelbt tov enDe gfjeeft eeti becbaetltictten fcfrttrfi af n pc* 
mant bte Dan bouen ue bet ft et cm b;ö upt -nnnenbe IjoocUtens loille. ©innen DefiaDt iö enie 
ttjonDerl tienc fcijooue laer ru/baer in ^gn frOoone 35eeiben ban lEarbcr gemaeclit ban fonber* 
Iinge SBeefterp: onber bte-SSeclbenig be ^tjtoiie boe töob Evam febtep tipt be ribbe ba SCbam/ 
|oo üjei gbebaett/ bat gijeen toerfianb of fjanb bie berbetcren en can. 3£>e ©enftero tran Defen 
öeniaemben tempel wn ban fanen mibaft gnemae ent/baer I tfnjnt be £>on booi/gcitjf h boo$ 
platen 12enftcr£. <De ft abt bte te b sjen toel betooout üjajö/ i& feer bectooeft g fjrüJOjben boof 
bc fartten enbe tunfien banbe MuiT.ui enbe Maicolini -, ban bic ter ueber gïjelepbt 3ü»be / i js ïp 
mr rtcr ttjb \ucbcr op-gnecomeu tnföijcfebom enbe -&o&bernt«. 

Lagodi Boüenats feerbermaectmbe om-uggl;enbe Hanben boo$ bentjangö ber $a!?n* 
gljen. 

3ln be felbe tfrefce ltgljt Viterbo,eenc groote enöeftftoone (tabt onber fjet gbebteb beo $aug 

fiaenöe. <©aei : 10 oock Aqua pendsns , eerttjfcg Aquala gbenaemt : bit tg eene lannjie flatit op 

. eenen25ergö gbeiegften / op ben tnegö bte ban Siena tot ftoomefrreclit / tufTcftpn Lagö de Bol- 

^nacnoebeföebïcrePaglia.aiTtoaer-meqDbeceenB^iggJïe moet gaen otcfejS berta.Iffelen 

Heeft, 



^rmt-t*'**!* 



3bm 



Marca d'Ancona, 



♦7* 






MARC HA ANCONflL, 
OLIM PICENUM.ijr^. 



UIT 



y<A m.7«fr 



LWMoïïïeaela 5il?iHa^ 






lamranzfA 




'uim-% 



fi* 



i 



ff 




ae? 



h v*^- ^J" 






s* 



BgtMMf 

fCaputarfi 

'Miurf 

ÏJXma» TTIÖMAGNA 




ét. 



Lwiata 



>■•••--*•.•• 



'A 



J-ra 

Ciltu 

rortvt 



V^ofc 



J J *^/*C^ J ' Ancona 

fOjjro 'DJ. r^J'C^^^J "Urn HadriafifUf Jmus. ^^'"''^ 

&ptentrio 






4*° 



Bofchryvinghc van Marca d* Ancona. 



N3f*r be boot ban Narfês Eunuchus 3fjn eeuige Batieu m^talten geromen bic Longo- 
bardi,ban Ijare langde Bacröen üjeghen/gf)eï)eeten ürierben: bcfe jijn naer beel 10ic> 
tonen foo nioctUHlIigl) geU)02ben/bat lp getracht l)ebben om gantfctjelrjch De jBajc* 
fept ban het ftoomfcue tëtjch t'onber te trf CHl/met nicutoe llDf tten/<©ibonnantie n/ 
JBagiftratén tnbe anberfuift in-boerenbe oock eene biembe tale/ tot berberffetufle banbe Un* 
tijnfefye fpialic / bie noch cenigljfing ongnefetjent gbebleben map banbe «aothifriie furie. £>oo 
fjebben ban befe Longobardi feg jjBagfftraten ttt ^tallen geoibineert/bat maren bier £)erto* 
gnen: namentlijcH ban B?nevemo,Spolero,Turino enbe Frioui; ttouee |fêarclt-graben/ban An- 
cona enbe Trevigi: oaer af ift bat befe faiobinrieecrtijbis Picenura genaemt / nu Marca Ancona 
gpcljeeten mojb: mant Marde een fdiobmc ie in 3SMiptftö beteecuent. <E>e fiabt Ancon?,baer fjet 
flanb be naem af biaegftt/lepb aenbe Golfo di Venetia, btc ig foa gbebeetenom be cromte ban 
gare $aben/bie tg eenen elle-boogr) geüjCB/ enbe fó eeiie feer goebe^aben/UJri tebefeplen/enbe 
fcaer be fröepen fonber fojgöe in beüiaeit jijn, <©nber be bernaemfre ^abenen Europae ip tit 
toan Ancona altooögbebouben. ^Daer-om tootb gbemeenlir b gftefept : eenen Petrus in Roma, 
«enen^ojen totCremona,eme^abentot Ancona. {©an Leander fcfonft bat bie opbeben aen 
«enigfte oojber/fouöe quatijtn ouberuouben 3ijn/ enbe tot berbnl gfjetomen : bat ig eene fc ban* 
jbelticfce onat(Kfacmf)epb oer Strifonïtanrren. #aer eenigne jaeren enbe langïje booi-fraubban 
ftaer bipftepb/tö Ancona ten laetfïen ganrfrftclijtB onber ben #aus ger omen / riooi be p?af ttje 
feen enbe 'loof groen banben Bernardino Barba, HMTcboö ^ a „ Cafd enbe Luigi Gonzola , <£api* 
*epnban'tC£i<gl]ö-boltBbanben#augCIemens beac&tfte. *©e Colomme bieder ftaet laten 
iop B.*icium bflfftirbem 

25cbcnbe fïabf A acóna i$ ooc k fn bit gftrtüefïe be fröbt Fermo gï)degen/baf piagfjt rerrtjbid 
een? matbtig' e plaetfe te toefen/ D002 be eenöjacljt banbe intooonberen enbe onberfaren : baet 
flf ijtf ïlOtl) een 3tnitn<:nfrï) fjnrerB-toOOlb : Quando Ferrno vuol Fermare , tutta Ia marca fatre- 

mare: ou öeben i$ fcare fleur feer gfjeminbert/enbe i$ u\ riepnatï)tiug[je/g&efc!)o{Teert 3ijnbe bp 

eenen 



Befchry vinghe van Marca cT Ancona. 



4S1 



$cncn Liverotto,bie tttet bc boobt ban feuen bant? boo^ecmfrc beiö ftabtovbe rtabelfjcöett ficlj 
fdben jHeefter ban Fermo gemaetut [jaDöe : macr oe tüjaue Ó5odci3 en fmft flem baerom niet 
römtifhtoant ÖP te boo? Cafarem Borgiam met eenen tu^eben oooDt gueftraft , l^oojtg $tjn 
pier Dc^eoenCamerinun^Alia^Marcerata, Daer be Cancellane banben Slegaet ober De Marca 
Ig/Potenza.ReccanatOjOfmOj&c. 

'STufftBe n Rcccanato enDe Den Mare Adriatico Ir pD Die bermaerbe $£crcfi ober gantfefi lüer* 
ftenrtjc&ljan S.Maria di Laureto:fi) i$ bexingdt met eencn flerc&en mucr/ Daer beel boItKjg bin* 
nen woont: Die ontfi'-ngfjen al-baer De tyettiDtlnigben op alle tpDen ban't 3jaer/ ban aile fjocc 
ften, maer meetf inDe Uenten en inben ^erft t/Die comen alDaer om fiare 2SebaerDen af te Doen. 
<Daer(ffïmjftLeander) 10 De Camer te fien Dait De jföaget Maria tn gfjebo^cn 10/ De booDtfcijap 
ontfangrjen fieeft ban-Den <6ngöel 4i>atytel / enDe lefum Ch'riftuin omfarigljen fjeeft : maer af 
top onfc Theoloaos Daer gtjeboeien laten fc&pben. ©e Ueccfe Dae r Defe Camer in (tact fó met 
aileiuoftelpcK/bntiertmetbeeUonfïigöe 33celDen / Dtc bcrïrjcHt 3gn metfr&oone gaben ban 
mat ntigtje $rtncen enDe peeren. £>P 10 oottt Ure! berfien met alDeilep amuniticn/ met artilie* 
tpen enDe anber e f ojttficatien/op Dat g&een roobertf (gijelijcö bp Den Curca uk! eer gcDacn ijs) 
fitlriscn rijc&Dom foitbrn tomen rooben. 

5©c paden banbe Marca $rjn op DeDen / aerit <©ofïen De 0ebtere Trotuo , ben Apsnijn tn f)et 
^upben/DertGofro di Venegia aetvr #oojDen/enDc Romagna aeirt IDefïen.tDe ttpentjnberpeu 
$tjn in Dit gljeuje(t op't fioogüfïc: baer ijs ecne wpbe / nlTdncfee enDe angfrclijrlie fprlonc fee ghe* 
naemtftet ©ol banDc Sibylla, Daer gaet-men(3d0c& een gemepn faegögken nont) na De Sibvlfa 
toe: bte Uioont in een fct)oon Coningrijcft/gectert met beel $a!epfen enDe ï^óben/ Jjebbenbc bp 
fjaer bed luff :g!;e giomE-bjornnen / Die boderen met eenigfte Jföang perfoonen : bie nemen tn 
beest fMIepjen al nare amojeufe luflcn beg baegfjjö/ban toojDen bp narïit Serpenten grtrjfK a!g 
fce Sibylla tjj. Wit nn bit lufïicbc '^ben milt gftemeten / Dien moet eerfï met Deeo Serpenten f c 
fcoeu Dcböcn; foo Dcm ban bc jfoitupne jonfiigfj të/enDe ijp uoeDer op Der Sletbcn comt/fo ixeft 

i?ö tot 



4*2. 



Befchry vir.gfte van iVfatca cTAncona. 



J)P/(retï)t offtp'tg&ducfcjö jtëoebcc lUjcruft ijaböeyinallefcingijeubcoj betofnbf/enbe bjengftf 
$pnen ti)Dt ob:r in alle lufren fcre lldcrdöov joiiDcv met eeutgucu UpteuDcu touto acphicmjr re 
qijtu Ra(Vano,frb;>pbenbe ban ötr t^üi/|epot ; bat bp beel litbte enbe ottof^aebte pet joonen ge* 
heut babbe/bie tepben/ fp toaeren bp bc Sib\ Ua gbctoctft / enbe IjabDeu bic öingtjen at gfjefïen/ 
maer leefben boeïj ;n grooter ellentrcnbe fïojbé niet min in grooter amiocDc 3Dit 10 ban tm 
op recjjte clucl)t/oni mben Sinter bpöenbup?c te uertjalen. <Ö>becn clfpnber bertrcttngöert 
too jben ooru gefept banben Lago die Moi i^aeuben SCpewjn mt #Htf9nf?f)e 2Lanbt/baet fout 
ben alle be «fëupüden bp een bergaberen / bic banbe f toerte Conftenacrö in't toeren gjjcfïe ir 
toojbciu bat comt bacr upt/ om bat be €»onjen ban bitiBepj foo fpjingenöe g£eb:cbcn ujo?< 
ben/ bat IuIcSib boten be nattiere fc&tjnt tcsnn / ende een op-recljt 3£upbe!o toeren : Dit beeft 
onber be ftetljtcitrbcn bit boen üöou fielicn/ baer nor Ij tan? ben tombt/bte befloten !o tufTcben 
beöcogbe 2öergen/enbe met alber cratïjtcn op bet $)epj balt/ enbe hoe r BDatereu fo onfttm* 
mfgfj maccBt/bit g$ctooel toeroojfaecht. 3Dtt lp genoeg!) tan beep grillen. 

tyct gantftbe ILanb banbe Marca i# feer bjurbtbaer/enbe alfino luffigb/om be toe! rietnen* 
be Zoomen ban <©?angien/<©lpben/fcboone Ifêijngaerben/ett. ttit mahen befe piobincie on/ 
ber be g&enoegfjlfjtse gtaiiaenfebe ïanbontoen aecufmg bc iaetlte/bar r af fal b;ecbev bctonj* 
bp Ixnndrum jjöebonben toojben. 



<Dat 



'tLand om Roomcü. 



4«J 



Sik. /~*S1l/*i/^ ti&Paiomh-a \w.Ttvoh , 

LamSentano ol-.^pf CjiMAta, 
Juimlentanum jff^ï *-^j£ 

__^^v- Fretmn LMarcy, 

iTJ, Tioaem 



~Ö1a -IfoA 



-■nota , n 
h « S.SiwcJtrv 

"'JIJ* 



"331 



,7b/rrY 



LaCohnna Jü. X. .^sr^P* 

ntgez a dtStrv&t 
Camilk 



M 



^flrrjeléo 



' 'Triitre- 



& 



<~ï)oi torri $L> 
"Formette 4& 

Catnpa^nano^i 
Tiaccattoi 



' S^Palazola 
a!o J: Sehafh*» jSrakcs-y-- J j aVWi> y 



Tlnrcano 



ft£ 



+M.ota 



\JM. 



'noria. 



S/Hu 



ia 



„ CapoceHo 



P^ffüe 



L.yeat 
'&nKtana , 



ao ma 
num 
terri 
toriitfn 



^tiÉi 



ZMiïïiarta rtnlicii 



4*4 



Befchryvinghe van't Land van Roomcn* 



D%t nu Campagna di Rou-a gebeeten uiojb int 3!taliaenfcn/enbe bp ong ftet Hanb ban 
éoome/fó toel eer LatiurtftaanDen Comngb Latmus genaemt/ of öanbeu frbuplenDen 
Saturnus, aen-g*jemerent jfeuplen / in't Eartjn Latere g[)cfcpöt toojb ; of om Dat {jet 
tufie ften be ©ergben banDen flyemjn/gee/Cpbec enbe De föebiere Liris,nn Garigüan» 
gBtnaenit/fc&upIt enbebeDetEt lepbt. 

;©e palen jon becfebepben gfjcflelDt fcp-oe t§tb?pbet0\Leander begint bie aent (©o|ien met 
be ftemere 3Uri0/ae n't ÏDeften met titn Cpbet enbe amen/ enbe met Den $pengn aetrt #ooj* 
ben. 

tsefe^obintie(gMt|f6LeanderfegDt)berbient eenen ongBemerenenIof:&ett$ [jet begin 
gfjetoeefl ban't öeele ïtalia 3 eene l&ocbftere banDe peeren Dc# gantftfjen H&ereiDsu Dionifius A~ 
fer noemt be intooonberjs fjoobeerbigb enoe gloneujö. l)ct Haub ie bmcötbaer/met dateren 
begoten/boe-mel bet eenigfje rouwe enbe öarbe plaetfen beefofoo tëöocfc be ^ee-cant feer on* 
gljefont/enbe beeft eene quabe Uocljt, #oe ö stjnber eentglje lufligbe ï)oben/enbe Latium [>ceft 
anDcrg beel pfapfante ©alepen/Dietot bermaeefe Der hrtnóonDeren bpfonbet bienen, 

Roma iö be^oofb-iï abt al-bier, jae banöe gantfeïje ïDerelb/fjaet naem té alfïng beaent.SBe 
3str pfer ban föeome Iraö eertijbo boo.t eenen De ere be$ IDerr ID$ göeftouDcn. £>p i# ban Ro- 
mulus tn't ^jaec 7 5 1 booi C&iifti gD c booste guebout / begrppenDe feben Meubelen of Söergea. 
3£aer om-bangn toajs inbe tpben ban Plimus 20 mplen / en De $oojten banbe fïaDt enbe booi- 
ftabt maren 24/begrppenbe 1 3 öegiocnen. 3Daec tuari ooeft 7 34 Ccoinen om De fïaDt/ baer 
be gamtfoenen in gfjelcpb Interben. 3" o^fe tpben ïjö ben omme-gang!) toanbt ftabt 1 3 mplen/ 
of gHeitlch fommigftf fegglien 1 s mpfen. ^aer en 5ijn maer 3 65 Zoomen ober-gebleben/enbe 
20 poorten/ bie boef) al niet ontst jfjn: Uiant booj De meniguerteDe be ftructteu bp ht toeniDe 
$atten/ baet fp mcóe gneftftent enbf i>f:r ff noflf :ci t ï$ / foo të Dütfc f}ft fatloen ban-be ftabt tot 
meermalen becanbert. toe öebrete Cpbct* loopt DooiDe fjtabt/ cnbc Deplt bit atv tlücc zcehn/ 
ümei* ban Bet eene in Tofoana lepb/en fjet anbec in Latium, 3lnoe P aöt 3ö lJ «Hcfitijs bc el magnf* 

fycUe 



Befchryvinghe van't Land van Roomen. 485 

frjrBe fcalepfen Ce (ten/ be el fcïjoone &ertfeen/oube ruinen/ öie alg norlj een fontJetlmgfle Jfóaje* 
jicpt m l)ebben/tot eé bJiflc beuententfFe/bat baer-inne luel eerttjb£ be fjeetlijctjepb banbe gant# 
Jclie ïtëcrelb geruft hccfr.Polemon ben£>op[)ift bc felbc ecu con begrijp des Werelds uamet. 

Die de af-breuck van oudt Roomen 

Cornet mereken op dit pas, 
Mach wel lègghen fondcr droomen; 
RijckerKoome eertijds was ! 
3Be anbece plaetfcu in befe bernaembe #jobtmïe $tju Oftea, Ardea,Neptunium,Terranica en 
Caieta,aen f|et ftranb gjjelegöetïj enoeiivt liuobel bant 3ianb Belüre,Tivoli,Praaiefta,Anagna 
xnbe eenigfie anbete, 

Oiba tè ecne oubt ff abt/aenben monbt bariben Cpber gftelegen/ baer f g eene quabe enbe on* 
gFjefonbe llotbt/aliS gijebout $ijnbe tnbe plaetfe bat ï bm Cpber tjet flttcli fïrembe-, baer-omme 
pf titcn oocu be tn-buoonberg banben ftaebt ban i&oomen typfjepb bau erepfen gecregen. <E>at 
llanb bjaegtjt f&eponen; fulcn Ijeefter tlnen op eenen mibbagtj Clodius Albums gfjegljeten» 

Ardea ig eenc oube plaetfe/baer ontrent 3tjn ftineuenbe putten/ enbe fuipijeratbttgtje ifêatc 
ren#et befjoozt aenbe «ffoiounefen. 

Neptuma lepb aenbe Ece-cant / 'tUanb in baer tuur&tbaer ; be fn-tooonberjS gaeit meeft om 
met tEtog&elrpm en $>ijTei[)erpen/om öe g!)elegenti)epb tw$ ilancjas / 18 inplcn langt) tot Lavi- 
nium toe jnnBecmben enbe 2&ofTeöagten/bic geben menigljte ban Xtëiibt «De ^ee geeft ober* 
bloebt ban ©ifd;; be dabt befjootf aenbe Collonnefrn. 

Tenanica to een tlepn fïeDeken/macr boel bctooont ; fiet Hanbnae be :£ce t$ biucDtbaer/öet 
fjceft lBijngaerben/€tter-boomen/eube anbere gOtflacfiten ban Boomen. 

Gaeta \$ een frere'ae ftabt/btc üeefc eene f ebooue i^aben/enbe een ontotnirltjcft Caftec! op een 
ftoogDcn ^öergjj.^efe fiabtfieeft benaein ban Caicta,be jBinne-nioebei bui i£neas,al£ Virgi- 
JmsfüJiijft. 

Ï>D S Bclitrac 



4&* 



Befchry vinghc van t Land van Roemen. 



Bclitr» W ttnt l)tet\i)tUe ftaDt/öooi Den naent ber laolfïen/g&elegöen op eenen $eubet,$#» 
«e W)pnen 3tjn taan Plinio feer grjeujefem 'tbJojD tanulntb lucl üeujoont. 

Tivoli lepD coch op een rjoogtjr e / »6 mtji&enjs taan taoon ien ;he t uecft nu een Peren Cafteel/ 
Doe-bje! f)f t eertnöjö gljcDeltr ueert ijs gfjetuceft ; De Hot fyt ip daer gljefonDt : Daer ontrent «ju 
&teen-bergen/Daer tuojDen goeDe flermn upt-gticrjaeit • ^et nlacbe HanD Dat De ftaDt onDer* 
toojpen té/beeft rouDe T© ater ben is / Die 31 in met allen gneiont. i^irr ftaDDe De «ï aromael Dan 
jperrare eenen 3Lufi-öof/Daer in toarrn Deel Vd at eren grjelept/ in fulcner Doegen/Dat Die Dooj 
tenf g&e bpfonbere tnftnnwntm een fonocrlingne goeoe Jöufncb gaben. 

Prameftt ?,nu Pilaftrina genaemt/plaatjt ecctoDjö bernaeniDer te 5011 Dan tin : öaer bjao eenerf 
&ermaerDen Ccmpel banbc Jf oztupn/Die üüerD alDaer bpfonber gftctairrt. 

Amgna,of Anania,toa$ oorb tnel eer bermaert/fp lepDt nu &alf bertooefï. 

3&e fdaug/uneng (toef tot öoomen io / rjeeft onOer nem binnen De ftaDt bnf f&atriarr Dalf 
ÏUrt&en/aljö ban SJan ban Hateranen/S>Pe«er > Paulus,S.Maria maggioré, enbe S.Laurens:aen 
toelrbe ftertfeen 3tjn aebt ©ifleboppen g&e afftgneert/Die uiojDen eerft aiert3-b!fTe&oppen gtje* 
fte-eten, ban Die ifi De f&aug b*<©taerfte; onOer fiern 3ijn De auDerc ; namcntlncb ban Oitia,bte ijqs 
fdatriarrb baCampania^n confarreert Denfaau07banBelitra/banPomw,bau Secunda, ban 
j&anpnë en Tufcuium, ba Pilaftrina en ba" Aiba 31 enbe felbe Sterenen beboo^é 00c 20 caroina* 
'en puefteren/en 18 4t ar Di na (en/b at mae r 3)iahen0 31 jn. 33uprcn De flaDt 31'in Defe 23!firi)op* 
penban Anagna^FondijTivohjSigniajTerracinajVeroli, Alabro, Fercntino, SoraenDe Aquino.. 
5&aerfoubeu>elbeletaanbeftabt öoomeenDt rjaer om-iiggöenDc %mb tf feggben ballen; 
Dor l) bit fal booj on $ meer Dan rjrjci «or gl) bjefenrtnant/ 

Groot e {leden lof te grieven, 

Acht' ïck maer verloren pijn, 
Seght haer nkt. gny zijc vet heven l 
Wel fy weten datzijt zijn. 

I&tt 



'iRijckevan Napels. 






V£*bIETIA cJeDura "%M 




5*7 



REGNUM NEA 
POLITANUM. 



4$8 Befchryvinghe van't Rijcke van Napels. 

H€t ötjcöe ban j&apelg begrijpt fefper be fjeift tiat» titanen/ banb* Öebiere Tron tot». 
Terracin.^tot aenDe ;&tüaenlcfie Èee.^n toelcu begrijp at&t ban bc beffc &anbfe bnp* 
pen ba^taJten befloté jtjn; te toeten/Terra de Livoio, Bafiiicata, nefce ren ober Cala- 
brien,be j$aIentpnm/Pngliaiia,Piana,Terra de Barri tube A bruflo. <£5efc fjaiUfclie ftït* 
6e begrijpt tnbe rbnDe i 3 68 mplen. ZDe bernaemfïe 2ee-babenen 3ün / Caieten,Taranto,Brin - 
diii enöc Napoli,of Napels, baer f)et becic Ilanb iiae gbenaemt too^t?. 3^e i&ebieren jtjn Tronto, 
Fortoro 3 Sangro,Pefcare,OfanEo",Natarone enbe bele assDere. s®e boomaemfle Capen of Jpoof* 
ben/3ijn Spartavenra en Calabria,o capo dclla arme. ;©e <0Dt|jcn enbc Itombarben fjebben naec 
be öomepnen Dit gf)etoe(re glieregeeit ; baer naer be £>arrarenen/ epnbelitfe be #ooi-mannen 
onber Innocennus be tbjeebe: baer nae *ijn be ^Uiebenfclje/ ban Die ban Golimes,ban be ?l:rra* 
goenfcöc / enoe baer na 3rjn be jf ranfct)egijccomen/bie epnöctijfó ban- be £>paengiaerben 3ij» 
bertyeben. 

Terra di Lavoro fg alleen gbeluc&trjf) Campanien naer SCralüen göenaemt / om be oberbloe* 
&igb ïBijn-Djagbenbc $mbelen- enbe (alö be oube fpia'Kenj om ben bpfonberenttoifï ban be» 
©aDer Libems(üjaer meDe fp Den \Bi\n berfhen Die ba» fojgé üerloft : toaerom top bera fom* 
tijböin onfe Die!)tcn Treek -forgh genaemt bpbben)enoe Gercs , elf ft toillenbe omfc£oonft boojt 
boen. Jê>p namen't Terra de Lavoro, ban bet <£Delfre enbebeffc r^ret rtoant fc belealg bet Wttix 
ban Campanien al beg ïlDerclöo Hanft» (foo be föcomfc rje fcfftpben) te boben gaet/ foo ober- 
treft baer bat beel bat Lavoro gbenaemt tooitïcf- De <6?if c&en naemen't Phiügr^nni* tyit luozb 
ban UieDer-5pDen met hen Confufar fcueab beparlt / Die ban Puzsuolo enfce Cuma naer Capua 
gaet:öet io" eeneblachte ban 40 Dupfeift gappen. tyet bobenfle'ieo' flerD-rtjefeo toTeer flofari> 
tigb; bot b i'et neberfte feer iri-Ditnrfccnbe. jiBen facpt baer fjet bceie ^aer eens ©oeclilnept e» 
tuiee-inav! ,£>peelte : noebtautf biaegljt liet gipbour ILanb torl-tifCfcerrDer ftoofen in be ntn* 
tm 1 Dan Die inDe potten gbeplant ivozbén : (co bmc&tbaer i$ barr be flletbe tot allen tpben, 
«Dacrom ig Oet gfjenieenefeggljeij bat ia Catv^muen mm («bc t^n op anDeve plactfcn €>lpe 

g^uaecUt 



■■■■ 



■■■^^^■■i 



mm 



Befchryvinghe van't Rijckc Van Napels. 4*9 

gBemflKBttö*jtoet. PHnius mtijatit oocUöat De Stcnerö öefeö ILaiiDg fffifermttr meifjaere 
fceug!)Den/Dan met öare geb^ben De flröeHieDen uerDjuc&en. 3&e palen Dan Campnmen sgn 
ÖeöetriercSilarusnUjet^oiïen/ml^tïlDeflcaGirigliaiio, tnï)et^upDen Thyrrenum ,mi)et 
3&oojDeh Den l&nrjf) rA ppenninos^ot Tmfculi 5911 ïjeete 25flDcn: al-Daer 10 Ciceronis ItfaDe* 
Rite.3Dïe 23aDen 3tjn ban Laurea Tullio, type fenet&t ban Marcus Tullio Cicero , ttiet een Dltfit 
gljc^efen; bjeitü wcht vd« booj De lüefijebberg tn ^eberlanog tullen flelletw 

Op dié plaets daer u Wondt, eer der Latijniche tale, 

Naeruwes herten luit groenr,endewaiTetfèer, 
Daern Acadcmi[een Doip] des Wijf heyds falc 

Verdient den ouden naera 3 be\voonct zijnde meer» 
Daer ipruyten Waters clacr, te voren niet ghe* ondeiv 

Dk. inde ooghen teerghedruypet gheven baet, 
Decs pïacrïc v oor ghewis dit Water heeft ghefonden 

Tot Giceron is èer die hier voor al aen-gaet : 
Alföo hy over al word nacht en dagh ghelefèn, 

Waer door de ooglve Iwacl: en dickwils comt in pijn, 
i. Soo wilt f\ dat c oefc met'vec 1 Waters fulien wefen 

In Tullieyghen grondt tot ooghen Medecijn. 

%èr ?(jnnöffiecntane >tDer e ^aöeii/ Die ujp moeten tiaer-latcn: topenrrtog?)en!)ctnfftal 
fti Dit co'jt begirip ttöjpb?»; %\i ött ötjemejlc is oen Xe e-boefcm Bagni di Tripergola (-Die san 
lunio booj eenen arni Dec £ee/enDe booj een ifêfp? UjojD geïjouben) al-Daer jiin bcle «©efierö/ 
boo? De toeicfee tj iet De Stalien moeten caaebten / aló ban {elfjö beitel ghenoegl) 3Jinbe. SDocft 
loubertus fegjtf; Dat fp bert nelen/SDp moeten booit-baren. ^ie r is Den 25errji) di Somma,baiv 
DcouDr&cf^uersVeiuvius^foiuSjOfVe^ 

£c{tëpbet Dec innacriijcUe ï^jïojie Jjwft bat met 3pnifchaDc gOeleeut; uiaiit alfoo np al te nau« 

* ï|[i ƒ Uïcoe 



4$o Befchry vinghe vanYRijcke van Napels. 

tec becojfaSebefeg üjanbgüJübe onbec-fcec&en/ürterb tip berfïiefct, 33aeromffI)$ft Petrap- 
QhdUiWM<%£iumUijt ünnoc jpamr, 

Verwondt rt leer fagh.daer oock byhandigh 
Dien Plinium ghcbucr van Li\ius, 
Plinium die Verou gaf d'eerfte cus, 
Ju't fchryven wijs,in'tllervcii metverflandigh» 

Wt b€ fteben beff ^ Hanbjette beltonnen en ean be ptaetfe niet Ipben. <©e e entgne ftabt 0a* 
fteljö benoebettöel een 25oetu alU en. &p beflaet erne groofc rupmte tuffcöen be Xee en&e net 
anbetfïe banbe luftigfje 0eubelen. &p 10 ban Ocfïen 3301-ujfrcimi enbe Cafïelen feer (tercö 
gemaec&t booz lafi ban Carolus bebiifbe: bc TOailen of jachten bec ftabt *tjn ïu?l 8oüoetcn 
biep. maec 3tjn atnt$oo;teuenbe gtoote IBartnten. 3&aer ^rjtt ontellijcBe gljemeene f on* 
tepnen bie toonberlnr B met uaer UDatec fpelen.5>p t0 lang-toerpigH/baet aljö ecne Ijalbe !Ba« 
ne om-üoogenbe: ben om-ban^n 10 nu ban btif mplen/bte rertrjbö maer ban b£te mplé plagfct 
te toefen. 5©e Hoefjt tè liefticü. <&ualrjcB toeet fp ban Tfêtnter. 5De Sercfren enbe Dupfen 5911 
fêet roftelncB/be Caflden fcfjpnen ontoinnclncfe. ©ace 10 eene noogne 5>r!|oIc ban fcredericus 
bettoeebeop-guerectjt/mbetoelt&ebele &tubenten ban net OeelciïLaubfïuberen. ^acr^tjn 
ootlt eenige 25oefB-camer0/onber be toclcüe bic ban 5 Dominicus upt-neeftf. ^et Hanb om 
be ftabt fri)pnet een aerfcfj $arabtj0 te toefen, t©? anbece fteben !até üjp om cojtncpö blpbcn. 
ïtëp fouben met Bertio benomen jjiertoelfteliê/ bocï) bc $» &ci a lanbfc[)e Hcfèu foubebaer toep* 
maf) met benolpen toefen. 

Sin !)et ÏLanbfcnap ban Vicentia,ban ecne frabt foo gtjcnannt^n'u berfefcepbene -ficten/on* 
b'r bc 'toelrne bc frabt talenten fcn 0110 beïtent 10 boot fellere birfiten toan ce ftoogfie ,§>ci;o!e 
al-baer aen ben ConingljbanCngOelanb/no^cnfcc b? oj^bcrftoubingfje tiet gftojbu t(jepb/öne> 
frfyeben: toaet aftop een eicpn 2&aecp&en (be Leef-conftc nlienaemt) in bicfit !)ebt*en gnc(ctye* 
tun&t ftabt Amalphi en btentuan ougjjSeberlanbei'ö niet berf toegfjerv alfoo be jftaclbe baa 

m 



Befchryvinghe van't Rijckc van Napels* 491 

fcff t!fe-compft0 a!-baer 10 grir uonoeii : bjaec af be^hclccrDe mtlyiet olbug fcBjp&iin Dei! 
t trben tvagö ban 3P»* «ific SE)f t .e. 

Noch Bucchus met zijn Wijn,noch Ceres met haer Graen, 

En heeft des menfehen fcbaer verplicht ïoo door welda'cn 

Als Flavus giuckigh wijs van Amalphi gheboren, 

Doen hy de Zce-naeld ntH voor ons eerft brachtte voren: 

Want zyncn fchoonen vond gheleydet in den nacht 

Op het beweghet Veld ons Craecken groot van macht, 

Is ons Lantecrnc claer>Mercurïus wegn-wykr, ; 

Om heel de Zee te (kn door middel van dat Yfèr« 

Hier door een Gauocnj<kt (chier m eenen dagh 

Siet eene Wereld nieuw door onweer mu gheclagh 

Kent zyne ftreke we!>*n fie! in zijn Compaflen 

Hoe menigh graed van hera deneven-wacht gaet raflèm 
W&t f)oo jOci enbe Ie cflcu € alab jicn rttDe Terra di Barri aen-gaet/ Se 4&f)eï f f röe mogen baet 
iftfbpBcrmimenbeMercatorcnilefen. 3üeregrermg&etean[)fi-I J&apelg brftaet in les Cflï» 
tieren-, namentlijcH/ben gtooten Concfrabel/ben groots» ^u(f itrer/De» grooten Stbmfrari/ D*f 
groote totr met (rcr/ bc groote f^jotonotartö f nbe De groote £>enefral. 3&aet $rjn ttmntigfc 
^nren/* o ^ertoflöen/j3 j!Baiqutfen//8 <fcjaben/*° <eett3-bifTt&oppen/öie bele anberega* 
Der fcaer Rebben, 



&m 



4-92 Ikfchryvinghevan Abruzzo, 

VHIn toaer ben oojfp jongfj beg naemg oer omen i w baet bftHanb mei» Abrazzo gfic 
fteeten bjojo/en w niet mei bennetten om be bcrfcljepbenbepb oer mepntngöen. 3De 
palen bacr'tmebebepaelt tö/$pnbe öcbiereTronto,Salino , be^onattfcïje^cc enbe 
brn ttpetttjn 25ergb. H$et Uanb ïjeeft cé bpfonbere goebe loeftt 5 albaet £jo bed -Jn* 
tooonberg; 'taetb-cijc& t$ lujtigr) enbe plapfant na be Zee-f ant toe; ban in bet &upben frtjer* 
pee enbe tomnenneteetuglieöoogbe 2$ergrjen : foo ifl oocn couber m Öefe fd^obfnrie ban in 
eenigbc ööemcilen ban ~ütalten. 3E>e Ugftorljt të baer feet loei te becomen : [jet igenggt beel 
;§>af(raeri booitg/eabe fjct üocbt ontatltjcfee beel gfjebïerten. 

^aet jijn fommigbe gbebenrlitoeetbtgöe Bergljen / gl>elijrR ben 25ergf) Maieila , bfe lepbt 
am Apemjn enbe 10 ftepl enbe Soogö/op bet bobenfte altooö 'oefet met fnceu : baer loepen beel 
jöebterncng af: al-baec tg oocn eenen 25erg&/ Monre della Virgino gfjenaemt / bie , ! o feer ber* 
tnaert bocj be ïtetcfte ban be JBagbet m*rw ai-oaer op l)ct ijoog'fïe bau-ben 2$e rgr) gfoe* 
bout, t©e Öoofb-flaDt ban bcfe f^otoincf f i# Aquila, vpcl een nieutoefiaDt, ban feer ftmk : bet 
om-Itggf)enbe 3Lanö to feer bmc[)tbaet/b^fonbee ban ^afttaeiubaer be iutoocnberjö groote 
tmnfte upt-tretnen. 

*&t anbere bermaecbe plaetfen jtjn befe: Benevento eene feer oubc fïabf ; fp toast eerfr-Mal;- 
ventum g?)ebeeten/gr;eüjcii Plmius enöeüviusbetupgen/om bat bé/bs!hben al-baer fo frt enbe 
ÖijciüElDigb üjaeren / bat fp eencn <Ban opt i^cerbt fittende / inöe üorfrt gtatg enoe tuebet 
f üjierben enbe baer naer teraeröenbeloer.:gr)e!tirt Procopius Lib. 1. ban&e#on"oge bec <£ot* 
tfjfiix berfoalet. ?©e bictyter Horatius , $pne repfen bcr(ialenöe/(eg8t: 
Vandaar rcchr naer Benivemen Namen wy de ieyie aen, 
Daer de Weerd (om vocm te venten) V T iy righ wil de'" Lyfters braen, 
Die daer meelt foo magher zijn, Dat meer vets gheeft zijn aenfchijn. 
35?r»rlcgrrti)epD bar. Ifcneveïuo tg up cen25ero[if6en aé eeneblacne plaetfe/ bfe feer lnfftglj 
enbe mst ïDaterfeeiijj begoten is -, fp too^b genaenit be ©atepe ban tenevento j ig feer b?utbt' 

basr/ 



Abjuzzo. 




2ffi^ ^SMcriN 



494 Ecfchry vtoghe van Abruz zo, 

liaet/enbe met flebtüenö toei bemant . Tt r mi n u$ 4 of Termoie,een fTebcBctt in een fialf <£p!anb 
iftelegtjen / iö feer frertn enbt s?aet ben tptel ban een $ntogbbom Viecrfjiert. Boiano.Lupa- 
relia.gnelegften aenöen boet bat: eeneti nootfpn 25t rgo/ luel berfien enbe bewoont . 0« tona, 
tme fee* eiubeplaetfe/ baer De [riepen upt Epiro .Dalmanen /enbe anberetontcepew tot De 
JBartfet Dan tanptano,tomen/ bic lepD 4 mpleu bande Zt c ; f)et te f me bernaembe Coopftabt/ 
twee alle blaren te tfoop-lteDen uptbetre itanben toe-tomen* Sulmo tg luel bekent booj ben 
ttpt^nemenöen $ocet Ovidjus Nalö , Die (foo &p ootft feifj» ftftnïft) ban Suimo grjebojten toaiö. 
Curadc Chio 10 op ee «en f)oo£firn Jörrgr)/ feben mplen banbe %zti m eenlufrigfte enbe plap* 
fante Hanboube iihelegbetu Citta dï Penr a te nu gïjer.oegn bermaett; ntner tn booj-leDen tp* 
den ban meer bc r rucubom enbe bolt 6. Ail olo,ooch om teirtjttgne reberen onber be (reben ban 
Abruflb,bpLcander,g5efle!t:befe(labt ijs fonberttngDe weïg&cleg&en/fp heeft Ueel fterthebe* 
ftmghen; baec can-men qualijtU aen romen / om be r outotrtjepb Der plaetfe. *8*efe plaetfe t£ 
feer bermaert booi be iieer-Iagne üti Pyrrhus fjter ban Curio enbe Fabriao,Goomftt)e ftaebg» 
Berren/fjerft geleben. Wt Afcolo f38 Ventidius Bafïusban tlepne/jae betatijte af-t on.fte bomt 
gjjetomen/enbe tö tot ben ftatt ban renen 33ojg' e- rmeeftr r o 'bet be fcomepnen ber&eben : foo 
bjoiö eenen jBn!etier(bat tonö te booten 3tjn Hmbarrjt) met net grootfte ghebuDt banöe V&tf 
i?elb öereert. Martiaüs fpot baer met : wp lullen befe Ueere baer upMretëem 
Demenfche leegh van ftaet hier wordet hoogh verheven» 

Niet om dat hy daer op h^oghmoedigh fonde zijn; 
Maer s om dat d'nooghfte God hy eere j(bude gheven, 

En vry den *l Vaderland van overlaft en pijn. 
Soo hy dat : nie ten doct^helijck hy is gh<*clommen 

Scer ïchieIick,opdtfi Bergh van'r onghewis ghelucïc» 
§00 (al hy.etrhy't nvér,tccri( hielick neder-commen, 

£n vallen van leer hoogh {eer leeghe ia den druck» 

Daeromtnt 



wam 



Bcfchtyvinghe van Abt uzzcx t&$ 

Djcrómnte is hy wijs,die 'thert niet op en fwelkt 

Wanneer hem God verhefr; maer bly vet ned'righ goedt»- 
Al wat ootmüedigh is,dat wordet hoogh ghefkllct; 

Al wat hooveadigh is m'c lelie vallen moet, 
Altavüh ficeft ecnen bpfonbere» f&ince, ï©t Thelefia bloept eene foo timte Öeltfère/bat W 
oaerom fouber &iffci)en i$. Sora,gi)cfegenacnbc Gangliano, tjeeft Den tptel ban een i>crtootj* 
tom : Aquino t0 met Hen (tact ban een <ÖMaef fciiap beteert; Dit ip fret l£>aDcrïano ban S. Tho- 
mas Aquinas^jcbittHjeeivgvoot Jplniote^ QctlrpDnu meeft berballen: 
öoc!) leeft boo; Thomx name. 2Enoe f&$obincte Dan Abrnzzotg oorfc bc f! abt Caflino gele gé: 
fcaer jJlaght een bernaemt Cioofrcv ber 25enefcttter JBontruen(bte ai-öae r eerfc op-gijcromni 
3Pti)te toefen. Lr ander toerbar It upt Plinio(Lib.7,Cap.4.)bat ten tpben banbe J5ojgrjemeefres 
ten Licinius,Cratfus enbe G«Caffius,eene jQagOet 3ongt)- man gemoiben i&i üKfrnfce anber* 
fmg onöer fcet gouvernement ban f)acr IBoebee enbe laaber tot Caflino. 5Dorf) fp 10 booj't 
gfcebobt banbe 3©ar rfr ggherp in een berlaten CplanD gb^af rjt^oojuuaet (fcfjmft Lcandec) 
op anbere tpben öebbe tra bete bingfyen boo? fabulen gfjeboubr n / maer atïjtcr nfle ber fiaenbe / 
oat een foobaniafi arriötnt oocn gfcbeurt toajS ten tpben ban Alexander De fefie #aug/ te te e* 
ten/Dat eene jonghr a&oe ftf er aen een ^ongfy-man berlooft tnefenbe/op ben abonbt/alo fp fcejs 
iiarljts foubebp bê ©wpbego flapeVouber't gefang/tgefpeel/eii banlïcn/ flucr een Song -man 
gneüjojbcn ie-, foc ïjcb itn ftr t gfjene beginnen te geloobrn bat Piiniusbaer af fcfyrjft, 25oben 
befe gfjefcbtebenifTe berftaelt ben Abelen enbe Ü&pfen Mkhel de Montagne in 3#ne Aflays, ofte 
5p?oèf-boctUen/bat &p eenen JBan göefien t)ccft / bien be 23rffcfjop ban .Soiflbns fcab Gerraaja 
boen noemen: bien rjabbru aüe be tnbJ oonberö gefeent/enbe jongfte 3)ori)ter tot Ijae r 22 jaren 
eOefieu: fp mag boen M iriaegfjenamet. $p ij& (ff blijft benbeoj!> Montagne) uu ter tnbt gf)e* 
wert/oubt enbe ongneüoiitot; boenbe (fepbt 8p> (emgft gnetoeifct fnt fpnngben/onam fiaer bc 
wanlüc&ljcpb boojtg: enbe Dacr-omme 10 nocjj een lUebefeen bp be jongjje ©ocbterjj al-baer 

wt 



49* Bcfehr? vinghe van Abruzzo. 

int öebpcft/öaer fp maicanoeien mebe uiacrfcöoutoen/ ban g0ene otoote fmongen k boen/ 
om oocfe gijeen 31ong-man0 te uiojbcn/gneliJrü Mari*Germain, Sfcitjün Ipfobere toonb£ 
ren enfce bectriöeöen . Hipocrates (de Morb 4 vulgXib, 7 .) beraadt ban ttoee l^ot»luen bitam 
iw&nmegjjeba^ natueretre<H>n ; bocB jbarfpljet graffiti 

tom Wtl 'ta öö Um m mmUn "Wttn-gWtai ÖP tntotott foecfet on bet ^o«# 



MQBMHfNMBM 



•«■*■ 



^atbrntea 



Sardinien. 



SARDINIA 

; 




49S Befchryvinghe van Sardinfen. 

g~\ flrDtmenfjeeft Dien name banSardus,^>oneban Hercules. Tim2usnantif$etSanda~- 
^^ liotin,t>anDe gbelncftenifTertoant ianctelium int Eatijn cenc pantoffel betepcfeent: Myr- 
.^\ fulus ijeeft Öet ichnufa , banDe gbe ujeftemfte ban eenen bort-ftap genamet : men nacmt 
^-* ijet nu Sardegna. ï^er tjede ogplanb ftrett Dan Ijet i&oojDen in bet ïSupDen. ^oc ï) in ijet 
f^oo2ö'en ligljt liet \}p Corfica , ban i)d luclrhe ijet maec acljt bupfent (lappen berfciie pben en 
f&tuflfr&en bepben ltggHen beei fteen-r lippen/ Die fp De «Cplanben ban Traplnos namen. I©at 
UoJcn bat öefe <£planöen eerftbemoont beeft/ 10 onbenêt. An(totdes,in3pnetoonber;UitHebei> 
ti llingben/leert Dat De «©^ccucn Daei er; ft geUioont ijebben. JBen atijt Dat l>c t De ihehfes enDe 
Locrenfes göeüJeeft bobben, ©e öomepnen bebben om Dit <£planb langde met Die ban Car> 
ttjagen gbebocf)ten/enbe obetUJinneriei 3tjp,De/bebbeu fp Daet tfolowert / of IDolr &-plauten ge* 
fouDen. SDaecnaer&cbbcnt De pararenen berobert. ^efelbebetb^eben^nDe/lKbben'tDie 
ban Genua enDe Pifa betcregtjen : nu befit fjet De €oningï) ban ^paengien, ©e Hoc Ijt befr£ 
HanDjei io ongbefonDt : Cicero Daerom bermanat Quintum Fratrcm,Dat [jp op ;pne gefonDt* 
£epD foube pafTen/ gbebar ijtigö 5tinDe/ Dat/ &oe-ujel |)p toel te paffe bjag / Dat b'p nor&tan* m 
ÊarDiniea- ruaö.^nbein 3pne Bneben/fpjefienbe ban eenen Tigeliiusban £>arDinien / fegbt 
bp Dat bP $cftntfttigher(öf DoobelüCHrr)!** Dan 3rjn DaöerlanD.' $OïöranjJ en 51)11 m Dit 42p# 
lanb gljcen Serpenten: Daerom fegbt Silius Italicus-, 

'Tland van Serpenten is van venynen net; 
Maer droeve is de Locht,van poelen veel beimer. 
JBaer in De piaetfen bat anDere Uanben De Serpenten enDe £>langïjen Dcbben/ iö in $ar* 
Dinien eenfeer clepn ©erftfeen alri een £>pitme-roppe Dat Solipunga gfjenaemt mojD. Lucanus 
naemt f)et Salpig3,cnDe Plinius naemt fat Solifiiga, 3M saierfeen uwD in De ^ilber-mpnen 
(Die in Dit UanD be el 31111) beei gbe bouDe n. J£et becruppt De menfrïjcu ïjepmelijrfe/ mDc ate fp 
Daer mhift nu benfften bjcngf)tf)etbaer De J^fïe (of DooDelijcö benrjn) aen. <©aerii6 oorfe een 
trupb Dat De Hatgnfcfce Ranuncuium nmrjé ; Apule^us naemt ftet Herbam Scderatam(om Dat 

De 



Befchryvinghc van Sardinien. 499 

fce 35ebelaer$/aïg Fuchfius gï)ctupgrjet/Dat nuf bjwpc feeit om open gaten te ma&ett) Paufanius 
frgfct bat Ijet M 3!off 1 ou mart h 10 : foo pe man& ban Ijet feloe etet/ fo toojbet Dm mono ftfjeef 
gUctrotnen/fo Dat be gene Die befe pafiite fjeeft/altnb ftijpnet te lacljen: baer af tornt fjet tönetp 
fp;teettM»oojb Sardoomos Gdoos: bé ^arbontfrjpn latii. Straboftffênft bat be &paengiacr< 
beu baer etn ücnnn af maften/ Uiaec meüefp (jaet felben in ïjert-bnngljeuDen noot fonber avé 
ne om-bnngi jen : Ijet toelcfee eertgbö onber be ^epbenen gtjemepn mag , maer be Hi)et jegfit/ 
Gliy en iült niet dooden : marht u ban ban bte rafernpe. 

«©e boomaemfte flabt ban iarbinien te CagJcr,of (aljs Iumus ftffopbet) CagHere, m't Ha* 
ttjn Ca!aris,g|)enaemt: al- baer toojbet Coiael gftebtfcfit. gnbe jelbe fjebben be öeliquten ban 
S.Auguftinus foo langde gfterufï/totbat Heliprandus.Coningber Uongobarben/be felbe une 
gapten heeft berboert. 3De (ïaöt m op eenen ^e ubei gbebout/ enbe fceeft cent feer rupinr $a* 
bem 3u be feitje tooont ben 10tterop bp naer altnöt met ncle katoenen/ <©jaben/ enbe rijröe 
Üeben. 

Mela enbe Plinius gDebenrêen ootn ban eene (tabt Selchitan gljenaemt. SBaer i Jjebeng- 
baegbis noen eene ftabt Oriftagnum g^efjeeten/eene banbe ï|oofb fteben: fp ligfjt in eene blar* 
te met bette toan be Zee. Saflhris eene fïabt fjeeft eenen luftt gtjen gronb / met liebeltjt fee jpon* 
tepnen befpjoept/ oberbloebigb U\ bafle 3aben : botö ïg toepnigfj frercfi. A^her w eene nieu* 
toe/tiepne boeft bolta-rtjt&e/ (tabt/toe! betoalt/bernert met ftfjoone ijupfen.' «©aer 3tjn notfr 
cenigfje anbete fleben/bte top om f 0: theob naer laten. 

«fêatmoet ith notï) feggtjen/bat boe-toe! be Uotftt befeg Hanbjö fo guaet 10* / bat nier noeïj* 
tang Cojen/ttëtjn enbe t&ee oberblocbtgfj ig. 3&aer $tjn fo bele Jdeerben bat befe nor!) int toil> 
be loopen. jbv 3fjn tlepnber ban be onfe/both ft cre 6 enbe toaefctr. ^ier 10 oberblcebige ^atftt 
boo; be iagfjerovfoo bat beleS&outoerg banbt 3ac|)t leben. ^acr tjs een ^Dicr bat fp Müflono 
naemen: net ©e! enbe 9a«*»$ alleen ^ert / be ^oo|ncn 5t|ii e eenen Öam atftter om gfte* 
cruit/öet geeft be grootte ba ei mibbelmatiaö ^cri ;f;«rt eet rruptr, 3t)n totepfefi 10 goet om rt é. 

3^ * 3n 



joo Befehryvinghe van Sardinicn. 

gn #atbfaf en en 3tjn Q&een miben/iwtftbtergfjeltjftte fenabeifiefte oreren. iEaer fó allee* 
be Solipunga,bacr top te twen af fu jafcé. ODaer 3tjn toel toele fetjbone &cüieren/bocfj fp en jijn 
niet öiepc: toant men bejö iïosïierp öacc beur gaen tan. 

•tym Viccroy,öf e eenen &paengtaert moet 3tjn/&eeft baer fjet ftoogïjfïe göefofebt. ^p Öeeft 
tiaeft hem eetu n Öegent/bie eenen iDottoj tube öec fcten ijö v&P Oeeft oot 3pnen ftaebt met bctt 
toefen hp a!lc 5pne fafcen upt-recöt. T$n bolcfe I» fterefc ban Huhame/ gftetoent tot arbepb^ 
wptgfiefenbett toepntg&ebfe be* toctluftcö flaben stjn. $>ie inbe fïeben tooonen leüen fyebigf) 
enbee een/ftahbelen be biembeltngfjen toncnbelntfc:fpfo8öen maet booj ben bagft banöeben/ 
t nbe 3i1n feer fietst gljecïeebet» £nbe; 'ttoeltfi te toertooubeten i#/ bae r en tjef niemant bie eem> 

\)t toapenen tan maften / mate trpggen bie ban £>pacngte« enbe ^tallen. Cnbe bit lal ban 

;udi nk-n of Sardoigne noo* öcfe «HOerte göenoegö toefen» 



t 



Corftca 



502 BefchryvinghevanCorfica. 

COrfica f0 foo ban eenen Corfo,^ccit ban Dat <£planD, G&mnemt : m gct Wtftcn enDe 
j&oojDen fltccfet |jet naer De Uigufïifcbe Zee: m f)et <®ofïen 10 De Cp^tljemfcbe %ct- f 
in bet ZupDen £>atDumn. 3£e lengnoe en 10 boben De 1 10 mplen niet/ £oe- wel Dat 
Srabo (jet felbe 160 mplen/enbe Plinius 1 jo mplen/Iang fegljt te toefen- Plinius uiacct 
Bet f o/maer Strabo 60 mplen langfj/al0 ijet inDet maeröepD 10 : Den ombanglv naer Plimj re* 
fieningbe/i0 3 xo mplen* SïnDere feggDen Dat ftct 505/ anotre 509 mplen moe ronDe beeft. Ma- 
ginus fegtjt Dat bet felbe nautoe af-mctenDe 3 10 mplen inDe ronDe heeft gbebonben. 

fytt te een Cplanb Dat onbeguaem ïb rot De 3lanD-boubJingl)e/ eenl Deelo om De flr enat r> 
tfge gronD/eenf Detlg om Datter beel groote boogbten $nn/al0 Strabo frbjijft : fjp boegijt Daec 
bpz bat De mtooonDeriö bp ?pnen tpben routo ban leben inaeren / Die baer bp moo jöerpen enDe 
rooberpen onDet-ljielDen. <©p IjeDen yiiwt goeoe êoJDaten/Dieter <©02log()c tgel Dienen. 3Dt* 
CplanD gneeft goeoe enDe toel-fmafeenDe b jutnté enDe fefeere IBpnen / Die tot öoomen (eer ge* 
atïjt 3ijn. Watt 3(jn moebigbe #eerDf n/enDe ^onDen ban upt-genomen grootte om De toilDe 
23eefïên mcDe te berbolgfjen* <©e intooonDe r noemen be ftreet h ban*t «EpIanD Die nae't <© o* 
firn loopt Banda di Dcntro, en D'anbere Ban da di Fuori •, fp gfjeben fjaer felben Den naem ban 
PiemoiwinchienDeOitramoritani. i^iet 10 grooten oberbioeb ban ^ottigï). fidele ©lieenbe 
©pgöen.] Ovidius beeftg&eacot Dat Den ^onigb Defe0 ?LanD0 benpm'gb ma*. 3Dat l)p bitter 
i0/f)eeft Servius m fret bierDe ©oerfc banbc Goorgica Virgilrj gf)eff njebcn. <Dat gefchtrt Doo? 
ben oberWoeb bet 3ben-boomen (bic be Hatijnfcbe Taxum name) Daer De 25penöeii $otmfj 
wpt-rupgben, ;©en (leen Carochites mojD alleen tn Dit HanD gfjebonDen. RhenniusfpjeecUt 

alDU0banCorilca; 

Dit Land CatGchites (leen Scornen féghr voortbrengfic alleen. 
Steen die acn het Lichaein cletnft, Als den Lijm die niet b<. g heeft. 
Democritüs neeft Defen fieentn Den ftrnDtegé De Maeös rjetyupt \ Plinius Lbj ; Cap.toffi 
SoIüilis Op 9 fdjjpbmDten ftoti Die aemclebenbe ctat&i toennaei Phniu*ttopfcit of ya tost t 



Beichryvinghe van Corïka* 50 j 

ij&»4Bp1atetrt in3pnebjeerbe.Seneca inCorficagbcbannen3önbe/l)eeft])p aenXefoium gfte* 
jcöjeben: be ^mgnenrie of ^eerüeüljepbban Cortjca fteeft eerjt befjooit aenbe Tirrhenen,baec- 
na aenben Carthachin<.'nferen,ten lactlïen acnbcn l&omcpnen (geitje H Livius bctnpgijt .) ïéoett 
be töomepncn öe felbe oijec-üjonncn fjaböen / boe tbc n fp cc n groot flóetal bet in-Ujoonbcmi 
tot flaben naer 0oome; boeij fjabben Ujcpmgï) ntitö baer af / om bat bet fulcfeeboofe en beeft* 
atljtigbe üneefjten maren: bat ijce gorten toep bntmen bit coeljt/ bc rcoper aen ten quaetfteti 
toop bleef als Strabo gljetnpght.<©nbtr Ce föomcpnen 10 btt lang!) gfsrblcben/ tot bat be £>a* 
ta3pnen fjare macfjtigjje lïanot ooen ober be|e Uanben Ijebben upt-gljeftehcn : ban alfo bte op 
een ttjb toerbjonnen boterben banbe ^enebopfen , 10 tjet <£planb oorb aen be fïabt Genua gfye* 
tomen: maet be $efanen nebben' t Dacr ontuuiöi. ht l>et 10 oocu onber be ^èatifeu chituci fr. 
Cen laetften be f&fanerüi bpbe «öenebopfen betbjonnen jhnDc/ ift üjeber onber be «©enebop* 
ftöe&etgnenrtegöeb^it|)t /baer onber ruftet aio not|). Plinius tj|)e tnpgljt bat baer 3 $ feeben 
mCoificaüjaeren : bet toielc&e Martianus Capella upt Ijem aen-totjft : borfj tcli bermoebe upt 
Strabone (fegljt Berrius) bat Öet beet rer €atf elen ban (lebé 3ijn gebjerft. (£eben tö baer be flabt 
Baltia tn be beUiaerntfTe banbé oppe< fiè 4&oubcrncur. <0>aer io oocn Porto Vechio bp't Cafteel 
ban Bonifacius. Wp lullen befe bcfcrjjpbtnge flupten met het buiu baer Bertius bte met begin* 
«iet; op bat iuu mogfoen tinten ftoeba -tgn het Uanb certtjbg tuas boen bat Ujas gjjcfcöjcbcns 

'tBatbare Coriica lichttuflchen de Rotzfteencn: 
Tis eenigh,onbewoont,vol van Woeftynen groot: 

De Somer comt gheen Graen,gheeiV Appels d'Hcrfft,verIeenen; 
' Den gryfen Winteris van Pallas ghifren bloot: 

De Lcnten 3 Jch.;duw-b!y,daer aU t te voot lèhfjn brenghen» 
D1tongIv.luc.k1gh L<md niet een cruyd gheveircanj 

Gheen Bryod,niet tvnteugh nats,gheen Vuyr,om couw te dwinghen; 
Twee dinghen zijn hier maer, ghebannen volcfc,en Ban, 

3l 4 Rb» 



P4 



Befchty vinghe van Elba» 

Et k* ti«»»h iimihf dRUeltttbe Uva, toanöe 4!>ifr clten ^thalia, flfimaemt %tt fe een fcet> 




Mout* 

Over 



Si£j*j? 



tlbn. 



505 




5TT 



co6 Befchryvinghevanlfchia. 

O Ver Veliam (fegf)t Plinius) zijn de Eylanden P< ntia f nde Iichia , die beyde met eenee 
naem Oenotrides gcnaemt uordé: watt mede btvf ftight word dat de Ocnotrij,volc- 
kercn van Italien,dcfe Evlandcn eertijds beieren hebben, $et <£planb i fchia fieeft tS 
mplen tnbe ronbe: bet io Dan aüe tartten met feer rjooge fieen-retfen fo befet, battnen 
baer maer ban een tant aen én tan comen. 4)onmrigiic iroipnen bat rjet errtijbo acn ^talien 
fceeft gnefteeïrt gDetoeeft / Doti) Dat I>et De ^ee beeft af-ghc frneurt/bat betfeenrotfen bic batioe 
baren m-gljcteu 3tjn batgetupgen aloooeu batöen gronb eben eeno to aio tjet bafte üanö. 
vDaee jijn bele 25aben enbe beete IDateten. 3De Jt ai* Uctüi liplrt na f)et <©often met ec ftercö 
<£afr«el/bpnae een <U*planb 3tjnbe.5$n Dit Cafïeel jjeeft Feirandmus/oiie ban Alphonfu^rjiüce* 
be Contng banHIccagonienJeene tople gefcbuplt/boen Carolus De at&tfteContng ban manu 
röch/aljsberujinneroberrjetrrjcfe banjjbüelovjoicrbgsnHlt. ©eftabtbrierönu Gerundage* 
iwemt. Alphonfus Davalus geeft öe felbe aio ooca rjet rjede <£planb lange in-gebast enbe een 
feer groot enbe cofteltjtR palepjS/al-Daer gftebont/berciert. JSaer nemis jpnen fone ttc jüiar* 
fcnalcK ban Pefchata gebolggt. gnöet^aertso* boen Carolus betlrjeebe tnCictlien heerfetj* 
te/3gn be j&olprjer-abecen binnen mbeaerbe aen-geftefeen/fjet Voelcbe feer öjor f enbe ft \\iuUt4 
licfe om aenften ruag. 3&efen bjanb geeft bele plaetfcn beo ^pianbiat en een goebt beel ber flabt 
met jpne blamme berteert/fo bat De tntooonbero/bé bjanb enbe leeltef-é (tam U bt £oIp&em 
toliebénbe/gebtoongen 3(jn getoeeft/anbere «Êplanben of oocl; ftet baltc Uanb/tc |oerfeé: anbe* 
te stjnnaerProchyta^aia enbe j&ancio geblutst. ^ttHatibgneeftgorbein-comfteivfoobat 
(afe Leander gctupgnt)jaernjf hg toe! 16 bupfent baten Wty\& bai bacr betboert tooiben. 

Wp en moeten ötcr bet naer-grjelegrjene €planb Capraaa niet bergftetei. In bet üje'che/altf 
oocb mr)et Cplanb Gorgoma , ten tpben bar. RuriHns Numatianus iBoiur ■ cn^rjsi gljeluexft/ 
boen fp notïj tn be anbere beetcn ban 'Jtaife:t niet en loareiu l&et Dtdjt banRuuhtis fai itli 'yitt 
bertalen/om ben %cftz in alleg bieufttgö te toefen. 

Wat. 



jog Beüchryvinghc van lfchia. 

Wat verder iadeZee.Capraria fich toont; 

Een volck dn vliedt van't licht door't gantfche Eyland woonC 

Op't Griecks fy Monachos hacr felven by-naem ghoyen«, 

Om dat fy fteeds aliecn,vcricheydcn,willenJcven : 

Sy vreefèn rijekte si}n,daer (y van fchade vlien ; 

Die willigh aiem is,can-men dien arem fien? 

Wat fbtte raiérny comt uy t u vies hoofd glyden, 

Dat ghy van rijekdom vjied, daet j>hy gheen fchaecontlydcn! 
^en8 1 &wf ban ^.flugnftgu tö aen Eudocium, jfêonicö torn Captatia,Öl>cfi&^eücn. 
3nt 3aec / *o i/ten tpDenijan Carolus DettoeeDe Cüntngr) tan SiciUen, tjeeft frem eentaf 
Joupi mDe 3>olfter-aDer$/Datt't gantftlje <£planDmeDe toot tg/ ontweken / en fcerüjaertsi enoe 
-bci ; üjaert.0 loonenbe/een groot Deel nanöe ftabt Ifchia (nu Geroncta gfieuaemt) teerbjauD : De> 
feu bjanbt Dueröe ontrent ttnee moenoen/met Deöoobt ban neet menfcljeu enöe becflen/ fo Dat 
De mtooonöecjS gljeDtoongöen *gn göetoeefl Daere tooomngrjen te teerlaten/ enDe nae Procida^ 
-Capre,Baia > Pozzoli,enOe Naples teOUit&ten. 3&at ran noti) on tjeDen üael gfjemercHt toojöen/ 
-aen-aöfftcn Oat Dteplaetfe (Cremata öaeromme genaemt) toel ttnee mplen nvt ront oerDoit 
enDe ongöeDout tg. $et 10 Doojtg tyutf)töaer bpfonoer in l©pnen/foo Dat fp(gfjelöt& Leander 
Ijeröaeltjüjel fefïtjien Dupfent bAtin alle giarcn bullen. 

&ict berre ban Ifchia lepb t)et<£planbefcen Prochyta^öat is clepn/öocrj luftigf): entfe tu JBe* 
talen enDe beel üiacme Watt ten/Dan öet heeft biepnign in-ujoonDfté/Dooj bjeefe bant bupj/ 
dat Dit €DlanD/iae al Defen #reec&/bp mplen gfcefcöent heeft. 



S.'cilicn 



Sicilien, 



509 



Scala miÜMrütm ^> ^ ?r'*^_3^-ï>' ^SCptMtrtO ^jL 




$10 BefchryvinghevanSicilicn. 

S!c$cn, ïjet b*cmacrtfic £planb inbeH&tbbellanbffljc £ee/U)OlbbanThucydides Sica- 
mam.ban cenen Sicanus ( btc/ aio bolinns fiibe Capella ff lipteen / met e ene £>paeufr fte 
«rmaöe boo? be Cropaenfcfyc dBojloghe tiier aen gfcc tomen 10) ghenac mt. #et toojo 
Trinacria ban be öjie-ljoertug!)* gljebaentc ban oc ;©icf)ter0 BDeDecten ; baet-om |cgfcr 
Ovidius,4 Faftor. . 

'Tland met drie hoofden hart fich in de Zee uy t gheett: 
Dus het Trinacrinaem van zijn ghedaente heeft. . 

^c biie tfapen of ^oofben $rin befes Capo di torre del Faro-, Cabo Padno.fftCapo d Boei. 
jfeommtgbe mepnen Dat Sicilien eertöbO ban 3taïfcn af-gfjefr&eurt 10/ om be oöelijc&öepö 
btehetUanb met malcanberen Beeft: fjet toetche top in spnetoeerbe laten. 

fl&at be gneiegentöepb aen-gaet: in bet #oo;ben toojb rjet met bc neber %ttl m pet <©Ofteti 
met bc boben 2ee/ ta net Zupben met b «p&if fefcöe/ enbe in tjet Tfcetfen met be £>arbimrtöl 
£*e/bcfuoclt. Thucydidcs,Lib.6. fc&nft bat ben om-bang!) ban 3>irilien niet bet l minber en 
i* ban acï)t bagöentepfeng/cnbe/ hoe-toe! bat &et foo groot in/ bat tjet maer 10 ftabien (elifee 
ftabie naer Iunrj febjpben io 1 1 s (lappen: öet acljtfte bee! ban eene mp!e naer &t fc&pben ban 
ColumelIa)ban öet batfe Hanb en të berfr hepben. 

mt eplanb io fcer upt-nemenbe in gefontnepö beg SLochtoVbjiicntbaerhepb fcej» gronbj*/ 
enbe in alle bingoën fcie tot beo menfehen onberhoub ban i ;oor?c 3tjn. S! toat £>ttflien upt pact 
&anb/ofooc&uptf)etber(tanb ftate^bolc&js/booK-biesigötlal^^olinus fpjebet) cornet be 
boimaetfttbepb feer naer: het toelcbe t)p be gfielegenthepö beo &anbtO toe-ft!i?pbet. Marais 
Cato !)eeft bit «eplanb bc JÉ>ptj0-camer ber fiepiibiijcfee / enbe be ©oetfter ban be l&oomfcge 
23ucg!;erpe gfjenamet. Strabo neemt ftet be Coien-fcl-uere ban'f Öoomfffc* bolen. ^et toelc* 
fee booi ben berfïanbigen Uefer gbenoegh io / fonbet bat top met ben f lepnen Atlas het Qljcne 
bat in het g&emepn ghefepb iovin fjet bpfonbec benlaren. Wit gpfanE toojb met belt töebie* 
renbefpjoept <©cn£iciltfcli*n arm té nautoe/ sBebarigJ)/ (Uaf enbetojeet j boojbennaeme 



Befchyvinghe van Sicilien. $ 1 1 

Gatybdis enbrScvlta be rutfjt. «De boojne em(tf 2&ngt)en 3ön ben "öeqjfl ^ctna [bte ban Pinda- 
po eeue ï^cmelinje Calomme üJöjb gbenauiet jop Ijebt n t£ fp Monte Gibello of Mongibdio ge# 
J)ccten: fjp bjanb met of)cfïaötQ(r bup^p UU02O ban Virg^o,Plinio,Mela v SoImo,enDe andere 
pefctucücn. tDeu 23crg(} Eryx (nu Montc S.Iuliano genaemr; m fcec betmaert Dooj De Üerc* 
bc ban Vcnus enbe >£nea(|oo-mm frt)njftjgl)ebout. 

«Bit <i£planb (icbben eei fiDe onmenftbelncfie Leftiigones , öaer naer De Sicanes, eene bolcfc- 
plaute ban ^parnflltri/ beüjcont: baer tot 51311 De fêoiracren ban Stopen enbe Crcta baer bp 
gijeron if n. «Baer naer fjrbbcn be <föne rben fret felbe berfotljt: twev naer be t&omepnen. oeube 
naer bat ïjet $g&é ban «Doften enbe UDejtcn gbcfc&epben ibajs/fjeeft tjet fffjtct 100 jaer onbc ? 
Die ban Confrautmopolen glirftacn, Cen tpben ban iu(unianus3tjn be «tfotiKn tn fjet feibe 
ghcballeii; bte ban Bilifariö, 1 7 laren baec naer/3nn berbjeben. <£>».Dei Michjel Balbo3nn be 
£>arat enen jiBccfïeris ban «et felbe gebJOjDen / enbe fjebben t)et felbr 400 jaer beftouben : borï) 
fn -iijn booj be jfèooi-manntn gtjeujefcen, ©aer naer ;tin be Hongobaerben / 4>bjeben / enbe 
$óogF)buptfrl)e gliebolghf; marr be fclbe ban Ckmensbe bierde wpt-gbefet 3ijnbe/bebben be 
f ronfopfen baer 1 7 jaren Jfêecffcrjs gftetoeeft / tot be laefperen ban $ür ilten/ &e tn Ijct jaec 
1 x8 1 jijn gefrouben. Ban bien tnb af tjee ft (jet onber fliragontcn tot ben tijb battberi Comngf) 
Feroinand getiïfeft : ben bjelcnen ober-Iebm ^ijnbe/ bebfcen be «ff omngfyen ban .épaengien De 
fjeeifcfyapppe ober Jtiragonirn enbe 5>in!?cn bwregen. Plinius beeft in Dit £pianb 72 fteDen 
grfelt.<0p iicben 3ijn Dan-fa grootealg rtrpne/ 173 (ïfDen/aljö Maginus getupgrt. Palenio ijs 
j&p ^bofD (ïabt ban |3ri gantlcije 2. anb. «Pit is eene oube flabt/op eene iu^c rn bnif titbare 
jjlaetfe gelegè" . -êp Itglt i\3€'t ^oniten/cn tuojb met be neber ^ee befpoeltrfp ijö ban «ffoiung 
Fredericus mer hoo^e wiuc. en Uvlnalt. 25p De aje e lrgl;t een Cafteel ^)aer 3ijn 3 cuDc ftm p- 
jjooiteu. 5Daev tó eeni rcfl ^rirfte Itcrcfre ban Rogcrio gebout/ ,g>»petcr0 üercHe Gftiaét. D« 
alle ürrrlien ban jjtaften obertrrft. v©e6rootf>Lj»cnhe(banGualteriolI'aiert'-l i tfrtbcp ban 
öirn namefltboatju tnct Moone 23ee iöcu bviiurt.^ubc {clbf 3ijnbc^oiuiicöen begraben. 

53Daer 



1 1 2 BeCchry vinghc van Skiiicn . 

^aer f g eenefjoogDe $tf|ofe enbe een Oaft-b«pg / met meer anbere gf)cfftcf)ten/tc lang!) «m 
fcerftalen. Syracufa (nu Zaragoffa gfymatmt) na eene feec fetjoone enDe groote fïabt ; Detouelf&e,' 
als lunius upt Cicerone ftl)zöft/upt titer feer groote fteDen eert gb$ beftono: De eene tuajs Jn/ii- 
la(«£p1anD)göenaemt/eertgb0 bermaertöooj fjet^alcpg banben Conltiflg Hicro: De tioceDe 
toierb Acradina;De betDe naembe-men Tyche,uanDen toel-beftenDen ^enipel Der ƒ o^tupne/ 
Ö ur m tfacnDe: De Uier bc uuaiö Neapohs gbenaemt/om Dat fp led gtjeboutot tnaé, ï^oeDanigfj 
fp eertrjDg toagberbalet Cicero (A&jon # iy.inverreir>) Wat fpnu i£ faüffe cojtelijefe feggens 
Ccnen^piegöel banbe berganc&elijtbötpb aller bmgöen/grup0 enbe fteenen, 3Be bermaer- 
be jBannen Daer upt gfjecomen/Iatcn top Penium ber&alcu. Meflana jg eene jlaDt aen De Zee 
Ö&elegöen. Catinu 10 bermaert Doo? eene ftooglje ^cöole: Caojtrnna/ eene fïabt banbe gan* 
clêo göebaut. Lentine gef l&aoerlanb uan Georgus Sophifta ^Daer t$ ooch Agrigentum, eent 
feer oube ftabt/ban bieban tfart&agenijertooetf: Doel) ban Megalus enbeFeri/cus toeber-om 
op-grjebout/enbe notb nee! anbere ffeDen/telangöe om beröalen. Wp bebben Sier foo bele bp 
etngl)eIjooiJtal0tüpbooiDefebEf^pbinööe tm J&ebertan&fc&en 3Ufet noobigö acötebeu 



®t 



m 



Walta. 



5U 




>>> >; ---_-> ]^^^ < ^, ^ ^^^^S^^l^^i < 



^ 14' Bcfèhyvingbe van Mdira 3 of Malta. 

D<£bcfcï)?pt)er$ b?$ IteröüoöemjSbrft^ i^o^mjee <Cp!anDfn MtogJtetiatiKt. 
l£et mu batmen ontmoete tald-men ban Slippen nacr Corcyrai n baert : na [jet fei* 
UcCnlsS Calimachus fc[)2uft)öc l£onbe5-cno\ Die be 3lat:jnffi> Canes MditseftiacMien/ 
gftelijth PHnius Lib.3.Cap.i^ berj)ae'.;gijc;ia:mt 31111* ï^et anbsre ïvkhta is tn??cf)en 
<§>icilfcn enbe Afijcara gfjelegljen/ai-lnaavfoo Stnbo gfte boeit / bc tccce l&onbcficng baren ha* 
me enbe boeerbe gecrcgen fjebben. 311 het feibc io eerte ftabt geüieefr btf aio ftct «Cpiano Meli . 
ra genaemt tuierb/gelncS upt Ciccionis ftiftiftftrblijr.it : be fc SUe gebenrt ooch ban een ^oofD/ 
of Cape/befe^ <£ylanbo7in ï)etfoje(c6e eene leer onbe Kerr&c ban Iuno ujag/cnbe aDttft te &en* 
tien bat be üloofeh ban Mdita ban toeerben cnbe in bet gftebjuprfe blaren/ om f ofrdnr&e <&au 
e uffenen baer mebe te bullen. 3£it «Cplanb boojbe t [jebenf baegfté Malta gnefiaernt-, be ïirabï* 
fcf)e naemen't Maltxam. %t ignuihïjetbefit ban ibieföibbero ban £.3!an/btefp Chips?- 
bjagberg tiaemeit; Dte-mmiiionfc€euUie bp be Hatijnfeftc Khodios gömaemt nceft. PtoJo- 
mxüsmaefHtbanucpbebefe<£planbcngneroago:borfo fjet errfte naemt l)p Mclit-inea •, ört 
tbueebe baer b)p left af fujahen naemt pp Mclitam: be SDiefjter Ovidius frgï)t; 
Melite vruchtbaeriSjdit Ey land is ghelegfien 
By Corcyr vruchteloos, Libycks Zee flict daer reghcti. 
£>ommige tfmin tiupfel in bjelr&e ban befe tbjee jH&Iiten bat ben 2Cnof?e! Paufus frBtjMij* 
ftingne neef? gljeleben. Lucas berïjacit inbz ^anbehngc ber tfpoflelcn/ bat Pa uïus tube SUDnas 
ttfrÖc Sce berftm ten 3tj1.be/rtac bete om -wegen met be $pnc aetreen onbetif nt <6p(anb tjö aen- 
gfietomen: (jet üjclche fp öacr «ae u?rf tarn lebben Meiira te boffen: enbe fcat &p bjtc maenbeu 
fraer nae met een frnip ban aic ramnea nae & ^amfea tö geboeit. <£>e berteümglje fel&f geeft 
te hennen bat Dit jUeliten nas b? riifïe ban Africa , enbt met nae t?c eufre b.*i jltogfct! i'ö ofte* 
feiten. ï©ant / mat fbuOe een &£?»'£ ban Akxmdria ennnaet' ^zacufettte baerentn §U 
Ipiten bicn ^ (j&!w fu'r miffchienfcggfien - PauIusOjteïb fii bc Sl^tttfttfcöèS^e gmtjö enbe üjs* 
bcr rjïjcf!r.cten, S^ a.itujoojbv / bat De gtyfatiicge S^ee c:-cU tot &in toe convt/oelnct» Srr.ibo 

eube 



Befehryvinghc van Melita,of Malta. $1% 

^bePtolottueusong leeren Cicero e&etupgljt oottt battec eenen g&ftaerliftBtn £e«-atm 
tulTcöeit Ma-.tam eub£ siciliam W foo üat jger niet te toertoonberen en të Dat Det fc!)tö at Me- 
Jka oöefmctcn enDe toettyoUen tg. 3Bit foo jrjnDe / en moet niemant ttopfelen of Paulus en isS 
aen Dit «epiauD Meiite aeuoljeUJo^en/Dat uu Muka Uuojt» eïjenaiwt/enDe üanbe Cacice luoja 
««Üöetoefm. 



<4«IMMMMMMIi 



»R z 



©et 



ji6 



Bsfchry vinghe van Corftt; 

Het «tëpïanb batösbenf oar ggg Corfu gbenaetnt tó uifcrD certijbg Corcyra genamit; 
ftet<0 inDe^omirlje %u tutfcOen Epimm enDe Calabjicn gijelcg&en. [ïp Itgfot tem 
Epiro Daer De %n r.autoft 10 vmz wpicu: Daer fp op tjaer ümofre ie *o nipten] i)et 
haDbe eerft Den bp-naem ban Mckna : Dit «ÊplanD 10 boo$ bc fttjïp-bieiifn5i>c bat* 
Vlyfles enDe öoo? öe i^oben ban Alcinous feer bermaert. ^et ig oocU Pteacia naes>r4uacen 
nenaemt.^aer af ffinöftVakiius Flaccus albug: 

Het naeft ghekghen Land fvkiefen vanPhaeaken 
Met Cyteis ghee! bdèt,dic het ehcluckigh diaken* 

Tibullusfegfjtooch: 
In een Land onbekent Phaeacia my fier. 
Te bedde zijnde cranck door fieóce vol verdriet^ 
10an bft iLanb fthjnft Plinius alDU0 : Corcyra light van Butroto (of Butrko)i 1 duyfentftajH 
pen: de felve lig ht vande Acroceraunij (ffiergben Die tuflefjen ttimemen enDe ^iber ien liggen) 
jo mylcn met de vrye ftadt die oock Corcyra ghenaemt is,ende de ftadt Cafliopi (uan Sophia- 
nus loannina, nan anDere S.Maria Cafopi,genamet)ende denTémpel van Caffius Inpucr : het 
het ft 97 flappen inde lenghde. <E>it <£planD toa0 eertijDs* feec uermaert / ijö eene 4T olonfe fcan 
tóebanConntijen/tooojalfeermacijÉtgOter «Sojlogbe enDe tti fï'rpen/gljeUïtH Homerus 
enDe Thucydidesgftetupgöen. «DefelUe Thucydides (Lib.7,)fcö?nftDat te <&[iefanten ban 
Co?fp:cn /binnen 3Wfjenen (julpetegijt n Die banCo^inttjen begefrenbe/alDutf nebben gefpjo* 
feen j Ons Eyland is feer bequamelickgheleghen , daer men in Italien endc Skilien over kne- 
pet: het iy dat-men moet beletten dat van daer «heene Vlotcin Peloponemm en v re , of dat 
men j>ints s$óz ■weder eene Vlore moet fenden. bnde op dat ick het cortehek fègghe , verftaet 
ón van my; men moet in Griecken-land drie groote Vloeen maecken; de uwe,de onfc\et;de die 
van Corinthen: fö ghy het veracht,dat twee vande (èlve te (amen come*>,ende dat die van Go- 
1111 the» ons verwinnen , f 00 f ült ghy eenen fcheeps-ft rijd gheiijckelijck met die van Corcyren 

endc 



Corfu. 




&ü 3 



'5 1 f Bcfchry vinghc van Coifu. 

cnde van Peloponefèn voerenjmaer ons aengenomen hebbende,(ultghy meer fchepen nebben 
om teghen den vyandte vechten, 

<©p Ijeöen rè Ijct Diibcr De Ocerff Dapppe bet ©enetf anen : ban De toelcfte Bet tloccfcclrjcU te*» 
g&en Demar&t Det Curx&en fë (alg Paulus loviusin tyt !ef?enbetdgfcfïe2&oet& ^pnet l^jfïone 
Böetupg8t)toooHJöeffcien. 3De mbjoonberg 5tjn (©heeften ; ben gronb ig bjmtI)tüaer/oDec~ 
tolöebiglj in 3©gnöaerben/<©Iijf-boonien/enbe alber-öanbe Djï'.cïjt-boomen : men bet' 
önert Wet flceotên obeibloeb Dan #ontgO* <©e %otïjt ia tikt fecr laifit / foo bat baet Ijeels 
35offtj)eii Dan Citroenen / Uemoenen enbe btergjjelrjcBe a&ooinen jijm 3&ocD bebajte Eaben 
m\ tieren Daee fo toe! niet/om De Supbet tontben/Doojbe toelc&efp bettaoogtjt 3gnöe/bei:Do?* 
ren eer fp rrjp tonnen toojDen . <£nbe Di t fal Dooi befe Caecte gfjenoegö toefen; tcfc beginne be 
^Deieetbe %otfyt Dan <ö> jiecfcen-lanD te ucefcen* 



«MM* 



m u mmm 



wmm 



WH* 1 111 



•Griecken land. 




»& 4 



j 20 Bcfchry vinghc van Griccken 4andi 

D inname tofltt4&netsen-tanb (aljs Plinius^ib^.Cap.y^etupQet) tjsrbitfetoflgnaèr 
oeConingöenberaubert. 3tRenfal bet) #ebetlanbft|]en ïlcfcr met eenen ïjoop 
4£>;»et&fc6e namen niet bef maren, ©e m-woonberg namen |}ct felbe alg nu Rome- 
chi;.beCurtöenHoromelü a&e 70 <©berfetterg Phobel enbe Iavan. 4E>netfeenlau& 
en toojb ban alle g>t ftipbcro niet grjelütft bepaelt:[iet frtcct fait epgcntitjr U banbe ifthmo tot 
ThefTalien^nbe üjojb ban Epyren met öe Öebieie Aeneloe gefcbe pbè" : naer fjet<©often Beeft 
ftet be 5See bte ftften ban <£uropen fcfjepbet(banbe Hattjnfcije ^gaeum, banbe ^Jtatianen Ar- 
cipdago, tianbe Cuttfeen be Witte Zee,gljenacmt)enbe bit to epgentltjtB Hdlas( of <tf>;tecfc*n- 
lanb.) &it ttnlt Plinius op fommtgöe plaetfen feggen/ alg öp f^OÖt HeJlas naeft aen Polopon- 
neicn meteenen nau wen hals, &omU)pIen Ujo:D 00c Peloponefus enbc Cl)cffnUcn onDer ben 
naê ban <Ö>netfcen-lanb begrepé. %\& L^Ëmilms Pau lus om 4&£ietKcn-(aub repf be/tè lip ban 
^Cgeffaüen nacc SDelpfjtë g&etror ben/ban baet naer Hebabien/ ban naer Cf)akiben/baer nae 
naer üttltben/enbe ban baet naet SCtfienen: bc$ anbcré bacgt")ö ttocb lyp naer Cotfutften; ban 
öaer nae ^tpanen/Argos,Epidaurum,1latebemomen/ Megaiopoli,enbe OJyrnpiam : 43jteo 
feen-lanb albuiö boo^-repft fjebbenbe/ig ftp mebec tot Amphipohui gfoetomen. <©p fteben nae* 
men top al bte ftre&e <föjiet&en-lanb/bie in fjet ïDeften met be 3omfrTje/m bet gupben met be 
%ubifctje/fn ftet <©ofton met be t©itte/^ee befpjoept toojbet / en inïjet Hoojöenmetbe 25et* 
Sfjen bast ^matten IBpften enbe talmatten ïuojb gbefebepben. 

Zbit 'iLanbftbap ouertrefte rertiiöjs alle be Hanben ban 3&erfïenrrjtn in mattgnepb enbe 
Cftefonthepb ber Hotjjt / oberbïoeb ban alle aerb-göetoafTen / enbe beelftepb fcan albecfjanhe 
©ee. V&t ben boefem befejs Hanbjs 3ijn meeft al be #oetiftfte J^abulen/en oren grooten glants 
tr?c <*5öe!eprtf)epD booit-gfiftomen. %©tt 10 bet Uanbfthap bat t»t ncrmaertbepb/ecrc/leetin* 
gfte/beel beriep confte n/enté aoc& tn mac&igïje geerfcfimgfye / enbe cloethe «©oiioogus baben 
tangfte gfjcblocpt beeft, ï©tt Uanö majö eer j! bip / mar r atè utülenöe op 3pne gljebupz-ianöen 
Deerden/ !0{)et in flabmue geromta.Cvrus beeft j)f t fclbe albcrcerflseqüelt: ua&em itt boo? 

Xtaaa 



Befchtyvinghe van Gricefeenlandi ji* 

Sfarxcrif enbe anbere <£óniu$itf n ban i&rfen tot £et be rberf gljc romen. <S5aer nae Jtbben bte 
toan #Batebairien f 'jact bet telbe oubpröansgb gemaecUt. 211$ Herfeus obertoomien bjaovouam 
Ijet flen or ftomépnen ; tuelr fecr fcaclïe getcjifpBtn 3rjnöe/tjS liet J)eel aen «Ccrnf! aüttiiopoten ge* 
romen/tot bat be ^EHune'vftilgautn** ^atrateue n / f)et felbegf)er<Hjft bebben / enbe bat ben 
^ïirciï epübelrjck Het felbe Q^yeclgrfttn ellenbigfteflafcernpegnebjtirljt |j*éft:upKiKfonbert 
Gorcy ra,Ophalenh,Zacyntho , Creta cnbc bele anbere tlepnc <£planben / tite onber Bénegten 
fraen. «Certnag tieeft <*5£e£&en-IanboeIeblorpenbe frebengr)el)abt/^tljenen/?Lareöemoi»ieii/ 
Delphis, Argis,^preneu/€o$fntben/enbetjele anbere/bie meefral bergacn 3911 enbebeerltjcl» te 
gronbe ïigghen: &* tupge ■ :bc ?>c bergantö?lrif fctiepb tan alle bingen/tot eenen j&ptcget ban an* 
ïiere Hanben enbe fteben/bte om een iuerm 'gn üKÏbarenjS be bojft foo upt ftcken/ alp of ftoer en 
bal nemmrrmeer en fonbe romen. 3$e teneren too^ben tot 51 gereuent •, toeltfcer namen top 
om met berbn'etian te baUen txn tlepnen Atlas laten befrbjpben. 3£e3&crgen 3ijn bele *, Olym- 
puSjPeiiorjjPinduSiParnaifuSjHelicon^ynïettus ,3jjn DOO^bet Roeten bltjjten 8Ü*noeg& bet* 
maert. 

3De owbe «H^iefBen ttf aren gtoote 9tföoben-bf enaerg: flet getal naerer <£üben enbe <*5obfa> 
nen toao onepnbeltjc& : foo bat Auguftinus tn nef berbe 25oet& ber £>tabt <Ü?obe upt Varone 
berfjaelt/bar foo bp ben öomepnen ate bp be «©neeften 3 <x> o 4E>oben toaren : toaer onber 50c 
ben name ban lupitfr bioegen : elrfc tjabbe 3pnen $upg-gob -, jae alle gfjenegöentfjf ben/goeb 
en ouacb/ïjabben fjarf <èoben/Saböen Oore ^iefreYö enbe fupcrftinen, j$u ter trjb bjargnerc 
fp reu naeme tianbe lüertfteban Ijet «Stoften, ;ép ftebben bier ^atriartoen: ben $atriarrfe 
Sfan <£finfl, 'tinopolen/cefe ijs ober öet bee! ban üserfrentittB enbe nerrftftef ober be Caloieros 
(Pnelterp op bu* 25crgb Atho tooonenbè.) $p betarlt jaeiirjcr aenben dirrft n bupfent S£u* 
caten booj be ftereken bte onber fjem fraen.UDen $>atrïarrf) ba &!eranbnen bcfoigbt be 3fccrc> 
feen in <£gipten enbe Urabren. ^p ftoubet ftcïj te Mëmphis of Cairo. 39en fdatriarrgj bati fcfe« 
mfaiem/f^sDt'-boo] be Clooftero boo^ £>p^cn bdryp^epb / enbe noet jaeclijc &<* üm 1 5 Aucufti 

mi f inïjoc' 



5^2 Befchry vinghe van Griekenland. 

fnfiet CiODflec op tnnöen üb.ano fBnJc: te patcwrrij ban JC.ittcfljicn sebiebt ober b: tflooa 
faro enbe Sterrnen ban Beryn, rripoji, Halcb enöeande ceptactfen üan flften. IBp niUa nu 
tot bc bpfonöerc ILanöftijappm c omen. 

Tracicniuop nuRonunia gift naemt/bo02 bien cat ^onftaututopolcn/ baer in gnclrgüen/ 
eertjiöö meute i&oojm gtjcitaemt^oag : \m uwo ban lüareboivieH ttiec otfcebtëre Sctymoa 
(of MarpwTiolaefcljeptif .aeirt&a&bsn ujjht bi&cro H*mu* ai int auoere 10 ban b£ £ee bc* 
fpoclf. ï>icr 13 öc ftebicre Hebrus ? nöc ai;ben\ ^E>c fkè*&ï$gn Abderèii.fftt &aterlano ban- 
ken lacher DetnocirUiis(trfe te:; tpbrn baiumfen Hippacratcs grïecft Beeft.) 3Dacr jïïrt norij an* 
fcere (leden, donftantraopolen 10 bc i)oofo-ftabr ba Thrasia : ijet felbe Heeft beifcüepöene na* 
nicn/biebenlLefetbp Uinjurnmacfjieffn. Cönftantinus nee ft baer Den ftoel be£ i&tjrBgaDe' 
tfctt. |bp is uan Pau i;ui- a r^cbour ; fp & am ben Euridum ober ma njjelesm. Binnen Con* 
frautniapolen }\)n b:;c oube fnrr Ucu / eenf bcdö bnsr eerfï op-gfjececfjt / mif Deetó ban cïoerg 
Saer GDrtyadjt: &e bo&futtinfïe ;imbrfe:Den tempelban Sophia^banoen Itep jer ïuftiuianiw 
SHrbout: Ijet fd«Ir po bar, c o nftantinus: tteee fcjjoone e o!ommen/be eenc Serpentina,bc anibere 
Hi(tonata,gïjeiiacmt: ben Cemycl üan S.Lucas,bcn IBerf/ fjet meubJe Cntfeel /ben CoIoflUs, 
ftet I^ouujen-ljupM*cn-pIaerfe/enbc be Obdifci. %tt bjoib ban tuier fècbieren befpoclt/beu 
Cydrus(anber0 Machkva gjtenaemt.) Barbyics(anberg Charcaricon oeneeten.) <$euombang 
tan be ftatit tö bobeu be r ; öuufent flappen : baer 5511 ober be 700 tnbjoonberg in. ïDocn bc 
Curcbei! cerfï ^tn boet in iterftenrtjcli onber Amurathes ejcReïf ÈjabïJen/DebbÊ fp na öefe ff abt 
Oecacpt. SlisMp met tuinde enbe berber op toebrr-^pbeu lange obefheben Babben/ feebben tiit 
ba Genua [jet ïterftenbom-enbefjet Üerfïen -boicfc beoj fjare baofe gicrrgljcpD feftanbigtj) enbc 
leelncft berrabeu: bwnt fpfabben om gclöeene oroot? hiemgfjte^TunSjS Crijgijjö-üclcH boo| 
ten Boiphoi us b«m Cfterfonefen laten Doos-baren / onber fjet bcJepb ban eenen anberen Arou- 
rathes,bc febenpe ïtepfec bcr GuttUtn. ^?n Jtrnbt ió bp be öebierc Varna nneballen. Vla- 
iUöaujj CoiUitgD ^>»« '$* 'ijarien/enbe loannes Hunnudes|tpnben ben ^urcö ciocchr lijtBen 

Jttgöcn: 



Êefch ry vinglie tan G riccfceölatïd 1 . $ii 

f <$en: bacr bleben 3 o bupfent <£ijji|tenen/nibe 40 uupletic <3rurt&eii. 5Dcfen uïoebigcn flagfi 
f0 in öct gjaer 1 5 44 gftefr (jtcbt, #aer bcfen flanfc iè l)tt berüeg tombe fïa&t Confrantmopolen 

febo!gï)t. Mahomet ben arfttfr enbe felbebefïrpbenbe/enbc CouftantinBS bcfcbenbe/ ( êone bart 
manue!,be felbe boo^ftacnbe; bor|) te tergc efs : toant fp ig in ijet 3;aer 145 $ m-oDcnonienv 
ï|et ILanbfrtjap ban Cheribndüs in Thracfcn; bar gtjemr enlnr k hen atm ban S.Georgius 
rjïjcnaemt bJojSet/tjeeft cene fta^t Caliipolis , enbe een ftebenrii Seftus, gftenaemt / bermaert 
Ijoq; be Hiefbe ban Lcander : \)tt Iig|)t ober Abydi. CuffcFien Sufphorum Thracia?, nibe bm 
bor Tem ban Caliipolis ro Propontis: tn ben felben liggen be <£planben P;oconefus, nu Marmo* 
ra gfjenaenft/enbe Befbicus , gijenaemt Calomino, gn ben Bofphovo bifföt-men ftetcu in be 
He men (bit too^b be <i>iibcren©if|cj}mgi$c gö?Decten)enbe in ber. Dcrffl (be <aoube &if?r$m# 
gj&cgfjcnaemt.) 

Macedonien begtgpt beel Hanbftnappen 5 baer i# ben Sforgfi Peiion, Ou%Pihdas,Nym- 
pha?us enbe Atho,bie ban be inmoonberg Agios Oros(of ben i^epligen 25ergb)genaemt Ujojb*. 
3De <0neïeerbe Diararchus ïjeeftbefe25ergïjmboo? lafr ber Comngnen gf)emrten(al]8 Plinius 
Lib.2.Cap;6 $ gbetuprtïKttnbe ïjeeft aen -gegeben bat ben ijootpftm Bergt) Peiion 1 1 $ o ftap* 
péftoogö mageen 23eraD Athositf coc (eer groot/ftöerp/eii quaetomop-tUmml/sqne fcDa* 
bubie tot op fjet <£planb Lemnum frïjfetenbe: fjp të met ïBijngaerben / <©ïrjf-boomèn/ ilau* 
rieren/|Bp?tf)ug-bootticn/cnbc ^ppel-boomen beplant. Caloieri(fe&erc j!Bonit&en)lebcn op 
ben felben fetr ftrengef ijtfe/fo bat be dtrrhen bm felben alleen in reren fjoubé/enbe be jBonüv 
Ben birbjitè met giften en aelmotffen begifré» 3De boouicéfte ^ee-armtn ba JBar ebcnicn/ 3tjn 
Strymoniafof Golfo di Monte fan&o)Singiticus/foronicus en Thermaicus, ï&t öebicren 5(1n 
Axius,(0f Vardari)Erigon (of Viftrkza) Ahacmon (Of Pelacus) en Peneus (of Salampria) bif DOC£ 
Tempe loopt/bacr be idocten fc btle af bttbtéValg cf ftrreenen Hufr-nof toarr.<eertijbj$ftcrft 
Öctbelebermaerbcftebcngöcrjabtropöebemnnbe bernaemfte/Thefialonica :baer bp'iighf 
Sukrocapfa, bermaert booj töwtt-wpiten. 'Pclla,[)et l^aberlanbt ban Sfcrosibct br sroote. 

Sragiia, 



5H Befchryvinghe van Griekenland. 

Scagira,DC |feoeö*rt)a Ariftoceles, ApoLIonia, in DclDeltïie be Üepfet Auguftusbe «©Jtecöfrfte 
talerjeeftgeleert: Dyrrhachram(ecrtnbtj8 Epiramuus genaemtj bpa^unbufien : Auion,Cr<?ia 
tube Cavalla. 

$et Hanb ban <£uiren tosg te rtribs toel betooont /nii fft ff gier tooetë i fa ï)et felbe 3911 be 
Actocerauniii &ttQ? 11/bie va be ^rbiuperg feet ceb|eefl roojben/iu (jet felbe ig De fïaöt Am- 
braCia(anberiö.Larta gljcnaemt), NkQpolis.Pravefa, mbe,A&umi. 

Het Hanb ban Achaien beeft bc ftabt Donida-bp ben ParnaiTus enbe >Etüliam bp be öebfere 
Evenus; bc Locros enöe Ophuncios: m Oc üjekftc öc (tabt AoiphifFu 10 ; -Phocida, baec fjet €>* 
tafeel ban 3Belpf)të toaö; 13cotiarn,tn bet ttïelc&c Thcte tg; Amca , toaer in hebenen i£ gfjfïf- 
gen: Megaridatn ^cr toelcKe brftaöt Megara i$.Wt Acarnanes jijn gebuetenba <£tolten/bei* 
mattt booj ftare tloechnepb met be flitigger. 3De <£planben bie tn be <£gei?ci;e Zee 5fjn/3tjn De 
Cyclades cnbc Sporadc-,: Dr Gyclades 3m« ontrent Delum; be Sporad;s iae Crcta.of Canbten/ 
flhelegen. ontrent Tncia Itggen Tha(Ius,Samothraria,ïmbt:us enbe tcmnos (bacr&e fla&t 
Nepjiacftia in ia.) 25p JEafsbomen / in be felbe ^er / jrjn be <£planben Peparethus , SccbeJos, 
Scyathos,Scyros,Malonf fus,en Dromus. 25p BoeQrü tjs Euboearm be (èlbe $t\n be fteben Chai- 
cis en Caryftus. Buboea Uiojb mi Negropontc gbinaemtrfcet tiJOjb met ben Euripus(bte Iivjgs 
Euboeicum namet) af gfjeOoteiu Euboca beeft eertijbg aen Bocc-tien baft geüieefl. <$:;trent 
Delum en Creten(of Cwöien) 3ijn be <£p!anben Andcos, Tenos,Rhene, Scvrus,Naxus,Parus, 
Seriphi^Melas.Thctafi^enbe beel anbere. 

©ieban 28töenen UJoonbeneerfttn^oincnrrp^fjnbanThefeobelaflin fttgenen te toer* 
gabccen: bp beeft ban 180 3Bo&jeneene ftabtgftemaecht.^etiö emUgut/to$tg -tepltgnen&e 
Ufjemcenfaem bolt&< <©e bünöe ^cpDenen hebben g&emeent bat ban be fetbe be l£>;»enbeüjc{i# 
Itëpb/ 4&fjeleertuepb <©obed-aten(t ' bc toafte Zaben/ be öeeftten enbe be löctten bomt-gcro* 
inen/enbe ober ai beifpjrpb 3fjn/ aljö of be Sfraelttm niet beel onber Dan bie ban «tnenen en 
toaren, 3D0C& top toilient Ijac* öecg&cöeK/aen-aï-tJïeH bat fc glfctoeat 31/15 te liegen enbe brej 

tefnappen. 



BcfchryvinghcvanGricckenland: jsj 

f e {happen, t&aer af bit tottoermaeeü een gDetupgtjeniflé fal toefen» Amoniustoilbebatmert 
jbem B^echum foute uamen/enbe bat^men Dien naeme onber öe Weelben loube fföjpbm : {jp 
bootfïe oorti Bacchum in tleeberen enbe gnefelfc fjap naen Die ban 3ttljenen 3nn |)ê met la^ou* 
toen en Stotteren fttt ge moer getomen/en nebben Jjé Dionufön (bit is ben naem ban Bacchus) 
gt)r groctet. $et foubefiaer toe! bergaen tjebben/ foo bet attift ij langjj-blabt baer mtbe hab* 
br tonnen op -fctmbcn. ;§>p fepten hem bat fp bare Mmervam nem ten rjplitbe gaben/enbe bat 
fp hem bie baben te troutoen Anomus fepbe/[)p fouDe net boên/maec tjp begerrbe tot npltrfejg 
fioeot bupfent talenten, <©oenfepte een <6rietH0 fnappetfeeti*;Hecre,lupitcr hadde uwe Moe- 
der Zemelefondermorghcn gave. Binnen fttfyenen toagbentoegt) ban Marius > al-toaer tm 
fiaeUt ban Areopagita oejst n artttjs cp bat niet doo: gonfie en foubegeftbieben / jpne bonniften 
gaf: in feiebergabertngtje toaren ttoee £>t toeren fïeenen/ ben eenen uooj ben tm f babigen/ ben 
onteren nooj benbetlagfjer/op ben toelcHen fp ftonben/gtjelgtfe Paufanias(tn Atticus) grjetup» 
$)>ef .3£>e ftabt toan Xerxes bertyanb 3tjnbe/ is ban Themiftocles ban nieuo op-gebout ; bottj 
Vian Lyfondrotjertooeft ; ban ^ylla om-gtjelieert/ enbe ban ben a&epfer Adrianus toeber-om 
op-Cd 'our/gcitjrn batfjet op -fefjnf t ban eenen pplaer gtjetupget/ hit notD op beben tot Zitjct 
tien Ïj3: l)ct toelcUe top albujs tre r t alm; 

Dit is At henen eerft de ftadt van Thefeüs, 

Dit's Adtiani,nictde ftarit van Theièüs* 
Sym-fius betlaegftt be bertooeRfngen enbe ónbergangb hefer tfebc in 3pnen leflen 23}fef am 
3nnen B?oeter/ geinen Chalcondylas oor h naer nem gebaen beeft. i)ct foute feec lang ballen/ - 
foiioen tor tojïbec tjan b n aerot bet Burgnr rm/gftelegcntfjepb bet ft abt/bare frraten/ïterc* 
fee n enbe ^r.fepfen/<©o?lognt/öegeeringtje/1©ettcn/op-gangl) enbe neber-gangft / toillen be» 
ftnzpbemtop en Debbenbat inbit toectfenïetboo^ göéngmni ; bact-om tact on* naci $cJo» 
ponnefeu tretuetu 



5 % 6 Bcfchtyyin^hc van Morea. 

H4tt Hanb Morca i& mtfleöien fo genaeim üan benin-iwl bet iBoo^ett: t»f rfföepfeettjc 
( |>cölptoccj3{)ebben't\jei:fcöepb£ne«amnio?öcljen.Ptóloira:us,Strabo 3 &c.namcn , t 
Pdoponefuro,uan eeiien Pelopcs Die/ npt a fia e öinentïc, ftiet fcye&ee rfcfjet l)eefk 3£>it 
EanD en té geen *ÊplanD/ al (e&nnt ben namefulcr meue tebjengets : moer i]s bp-nae 
een€planD/ban Mcla bp (jet blaöt baneënen25oom gclefteti, Dien öe JLatijnïtijt Platanus na* 
men. #et ijs ftljiec fo lang alg bjeeöt* $et beeft 4 bupfent fïabteu (èlcfce ftatóe naer Columdla; 
fcljjpben geeft ïjet aentfïe Deelbaneenemple/of feg IjonDert boeté/of 115 flappen/ al$ Plinius 
jeffepbet.) Arcemidoius öoegbter nócf) 400 fïabicn bp* IBet ifthmo f;out i^et bafïe aen't bafte 
Hanb: Ifthmus t$ 40 fïabien bicebt, ©ele Deübeu te hergeef Defe engte foetfiê öooj te gt atoen, 
[<©nbec De ttJelche Demetrius 1 Ca2far.Caligula > Nero,enDe anuére$qn.J $et taelme niet unllen*» 
be geluefcen/öebben fp eenen frljepb-muet gcmaet&t/Diefp Hepamilium naemben^en <2Tuct& 
Amurathes be,eft ben felben om-gefmeten. 59e ©enettanen bebber, Dien int ^aet 1 4 s 5 * n bsn 
ittjb ban 1 5 Dagen toeöet op.-óetecbt ; maer Den Cutf ft beeft Den feiben toebetom tot De" gronb 
toe af-gebjonen.^n Defcn Ifthmus toag eettjjb^ bén Cempelbmt Neptqruis: al-tuaee De 3lft* 
mtfrlje [pelen geljouDen toïerben. ^et Itatib Morea(of Pdopondli'O'^eff naet<©often De €re# 
'tifcfje/nae't Wtiim De Sonifclje of ftDjtattfebe/ ^ee.'tn't &oo?ben beeft tyt Den Cojintf ff ben en 
iaronifc&en 2ee-atm/tuflcben De toeUfte Ifthmus toozo gefloten: in bet Supoen beeft bet De 
IBiDDellanDfctje %te. «Dit ,éebier-fplanD(Morea)tj3 bet boofD en tjet ^oitoeres ba" ijeel <tënec 
ien-IanD: Det en beboeft j iet) tn toeerDigijepb boo? gene HanDfefjappen ba* Europa te frbamen/ 
o!ö Plinius göetupgbet. l©ant öet ió upt-nemenDe in alle bmgben Die btenfligb 3ön om ober* 
bloeDigb «tDe cieilneft te ïeben Dooj ^pnt bnulitbacröepfrt enbe oberb'oebitoant ïjrt heeft 
bitif ntbaere Meubelen enbe ^aelen : feet io bol Xee-armen Dooj De beelfjepD Der Capen ofte 
$oofDen. 

%&t IlijjMeiTenijjAcriivi.Sicyonij.CorinthiacijLacones en Arcades fjfbbf DttlLan* beÜJOOtlt. 

q^it Deel ban ^iecöen-lanbüja^eertgot^ Dooj De gantfcöe 3X>ewlD meeft bermaerDt : «©e 

ftepublgtéen 



■■■■ 



§■■■ 



JMorca, 



S*7 



CnJ>_ 
\LanktiA 



"Rraurtm ikn 
foAthena: 

um ■ 



tClOIl, 

Sutim 






-9™, 



rronifi 
ielk Cewwc 






G*r4ïfi 









Art 



I caü,uvacaltJt 



* 



*u/rtV 



fel auw * . | ƒ ' -^ ! ft 






^*ÏAfc5B 

JBfTbiiynmie 









"rfftnmuma. - 



$%% 



Befrhryvinghc vaqMorea. 



BepuWtjrfif ent» $eetftr)fnge ban-be Myjceneoi, Argiven^Lacedamonieren, Siconen/Elicnfen, 
A rcadifche^yliiche en Mcfiènüchc: npt be toelc&C ucfe finten berinaert 3tjn/aijai Agamem- 
no^MenelausjAiax enbe anbere, 3>efcerjbefe plaetfe fjecft eerttjbfS ftfjier ober feeef abiiedfï'.ii- 
lanb SEijcciTtfjet: maer nu tjsfjeel Morea,alsootff rjceI4E>uettten-l an&/ ben Cuwkonbertn&a* 
jpen; ïjpe-tijel bat tjet ban fommtgjje 4ToiüttO0fecnjs(bié fp Di(pou$ namen)enbe ban fce ©ene* 
ttanen bebooj-lebeneiaren cloetfeelijcfc i$ booj-gftefraen. 3&e San ;iacus(bie fp Morabeginae* 
men)befft tjef: felbe m bcjd srurtfcg nameen bioorit te Modom,snbc bjengt op het bebel bart 
ben Bcgletbey ban heel <tf>uec8en-!anb bupfent fiupteten on; bteöp felbe &aer fokt befo^oöt» 
gpne m-tomfte In Mötea ts jaerlqc&g 1 4 bupfent ©maten. 

^et blijc&t upt fóplomso enbe anbere ,a>cl)?pberj$/ bat bit Ijeeïe 3lanb tn acfit 1 anbfcftau* 
peuof ^obnmen eertijb$ af-gfjebeelt toasVte toeten/ tnConnthia, Argia^aconka 1 Mc#qnia B 
Elis,Achaia,Sicyonis, éxètt Arcadia, 

gjnbe Ifthmo tg «tfountrjen ajjelcgffên: fp tijageertöbg Ephyre genaemf. Cicero nacmt btt 
met recfjt He, c-Xacht van Gtiecken-land. £p beeft ban toeber jpöen eene fèatocn/ be eene naec 
Hften/De awbere naer gtalmi. booi bte U)d-gïjeleghcntttc: ö ber plaetfe ia fp fetr ftfjteltjcfe op* 
gijetomen: bet bieren toaitbe 3fUmiiftl;e fpefen fieeft bare toe 00c S f eer gOebolpen. Aaoco* 
dnthus boaö apeenen 2$er gt) b$tf (tabtew enbe een j&alf Doegne: onber ben 'elbm toao €o«n* 
.ljje'i/40 (lakten tnbe ronbe ftebbenbe. (©p ben top banben 25erg'} toaö be UtaxBe ban Vcnus, 
baer alber&a^ontucljt g ? fpIcegnttoferD: baer ontrent toag De jfontepne ban f&pzenen/bie 
(naer benflStemeenen roep) banbe flanft ban ben claMn bes* #**rbiö $cgafug ont^ongen «te 
©et toelf fie fcfe be göene late g&eloobr bit ban batfDeerb gfieflagen $tj?*. *©e ftabf <Con::tljeti 
10 ban L.Mummio cmi-gfceBeerf/cmï b & be <&fterantett bejö öoomfrften boltfcjs baer toat on* 
öefcef 'rtiii^yhe^anbelf toaewn / negfer rjonbert enbe bnfrian ^aerpn mtt bat fp ban Akte, 
öen iboonnan Hippotis $jefcout toajö/afiö Patercultis cjftetupaet : &tt Uanbfcüap Argia bol* 
.gg^/bat ban Oneiio öjojO Romaöiagöena?^ ■&■ w* fïsben Mm bit c eiü^ïe $gn Mycen^ t be 

Coi:mo> 



Bdchry vinghe van Morea. 5 29 

<ffomngï)ujcne tfabt ban Agamemnon , feer bermaerb booj ben tempel ban Iuno , We baer 
met grooten pbet gfjebiert tuierb. |Ben fegtyt bat be Cy dopes be felbe beman- bebbem j&iet 
fcerre ban Daerboag Dm $oel Lerna , Daer Hercules bc Hydra (of Deel eet flraebt-frljenDero) 
bernjonnencnDeomg&etyagbtDeeft. <©eftabt Argos tonaerfommigïjer feggben ban Argus 
4jöebout. Nauplia,op fjebeu Neapolis gïjenaemt/ 1$ nu De frerchjïe ftabt ban Argia.of Romania» 
*S)e ftabt Epidaurus, bermaert Doój i£icu!api) Cempcl i$in fcen Zeearm ban Saronico glje* 
iegben: Daec iö oocn Amyclae . 

#aer Aigiabolgfrt Laconica.of Det&anbfcöap bet Laconestbe ï^oofb-ftab ban [jet felbe i£ 
Sparta,bfe ooca auberg Lacedemonien gljenaeint mojD: op tjebenujojb fp Mifkhra gfjenaemt. 
33e l'r |\abt Uia$ eertub0 groot enbe marbtigfj: be felbe en mag niet met mallen / maer met be 
tloecufjepb barer Jömgeren bèmalt. ©e Wetten ban Lycurgus Rebben fjaer tot ftertbe 75oU 
merenen gebient Ifciei: af moogljt gup luftinum (Lib.3.) Icfcn: mp en bur'ben Dier tot ijct ber* 
ftael ber ï©ettenntet tomen/alfoo nocfo Bertius,nocb ben clepnetiAtlas bat niet gebaen en tjeb? 
ben, ^efiec be (tabt Co^intDen (alg Thucydides tn ac[)t 25oeclten fteeft gljejtnjcben) beeft met 
3ttfjenen iangfte om be oppertf c fteerfcljapppe gbebocfjten. Leuara fullen be Eeferjö upt PIu- 
tarcho mei bennen boo? be bjoebe enbe'Cragifc&c $tfïone banbe fonen ban Scedafus. Epidau- 
rus moiDfteben Malvaila gbenaemt. 

|£et Stanöfcöap MeiTenia ftrect ban ben 15ergFj Taygetus en öebiere Pamifus tot Alpheum 
toe. 5Beï^oofb-flabt i& iBeflene aenbe %tt gI)elegcn/op beben Ma'tagia genaemt. T>it bu.ia 
jjet ©aberlanb ban bicn upt-nemenben Ariftomcnes,Die (aïg pan&mas berïjorit) ren Depeen 
Rerte öabbe/gbeltïc6 wen naer^pneboobt beeft bebonbcn.Antomus Bcnj^eniusberbaelrfjet 
felbe ban eenen lacobusLatro t©ocö ten arïjte bat futcngbcrfiat 10 boo^fehere Fibres,of 02a» 
ben/bic binnen in bet öerte3tjn: ban icb mille öet in jijngbeDec f e laten. 5Daeno oorb M«ho- 
ne,nu Modon gfjeuaemt ; eertijbjs feer upt-nemcnbe / nu be moon-plaetfe ban-ce Sangjacps. 
Ccronc nu Coron, Pylusjjet ©aberlanbenbe Dz fcuoou-plae tfe banben d^ic tyonccrb jarigben 

Hl enbe 



5jo Befèhryv'nghevatiMorea. 

enbefoct-fpiaKtgfien Ntftorban HomenüSè QDaerig oor& Cipari(fus,mi Arcadia götfiaeinf; 

l^gt ianDfcftap Eüs 10 tulTdjen Mefïcmam, Ach aiam- enbe Arcadiain giKicghm. <Df frebtri 
3tjn£lJs,mtbbenboo£b*uxltf?e bar brnPeneus enbe Alphenus bloepben- üivmpia is brr» 
maert boo$ benCcmpclban hipijer Otympicus ,biebaer fect rgrfcelrjCK fnt rn pjoncbtc: lip 
toao me! 60 boeten i)Oogt)e / l)P en mocftt niet op-jraen/anber$ te groot 5nnbe / fonöe fcp öen 
Cempel met 51111 ïjoof D om-gefrr&tn bcbben;&p ïuojb ouber De febentoouoeren be$ ï&eieioj* 
rjrjetelt. 

^et UanbffFjap Achaia,anberjs Rft gfjenaemt/fltttfctfïrf) ban fier öoofa ban Araxus tot be 
Sicy onifcherfjaten ggpmrenen pael i# bt öebieïe Sus: in nrt jgupbrn i# bctx ftergn Mympha- 
lus; inftet jgoojfcen ben Êee-arm ban Coiinttjen. 3De (reben 3?1n Dyme, bic nu Chiarcnw ge* 
nncmt UJO?b: Okmus bjojb nu Patras ggetiaemt» -€gium ujo^b Vo(tiz4 of Bottöan geuarmtv 
-«gira ujag eertijb* ffttt ^oofb-tfabt op ccnen ft&etpen rjeubel gtjelegtjen/fp 10 nu af-geivo?« 
penenbeuiojb Xilocafaog&enaemt. 2fin druSfg-arratoan CniTa?o liggen Hclice,Bura 
fllbe Peilene. 

3$et Hanbfcöap Sicyonia ijö f jrTc!)en AcFniam enbe Afopum gftelegen: be ^oefb-ftabt ban 
net felbe 10 Sicyon, be outfïe ban alle bt 43ueffefct)e ftcben : fp ijj ten tpben ban ftbwrjam gfte* 
tomt/té bol 3ftectaen/2&eelben enbe fliltaien. 3Daer Urns" oocb Phlius,bic nufftijteh be felbe tfc 
Die nebeng-baegrjg Vafilicortgnenaemt bjojbt. 

Wanöt bpf boö^gtjcftelbFljUnbfrrjappeflijs Arcadicnnorft dbeffgn/mröDen fnMórea,offe 
Pclopone.'ögrjelegnen/b m a!lè tanten fierre banbe Zet. *&t fteben ban nrt (èlbe 31)11 Mega- 
lopolis^fjct tëaberlanb banben ftaticni enbe feer topfrn PoJybius,bK fïart tooib tjteoen Leon- 
iari gfrma?mt. S:vtrpha!u?,bcn 4^ïirlerrben tnel be&cntom fjareu $oel enöe ©oghricn. Li- 
lxa,Man nea en Pfonhfc. 3E>e 5Enef)ter «©btbrniö l;ceft in [Kt feffr J5oc:k ban \pttt Mttamor- 
phofcbctoo^ -lurmPeff'bcnban Moreaof Pdoprmtrfb-bei'^aelt/tot beu fsto^Uiilim-tDp'beii- 
ïLefer fcubcn fco h? liet niet gcnocclj namen ni Jjccft gfcsiefcuv 

32e 



Befchty vinghe van Morca^ 5 3 1 

?©e ÖeWcrrn befeg SLanttë bie meeft bermaert 3tjn/3nn Afopus,toan Thevet At bon genaét: 
Pendns,banDe felbe Igliaco gfjenaemt: Alpheum,banbe aentooonbet* Rophca gfjenaemt: De 
ataliaenfcöe ^ctjippecp namen b« Carbon : in bc felbe ballen 140 fcebieren : men fegöt ba* 
lp ïlapj-toozme genefét Panifüs^an Sopte™ gfjenaemt Planizza. 5De föebiere Monacris 
toop |)et ^eift&e Wattt g&enaemet; t)et ijs feec tout / enbe tyuppt upt eene fteenrotfe / öet en 
can not ö m <©oub/ nocl) in ^iluer/ noeft in $fec niet betoaett toojben ; ban alleenlijffi m ben 
tlauto baneenen|Bupl-efe!: Vïtruvius(Lib,8.Cap.$.)feg[)t/ bat Akxander banket felbe ofte* 
fiolen té/boen Bet fiem ban Antiparro booj 3pnen èone IolUm gebjacöttoaa : toaer af ber* 
ft8epben&t&pber$ gbetupgöetu <Daec tg een IBatecin Arcadien bat tipe eene fteenrotfe 
bloept: bie fiet bjinc&t fal ben l©gn Jjaten, l©aec af Ovidius in &et lefte 25oec& ban 3p»e Mc- 
tamorphofisfefljjt: 

Die met Water van Arcaden 

Eens den dorft sheblnflchet heefr, 
Sal den Wijn altijd verfmaden, 
En tot Water ach begheefr* 
©nbec be 25crgBen befejai lUnbg tè ben 25erg[)Taygetus toe! te gfje&ent&eii/ban ben toefc 
6en men be bermaettfte (reben ban Morea can ften : be anbere 23ergfien laeten top ben tlepiien 
Atlas baaien. ï©p toillen tot be befc&pbingije ban Cepöalemen tomen. 



%\ 1 



m 



3* 



Befchryvinghe van Cephalcnhu 

Hét èptanb Ccphaienia heeft eevtnbs te (ïeDen gW*»/«J* too*ban*m batt 
fterf 80 mplen tnbe lengl)De/en ^ in De tyreeto 9n öetfeUw üja* te flaw aame. 
Es af-aebiofeem aroiiD-neften tot in tet nuöben t*m 6e Sfo cji^re nan khacus 
«! A riAtm Sn te Solwn &«ittnigüe mepiieti Dat Cepbafenia, Dulichiom, anDf te Dat tiet 
^Xï^^SS^^\A Dat Dteban Cephaleta DtfeifDe iptfdgm met De 
T»£STeteSe8^ DeUielcne Amphumoeen *K-leoÖ« heeft Qcöoer / Cephato 



ftda^iuo 28 kano imm fltootm obertoloeD toan goeDeCartoe/het geeft fnltfce metugfc 

^thttSpDm heeft tjet eene l£abe tv Die boo? toele jt hepen bequacm enbe rupmjs. ©e m- 
tooo iDcrö S SSSm / bm»«-.rtiantn onDet-ïDojpen. 3njjer <©o(hnijöet naei - Iphet 
*£«?»£ khaca het ©aberlanb ban VlyflTes > gelegcn.g i n het «epianb Irhaca i* Den tterrt Ne». 
1 P XS :ftttielcae DientopfcnJBan op öarbe clipfeettje tal0 

nu eft! en Dootspne oiWpQW» öWnt heeft, <©p Öeben uo;b het grianb Teacto.of 
vl e OmDaeno Ciheuneir.t [lamas ntant het Comparej $ct hreft 50 Dupfeiit (lappen mDe 
^Soge^tBo (taotm. ^rtUccftbcQuamc Sec-aiimnenDe ^beuen /nothtan* 
Ujajö bet mettf uan tfaiHnifóm troont. 

Cufïr&en 



Ccphaknia. 



5 33 



Scptctwio . 






CEFALONIA 




XTT" 



534 , * ^Befchr yvinghc van Zante. 

TWtB«t Cepkrtenia enbe Achten toojb ZacyiKhanr,of Zante,ban Pliniogeflelt.^el 
tëeenfchoon enbe bntcbtigh <£planb. Virgilwsnaemthet Memorofa, of H&oubacfj* 
tigh; Homerus gheeft het oock fcöier biergheltjcnen naemev i^et <i£planb heeft in De« 
om-bang s&mpIeiuSkt het feitje 10 cenen bermaerben 2&ergh Flatos gfjenaemt. <®\s 
ben 25crgn tg een ftebehen met een € .Tftccl br> be 2.ee met ïDoubcn befet/feer te pjpfen boo; be 
Sefonttjept ber ILocbt/bethepb ber naer-ghelegene Wt pben enbe b?ucl)tbare fllcherg. <®e in~ 
Uioonbcrg 31311 4$:iecfccn cntic $tjn bc Hcnetianen onbertoojpen. ^e intomfte ban f -are Olie 
en I©gn tyengt r)acr iaerlrjcHfi 1 yo bnpfent ©ucaten op. <®nlangb£ ië f n bat oÊplanb bit op - 
fchaftgebonbéM.TVLU CICERO HAVE,ET TV TERTIA ANTON1A. 
9n be lierene banbe JBaget Maria 10 het tff^af ban bien uptnemenben Anatomicus Vefalius*, 
ban 23ju(TcI/bte in het 3aer 1 <6o in <©ctobèr gefrojben us/ 1 8 jaer out ;nnöc. ï)oe quam np 
baetf #p quam ban Hierufalem, en iö naer een beter Hiernfakm ghebaeren. 3Sn Cephaltni& 
en iö maec eene ^abm/boch in be feibc tonnen be Ie fchepen boo? lytt tooeben ban be ^ee be* 
bjpbet toefen. JlBen atnt bat in Met heels <£planb 48 loipen \i\x\. «Pit <£pianb üja<s in noo^ 
tpben bermaert. Thucydides febujft bat bie ban ILacebemonten bit Cplaub te bergheefis bc* 
bochten hebben, Herodoms (bie booj 1 huo dides ghcfthjebnt hecft)fchrjnt oorn te bennen te 
oeben bat bie ban Zanrc fiewfe ban toapenen en frbepf èerrrjtrtf toaren. 3£af nu Ctefias ber* 
fcaelt bat tn Zante ©ifcrj-boebenbe J^onte pnen 3tjn/ upt bc öjclche batmen fderfe crpgbct/bat 
tè eben fo ü)f l te gelooben alg bat be fclbr berhalet bat te Naxo ente jfontepne 10 barr goeben 
ÏOpn upt bloepet, Jfêen fegfjt bat btt «Fplaub ban Zamho,$one ban Durdanus, atfo genaér 
tjg/alfo be felbe al-baer geregrert b?eft.$^et plaght tod certijbjö Vlyfli toe te comen/iuet be bp« 
geieöenr^piaubê/oberöebjclffee hp al0 «Honing toa;ö:toa?t af oe torenen Horneri bobijn. 
^uflTchen Cephalenia enbe Zante Jtggen be <£planben Echinades al" be monben ban be Öe* 
biere Achelous. Cuffchen het felbe Zanre enbe Metonen liggébe Stropades <£pïanben/bietop 
met Beid© onnooöigf) achten tetefrftèpbeu: top futlê tot be beft&pbütge ban«£anbien t ometu 

Crew» 



Zante. 




UTT 



5 $6 Befehyvinghe van Candisn. 

CRetafiS naer get fcfjjpben ban Ptolomarus een <£planb tube jBiöbelan&ftDe Sec •- ftcf 
toojö nw tfc tijb Candia gbenamet Sn Öct Boojben too^b f)et met be See ^gxurn,. 
bic flfiain ban 4£uropam fcbepfct, bcfpoelt. 3u f>cr Sgupfcrn ronict be ILibpfcüc enbe 
«fcgppttfcïje %te aen-burtelen. Sn toet Snpbtn 13 bc Slbttaüfclje of ©en rüiicne/m foet 
«©oftcn be €arpatifc{)e/^ce. $et t# tn be icngijöe upt-gfjeltrecht. #aer Ijct <©often (heffer De 
Cape van Salamone of Solamo,in fj£t VBsftta Criu Metopan (of Capo Leone,ban anbere S 4 I a- 
ni,gftf naemt) naet CpjeneiuS» firt $oo;tb2ti (leec&t be berbe Cape, of i^cofb upt/ bar. Sna- 
bone(Lib,io. )Cimatum gïienaemt : nu fcjojbljet Capo Chefin ghenamet: lunius naemtfe 
Cocus. *&e lang&be ban Candia i$ 170 bnpfenbt flappen/bc b?? ebbe 5° bupfenbt: inbc ronbe 
Öeeft ört 588 öupfent (lappen, Belonius (Ljb. 1 .Gap. u) ftr)"#jfr bat fat bnftnien-iioubert enbe 
ibatntigrj bupfent (tappen in be ronbe ïjecfoborï) top bolgben fcen ttcpnen Ad^Mtw fyafiit 
top beft uerronioen. 

^oe-roel bat *it gantftfcc Hanfcftfjap reu rnbe bo! 33e rgen të/ ncr?)tanè fó t)et feer b^ttt nr* 
fcaer i niet te min tjeeft £et oberbloeb ban Coien enbc IBcpbcn. l'linius frlunft bat tiet gïjrne 
bat in <£anbien üjaffet beter i$ / ban bat op anbere plaetfen boo?t-tomet : 3©nngaet ben/ Ci^ 
troenen/(©?a»gte-appels7<0janaet-appeii6/<©!pfeen/bjengöt liet tooo^t. 3De J&albcfepe tnojb 
alfeene in bit «Splanb upt-tj[)eperfT / enbe ban bacr naer l^enegten enbe anbere beelenbeg 
2©crelb0 gfjefonben: boef) be gfjene bie men berfent 10 te bo?en gneeooc&t * nïjelnch Belionius 
(Lib. i.Cap. 1 9.)gftctupght, <èe felbe arf)tet befen ï©tjn banbe oube £>rbjpber Pramnium ge- 
naemt te $pne: Volaraf ranus mepnt bat be A rvifia banbe oube onfe iBalbcjepe i£ : Vuaer mebe 
lunius flemt/ben toelchen gf)p mcogrjt lefem ï>ct bjengftt oocfc #ermql)/ï©a0/€flr0/Cof rug 
enbe Ladahum oberbioeöfgn boojt. t£>en Diótamorï tornt kreten epgnenJoe : banbe Ujclclien 
Du Bartas alDU0 fcD?pbct in ben berben bagft banbe eerfr? Weke. 
Maer kk en meyne niet dat dtTc Wereld baret. 
Op Bcrgheri of op dal een fonder)«ighereruyd? 



Candlcn. 




ï.1; 



5X* 



Bc&hyvinghe \:an Candkn. 



Ms denrDixtamnus.die op Ida men vergaren 

Want ais henï'iGeytken eet niet-fli chs de wonde fiuyt; 

Maer drijft den pijl bebloedtnaetdien die't dier beiwaret. 
$rt tjantfr[)e€planb en beeft nórt) T©olf/<g>eruent/nocb gbeett trbabelorB bferban rmhs* 
ten, ban alleen een gljeflar Ijte.ban ^ninneeoppen / Phalany gbenannt. Bdon fegljt bat Oei 
fcter Strix biet oatfc gebanben üjo jb /bat be ^tljapcn enbe depten be /©elcft upi-\up$tt; De 6 
iiaegt)0 fiet fjet foo fcuepnigbató cenen Bpl/bie (naer fomnn§i}er febjpben) tn bit 3UnO met ea 
rlwub gbebonben; bat inrcr <té/ben3pl tferft als lip bar r ban clöerjö gficb|atljt fcüojbet. 

üPertybjö plagtjt bit .«Êplanb bonbert fteöen te bebbetu Plinius rebent ontrent 40 f teben hit 
t)ii tot 3pncn tpben notb ftabbc : , ntaer Belonius fegtjt bar barr nu maer tytefieben en 3011 bie 
jpaat te bebupben Ijcuben ; foo nemen alle aerbfefte bingben af ! 3&e ftaotCandia tuajö eertijbjö 
^acium gljenaemt: fjet 10 be ^oofb-ftabt beo gantft f)cn<£planbs7 bat banbe felbe jpnen na* 
me (jceft gftet regben: be grooffte baer aen ijS Caneae, eertijbj* Cy don gtjenaemt. 3Be berbe itf 
Rhetymo,bie becube Rhethymn nn «jaemben/ljare^abeniB^atonbequacin/maet Candia 
enbe Caneae bebben fecr begttamc- ^abenen» 

^00? fjet gantfebe <£planb en tfjn gheene frbip-bjacgfjenbe öebteren : baer 3fjn bele enbe 
grootc^eben/baet grootenobetbioeb ban Colocaiiain Uuaffet/ootb bele Crabben in leben. 
2tcn ben <©cber tgbeel Bïfcb ; maer boomemeltjcfe eenen l^ifrfj öte Belonius (Oni.Cap.8.) 
tiamet Scarum. «ü)e Uefer matb be gemelbe ,3>cfüpbet felbe lefen : toant 3pne obfetbatien 3ö»i 
ban jjem in bet ƒ ranferje beftbjeben/ enbe ban ben <tfH)efeerbeu Clufius int Hatpne bertalet. 
SBe botmieemfre föergen ban Candia 3bn benS&crgblda, m ban be aentooonbero Pfiloriti 
Ö^enaemt Vuo^bet: Leuci.ban Plinio Cadifli, op b*&en de Madam genamet. 3&e googtjfïe on/ 
Ötc befe bergen të ben Bergij ïda: ban Den toclcïtcn Lucreriu? fcfp^tjft: 

Men feghr,van'Id* Berghdes Sonnes vuyr men fiet ' 

Eer fydes morghens yroegh.haer guldenftraknïchier. 



BefehïyvinghevanCandicïï. $& 

W&tmbett ^od-fjof aen-gact bic De beröoolbe ^cö^taitf ni tfantrferl frcffen I alö een 
toeren ban Ekedalus,bat en 5tjn anbrrs niet Dan fieen-groeben : nocötang toonen De mlnoon* 
berg aen Den Bergölda eenen ^ool-öof: Dorö öet en iggöeen monber Dat Die Dan Creterc 
f retifeten / of liegöen. lupiter öeeft Dit <£planb alDer-eerff gttegeert t Daer na Rhadamantus, 
Daer naer Minos enDe De «fetetlten. W t$ toatt Metello onDer De ftomepnen gebaat öt: Die Dan 
Conftantinopolen öebben't Daer nat inbare macnt göeöabt Balduin ns* «öjabe ban 32laen* 
Deren enDe ïtepfer ban Conftantinopolen/ öeeft bet Den IBarfcfjalcfe Dan Monferriers göege* 
ben;DefcJüe(jetftnctnil)ct 3aer ii44aenDicban ïDencgien boo? eenefeergroote fomme 
ÖÏKlbeö bcrr ocbt .tDoo; Die bercoopmgöe ftaet £>ct noen op [leden onDer De 5&enetfanen, 

T®it ban CanDien/of Creten/Öebben eertrjDto goeDe ^cgutteritf gbemeef! : öet tuekne öaec 
notö bp blpbet. Belonius ftbjnft Dat-men De binöeren inDe tonego* alg fp ff&epen nergrjentf 
met beter en tan papen Dan als men ftacr eenen boge laetften. «Dan ten arrjfc Dat Deo 5©oe* 
fcecfi bojft al beel meerDer cratöt beeft om baer te (tillen, £p nebbe ooch ban ouDjö ben name 
Dat fp fleren ter %ee 3t)n. 3&en ^. Sflpoftel Pauius (Tic. i .verf, i i) berfjaelt een Dicöt ban Dfïj 
-poet e Epi menides Dat toepiiïgb tot {jaren tof ftrec&t; öet me k 6e lup albw> bert olem 
De Cretenleughenaers fteeds zijn en heeften quaet, 
Sy meften haren buyckjluyJedighjVroeghen laet. 

Refter öet liegen uj as Die ban «Creten foo epgé / Dat alle De gene Die lic gé ïuöjöen flefepb te 
Cretiferen bp Dé <H5I)elcerben.3&at fp nu 'tltjf me l meften bat qua Dooj Den grootf oberbloeb 
ban goebf Cretifrbeu TDrin/of tfBalbefepe/ en anbere goeDe boebfeltf: mat Daer oberbloeb io7 
Daer jjö meelbe/enbe Daer tucelöe ifi/Daer ber too i ie* ftr f) alle fonben. ï>et mare te menftöen Dat 
Defe quaDc gebzehf int Cfnifrenbom nietgeneiit en maren: mant öoe top meer lirfito öebben/ 
Öoe onfe fonöen leelnc&er Jfin boo? De eeumigö licötenDe fbonnt/ttti fegge Iefum Chriftum,na 
Öê toelrfcc* mp Cbnfrencn genalt üiojbé\ Ban tto tijb Dat itb ba Europa,of &erflenrritB/m*f 
«et Dr axtitcu Deelm be£ WcrelD/ï neete; dujs mii icu Defc beftitépbnige met bic Wgt btflupt eri: 

Ghy 



S40 BerchryvingheyanCandicn. 

Ghy-Ghriften wilt den naem nietflechs van ChrifUis draghctï; 

Maedevet Heyligh-reyn als Chriltus heeft ghedaen. 
Ghclooft my,God en heeft in woorden gheen behaghea 

Wanneer de wetcken goed daer niet en hanghen aen # 
Och l wel hoe menigh-maelbeclaeghtons deGhcwiire 

Als wy heel anders doen dan onfc Toiighefpreed. \J \ 
lek weet wel,fègghet ghy>dat ick wei dickwils miffe* 

Den wille is wel goed, t vol-brenghen my ombtee&i 
Wel aen>eic$j: doe zijn beft om vlieden van <ie fbnden, 

En foo hy ibrati jts valt door menlchen (wackheyd teer, 
Hy loopc om Ghcnaed* tot Chriftum t'allen Honden* 

0ie Chriften wefen wik, die bly ve by den Heer» 

Eynde vandebefchryvinghe vaaEutopa 
ofKcrftenrijck. 









— *, . 



"•f-**; ** lor*» ™ *" 









A l 



Afien, 




J4* 




ltf«0§w«i 9f(fen. 









- 






HctRijckcder Tu reken. 



•flavotns 

'Vmettk, 






:\W/; 



-<Lihu 



He/s 



jff- -Cyprus 



'ma 

\ Ra rena «<«<&» ^ _ • . 

' !■ : >^ -Egtpto 

Afriep 



Bach 



k 1artartae 

Somarchand 

pars 



gm^m Natolia_ k.C'T''- ■■ j rz >\1 m-Z.^ pars , 

tAlocheJhn 



Ivf*. 



^ 



TURCICUM 
IMPERIUM 

| , J » \ ^^| ,-a^| 

[ S<-ala./thl/,arium Cfrmanicorum 



Cor T 

•I' 



tmw 
Ablf: Civunuv 

{Jini <B'M 



INDICUAI u 

HG> Zocttara 



544 BefehiyvingJuevanhetRijekeder Turcken. 

H<©c-toel bat Bettfus enbe Den depnen Atlas, bslgnenbe Ptoiomxum^rabonem, cnfee 
anbere treffelrjr H &cl)ipberg Amencarn uaer EuBopam ftellm/ foo fuilen top nofl)' 
tang \jiti tot öe bcfch^ptitiigfjc bet Uanbfcïiappe n ban ^tften tornen : met bat top 
ons tegfjen Die treffelrjtHe i&annen tosilen fetten/maer om üaf fp mfjet begin Defcg 
25oetfeg alfoo betbolg&en/ enbe Dat top bit gantfcïjc toert* fouben moeten tyrnen $et toelcne 
om* boomemcn ntet en tö)m bten top ctt 25oecfc op Dnre bojme fouben toülen (lellen. 0u alfa 
(gïjeUjcfc g'jefcpb ü) iMren m ïjet fsegtn befeg toette beft&ebente / fullen top regöcl-recfjt tot 
flct ispch bet CuEtfien tomen: i)et toelt&i ooca ban Bemo enoe ben tlepncn M\$> booj aen tg 
be befcfypbingne ban ajien iggöeflelt* 

Pomponius Mcla tn jtjn eetfte 2Boetfe maïtet getoacö üa:i be XuvtBen.Plinius(iib.4.cap.7) 
fcfypbet ootö banbe fclbe: baet en tg glïeen ttopfri acn of be Cutthen (bp ong maer te toel bt* 
&ent) en Rebben ftaren name enbe af-comfïe ban Die Curtften baet bit oube £rb?pberis bait 
fcfapben. . Poüdlus mepnt bat fp ban ben^ebjeen Cogarma genaemt tooien: toaer tn B?n~ 
jamln Tuledenfis met fjem (lemmet. &p namen naet felben Mufd-mannen,bat tjö/befnebenes 
of alg anbere upMcggften/rec&t gfteloóbenbr* £>p en toilfm gftennCurt&en genamet toefen: 
bten naem toojcet ban (jaer bopj fmaetfgf) gfjeftouben / alfoo Öp m bc ^etyeeuftDe tak Ballin- 
ghen beteptfcr nt; of(a!ö anbere toiilen) Verwocfters. 

$u/fpti$gc&eber&tfjomannen (tretfectfteft boo? onfc flatif)etttgï)epb enbe onDerlingbe 
ttotften totiDt enDe tyubt upt ober bele ILanbfrhappen / niet allecne in Üdfien / niet alleene in 
Stfrira; maer oot in «europa of ftcrjïenrijdi.^n europa bctf»OTbetftcij bet uurenen öncn 
langs ben SCDuatilcnen Zee-arm ban be palen ban Epidau-us (ntf Ragufi gtjenaemt) enbe Ijetl 
Mare .€geum enD? Pronontidem om-battenbe/met een goeb Deel 'om Ponras Euxjnus totbe 
(tabtTlieoüofianirmtCarTagftenacmt)inbeTaunca Chenoncfi gf}clegcn,l©e!c6 begrijp acfit 
bnpfent mplen beflaet. jBart tnfjet ba(te Hanb fïmfet Uitban be (labt Rab, in ï)ongarten/ 
tot Conftantmopoleu (in bepalen ban europa gfoelcfcfien,) %\\ #fwa Derft Den Ctittu Dm 

öantfc&en 



Beichry vinghc van't Rijcke der Turckcn. 549» 

uantftnen £ee-oeber ban be ftabt Beilis de üomera af tot Den &ee-arm ban SCrabfen/anbertf 
t»e fcoobc Sec gljenaemt/üjepmghplaetfen npt-gftefonbert bic onbec DenConing Dan £>paen< 
aieii (taetu 3n &fien berfp£cpbethp liet) oocb tonbt cnöc bjc cDt. 

èet Eanbfcöap ban 'Curcftien 10 oberbloebigh in albernanbe baftc 3flbm/hceft beel tMntf 
*nbe Catocn* <©aet $rm ooeft X9qn-bec0en/i9oinpocnen/iBeUienen/<roncommer0/ j&ofen/ 
appelen/i3ecren/#2angie-appelé/<©^anaet-apprté/€af!a!;ieii/©pgen/3)incc[ïcti/enanbere 
bmeftten bjacght tiet oberbloebigh i Dotfj niet boxu het gantfrhe Öijcfc : loant Daer 5tin ecmge 
ijlaetfen/alö booj-gaenji in Cappaborien entte clephlürmemetv bacc gene ban alle bcfe tyuch? 
ten om be fonöerüiighe coube en üjaflhn 3&aer *iin oocfc jBpnen ba» 45oubt/$f Iber/fifér/ 
Coper enbe «lupn tn Gluu feien. «©ace t$ groote berjrftepDenthepb ban «&heötcrf en, beel £e* 
niefe/JBupl-efeig/en 13ee« <©e Curclifthe $ecrben enbe De to jeebe 'Smcfcfr [je ï^onöen üjo?< 
ien feer gfjemefen* 

Wp lefen bat het ötjefie ber CurcBen albng 5pnen aen-bangh heeft ghenomen^aren f er* 
ften Ifcepfer Ottomannusbiaiö eenen Tartar 3 eenen .êolbactbanben grootén Cham , fïout ban 
öhemoebe/ftercfeban lltchame bobcn alle anbere. 3Defen/onberfthnn ban ecmgh onrecht 
Rem aen-öéeöaen / të ban be Cartarenaf-ghcbjehen / beefr tn Cappabonm beUieghen enbe 
26erghen begbinnen te befetten. H$p en habbe in het bcghirme maer beerttgf) ftumeren met 
fiem/bocbboojliopebanroof/enbcom beftraffe haererboofe ftnehente blie behnpn bcle 
èepf-loofe^ajlenmetöemc.Deballen: $ier booun heeft hp niet meer ftepmeliirften / mnrr 
openbaerlijcnen Cappaborien/ ponten/ pamphtïten/ enbe Cilirien / inacfitt'olic H anfcfr hap- 
pen/ aen-göebailen ; hetttïeUSe ontrent het 3aer ber berfoeninghe tiertliten fionbe röt 10 cfte« 
fceuret. #aer hem fë Orchaftes ghebolght, «Defen heeft het öijclic ban spnen ïdaöer o^tten* 
fien; rrjtfter enbe macÖtighcrjinibe/beJiOUben enbe berbjepber ; DacrtócDnUtt>crDinrhf her 
«Tftèiftenen mifbjupf&jv.b?. #ier boojtë hetgöcfrfjieb bat Uv MyfiamJL^abniam,Phtygi.Tra, 
Canam met 3pne mat&t getemt/Niczam m-gjjciiomen/enbe 3011 fcgcfee tot ben Hellefponwm 

il) m toe 



, 6 Befchry v : n <*he van't K ijcke der Turcken, 

§aW #aer tem 3 ^^^ u ^fi^^ S art» pD/en W goeD*Cr«*- 
nacc nant)epnfen/in f «*fjf^ Senheeft Dr tto3tt/0« r af gefa* i*/ onfier De tfne* 
tutftnfetminöerpan^pneü^^^ 

nAnen)*^^^^ 




Adrianopoli,&ry» eitfic | ü JgI^^iv£ p h ee ft ttouce fonen/Sobmanmis ent* Bauw rus, 
enfiegtjefiooöettn Het 3 1 3« 3P«c|ön «gw^ n ^ öcr el)eDü00t ^went*/* om 
nae-glielateti. ^i^zm«> naet fier fë^ZRfr g onbrt iJf „, tc tuenglini. $? m# mm 
fjet atich f«offlW/jyg EfiH^ grooren Itact) front m'i «n-ttangw / tn fjef 

bettenen ronftiQft 2ÏSS?ffiBfflK?ïïSBpt te uoeten. «I* hp fccel pacten oDcrtncn. 
„en naghtoacr te nem w ^"^^5JSeS 3U ** tó* jjott MT» terft CM 



fifl 






■■mi 



Befchty vinghc van't Rijcke der Turcken. 547 

pcfcen b an Confrantmopolen gDeplonbert enbe öc frabt ar fit bolle ^aerénbeïegert boen lp te 
©oiioH-'TïiceiiDejfranftïje/tiaiiDfa ücpicrtotoutfet gljefonbeii/töiegr)en oljetior fien bp 
jliropoti; balt am/bertoint; ben meerberen.beelber Jfranfcfje <©berfte 5911 baer gïiebleüen 
tnoe afjebwgïjen. 3n tóen flagtj té Ioannes ^crtogöc ban 25o?goenbi*n gnebleben.^igifmun- 
das Conung ben i(j)onr;artcu enbe 25o£emicr. të entcomen. ^et Ijerte ijs Baiatzeto boo| befe o* 
liertotnntagbc gttef bollen/»}? »ë totóerap «Eonftantinopolen gbeballeny tnbtfyttftft meteen 
tüjee-jarit)5 beleg!) grjeonr \u &ct toaj& met be belegfterbe cliebaen ; boef) Timir cuJtu {bte fp nu 
TameraunamenjgrooteChambanCartarfen toiibcmetbup? enbeffcueeib fieelSCfienber* 
tooeften/bsfteben om-beeren enbe aüeg roof maften: boo? bit gerucïjte té ben Curcfe betbaeft 
{#etoee|t/enbe té fcbieltcft in be naien ban <*5alattctt enbe 2&itrjpnicn met 3511 ^epj-leger ge> 
trocnen. £>P ftebben ftrengbelnca tot f)eel Iaete in Den natl)t göebocljtcn, Baiatzetcs creegb be 
jteberlage/men ocbe Dem gouoène boepen aen jpne beenen-, öp toierb nt eene mupte booj afi'm 
gftcboert; baer naer/upt-göelaten 3nnbe/té ïjp fonber ecte enbe lof toepnigb tqbs baer nacr ui 
Slften g{je(lojben boen bp 1 3 jaer enbe fc$ maenben gfjeïjeerfcljet fjabbe. % beeft bier Sonett 
nae-gUelaten/CalapinumiMoyfcnjMahomec enbe Muftapha. ^ocfj Calapinus té fcljltïtjffe ge* 
(io;ben/3pnen fone Orchanes té ban 3pnen <8om Moyfes om-gebjocfjt: be felbe Movfes toie tb 
ban3pnen23joeber Mahomet gïjeboobet. *Defcn Mahomet fjeeft beel Valachiam eiibe jttace* 
bonten obertoonnen/enbe Beeft ben ^urcBfcljen tfanbaert tot aen be Slontfrfje Het gljeplant, 
$P fieeft tot Adrianopoh 5gn $of gDeÖouberi: até bp 1 7 jaer gïjeleeftijabbe/ té Ijp in bet fjaec- 
t«0 peeren t4*igbefïo?ben. ^aecnaerfjeeft Armuathcs be ttocebe f)et öiirbeberneglien. 
5Befen/Doo } fculpe &er 45enuenfeten in Coatten ober-gefe f)eept 3önbe/rjreft spiu n <&cm m u- 
ftapham,bau be «©netnen meeft bemint/obettoonnen: bc dabt Theftalonica, ecne oufce iwVft* 
tigfje luftigge (ïabt/ boen onber be ©enetianen (taenbe / tjeeft pp om-ntiebeert. Cv prumJEpi- 
rum^toliam^eeft ftp ficö onberbanigfi göemaetRt. €n alfoo ïjp berltont bat be bjicnbfrbap 
toan Georgius^tnrc ban Cervia,yera feer bienftigljfoube 3nn om 3pne ^eccfcDtnae te be»i en/ 

fDni 1 cnïsr 



548 Belchry vinghe van't R i jcfce der Turckei?, 

en ber CBn'ff enen ftanb te f toactien / geeft fjp bc fdbe op alberganbe topren gDeforbf: baer ete 
boben 3ptic 3Docf)ter te Hitybe troubaënbe. <©p öefe bnenbfcijap enbe 5pne trar&ten betrouw 
toenbe/ualt tjp acn !)et belegbercn ban 25elgrabcn. 3£>acr bleben in bic beft geringe feben bnp* 
feilt Curcfeen. J&aer [jem to Mahomet be tuie cbe gcboigibt. <©efen booj be moojb 3pner Bjoe* 
beren 3tjn ÖrjcHe bcbfftiQrjt Ijebüenbe/ i)éeft <£onftantinopolen (baer top iube befeijjpbmgbe 
nan <tönccHen-Ianeu af fpjauen) tn't f^arr 1453 ben 3 o Ifêep m-genomen. 'ftujee jaren bner 
naet 1 tip nae Bulgai ini gftetroc&en/ borg beel bolcng baer booj latentie/ enbe feer getoonbt 
3nnbe/iiö lip gebtoongen tebertrecften*<Daer na geeft ï)p Bulganen/ Dalmanen/Cl oatien/crr 
geel ftnfria gctöonnen/Crape3unten onber fïrti getyatgt/ Jfóptilenen met nocg ecnige anbere 
^planben in Mare ^geo gelegen. Eu boeamljeeftfip tn-genomm/en Thcodoijam{nuCaphain 

Senaemtjeeneftabt ber <£>enucnferen/oberUjelbfggt. ï£p geeft 3 * fjacr gegeerfrget. Beiazetes 
e ttoeebe geeft ^ojloge met be ©encttanen geboert/ enbe geeft gaer Naupadum,Mcthonam, 
en Dyrrachium af-genomen/enbe geeftljeel talmatten bertooeft. % të ba benqn gcfïojben* 
SÊpnen fone Sely mus i $ int föijtfee geballen. tDc felbe Alcairum,eene feer ftcrrHe (f abt ba &gp$> 
pten getoonnen/en ben Sultan ggeboobet gebbenbe /beeft aieranbjten en geel <£gppten onbet 
3Ön gebieb gebiacgt, en beeff Damafcum getoonnen. Solymannus, oen eenigen fone ban Sely. 
muSjijS i\\ beo 1 #aberj5 ftcbe ggecomen. ^p geeft Belgradum, be ftercte niet alleen ban $onga<» 
nen/macr oock ban geel ïteritenrijtfe gbcmonnen/Rhodum beeft gp cocfe berobert met Qlri* 
gomen/Buda enbe anbere fïeben; ©iennen in <®offcnrrjfH beeft bp belegert/en & epnbelieh m't 
4 7 jaer 3piie0 arjeüg op Zygero gefïojibé. ifèaer nae «s Selymus be ttoeebe gcbolggt : bp fterft 
8 jaer beftanb met ben ftepfer Maximilnnogemaect . 5©e Benetianen beeft bp Cyprum af-ge* 
nomen. Tunis cnbe Gouleta gfefr (10 berobert; gp isf tn't jaer 1 > 7 f grftojben. Bae gem ijö A- 
nuirathes gcbolgbt/cnbc nae Amurathes t# Mahomet De berbe gï>ëromen:bcfe beeft tijn öriffce 
met be mjo?ö jpne» #joeöeren/oie j & tnt g^etal toaren/ürfiofi/ënoe too^b a!0 notjj tot (Iraffe 
beuiarer. 

3» 



Befchry vinghe van't Rijcke der Turckcn. 54$ 

5in alle 5pne DeerJijtfefteDe n fjeeft (}p bier feer machtige lleben/te toeten/Confïantfnopolen/ 
■Jllcoircii/ Alepum,cnöc Taunfum. ïi)an ConftantmopQien / eeergDg Byzantium gljenaenit/tö 
eibers gefpjoum. Alepum te bc grootflefïabt bat» &pnen/be|fóar£Bt ban geDeel Sfiften.Tau- 
ji/iura of Tauris, toja# eettrjbg öe macfittgbfïe ftabt ban bet 0nt& Der #erfen / Den bjelrfeen fp 
in onfen ttjt afgenomen i&. Alcairam,of Cairimyg De $oöf D-ffoot ban alle De pebé ban JCfïen: 
toant Daer en to gneene (taDtin ttfien/bie fp niet beere en obei treft. 

ï^et bolcn 10 b^eebt ban aen-geftröte/ behnopt ban IcbèV bierfdjotigï) ban litnatne/fp frf)«- 
ren Den baert cojt af/maer nefjoitDê lange «nebclg: fp 5011 traegb/plomp cnbcfletbt ban ber* 
ftanbe: bjaer upt titijtelncli tan berfïaen toojbcVDat lp tot DienftbaerbepD geboien stjn ; maet 
itat fp nn/tegen bare natnre{getoelDinDe plaetfe ban geicc&tigncpb gecomé 3ijribe] heerftljetu 
3&en (jaren 3un fp afjö flaben onberbanigi); maer tegtjen be uptlanbfrlje 3911 fp leer nïoebigf3 en 
jÖeerftö/Boobeerbigj) potbatbttgb/pjatfitigö at groots tyait ïjupfen $ijn tlepn/maer fp bou* 
toen groote iterr Hen/ Die fp Mcfchitas naemen : Bare 45aft-f)upfen / (ban ïjaer Catbarfara gjje> 
naenit) asaben/löateri'Hjen/Bntggen/^traten enbe anbere gfjemeenebjert&en/ 3pn fcp tjaet 
feer toftelytli/a 00 fp groote berDienfïe Dart in fetten. #>oo pemant uclc ban gaere 3eben uu!c 
toeten Diemaff* öe obferbatien ban Pierre Belon lefen. 

l©at nn &aren 45oDe0 Dienft aen-gaet uote en toeet niet in toat Dolmgoe bat fp ban fjaeren 
jfllaöoimr gebiacfjt *gn^ $oe bleeftfieitjtU bat fp ban {jet parabij fpjeetfcen > éoe fp tzw be* 
tytegei: bobeu .fiaDe jes £cme fttlUü i jïiet fjoebele Ceremoniën Dat fp Jjacre boofe fïüthen be* 
fcet neitf <©titftt)ulbifj!jt nip llefer/foo ien fjare beufelfngfjen Ijier niet en berbale/jiilthjs moet- 
men in öaeren minkan/niet m eene beftöjpbing^e öejs Wmlïp/ foec&en. 3Nt fal boo j Defe be* 
l*DiP&uifl[)e ban [jet töy c&e Der £urt üen göenoegi) toefen* 



*»m 5 



Natoliën' 



550 BefdryvinghevanNatofrcik 

NAtolrcn of Anatolien Vuag eertrjb$ ban ben töomepnen cfepn Sflfien g^miinnf. <®m 
name jlatoiicn of flnatoüen betepckent eeneplactfe naer Ijet <8ofren gfleleflen / toatf 
liet <©?iecfejs Uioajbeben Anatoha r bct toeicfee $et <®ofïen betepcbeut, 3&eiaetfte 
^c!j?pberjö nameirt ooe fomtoptë groot <$urc!tièii. ^et mojbet ban mijS bolcfc nieu 
^Turf nten/bocf) ban be Sfontoen Rom genamet/atë Manger Niger feö;tpbet,i£et toeltfee bars 
bat beel berfïaen wojb Dat naer fjct #oo;bcn Bithymen, Galatien enüe Cappadoeien begrijpt 
öocèj bit gupberfcöe g^etnefïe öaer Lycien,Cilicien enbj Pamphilien in gtjeleg^en 3tin/fouöcn 
naer 5ijtMeSflben Cottomandia gfyenaemt toefen. 3De palen ban $ato!ien ^rjn fn tjet oofïen be 
&ebtereEuphratcs,fn bet ^upbenbe jBtDDrllanbfrfte ^ee;in&etweflm ftrccfit bet naer be 
2to iegajum of Archi Pelagus ban €>2fecben-ianb / in Set fïaojbcttujojb bet met be €nrim#' 
ff0«52ée/of Mare Majori,beföoelt. êoo begrijpt bet ban ai bat fLanb(Chv:rfoneftis gfjenaemt) 
ï)at tuficben be Eee ban €u^men/€ilKif n enbe $ampfitlfen göcfïret&t ligbt. 33e bjcebe befeja 
3Lanbo7 (naer Plinij fe&pbé) të ontrent ban 200 bupfent flappen banben SfftfrÖoi Ske-arm: 
(Golfb de Layafle genaemt) en bauöe ffimantfcbe ^abenen tot aen 'Crapewnten aenbe niotifr 
)tan Pontus. l^ter m romt fjp met Herodoto ober een/bic fcïjnïft bat ben Ifthrnus (fco naemt* 
men bet Hanö bat tuflTf ï)t n ttuee geen ttf gi&e legïje n)ban tleph $ften brjf bagB-tepfen ban ee- 
tien beerbigben repfer bjeebttjS. 

SHngöcmaticbt^cpbban^ocFit.nofbm Jmtffttbacrïïepbban flerbrijcficn tontf.t $ato»- 
Ken booj gbene Uanben. ï^ct tombt be fcoel-fpiefan&e Cicero gnetupg[)et<©orFi of liet nu foo 
bnitbtbaer tè/baer aen tuojb (jfiet uipfeït. $et irnnb feer met aerbbrbingben grqwlt/ foo bot 
P)inius(Lib.i.)frijnjft batten tpöm banben Jfcepfer Tiberius twaelff&ben ban $fienmeen* 
ber nat fit 39» om-gbc&errt. 

%n 4*atolten/of demi flfien / hebben f ertfjog feer #roore Qtjfnen tjfictoeeft : te Witn 1 bet 
•^Erotianen/ban Croefus.ban Mithnd .ins.^ntiorte 'ban P ir>h!agone.s-,43alaten/Cappabofi* 
fepe enbe an&ere, Oot& m ifi Ö*t onbei* Dt dleabtglie ïfaümipe bei* ^urc&g/ alle &eerlmbepö/ 

e&jlbouv 



Notalkn. 




5fêm 4 



55* Befchyvinghe van Natoliën. 

ebelbom/gïjeflatfitett 3ijn al onber een: fiet $ön al flaben. «©aerom t$S f)p to(jé bfe fuïr&m ebef, 
bom enbe b.n>l)epb befit/bte (elf 3 moe flabernpe cbel enbe b£P blpbet : loünmgM io De 3Deitg{jt/ 
foobanigf) 10 be H^öf ticpö : alg-mcn bic befit/is be flabernie upt-gucfloten. $u/in j&atouen 
jrjn befe Cailbrc^apprn-, Pontus,Birhynien,öctUJare Aften/ Lycia,Galacia,PamphiJia,Cappa- 
iiocia , Ciiicia , enbe ^oot fltmenicn / ban be tuetcUr Uöp nu cojtelticuen |)ier [uilen fp jrec* 
feem 

Ponnis enbe Bithynia lua ten r crtijbja met be tnfff [}?n loopenbe Öebtere Sangari ban een ge» 
fcl)ep&en/bocö30n naermaetè tot een Hanbfcljap gljebjaeljt/ bat nu Burfia, of Bedangial gge- 
nacmt tt)o;bt. 3&tt toag eertijbtg (jet aijc&e ban Mitridates , feer bermaert booj 3pne groot r 
memode of gjOebencBe / maer nor ij mrec booz ben Mithridaet die pp gfcebonben (treft / maer 
boo 1 3pnen name on|tcrbe!ncfe fal blpbcn. <©e bconiacmfïe fïebe ban bat Hanbtuaren €hal« 
tebonlen enbe $icomebien/Cerafus, Prufa aen ben üergö Olympus (al -toaer ben Curc&fcgjuên 
ïiepfet 3tjn ^of Dtelt eer Öp Conflantmouolen fn fjabbe) Nica-'a enbe Heraclea Ponti, 

Zetware ftften toojb nu Sabrum,of Sarcum^Senaemt. C>ct tiucjb mfjet <8o(ïen met <©a« 
latten/ in het $oojben met f^ontum enbe Bitfipuien bepaelt : boojtg üjojbt pet met be %tt 
befpoelt. ^et begrijpt IMfepgien/Upbien/bepbe be JBpuen/ Carien/ >£ohdem, g;onien enbr 
Doridem: baertop inöet booj-bp gaen af fullen mclbtn. Phrygia ijg ttoeebesnanbe / 5®tnbei 
en JBeerbet. ^et JBeerber idljjpgien ftreent naer bet <©often : in pet fèlbe 3ijn toepnigp tfe* 
ben/bele blecfien: baet ijö be ftabt Midaium bp Sangarium.banbe" €oning Midas alfo genaemf. 
3®aer iö ooch Apam^jbe grootfte ftabt ban föpjpgten/ntet betre ban Meandro. 3|et fiebefrn 

Docymeum enbe be ftabt Synnada «ifó OOCB be ftabt PefTinus. 3n Clepn f&fópgicn Of Tro.-de 
Rebben Ilium enbe Cropen getuf cft/bte feer bermaert 3ijn booj be biepten ban Homerus mbe 
Virgüius: be ftabt Pergamus,fbebjelcheeerft een CflfïechilnDf /banben Confng AuaJos tat ee* 
11e feer groote ftabt tè qemaecftt:] bit io bet t^aberlanb ban bten toijb-beroemben Galcnas, hie 
bele 25oec6en mbe <£penee$-tonfte Mt gefr I)«ben/enbe be fcifêiftcn HippocFatis berr/aret/fo 

bat 



Beïchry vinghe van Natoliën. 553 

bat allé btfgDfrtebtenaerfjem tomen tipt bc SeespuerjHfjnften fcöeppnt Bellonfas feg&t 
batb:m Trova neet) centgtje ober-blijffeien $ijn. %n be felbe fttetcfec ligtjt Sigcum , eene 2cc- 
(iabt/in be toelrfte be tooon-plaetfe banbe Achivi mbz ïjet (&jaf ban Achiiljs ijgf* Lydia , bre 
oocfc Maeonu gfjenaemt bJojb/öceft eene ftabt Sardeis gfc naewt/ be ConingöKjcfee ftabt ban 
Croefus. Myiïa, bpöen Helldpontus ? bjaj5 bp 'STroiaben : in Öe felbe uiaiö be ftabt Lampfacus, 
eene Colome ban-be Parij, enbe Abydusbe Colonie ofte 1£olta-plante ban-be Melefjj. ï£et 
SLanbfcnap Cana i& tufïcljen loniam enbe Lydiam gf)eleglj?n : be ï|oofb-fïabtbanHetfrtbe 
toas ccrtrjbjs Mitetus, bre fomminöe nu achten Malaxo gtjienaemt te toefen : bort) fp be rgljtflc n 
ïjaer.toant Malaxo ijöbe MylaiTa banbe oube/bie ban Plinro(Lib.5.Cap^9.)eeneb?pefrabt 
Uiojbt gftcnaemt. <8>p lieben i$ fttet oocfe Magnefia bp Mar anaium . ©p ben <®ebev boaeren 
lonia,bp tjet <£planb Chmm, al-bjacr ecrtnbo bisn bermoÊtben «Tempel ban «Êptjefien bja-g. 
JEoïas is tuffcDcn éet felbe enbe Lefbum gïtekgfcn / toienö£ee-fiebfn(ofte/omepgbcnt* 
Incfeeu te fpjefcen/jbtranb-ficben) 3Ön Myrina, Cuma (nu Caftri) enbe Phocara (nu Poglia Vc~ 
chiagijenaemt.) #et ilanbtirfjap Dorismbp be Carpatiftö«Zee/mbeCherfoncfo r gbele' 
gönt: be ^toof-fïabt laag Halicarnaffus, tiet l^aberlanb ban Heroditus enbe Dionyfius spfto* 
fto#^fttjjpberi8:baeri$oocKbe Coningïtfncfec fïabt Maufoli, f)et Hanbtfe&ap Galiatia(bat 
ootö Gallogrsscia gbenacmt ttra?b) m alfoo banbe Gallis, ofte Jfraufopfen/gbenaemt / bit met 
be <6nccfeenbenuengt 39nbe/eertpbjs bte plaetfentoctooont öcbben/bie bp Ponto Euxino,tuf* 
fcjjm ponten enbe <£appabocten/$tjn grjelegfim. <©e fïeben inöe felbe toaeren Ancyra-(nu An« 
suii gtjenaemt) fetr becmaect boojtjet Cameiot bat upt Bet töeptentjapj al-bacr bjojbt gfte* 
toeben. Smope iö het ^abcrlanb ban Mitridathes , baer top tjicr booj af fpjact&en. A mifns 
\no?bnu SJmifogf)CHaeint.g!n brt Hanbfchnpiö Paphlagonia(nu Ronigenacmt.) ï^etHanb* 
fcjjap Cappadocia (nu Amaua gftenaemt) ficerüt ban d^alattentot Anmaurum. gin fat^up> 
ben ip >Cüirten/w net jaoojben Pontus Euxinns. <©e lengbbe is meer ban 4 f o bupfenbt flap* 
vm&n bet geboefte ban Themifcy rien toaten eertjjbg bebloepenbe 0ijcfeca banbc Amazones, 
*^ .ffl&m ; bte 



y$ï Ikfhhryvinghevan^öralien. 

bteTitiamis,a!0 Ifidorus fr&tjft/feer fieröiflf) enDebcbalIigf) Eenborftige genauuf ïtceft: ttffirö 
fp [jare j$>aeGl)De!ten3 De eetie bo^ft af-trttcn/om te beter Den 23o$}e te rounen tree lien. 3De 
ftcben Dcfeö llatibfejjapjG 5911 Trapezus, Timmlcyra, Am iiïa 4 fcet .BaDerUnD ban Srrabq, nocii 
iconium enöe Maza. l^et iLönbfcRap Lycia ip nacfï Cana gelcgiicn : De boo^icemlte ftcöen üaw 
Ijet felbe 5tjn.P una enDe Tel-mefliis. .BoU$t Pamphilü allccnincls met De öebrtre Cams&e 
ban Ilprien gnffcljepben. %n tjet feitje IjeUben öefe IteDen ofteüjecft Sida, Attalia, cnbe A/pen- 
<lum:net jribe üjojD óp ncDen met CiUcicn onDer Den name Caiam.mia begrepen. 3£e ^oofo- 
ftaDt ban Ctlftieii i&cp "lieDen.Hama.üp Den onDen Tarfus gïjenacmt : bit üjajs bet l£abe rlanö 
ban SPaukis,ctne ouDe üjojon-plartfe Der v <35?léertt)epDbp öe 0cbtere Cyrfrmm. Srrabo pjrjfi 
be C>ooge-ft()ole bcfer flebe tnonbei* (ter. 3Daer io oocu een fiebefoen Adena^nöe bp Den ©erg?) 

Taurustjö Beraclea. 

Ciepn &rmemen fltect fwö tot af benEuohracem^otg in ïjet TDeftmtoo^t fjetmei £appa* 
öocten bcpaclt. 

<&e fiebieren ban i^atolif n/of flepn Sften/3ó'n Iris(nu Cafalmach genaemt)Haiis,Ottoman~ 
giachjPartheninsjDülapjSaHgaris^San^i, Die rjaer al te faiiien tn De «önristffcfoe Z« ontlaften. 
SJnDe Propontis blacpé AfcaniuSiRhijndacuSjAföpuscnDe Granicus* gnHellefpoiiCumblctfpt 
öe iSebiere Simois enDe Scamandcr^Dte oorfe Xanöi&genaemt bjojb. 3!n Marej^um bloept 
Ciicus.HermuSjCaiflruSjMaïandriis.Die/aljS Prufams frfopbet/fflinfcm fteeten Doet. jïBfDDen 
int ?Z,anD 3fjnCaibis,Zmms.Limyrus,Cataraites anDere Öebieré. t^e^Cpn $tjn Pontus Euxi- 
nus(banbe ^Turcfcen Marma^gior o.c naemt Mate .cg^um^Uanbe ^rabatten Arcipelago,banöc 
uurenen De Witte Zee genaemt.) <©aer f jö oocfe De idanipbpltfcnt Xtti Propontus (of Mare de 
S.Georgio.) Hcllefoontusfof Eftrecho de Gallipoli,) Icarium>Myftoum,enbe De SSee ban Rho~ 
dus. fliTe Dcfe 2een jtin fjacr feer Dtenfï tgr) tot De ï>t.Ötp-baert /enDe tot De ©rfTrüecpe. 

3Be bermact tftc 25ergöcn ;jjn Horminius fn Ponto,enDe Mvfius,(Dte ooeft Olympus genaft 
3m#>) Oe Jfrptmabifcöe 2&et0ên Doo j fcöomie (ten-putten besmeert/ Den 3&erfl|) Ida tn #^ps 

$ie De of 



Befchry vinghe van Nof alieri. 5 5 $ 

fa öoo^ ben cuben ttotfïbet <S5obinnen eube f)et bonnfffe Dan Paris bp tfch Roeten berurftt* 
molus hl Lydia,Öie <föoubt bOOjt-bjenget: Argsrus ttl «fiappabociert: Amanus (nu Montojtfe- 
gro genaemi)m grctlta; op ben felbenUjaften öe ijooge CeDer-boomen ; kimperus Major,cnbe 
ben 25etgfj Sabina,baer fcerfebe poene göeneeg-tnipbenujafien. «Baer 3tjn oocn be 2&ergjen 
Bindynia, enbe Den 25ergï) Chimaera, bie bnp? fpom/ aljEt ben 25ecöö >ctna: $pne blamme (als 
Plmius fenjijft) ujdjb grootte aiiö-menbaet t&attt op gietet/enbe tuojbmet i|op uptgebluft. 
tyttt# ben top/of öet boogöfte/banben ©ergo Taurus(m <©obe0 l©oo£D Ararat genaemt) al- 
taar 1: Öe jubelen ïjaer begin nemen: boben op ben 2&ero0tuoonen Heemjoen/ m {jet mtbben 
om be bette Wtpbtn onttjouben Ijaer <©epten/en aen ben boet be$25ergbi3 mtppcn be jbtt* 
penten.^aerom berbiebten bc Roeten een löonftet/ of felffaem geboot fjt e/bat bupj fputtiet/ 
i)et $oofb mbt be 35ojft aio* een fUeu bebbenbe/beniöupf&Tjan eene<6epte/en ben fleert ban 
een 3>erpent/om bet UirïtBete temmen Bdlerophon fsube gefonbé geüieeft ljebben.<©aer $gn 
noeji anbere 23crgen(al0 Auritaürus,Scordifcus,&c) bie frfc met ben tlepnf Atlas om cojtbepb 
nae-Iate.gch rome tot Degemeenetoertfeé^n ponten map: eettpbis binnf €pïjefen bf ^env 
pel ban Diana,bie ben cofteiit Ufïm ban be fjerle Wt relö toaovfo bat ftp onber be feben toonb?* 
ren bes I©erelbj3 io getclt-^ttr $nn otft& befe sföafHjupfen bic fp Carbachaw namrn:l»ant irr 
liet fiijrRe bet burelen e»3^i gene ^erbcröen/upt-gefonbert bre gemeene geboufclen. «fèefe 
5i) a omberftbepbene oo^afmi geöout/ouber be taeltfee bit be getytipcfielrjcfcfte hs:be 'STurcBft 
^anb-boogöben ftee! rtich gcüjojben ^gnbe / f ft millenbe eenigrj <6Dbo-bfenftigö toeren boen 
tcrmplen $atfp nocb int tebl ;ijn/boë mït^e üjerckè* boöj eenen pber boutojen: watfp en tutten 
niemant bair^ie bloei? bertaanten bic fp centge bjclbaeb mille rr bctupfen : mepnenbe ban bar 
fpmet fuIcftetocrcSen feer Veel goerner boéV fo bowtuen fp tot bet gemeene bejïc bele grootc ge* 
fticbtery&et fp ban emefr^oone Jönigge/ of een groot <6afH)up0 baer eeri toflelif ben ^Tem# 
pel bp fraet/bp btix toelc&m fp een baöt boen mafcen^oe fp nu be 2öabrn gttcbniptfien/fal oen 
%efec beter bp Bclon lefen/ban iiU met co^te Uioo^benfoube tonnen befc^ben« 



jS 56 Bcfohr jvin^lic van't Lylatid Chios* 

H<Ct £plmb Chios nccft ben tüwné uanbrgmeeu/ofte toanbr #pmp8eChio:?eTrrj&i* 
is I)r t J&olia ghenaciiit gijclürrf t / ais Ephoms fcbnjft (lunius fegjt bat tjei oocr» B- 
talia.Chio,of Scliios,gl)ai(i««t\DO!b/ enbcbat be £urrUen tjrtfeloc Saches namen.) 
■ %tt i£ tuRftien Saroam enöc Lei hum glKlegften / «rc|>t ober De frabt Erythre. Sïtar 
xun-bang!) befeo «CpIauDieiiff boben De Ijoi&e it onpfcut flappen, ï^ct tyengljt goebe jfêaleüe* 
ffpettoo^t. Strabüffi)z0KöAtcruml}oiö ZDiupfcen bacc fomüjplen fetf pont ttnaer djeegljt* 
*Daer$nu ooth i$pgijeii oiefeer nrUilndtüan finaUe^jii -, ööcef t ooelï Hete jfl&armer-fteenen/ 
öact-men te iftoome üfle af piecght te Ijoubrn. 3Den 'beften |&afttr tiiojb al-baec gOetooaaen. 
<£ertj}bg üjajs l)et foo tyuclitbaer Dan Ooien/bat ftet be €o?en ftïnteve bcjö ftoomlrfpn boltp 
fs gnenaemet. fyct Heeft oocr beel $ei'b£tf eti/ble meeft tam 5t)n/en foeefcen op be flcitei# enbc 
tanj$0 be ftcatett fjaec aeo. Sün bit Cplanb ;ijn 36 (ïebm. *®e foofb-ftabt te Chia,al-toaec 
eene feètbeflUAtne $aben tè. l£rtöeele€plahbi<3 Berghacljttgö/ tya fteeft bjfeupt-fteïJenbe 
Capencf $oof oen/Püfidium, Phaneum,enbe Arvi{hnn,ban luaec be Vina Arvifia bec ottbe/üp 
«nö JBaibefcpegbenaemt/ romen. "AndronfcusPal^iogus.ftepfertoan Conftantmopolen/ 
neefc bit <eplanb eertijbg bie ban Gsnwa gtjegfjében : borïj be uurenen Ijebben fïet felbe in Dct 
3aer 1 ƒ 6 ƒ /boen Sely mus be ttoeebe rjeericljte/berobert* HÉH btt «Eplanb jtjn Joannes Tiagi- 
cus^Theopompus ben ^i(tO|Hcï)?pber/enbeTheoti:itus ben ^opDtRööebojcn» £>otnnugöe 
Jjebbcn eertgbtf out» ban gfjeboelen gfjetoeeft / bat bien üJtjbt-beroemben t©icj)tec Homerus 
tefonbegtjebojenujefen. l£an5pnegf)euooitefp£eecat Qceto (örationepro Archia) albug: 
D: Colophonij fègghen dat Homerus haren Burghcr is , de Chij ichry ven haer den felvcntoe, 
de Saiamini j eyfehen hem wedei , de Smy rrwei houden ftaende dat hy haer toe coe^comt : daer- 
om hebben fy hem oocke-ii Graf m haere ftadttoe-gheeyghent: noch vele andere ftrydeii 
«nde twiften noch onderlinge om detè fake. 51(6 taille kt <${)elwrb* &et tymntfff bebelen/enbe 

met t^it co^t 2Ucr,-Dic|)t befe uefe&pbirmöe Hupten; 

Doen 



'lEyTand Chips. 



SCIO 



m 



^ / *"' *» 

/^ *><* 



LP* di \sYia 

Calamott ,»sj> 
* KMOUcra 

F. -'_ 



.["•di.voo ?^aw 






<?^* 3a^* *'?&. * \ *>» **> <■> ^^* 






/% 












•f. E&» 



•/*/ 



GoJfö 



4;ra//« 



Torto 

_4iiii.<ta 



O, 









j j % Bcfchryvittghfi van't Eyland ChiosI 

Doen Homerus was in*t leven, Arem bünd-man,badt hy broodn 
In fte van hem wat te gheven, Pickwils men de deure (loot; 
Maei nu hy is uy t dt voeten Ider hem bewyfet eer, 
Jder wilt hem Burgher groeten En zijn Graf vercieren feerr 
Van waer comt die rafêrnye , Dat ghy twift om de gheboort 
Van dien djegny lietonblye Endedickwilswefet voort? 
pat is t.dac de Wyfcjeeren, Dat men heeft men achtet niet; 
Tdwafe volck wilt niemant eercn, Die het in het leven fiet; 
Maer het huy let voor de Graven, Wonder qualijck het hem heeft* 
Gaet e» legrêr,Q ghy flayen, WijOteyd t'achten ais fy leeft, 



mmmmfmm 



±mm *. 









tEvlandRhodn^ 




SS9 



$6o Befchryvinghe van't Eijland Rhodus,' 

H&t «Êplanb Rhodus beeft eettridsValg rimius gbetupgbet/Ophiufa,Au , eri.i,,€threa, 
Trinacia,Corumbia, Atabyiia, endeMacana gfyenaemt gbeüjecft. i|et!0 ban*t bafte 
Hand ban «fieii 20 Dupfent itapucn gbelegen : ()et io 1 40 (lappen toijdt. Pindarus 
Beeft glje noeglj Oen boojfpoed ociejef Hand* te bennen gljegebcn/al$ tjp fcgfjt Dat bet 
metöen gulden &egben te begoten gemcclt. (£et Hand 10 feer bmebtbaer : bet ijeeft fouberlui* 
g|>e goede flDcubf u/bet 10 oocU obetblocdi gb ban umcljtbare 23oomen/ onder de luelc&c bete 
altïjöt groen jijn. ©tt Hand tuajst ban be blinde $epbenen be £>onne toe-gbebepltgbt, om bat 
fp bacc alle bagfjen frDdnt ("onder baer te üerbergfjen: ïjet üielcfee Cicerof Vetrin.7)ban £>pja«< 
cufen ootB beeft gbefebjeben: baerom 10 baer oocb eertt)ö0 inde ftadt Rhodus eenen Coloflbs 
ter eeren be J&onne op-gererfjt/bie 70 cubiten boogb Uiajö. 3&at Beeld toajö ban Chares Lin- 
dius gemaecfet/die eenen ^tfripe! Lyfippi mag. &t$ en brjftigb jaren nae bat bet gefïelt toag/ 
iö b« boo? be fller&bebfnge om-gbemonjen: liggöcnde mao |)ét oorfe eenüJonder.<£enen bof- 
te afienen Jfóan ronde quaitjeft den bupui omtjeit en, bc bingberen toaren grooter ban beel-tijö 
de Beelden 31 j n, 3Dtt Beeld t o nm j ae r boo ? biie Ijondert Calenten gbemaecfet: daer maren 
groote fteenen in die bet in tegben-UJtcbtc bietden. «©oen Muavia Sultan ban <£gppten Rho- 
des in gbenomen ïjadde / beeftbp 900 üemclen met bet tfoper defe0 Beeldg geladen, «©it itf 
ontrent bet 3aer 6 j ƒ gbefd)ted. saocb daer uae/in bet 3|acr i*o8bebbenbe &arracenenbet 
fictie <£planb m- genomen/De öidberis ban £ .^ian baer nvt berbjpbendc. jïUi üjoib bet ban 
be Curcfeen bemoont / ^tt felbe 10 onber bet latlcfe ban Soiymannus met gbetoelb in t}tt 3aec 
1512 gbetomemmelcR tn- nemen ban Iacobo Fontanc^BjuggbeÜngb/ujijbt enbe bjeedtin t^tt 
fLatpne ijs befemeben. ^et en beeft nu maer cene flabt/bie oorfe Rht>dus genaemt to : be felbe 
ügbt ui !'et<©ofterfclicdeel deö<ïEpIand0/eenfdeelo op eenen fteplen^mbei/eenfdeetè aen dot 
4Deber der Zee&v beeft eene feer bermaerde ende IcLcv *|aben/t0 met dobbele mallen belet/ 
beeft 1? booöbe^ojenis/ r Cafïeelen enbe anbere fiertntcn. TDaertoajö eertij^tot Rhodus 
rene^oogbe &tl)oU/ feer üecmacit dooj de Mathematica ende X^elfpjeliCiijj Conffr. Cicero 

ÖÖeDentfet 



Befchryvinghevan*t EijlandRhodusi 561 

0eb«ttBt ht Rhetores(of *©elfp?efeers)ban Rhodus j enbe Vitmvms gfjcbcmfir be Mathema- 
ticos(Lib.7) :Uiant boen Arirtippus, naer-bolgört ban Soöates booj ffnip-fyelünglje aeii fiet 
*2planb Rhodus gDettJOHtf . fauafr enbe bat £p cmigfie «aeograpltfftfje figuren in Ijet janb ge* 
trocnen fagï)/F)eeft Ijp tot 31)11 Ql>cielfrf}ap tjeroepen; lact on# goebenmoet grppcn/itli f» bor t- 
fïappeti ban menfefjen. $^et fcibe Uiojb oocu ban Gaknoftn 3pne «©jatte tot bermacningfje tot 
öebjpeConflen) üerfialet : bc (elbeboegOt baer bp/ Dat bc fdbe Ariitippus bacr foo fcuierbon* 
beiijo«ben/bat lyp bacr i$ rjl)cblcben ; enbe ban öe anöetc gbebjaegnt 3rjnbe / of ÖP pet fa 3rjn 
©aberlatlb Unlbe ontbtebeu/gat bOOj antbüOOjbC ; Beveelt de ghene die my acngaen dat fy för- 
ghe draghen iulcke goederen te vergaderen , die met haren bcfitiw ontiwemmeiï als men /chip* 
bickinghe Jydet. Wt\ met recfjt ïr.ocljt ï)p bat fegg()en; 
Des Wi relds ichat is als de fteencn, 

Voorwacr niet meer dan een ghewicht: 
Daerom, o Iongh-man,wilt niet metnen 

Dat wclvaert in den ujekdom Ucht; 
Maerwilt de Wijfheyd valt aenc leven, 

Leert^onüengoedinuwejeught: 
Want als hetdy al gaet begheven, 

By Confte ghy dan leven meught» 
$y fal met u uyt foute baren 

Ontfwemmen vlytigh aen her Land, 
Gaet dan,en wilt gheen arbeyd fparen, 
Van Contrei! rijck maeót n verftand. 

^aec mebe fp öe befttapbingD* ban l>et «eplanb Rhodus gïjefloten : top toillen nae €ppim 
baren* 



#n 



m 



l$z Bcfchryvinghe van't Eyland Cyprus. 

H<tët <£p!anö Cyprus maeb met recïjt cntjet bc grootfie <t£pldntten itibe $&iöi>e ?anb# 
fcije Sec gelegen getelt Djoibemncr i» Cyprus ban Cypio tien <t>ciie Dan Cycina ge* 
«memt/of ban oeCpp^s-bcomeu ö?f bu «eplanb cp^tv, 31J11, t^et ligtjt tiifiri)c:i€i- 
iicien enbc ^pjten m net miböen Danben Sfftf rijen ^ee-arm bit fp Go) fo di Laiaaao 
namen, ISae't <®o(ïcnt0 De Xp?ifel)e S-ce/cubebt tiaojflj Golfo di Laias^o: nae't IDtfrcn i<s be 
fbampfypltfcije/m |)et %upör/i be *££ippttfc[)c/:\ice: w't jSoo^ben ftrerht liet nae't ougtjebouöa 
Ctlicien/batnuTurcornannia ) ofalöanberefcücjeuv.ar l imanmagcnaenitïi»o;b. «DitCplanD 
beeft in benonvbang 457 bnpfent flaporen: enae aoo frappen m De lengbC/ nae't fffjipbeuban 
Bordomus. |£ct beeft meefl eene onltcflicfieenbconoefop.be 3Locrjtboo;i be J5£oeefien of poeiert 
bie eenenDupl fïinclienben reuen op-bjalmen. <®iegniet tegenftaenbc t# Ijet necic €pïanö fair* 
berlmge bmcljtöaer : toant Oet tyaeght tot berwonbeienö toe al bjat om toe! enbc lufngi) H 
kben bienet. <©aet f£ Cojen in obeFbloeD/ïl^rni bie met bc iBalbefepe firpDct om bhneefrni: 
lof/<©lp/^npcHer/l^omgr)/upt-geboIDen^out/1Lnnoenencnbe€ttroenen/^abeiiBffiaiibe' 
te goede bjurftten ^aet* 10 oocn <8mtbt/(ir8toito/£pbe/£affraen/<£ojtauber : fa toat en iftetr 
metf ^et yceft ;S>matagben/€rtftal/l*fer enbc 3Mupii*$et € ope r bat-men arnt bner rerft ge* 
toonben te ujcfen/te baer tn fulefeen oDerDlocb/bat bet Cyprus ietofa {üat is./ ijét Copci achtigf* 
Cy pms)!* genaemt geujeefr: baer Djo?D 00c t)et Camelot ban pepten ïjm gemac-cr 1 Djodo- 
rus biculus(Lib. 1 6)fr fjnjft bat negen koningen ober bit Itanb grljcerfcnt »)ebben/ bic alle be» 
C entingen bcr i&erfen onberb)o#ïenD)aren.33acr öebbeii ootu eertijDs 45jteciifrïie Cpjaunen 
gcuioebet.&c Benetianen hebben bit ««Splanb Dan tyt 5Jaer 1473 tot fier fjacr 1 570 gefjeer* 
tffiet.^n uielrh ^aec ben ^Turrü Sciymus fjet felbe ben €f)2tfrcnni öeeft ontnomen.ï^ict neb* 



Sr 



'lEyland Cyprus. 







jö> 



Befchryvinghe van't Eylaird Cyprus 



Sy hooghc in de Locht nae naer Paphum trecket ras, 

En blyde fiet de plaets daer hare woonde was, 

Daer haren Tempel is,dacr honderd fchoon Altaren,.. 

Beroocl: met Wieroock vet,tot haerder eeren waren. 
feller D ; «r oucvblorb W bar x Mt t toont f tri) ben DUpfcgelgtfen torlïtifi : foo en fjö J)et Hfefc' 
reberujonberenbat befe ?tf-gobDinnc baer unerb gjje eeret ! otï) ! <£>f fp baer mare gebleben/ 
fcat lup in j&eberlanofelfiö foaren naeme>nict en Itenben ! ban ica bate tooojtg. Salami ? , befe 
toa# in eenen lufrigljen Er e-arm tomben 4&oflerfcgtn <©eber grjelegnen/ enbe mag beguaem 
om ban ,f>pjten ober te febepen. 3Den <£nangelift Lucas fegjjt (in gft bei trjie nbe Captttel 
ber ^anoelinglje ber ftpoftelen)ban Paulo, Bamaba enbe Marco bat fp naer .éeleurien af-ge* 
romen ^ijn/enbe ban baer naer Cpp|en gnefr öcept/ tot ^alaminen quamen/ enbe Ijet «Êplanb 
tot Paphos toe booj-repf ben. <©ef e fïabt ijs baer natc Conftantia gljenaemt / enbe fjceft E- 
piphanium tot eenen 25tfTcf)op gïjerjabt, 3&aer Ijeeft ooc& be flabt Amathus enbe Ceraunia ge* 
üjeefr. 3De bermaertfïe freben f)ebeng-baegu£5ön Nicofiaenbe Famangufta. Bertius telt 
Bier 8 yo tornen; üjaer af ben clepnen Atlas niet en grjebencht» 23oben anbere 23erg()en i$ 
ftier ben 2&ergl) Oiympus,(baer 3tjnbter 23frg!)cn bonbiennaeme)bie fp Trohodon naeinen: 
5p U& ober al met «Cloofrerg befet/ in be inele lit be Galoieri toooonen. Wt ben felbrn bloepen 
ttuee bennaerbe töebieren/Lycus,bie naer bet "Eupbe nenbe Laphmis , bic naer ï)et l&oo?ben/ 
loopt; boel) anbere acijten bat Ijet beel eer Odefeen be&oojben genacmt te tooien / alfo fp fom* 
tijDjg upt-bioogbcn/toaer boo? bc in uocnberjs groot gbebjecli ban H£>ater Uebben. ?©cn om- 
loop befegl&ergljiötè 54 bupfent (rappen. <Dtc ban «Eppjen hebben certtibg feer boojfjaere 
fcï)cyen bennier t gtjemeefï / slfoo |p allcö rjebben mat ban noobe té om ff&?pen op te ruften; 
foo bat be Roeten lomtijbiö Cyprvfche bakken booz frhfpctt QDcfepb hebben. &a\ irtt hier 
fegghen U»t Ennias ben onbrjt ban eenen CpprifcDeh €>f|e gfyeuaemt fierft t £cltcr bc <©ffeu 
fcjojoen baeï (al£ Bei rins fc&pbet) met mcn'c&cn t jccU gDemeft. g>oo Ennïus fulcfe eenen 

onbijt 



Bcfchry vinghc vaa't Ey ïand'Cyprus. $ 65 

tmbijt g^entfpnt Beeft / top latm 8*m Dien Bouten / om booj be €pp#Be W-BQDöinnc &aec 
meöe te toornen. 

Mijn Pen,van Cypren v!ieght,eer Venus u doe branden; 

Ghy hebt het nu verkerft,ras fpoedet u van hier: 
Want foo dat boofê Wijf u creghe eens in handen 
Sy foude('tis mijn vreesju werpen in het tyer. 



n 4 



m 



H! 



566 Bcfchryvinghevan'tHeylighcLand. 

<6t Heylige Land i& Ijet alber-bennaettfïe &anbfc&ap ban Mspiktu ^tt t$ tertijbj» 
fjet Hanb Ghanaaii ban Chmaan Den fone Cham genaemt getoeeft/bie booj Den ge* 
mecnen bertreefceno noodt gedongen ^nnoe - in $tt Veine geuioont liccf r. ï$z t te oocli 
'(jet Beloofde Land genaemt geuuceft/om Dat f)et A braham,Ifaac eribe lacob Dan <tëo# 
bc Vuajs uclobct .ïpet i'etoc Hanb/be ouoe tnbjoonbeïjs baec upt gebjeben/enbe be 3ftae iitcn in 
bate plaetfe gefïelt s^nbe/t^ eerft Iirael entte lud*a genaemt. Prolomaeus cnbe anbere namen* t 
Palacamam,ban be becmaerbe Bolcheren ^alefïpnen gfjenaemt/bte inbe ^.^cDjtft Phiüftim, 
of PhMynen,genaét toetbé.^e Cöjttfenen nainen't bet Heylige Land.a£itHanbf(bap tg in 
bet mibben be# ïDccclb? gelegcn/tuficlien be $&ibbelanbfc|)e'2£c eube Xrabrcn 'ban t welene 
Bet ten beele met 2&crgï)en ober ben gojdaen af-göebjalt taojb/enbe ban ^gppten beginnen* 
be/naet Herodoti geboelen/of al anöere mepnen ban be Golfo de Tenefe, (m 3Latnn Sirbonus 
Lacus genaemt)ftiecüt Ijct ftcf) tot Phcenicien toe. ^Bn't boften too^b {jet met £p?tcn cnbe 20 
rabteti/ in Ijet gupben met be ï©oeflpnc Pharan en <£gpptcn/ tn* Wtjitn met be <&joote/ofte 
3 'tóiboclanbfr i)c ^ee/bepaelt. 3? e lengbe bncie iLanbc bte nae't 0oojbr n ban be dabt Dan af 
tot ben boet toe banben 23ergfj Libanonfbie nacmaelö Carfaria Philippi enbe Paneas genaemt 
i!ö)na net SStipben fïrect/enbe tot Bearfebach cene ftabt inbefïamme Simeonis,ober be groote 
IDocflpiK gelegen/beloopt ontrent 67 mplcn :clcnc mple eene ure gaenjS te renenen. <Dc bjeeb* 
be ban net Heeften banbe ifótbbelanbfrfje Zet naefret <©often tot ben 3lojbaen toe genomen/ 
beloopt op fommtgöe plaetfen 1 6/op fommigfje plaetfen 1 8 mplen. 

<3Dit Hanbfcfjap tnojb boben alle plaetfen bte onber be ^onne spn fonberltngFjc in gficfont* 
itph en marigljcpfr beo* Hocfttjö gepjeff n : bf iDmtrr en w baev met te rout noen ben ^bomec 
met te beet: be bnicUtbaetfjepb ban Oer felbe tn net booit-biengbe n ban al bet gene bat tot bes 
menfeften onberoouD cnbe todluft ban hoobe 10 bjüjD bah be 43hceftclnrhc cnbe ïDcielblic 
Re ^c^pberiö fonbcrlmglje gepjefen. Mofes fjeeftban bet felbe D-uteronom.cap, $,wetf.y t S 3 ^ 
t)ttl 3|fr aeüte» albu£ gcpjopöeteertj Want de Heere uwe Godleyd u in cc goed Land,een Land 

«toe 



tHeyligheLand. 




5 €S Befchryvinghe van't HeyïigheLand. 

daer Beken endè Fonteynen,ende Zeen in zijn,die aende Berghen ende inde Landouwe vlieren»- 
Een Land daer TarwejGerftejWijnftockenjVijghboomen ende Granaet-appels in zijn,een Lnnd 
daer Olijf-boomenende Honigh in waft •, een Land daer ghy Broods ghenorgh te eten hebr^ 
daer ooc niet en ontbreekt; eé Land dies fteené Yièr zijn,dierghy Coper uyt dé Bergen houwer» 
ï|et fouDe te langft ballen al De gïjetupgrjenifïen ban Iofephus enbe Plmius te berljalen/Dic fp 
banDe fonberltngije ümr IjtuacilKpD beleg ILanDjs gijeben. ïDie Daer tsele af üiilt toeten / Die 
maefj Brocardum lefeh/ Die f)et met jpne oogden gfjefien Ijceft. <SnDer Die Dmgfien Die tot toel* 
!u(t of oorö tot gfjenefmge Dienen/toojbet Den natuc rlrichcn 2öalfem/Die Dit 11a nD alleenebau 
45odc gnegbebeu tjS/fonDerlingfje gepzefen. s&ocf) gemerent fp Den gefalfDen De$ lieren glje* 
DooDct ftebben/jo beeft jjaer «tfSoDbefe t ojrelgc&e falbingfje ontnomen, i©aer jtjn beel <£>ötce* 
rten/jBafric/ mmanDelen enDe $ifracca(Dienae lunij fc&pben in fëeberlanDiö jpifrtrifouDen 
g[)enaemt toefen-, Dorf) Den Hatnnfcrjen naem tg in bjeembe üuirfjtcn beter bekent/ ril toojbet 
beter geleDen.) Wt De Bergen too^D oocli fifer enDe Coper gegraben. ï>ct ijs oberblocbigl) ui 
foete dateren e » De lufrige iDepben. I^et geeft bele ibcljapcn enDe fóun Deren : De JBeltu Defcjct 
3Lanb# en toiieftt tn oberbloeb enDe goeDiJepD booj gene anDerc. <©aer io De jagrjt ban toilDe 
;ètonnen/toi(De 45epten/^afen/f^nrDiflen/«®uaelicIs{ /en meer Diergelöfbe (följeDierten enDe 
Itogelen : T©olben/ herten/ lleeutoen/ 25e pien enDe hemelen toojben Daer upter maten belc 
oebonDen «Boef)/ naer fommiger fcf)?pbcn ijs DebnicbtboerfeepD DefejS HanD$fecr af-gfoeno* 
uten/foo Dat fjet ty t feitje HonD niet en fcfjpnet re toefen. 

Soo langh de Son herLand befchynct 

Met hare ftraleiijdraegtn het vrucht; 
Mier al$ de? Winters fy verdwynet, 

Daer vallet Sneeu fltchs uyt de Lucht: 
Soo ouckJoolangh deHemel-Sonnc 

Befehijru een L-ind^iet vruchnghis y 



Befehiyvinglie van t Heyligrte Lmid ¥ 56^ 

Maer als dien Wijn blijft inde tonne. 

Om s'menfchen fond,'tLand isonfiis; 
Ten draeght ghcen vrucht,hetgaet verloren 

'Tenis fichfdven niet ghehjck: 
Dus.ó ghy Landen .,v redt Gods toten 

Dat d' Hemel -Son van u niet wijck !'• 
*0e t Hanb Canaan babbe Oertt'aÜ <Toni«gcn cnbe Comngrijcncn/ böben be jèpitomftljt ril 
$alefignfrl)e/aenb*&ee-raut gelegen Doen bet ban be 3fraeliten toterb berobert/bft mcefie 
beel Der oube mtooonber0 geboobet of be rbjeben snnbe <® e 3!fraeliten felbe Ijcbben ontrnit 
450 jaren onber hertogen getoecfr (bte bc £>tb?ift Rechtere namcf ) tot ben trjbt ban bê $jo* 
y bete SarnucU «Defe hertogen en bolgö&e niet upt renfefeer ge flarbte / of tipt berfitefinge upt 
renen feberenracb/maer maren alö be befte ber <Outfte upt alk gbeflaebten. 3&aerom 10 befe 
topfe ban fKerftftë ba <6obe m gefit lt/op {)et crnftigb berfoetli öctf bolcryin erne Contnglicbe 
regeertnge beranbert:bjelclie «Torunglirfec regeeringc bele jarc Öceft geburr t.^or b booj bcr- 
toop bcfl tfjbs ■ bebbe be ^ifraeltteu brie jammeren gclebê/ tot bat fp epnbeltr fe 1 6rit I; c gantfrb 
berl02é bebbr: toacr af bare fonben be oojfabc maren/bat fp (o grutocl ! ) betf l)t planb beo \t* 
bettë actTt bout beö crupreö gmagclt bebben ! bat ï^.251oet te op ftaer en bate bibberen gcro» 
men! Silo Titus Vefp liianus bet 3oorfcbe 3Lanb actoonnen/en Hierufakm m-genomf babbe/ 
beeft bP brt jaer beg peeren 7 i bcel biipfentüÉobeii gebangelich wegb gcuoert / btle met bm 
f toeerbe geboobet: be idefte en ben {jongere notfbf baer upt nolgbenbe. ^p beeft btn 'STempcC 
en alle beerlif be gefricöten bermoeft. i^ef ruelffie beö HDaerljepbs monb baer boojfepb babbe 
boen bp norfj opter SCerbcn toao\ ./Eliüs Adrianüs beeft bc fïabt lueberoin opgebont:öe plaetfe 
ber felbe wat beranberenbe: bé Cempef Safomonis beeft rot net jaer 563 üerüjocjt geicgen: in 
melclicn tijb Iulianus bcnlCpoJtaet bz:\ ^loben bcrlof gaf/ben fclben tocber op te boutoen: baïb- 
fr^coj ccft-nuralieKof tijonbet UiercH)berfrt)jicbt ;tjnbe/ ijebbcn't b:goni?c ü)e:c« na-flitaten. 



570 - Bcniiryvin^^cvaii'tHeylig^cLand. 

%n ïjet 3|aer 6* < fieeft Cheh-oes,<£otungl) ban f^erfen/ De frabt göftoonueit' enöe 6*cft f» b* 
leibe 90 bupfeur menfcoen gijeioobet : Defeibe / ban Heraclius benyouueu euoe g'.KDangljea 
3gnoe/&ecftdc jtraffe ?,purjj> biocot-brrgtetenjö gftetyaghen. Haamur , idjtmr bet .Sarraté* 
nen/öe cft tn net 3aer'6$6 net iïcelc goobftije ILanbtonber $tjn góebteet gtjetyartjt/enbe fjet 
& bolle bier-Tionbert enbe bnfttgl) ga een oiïöer liet o^ebteö öcr &arraceiien gebteucn : Dor!) 
tü [jee 3aer u 07 Ijeeft Gotoïrcdas Buieoacus (alfoo op öei 1 $au# Vibanus beu ltBeebeu in't 
Concilie ban Claremonc be l^epligfje (©ojionue bcfloten to a# / om Oct $epltgOe HanD \mbet 
te crpgen) eé groot ijepz ban Ctuiftenen üerfamelt(üjaut men fegfct batter 3 00 btipff ut boet- 
üuecljten/etröcioo bupfent ruptëren Uïaren) enbe neef t be &arrarr»en berb^eben. Saladinus, 
Couing bei- fderfe n/!)eeft ttï tiet :üaet 1 1 85- be &arraceneii üieberom in't beftt g&efet. $>ocij 
toeputglj tijbs bacr naer ïjebben't be Clgiftaieii toeöer betobert, 3Jntjf 1 3aer 11/7 fybbeift 
fce^arracënen tueöeroni ucvcregljru / tot bat epnbelneli naer berfcljepbene beranberfngfjen 
■toen ^"wrcK bet f clbe tn öt 1 3aer 1 f 17 gïjcï)ccl neeft bsrobei r. l 

Ibit ilanb begrppet Wiimceam,IuJ*.im,Samariam«nDe GaJtam. Idutnseabegintaen Deti 
25erglj Caffins, (of als anbere totllen/ban bet Sirbonis jBt pj) mbt fïrecn t nae ijet boften tot 

gen llidgaiï). 3itt fjet fclbe 5ijn befe fteöen: Marefa, Rhinocoi tim, Rapbia, Anthedoii» A fcalon, 
Afotusenbe'Gaza, ^>otï)ludxaPala.ftina 10 bene liet bermaertfte beel-,tu|Tf0enDe5BtDbe* 
JanDfcöe Xtc enbe be <©oobe Zee (tn i)tt Hatrjn Ma« Aiphaltices genaemr) enbe tuffrïjcn Sa- 
miriam enbe ïdumaeum gelegen* V)tt freeft böcjnemelncu spnen name banben (tamme Iuda 
ghecregöen. fjn l)et felfbe luaren bele fteben •, bocö be bermaertfte ban alien toast Hierufalem, 
i>? ^oofö-ftabt beg ^oobfciienllanDö/boo? be i)eele TlDerelb feer üermaert. Cen tpöen ümi 
Prol oraaéus tuterb fp i£lia Capkotia genaemt : op fjeben fcoo^b fp banbe 25arüarc tuujoouberö 
Cozfof Godz,of Ch?.t2jg[jciiae?rjr.(bs %Uïihtn namen bte/fegfjt Iunius^n 5ijn j^aem-boetfey 
Cuzumobarcchjbaer 3tjnnorp anbere fleben cnöe bermaerbeplaetfen / aljS kricho s ioppe (bte 
aulaffagffenaetTitlüöo^D) Cjfarca, (eertgb^Tums Stiatonis genaemt) Betjikhem, Chcbio», 



h 



Befehry vinghe van't Heylighe Land* $yi 

of Hebron(rjan te bojen Arbee,Mambre,enbe Cariatharbc,&at io fïabtfcan bier Ifêannen gbe* 
naemf .} <£nse oüer benfjo^baen i.fi Macher«s,eene ftabt enbe ftertfe «tfaftrtU ^tcr iö oorfe So- 
domaenbe Gomorra gfteuj«eff/Dic om gare nroutuelen gantfcl) oni-grbf rit jijn, 3Daf r nare 
bolgsjt t?tt Hanbjir Ijap Samam,tufTrjicïi lufam rnbe Galjlaéam ghe legticn, «écn narmc romt 
toanbe ftabt Samajia(nu Sebaftegljenaemt) oan Amri,Coiungfj Dan jffrael/gfjetoont. 3nfK$ 
frltie 10 De fiabt Sicheni y (naeniflel0 Neapolis genaemt) Capernaiim,Betza}da,enbe Choiazyn, 
ï£et 2lanöjrl)ap Gaüïaca 10 tuOcijf n Den 2Sergf) Ubanum e nDe $amarten* l$tt ff lue toojö m 
€*ppcr enbe fëecer €>attleen gftebcplt. <8pper Galika,bat aen Tyro palet/ toojb oor h Gahtea 
gentiura gfjenamet: fjet #eber Galitea ligjjt ftp beCpberiabifdje Xtti of <©enafarctf) : in \jtt 
felbe 3Ün be Reben Naim,Cana,Nazareth enbe Gadara. ^et Öeele Heylighe Land ligl)t tuffen 
ttuee Xcen/tnbc ben 3o?t>aen : ftet |)eeft bele IBepjen/beguaem toe be tjaert/enbe feer Bifcïj- 
rrjtö.jfm/be laefcicre lordan.uabe ï^etycenïarden genaét/loopt tango booj [jet Hanb. Hiero- 
mmus frijjrjft tmt befe töerjiere npt ttuee ƒ ontepnen lor enbc Dan gijenaejtuvttoee-tjoomigb 
tooojt-rómt: be toelrne toerfaét jrjnbe/be fiebiere en ben name Iordan maften. 39e fcoojnaem* 
fre 23ergf)en bcfeo 2Lanb£ $gn Hermo n nae fjer boften/ enbe Tabor naer |)et Wc fren : ütpbz 
feer groote mbe feer fjoogfre "Bergöen/foo bat be anbere 23ergïjen aio beelcnuanbe felbe jtjn: 
mant ben 23ergïj Ebal,Beihoron enbe Mifpa(of Maiphajenbe Beteljtoojben ottber ben25ergï) 
Hennon gfjereUent-, Gelboe^erizimjSarona enbe ben leften 25ergl) Gnrmel toojben onber ben 
23ergl) Tabor gfjereüent . ïéacr 3911 notö be 2$ergljm Syon,Moria,OIivarum,Calvaricn enbe 
anbere. i)ttr im ooru ucle ff !)oónc IBouben enbc 25o(ïrï)en, W at bt ^Ijcboufelen ar n-gact 
baer bt\\ rieprien Atlas af bermelt / U)p toillen ben Hefer tot <*&obeo ï^cpItgUe HDoojb fenben* 
Wp en fullen fjfet oanftet ^epüghe 4&i&f niet fpjeecfien / norf) be Cloofteróbefffijpocn bie te 
Hierufakm 3gn/be 4&f)tcftzit)t\ie bie baer in tooonen toillen top bat oücr lafen.ïDp toerüjaeft* 
ten een anber Hkrufalcm bat met gfteene menftljen tjanben gtjemaetfet en tó / bat met gfjeehe 
mcnfiömöanb«unfalgö^oheiittio2öeu:öaeic-om en toillen top met be oogijen op l?r.t 

45iaf 



$7.z Befehiyvinghe van't Heylighc Land. 

45 jaf n tct blpbcn fïae n/maer onfe Doofden naer ben l|smel lichten/ enbe fcettoatlften bê gerat! 
hit m ftet 4r>:af grjclegbcn ne eft/om Dat top in Öet <ü>$af met en fouben blpben.CnDc bus ^ep« 
fcgölicfe nullen \up ban &et Heylighe Land (bat nu inaet ben nameen Beeft)fc&epbe«» 

Seer Heyligh is het Land dacr Heyligh is het leven, 

Daer,ó a de Godes-vrucht ghe-eeret wordet fcer; 
JDaer fönde word verjaeght end' uyt het Land ghedreven: 

Want daer de (önde woont,is 'tLand niet Heyligh meer. 



Befchryvinghc van ?crfl*en,of 'tLand vandc Sophi. 573* 

G^eltjcfc Bet f0erfffcne Hanb/of Bet Eanb banbe Sophi , eerttjbg feer toööt bermaert 
üuiW foo t.o ije t noclj op beu tjt igficn bagn norl) torjbt e nfcc bjcxbt benen t. 3De m? 
üjoonberjg ban jjet feitje 3tjn ftoffatwn. èp boojbenooc» Ayam^of Azamijban l)et 
0gc6e Azatma,genaemt: Jet tuelthe naec fommtger geboelê eertnDg affpnenUrierb 
Obenaemt. «Den naem PerfTa romt ban Perfide af« £>p toojoen Chefdbas ban-ben rooben 
t&oeb bit (p op fjaer Iioofb bjagê genaét, ©anbf l^ojft Sophus bjojfcè* fp «^opbianen ge beeté , 
$et Öijc&e ban #erf[en in tuficfjen bet ffitjr n &er Curcnen / be Zageteifche Tartaren , bet 
Örjc&e ban <£ambaten/enbe tuffr ben be i^pjcantftbe of <Cafp<fcfje gee / en Sinum Perficum,of 
Mare di Mefendin.gelegen. £>o beeft bet ban int boften Snbïen enbe Cambeia :ban't teelrbe' 
liet met 2&ergen enbc3QE>oeflpnenbbosb af-gbefebepben, 3,nöet j&oojben jrjn be tartaren/ 
bp be öebtere Oxus: be Cafpifr Ije %u ombattet a! [jet oberigge [ lunius fcfopbet bat befe %tt 
op Öeben Corufum,Georgian,Terbe{tan,enbe Cunzas , banbe jDoo^en BoharCorfun,btin-be 
$>olenChualenfkagenaemtU)02bet]in't boften 3bn beCurcbm/be öebtere^Ti0riB(ban-be 
éebzeen Hidekel genaét)en bet Jfêepj Giocho: in't ^tipbcn toojb [jet niet ben f&erfifcbé ^cc- 
nrm(of Mare di Mefcndin)en met be Snötftbe %u brfpoclt !E)e!rü begrijp ILanbs lener berre 
fïrecbenbe is\ Quintus Cu&ius fc&pbet atëitë banbe gbeftaltemlTe ber 3lof bt ban $crfcn m 
Jtjll $ 23ortB:dacren wordec geen geibnder Land.lchapin heel Aiien gherekent: het heeft etne 
matige Lochc: van d'ecne zyde heeft het dpófgaés de Bergen rol Bofchachtige fchaduwcn, hec 
welcke de hitre verlicht : van dender zyde heeft het de Zee tot gcbuer } die met eene matigt Jau- 
u igheyd de Aerde ver wat met. «Dit Hanb èijï ijö in alle getoeften niet cüen geltjen üan naturen» 
SDaer't na be Mare di Mefcndm Jïrett/alo oer na be Cafptfc fte Sce/ift bcoj De brquaébept beu 
ficUicren/om mnatigfje; t bcr i- crljt rfi rouber Wint gantfrl) geliicbigfr, Gtcft oberblccb ba 
Cpbicitêenbmtbré/al0 rnn ,t!bc^ócbfiei\)^ct^obcrblorbtgbm^rarU)C(n<{3ci*(le:ooc!iin 
jBetalen cnüe 45bfflfenfrt!« «fèaertg oberbïoia Ijoi VDijnrube lunchten / aio Paulus txn 
Wtwtiam getupget. ^eaubere Sianfcfe&appé U) lH bcw Oe |>:ttc eü DaocöDte ttiocfl gc-aren. 

ï}ct 



574 Befchryvinge van Pcrfcn,of liet Land vande Sophi. 

ï|et ©olch ban #ccfïen roao eecft onbebent $et beeft &et begftin 3pne$ nacmg enbe be tv 
roaettfjepbö banöen Coningf) Cy rus gbecregöen be roelcue/bie ban jutten enbe ^pöfc n Ijet 
öncfee onttiielbigbt hebbenbe / b*t felbc albet-eerft in $erfcn g0eb|öiijt heeft, $erfen bat te 
Degen het alber-tlepn(te roag/ beeft öp/ Sfïen enbe bed <®often obei-tuwinf n öefcbenbc / feec 
groot naer-g&eiaten. camby fes 10 jpnen !^aber m get öucfee naer-geboigbt/ tic afcgppteti bp 
het tfipciie gb?boegbt öeef?: bat ban pem tot be tpöen ban Darius gbebuert 5eefe. Darius ban 
Alexandro be «©joote bertoonnen 3ünbe/heeft het Ötjc&e met 3tjn leb*n bcslojeiu <®it ffitjefie 
jjeeft 1 5 o gaten gbebuert: jjet toelcne Quintus Curtius(Lib.4) feer nautoe enüc uafte bercet* 
bent Öeeft: met öenfelbcnftemtootH S.Hieronymus ober bet 9 Capittel Daniclis obec een. 
(©o Ijeben toojb oocn het $erfiftbe JSqc6 / bat bp be Sophos tg onbec be macutigfjfte tëgehen 
ban fjeel inenten gberefeent : hoe-wel ti* i fobt een ^pk langfj banbanbe ^atratenen/ ban 
fcanbe 'Cartaren/ i£ onbes-bjMcBt gfjeuieeft / foo i# ïjet nochtang onbec ben Contngb Ifrnael 
toeber op-g8«otnen. ©eïlanbfröappen bte onbec bet öutk fcee fderfenftaen/ ;rjn befe / Me- 
den,A{Tyrien, CufiltanjMefópotamienjPcrfènjParthenjHyrcanicnjMargiana^a^rianeiiiParo- 
pamiflus, AriajDrangian^Gedrofiajenbe Carmanien : banöe ïuelcbe top betbolgéjei fulleu fpje* 
6en/foo bcle bit cojt begtrip ran Ipben. 

Meden toozb op beben Servan gbenaemt: Bet iötuiTcften $etfen enbe granen gfjelegfjeu: 
naec betroffen heeft bet ^P|camen en Parthiam, in het t©e(tenfjet groote fllrmenien enbe 
Hffpjnh* ^ ct to0 ? D w 8 et i^eecbec of ^upberfr bc iltieber; enbe in bet Doojberfefce Utropa* 
tien gbcbeelt: ïitt toelcfee om be coube min bebout ig.SÏH toooiuaemfre ftafet t$ Sumachia,öaet 
10 oock Detbent.Ercs. ^et <©joctec (Beben ijs bet bebout: bet heeft eeneftat>t Taurim aenben 
boet banben ©etijh Orons gbelegben/aröt bagb repfen banbe Cafpifcbe ;£ce:ben om-toangn 
10 bp-naer ban ió öunfent ftappen/in roeien begrijp/foo-men mennt / 200 öupfent dtirgi ren 
Vöoonen. ïDJtsnnbeEcbatanabpïiieoubebehcnt/baerbc Comnghmnan f&erfenbcs ê>o* 
merg tooonbeu; bp uae in be felbe jlrefie 5911 Turcoman, Saru, Sultan, Naffivan, Ardo v.l t n^e 

Maranc 



Pertfcii 




■Hif'-r — fi'n 

[PERSIAl 



yA 



Bcfchryvinge van Perfen,of het Land vande Sophi. 



Marant gl)clegl)en. 

Airyricn ïnojbet öebeng-baegftg Arzetum gftenannt: fjet fteeft jBeben trit «Doften / in [jet 
KDeften jfêefopotaimen; ttrmeurcn in [jet #oo^é ^uliana m Ijet Xixpbtn: (jet ijeeft eertnbjeJ 
fcefe $?Obtncfen g{jeIiaDt/ArrapachJK$ s Adiabena enbe Sntacena. ;©e fïabt Ninive aen ben Ti- 
grim^cn om-bang banbe felue toao ban óoooo ftappem 

Sufiana tooojb IjebeniEi-baegljs Chus , ofte Cufilran,gfjenaemt / f$et Reeft ben naeme ban-be 
^oofb-ftabt Siufis; öte m ben om-bangf) bijftfjten bupfent [tappen fjeeft /ithena-us fegt;t bat 
fp banbe bloemen joo öfccuaemtiïK ïDaut Sufum 130 in $erfifc(je Caeleeenellelpetefeg' 
gtjen. 

Mcfopotamiab30?b mbc *|epltgne £t!ï|tft Padan Aran gfienaemt:op fjebennaemtmen bat 
Hanbfcijap Diarbechaifjet të tufïcjjen ben Euphracem f nbe Tigiim göelegften: touaer af lp ooeö 
ben name fleeft/aljS tufTcöen l&ebteren gïjelegïjen, «Dit 3lanö 10 nacr be getoeften enbe ben tgt> 
berftftepben: een fccci üjozö banbe öebieren bet gemaect / een beel 13 Du? en onbjutj)tbaer/bim 
Crupben enbe ©oornen ontblootte boo|naemfïe (ïeben 3tjnOrfa,7coo ftappentnbe ronöe 
ftebLenbc.- Ca i amit ijs beel grooter. l£ut io be ftootb-fïabt ban iDcfopot armen. 3De tuclïüe 
Sclyraus,^urcUfcbe3^epfeï/be J èopfttanen{)eeft ontnomen. Mcrdin, beüjoon-plöetftbanben 
^atriarcö ban €halbeen/enbe Mofus baet ben patriarch banbe $efïonanen ftctj ontfjoubt/ 
fcjiens gebicb tot 5i»bten c. öc €at a».en toe fleer 1 et. 

Perfis üiojbet nu Farfi of Fatfiftum gftenaemt: öe ï^oofb-ftabt i& Siras,bte eettfjbg Perfepo- 
hs gfjenaemt mag. ^n bitHanbfcftap p!ag?;ter eertijDs* be Magi tetooonen. PJinins neemt |)tt 
fjet t)oofb ban ïjtt larjc&e ber $erfeiv enbe Cunius u taecbtei Ijet CotnngJjlntUe ïfof ban ItH 
inenten af. 

Hyrcaniateo?betnu Gergiam(of Corcam.cf Dcrgtiment) genaemt ï^etijönaeft be Cafpi* 
fer)e %tz gelegen: toaet ober 00c u bc ^ee Mare hyr&nurn U?o;b genaemt.^et Ijeeft tot fïeben 
Hyrcana^banbe^rptöen Carizath g[fe£eefcr;)Beftum cal» Mafandraro, 

Margiana 



Bcicbryvinge vanPerfen,of het LandvandeSophi. 577 

Margianatoo^nulfelbasg(jenaemt:nihet wcftmig DftirotDe öetofereOxusbenaelt. 
5De booinaemfte ftaöt tg Iodion,Die banDe ^001-ouöf ren Amhicchia UmrD gtyenaemr. 

Badtriana too?b nu Batter of C haraflaa gljeuacmt : het ip een öe el bant ibagathetfriie ^Tae* 
raren. 3Be fleöeti jrjn Baófcra,nu Bochara göeheete n/enDe Iftigias. 

Paropamifliis t£ een Deel ban 2&aettianeii bp Den 23ergh ParopamiïTus. <©u fceDen bjoibftet 
SLanDfefiap Candahar,of Ambleflam,eöenaeir.t, <&e ^oofD-fraöt is Candabar,«ite bcunacr* 
fce€oopftaDt. 

Aria,Dat ban 3pne ï^oofD-ftabt Eri genaetm ujojd : ftct Beeft *; bnpfent flappen inbe ronoe. 

Gcdrofia tooiD ban fonantg|)e t'onrettjte booj Guzaraie g£cl)ouDen : toant Guzarate i$ het 
jfitjr h ban Cambaien felbe. 

Carmania(Circam of Chermain) fïretfit fitf) nen De g;nDiff[}C Xtt tot aen Gedrofiam lipt/ 
jjeeft üele fïeben enDe ^abenen : De ï?oofD-tf abt t£ Chumain, 31n Carraarua 31111 oork fcefe 
Öljeacn/ Macran,Eracain, Guadel enbeParan. 

Baby lonien & tufle&en Den fderfifeïjen ^ee-ann enbe IKefopotamien gBeïcg[jen/enbe üioib 
ter rechtee enDe flmeüer hanb met Sufiana enDe tooeft ttrabien befloten : Ijtt Ijceft Den naenie 

foanbe ^OüfD-fïaDt I3abylonien. 

Chald^a hangtjt acn&et felbe. gin Chaldara toaiö Vr(ban lofepho Vra ghenaemt) bnn htaeu 
Abraham Dooj o&obeo: bebel naer Haran in l©f fopotamien i£ ghetroefcen : mbt Dit fal bauDe 
Eanbfeljappen onDe c [jet föijc&e ban fëci'fen gnrfjoojenbe booj öefe Cae rrc o&cncfnii u^efr n: 
irfe cometot De föebicren. 3n ftffpnenté De tlcbicreTygris : 111 Sufiana ijö Endjuiii : tn M> f G - 
poramicn 10 Euphrates: tn Margiana 16 Oxus, Atinm,en Margioi : m Padhiana tp Ochum jnDe 
anbere. f^n Ana De üïebiere Arium, Toncletum, Arapcncm*cr.De anörre. 5©acr en outbujten 
oorhgheue terghen /onDer DeinclcneOrotnestn jlJeöen/Corcnus in ^p^fanen / Taurus lic 
btoetjö Docnförrfen loopt/Die nace De acnbJOonenDc boltJ:er?a ücrffiiepccnc naeirm trpjtfjft. 

" fe er T5ofclj«t*iii [v.37 niDe in fya jOcnjfret 
<£o ^Ptratt'/ 



ï^ietjijuooeUa&ofle&en/ boo, al m Idartfceu Dat feet TSofclj* 



57* Be&hryvinghevanPerflcn,of r tLandvandeSophi. 

^pjtan/en al-ttjaer tfber-groote Bofirljen ttol <£pcfeen-boomen/ $nn-boomcn enbe jfBöfï- 
boovncn/jfiniinDelÖofTcöcnjnn^gijeieenJliiiJxUöfu» Anuij» oocumet idcrg|)eti enöe 
3$a;Tc!jenbefet,atè ooctiUcel Perfis. 

©at nu De gljemeene gbeboufelen aen-gaet/ Ijter tobben/ inner ttooj al te 25abp!onfen/feer> 
toftelöCuegfceftkotengïjetiJeefL 0anDe Bntggbcbie s mnamis otter Den Euphraiem gne* 
ttiaetHt t)eeft/moogf)t gbp bp Muntterom(Lib. ƒ .jlcjeu. ©e jelttebeicnujft mDen feltten 25oéc6 
&tnöangenDS#of ttan Semiramis.ïtëteenöeert öanbenuicrcn ttan 3&abplonfennietgef)oo#/ 
bnbrrDefettenuionDeren Deg Wtictitë gijcteir t tJefe comc tot De jeDen ttan Die ttan fDer* 
feu foo fp eerti)D0 uiaeren / foo fp nu jnn : upteen gneOaröt tteraoofen fp eertgDtjg fjaere €o* 
rüngIien:ttJieben€onfngö nieten göetjoojfaemDe/ttJierdoctijoofbenbe annen af-gfjetapt 
3ÖnDe oubegratten op Der Sterben gbetoojpen. <£en peder trritóe ttelt l&joutoen om $tf nDercn 
baer bp re üJtnnen/tjaDDen oocfe tteei bp-flaepflers: ttan groote enDe ghf üjicI; Mgiic fahen fpja* 
hen fp flef mö otiöcr Den b >onch/mepnetiDe Dat Die raeoflaguigbe ttafrer fouDe toefen Dan die fp 
nucfj teren Deden- <©e beüenDe enDe ban eenen ftaet cuficu malranberen int ontmoeten ; maer 
bie ttan minberen ftaet tuaren aen-baben De anbere: fp begroette De ütcbamen op Der tCetben 
met Wtë De feltte beplarSienDe. Idoo j Den Comngh te lar Ijen/of te fpou to en / i; ir ! dr n fp booj 
een fcïjelm ^urh. Sfinberefctijptten ander* ttan rjet begratten Der doode*: te toeten Dat De 4&er* 
(lanen de af-gfjefïo jttene bupten De fteden op een fefeer BeiD plagljten te Djagfoen, be felbe Doer 
naeelit teggljenbe / om ttan De ©ogïjclen enbc ^onDen tterfionben te tooiben ; iae Dat fp felfis 
niet enmogïjten Ipben Dat De beenderen begratten ttJieroê. %lo Dan el Hïrftarm nirtterftonö 
tterflonDcn en ttrierb/bat uiaiö een nuaed teetfcen/fcten afygfp fïojttenen moeftttan onfupberen 
ILirtjame enDe gfremoede gfcetoeeft Ik bbcn/otter fulthjs De ï)ë\t tterfcienende/ enDe toicrb ttan 
3pne ttjtenöen betmmty als die na? tat letten fjbeene gnelurkfaittUepfcen fout? fcefcbrn : j!ï)ner 
bic ra0 berfionben toterd dicntoteid tooi grjeteicl.tfjn geïicnbcTi. 3F*at torren De oude 3ebrn. 
&$ jjedeu >gu bc $eörn Der fjfcr(iancii lue;! gÜKffÖtf ***< r Dan de jtben Der ^Turtó m/Cörtorrn/ 

en dj 



Befchryvingc vanPerfen,of het Land vande Sophi. $7$ 

«nbe &arracenen. &p jiju Uan natueren nulb/be jebtgnepb bemtnnenbe: be <&ty\mt\)tptj ril 
loipe f or.ften uiozöe n uan fjacr gueoefTent/ttoo? ai De ftftrologte/jfBebetpne euöc fóoefïe. <©e 
2&2ocD8ï0 enbe £>uöer0 ui tuben ol-baer loei gfjeöanbelb, ben^bclbom ber Qcflacbtcn iö baec 
tn üïeetben: waer tn fp Uanbc Curruen Uerftfntlcn/ bit rjljecn oubc rft Ijepb Uan göeflarfjten ett 
toeten, ^e Uixcmfcelmghen out faugnrn fp uuenDclncfe ; tnacr fp ju'u feer «I ocrjö : baerom ett 
laten fp Ijarc ©ïouuientn ber Ujeembe tegöentooozbtgljepb met romen j I oe-Uiel bat fp fjaere 
©ïouüjen in üjeerben nouben/enbe bte/als be CurcUcn boen / niet a!o flaUen en atfjten, &ct 
toeuen Uan & pben-l act \\ en 10 bp .fjarc nu tn gfjebiupcö / bte doo j ibp$ïen enbe neel ^tenten 
Uerfonbentoojben* Certijbg atenfpbe Uutrfiten Uanbe Theiebintiis,«eetKelen enbe tmlbe 
f&eeren: bare bagf)e!nt6ftDf fppfe naer loouen enbe uerfrhepbene oeffenmgen beo Uttfjaemoy 
toaö feer ftnrt Bioot enbe rout ïDater. <©en ganbe! Uan fdeerleu enbe Sperenen 10 Uan gaec 
tn f toangjj; mart Uoo; al be Coonmanfctjau ban &pbt/ bte öaer (eer oUerUloebigb toojb ge* 
bonben. 



o 2 



êartaue» 



$So Béfchryvinghe vanTartarien. of t'Rijcfce vanden grootcn Cham: 

T&rtarien (loannes Leuncbvrns arbt bannen moet fesQM Patatten) ijs tm feer groot? 
©neb: mant boten een Deel ban üceflcmncii/beflact ijet Ijeele ftfiattfr^e £>arn;atien/ 
met ScythiaenbeSeiica , Dte nu Cattaio gttenaemt fcuojDet. 5Dtt ïlanb tö ban bc fje* 
biere Taitaro,bie Dat Deel befp^oept bat banöe ruft Magog-banbe tntuoonbeig Mon- 
cul anenaemt tooteet/alfoo g&enacmt. ^et i $ naet $oo£>en gydegljen. S" Ö^t ©ofien Jkc ft 
Bet Dat alDermachtign(fc €omna&-MifU Dan China : m i;er 2upben gn&ien/ De tóebtere Gan- 
eem enDe Oxum : in jöet Haften De <ffafptfc[)e Zee enbc$olcn / Daer naer paelt Jjct aen itëof* 
tobien: in bet fèoojDen De $0 %tt/sA toaer l)ct gamfcy onba&ent i$/ enbc oubebout/ enDe on* 
toebJoontüJOiDgöeacbttetiiefeu. , rtr 

3&e Hoxftt befegüanbiö té ongematigut enbe feltfaem. 3Dacr të be$ Somrrs fulcfien gru* 
toelntfeenDonDer enDe blirem bat De menfeöen ban bjeefe fterbeu : fommplen iffer gtoote fitt* 
te/Dan toeDerom touDe/foo Dat De $neett feer Diefee ballet. 3&e totnDenblafen Daer geniecnlirS 
foo ftercö Dat fp De-aljeene/ Die te #eerDe rpDen (tutten/ter «erDen roerpen/ De 2doomen om- 
fceeren/enDe feer telefeïjaDe Doen. ©ejs ^©intcrjs en regfjent bet Daernemmerineer/De0&o* 
mer$ Dit Bünltf; maer foo tuepnigb Dat De tferbe Daer qualitft nat af iDOjbet.j&orntaniS fegïjt- 
men Dat t\tt Uanb bntcljtbaer ijs ban 'SCarroe/ &ttè enbe biergljclrjr &e bmc&ten : bet ijs ober* 
bloebigfi tn£>pDe/<*&i«nebeer/<£aneel/ #eper / «©iroffel $apel£ / êöobarber enbe ;§>upcfaerï 
bat het oocb Mufcus,$eeB/enbe op fommigfje plaetfen <&oub enbe «èilber beeft. tBnn tuojb 
hier op roepnigö plaetfen bergaert 5 bet fccele Hanbfefjap ban €atljaien en brengt genen Wi)tt 
booit. ï©aer 3ijn oocb f roartefleenen Die-men upt Den 2&ergben belft / bequaem om te bjtam 
ben- bc felbe moeten fpbp gbebjeheban ^outtctbjanbfj.bcbmpcBen. «©acrenbobenteïner 
über al gcooten oberbloebban <©JTcn/ roilbc depten / 23ochen en 12ercfcen£ : De $eerDen 3pn 
nier in fnlcfte menighte Datmen't qualtir ft foubc gbcloobcn, Wy> iefen mbe <n artarift&e 23;ie* 
ben Dat ben ftenrer Der tartaren tienbnpfent feett-nmte üfêcebei-peerDen boeDet / om baere 
IfceUfe te Dimt&en: Dat Dp 20 DupfcntlactjMjoubsn/ enDe t o Dupfent aoof-bogïjeliEJl)ouDef. 
* *2Dit 



-Tartarien 




4? o 3 



582 Bcfchryvinghc van Tartaricn» of t'Ri>ckc vanden grootcn Chaise. 

Zbit Uanb i$ oocB bol Iran $f)afanten/€ranen enbe tstergueltir lx . 

$ter fa! icfc tot bcrluftmg(jc bejs liefere cenr üjonbcrhjtïïc plantc befc&pben. $Ben fegfjfc 
bat in bat beel ban ^artarten/baet: be ,§>ab ollcnfcije 'Z artaren tooooni n/een 3ae D 10/ 'tüielcbr 
liet JBeloen-3aeD fect gïiclgcn i£ / boef) rlepnbet rnDe langbee : bat alfmen tyt felbe ^aep t /crue 
jplatite baer upt Vuaffct öte fp Bonaretz> bat ijs een Lam, namen: lu ant fjet üiaft alp een Ham/ 
bp-nae bjfe boeten öoogö-, be boeten/tiautoen/oojen/ enbe bet gbebeele boofb upt-gbefonber* 
be[)oo]nen/3tjn aljS uwren fp cenejs Hamjö. 3n fïe ban ïjoouien geeft öet(fo fp feggbcn)bpfon' 
bcre öapzen/Die Doornen gfjelnta 5tjn. $et üjoib met eene dunne barijt ober- togbeiv het uKir i 
feebtm-tooonberjlbienetombaetfjoofbmebete betten. |Bcn fegbt batftet bmnenfft ban 
bit Crupt blepfn) beeft alleen %tc~t cabbc/bat ootu upt bc bjonbr blcebt bloepet/bat bet {on* 
bcrlmgc foet 10 : bat be mortel upt ber Kierben ff bietenbê tot aen ben nabel ou-gaet. «© tt maect 
bit üjoudéc UjertK nocr) grooter/bat bet foo langu leeft aio bet met be om -bosflenbe Crupben 
foefet i o* (g&eltjcH een ,&am in eene bette l©epbe) bocö be felbe onttyefeenbe berteert enbe fier* 
bet: enbe bat fulcfeó niet alleeuujcfi bp gbebat of berloop beo tfjöjs en gtje fcljiebct / macr oor& 
a!ö fjetCrupt om te pjoebennnegb-gbenomentoojbet» «Dathocfimcrr brrb3onbci -nua ber* 
toccöt (fegg^en fp) bat f)et banbe f&olben enbe anbere berflinbenbe gieren gbclbrbt tóo:ü 
3&an bit toonbet beeft be €>[)clecrDe Bcrcas in ben eerften bagl) spnet tüocebc l©efe* albuö ge=« 
fföpbai; 

Sulcks ajs de Bonaret2 the waflèn by de Seyten, 

Wc een zacd wonder cteyn,en Cruvden om haer byte» 

Hoe-wel dat hare oogh,mondende neufêal 

Ghehicken een jongh Lam dat eerft comt in dit dal: 

£Oock Lammere fouden'tzijn } loo eene wottel vochtê 

A en haten navel vaft de Aerde niet befbehte] 

En fierven alfoo haeft als 'tvoeder is verteert 

SXit 



©dchryv:ngh« van TartaiiencifïRijdke vandcrrgrootenChaoi» $«3 

Dat ha r gheghevcn was tot fpyfe vande eerdt» 
-Owondcrhjk giooi wack dat Godeshmd hier dcde: 

De plant heeft vJcyfch cu Wocd^'tDkr wortel orxdees fiedel 

De plant vexrocrethfter ronds-vm loo-mtn't liet aen, 
.Het diet heefc vo ten vi- r doch het en can nier gaen t 
^Dc pl.mce fbndar tack, vrucht,blaren comt ghc tpronghenj 

Hf t Dier ii (ónder Lieiti,gheflacht enfonder jonghen i 

De plantedie ver-faedt met voeder baren buyck; 

Hei Dier ghefaeyat is en wali als Lam en fltuyck ! 

3In De fraöt Quciinfu moiben jennen nfjeüonöen Die m fïe ban ptapmen pa|>; fytbbm altf 
fUierte<£atten/enoc leggen goeDe<£prrrn: Doen lact 0110 tot De jregcennglje romen. 

Chanchius Canis, of Chamus, iö öcctr|tc lirpfer Der ^artaam/Dtc l)et i^rjene Dercreghni 
Jjeeft/enDeftet telfee IDettcn enoe ftrenten heeft cj'icghetJen^Paulus Venetus noemt Ijem Gin- 
chis) ^n tje^ft tn ï)et tuiarlf fcouDrutfre f aer Deo #:eren glielceft : noo? IjrinUias Dit toolfö 
toocfrüaulerjen/fonDcr goeDe$eDen/fonDcv ïDetten / fonber BurgherhjtUen omme-ghangtV 
onnerniacrt onDer De £>rpten/Den naer -tweren chumöbaer tmn liet Wee Daer fp met ouvgfjin* 

fjfjen. l^anDefenChangioromenolDeanDerel^üiflcntjrrroÖijrl^af. I^pljeeftftet Ctijcfee 
eetfueilrjtKbant)et?lauDrcr)a«jChinaenDebenüaaentotamDe Cafpifrlje ^ee ijerfpjepD, 
^pnen Jbone tuaiö Iocucham : DcfdïK heeft Laincharn Dcrör &er»fer (üan anöere Bathi ghe* 
nacmt) grjegenereert. 3£c lelüe \jctit laufjcn / $oien / ^btlrfteti/ fDojatotenenDe ^onganen 
tofrtuocfï. 

^pnen^oneTimirCutlurDie DicnTamberlan ja üibe ïvfio^m Doo» 3rmc fónDerlmglje 
<Cpjannpe uecmaert / Die gherjee! Aften t'eenemael UcrUuorfi heeft / enbe tot € gputentoe m- 
<$helmrtelt i** j heeft Den -fóepfec Der 'ctifclirn Baiazetum rjertiJonnen/enDe(alj&m-be tooot- 
aoemDe befcffópömgije üan Curcnpen öD^fcpDt xm) rn tmt xm^tz / ofte fec?f / met <£ouDenc 

©o 4 25ocpea 



5S4 Befchryvinghe van Tartaricn,of "tR ijcke vanden grooten Chaat. 

Oöoepen grjeboe pt sijnbe booj Hfien gbebjacjen.35c bijfre -fóepfer ban Terair Cutlu boojt-gïje* 
fomen/toag TemirGzarjbictcgïjenbe^rupg-ïjeercnban $nipfTcn cloctHelnch becfjtenbe/ 
met ben f bjeerbe (foo-men ff g[)t) 10 om-gbe f omen. <©en fefïcn Jicpfer j'one ban Tcmir Gzar 
tong Matmeczar. 'Zpntnj&onz laag Armc6barDcii7 ïicpfer. 3Befe Jjeeft Sziachmct den 
atïjtften üepl'er gberce ir. 
'ftartarien tijojo in beel beelen gfjebeelt. ^tt minber Cartarien bat na &erftenrijc& fleert 

*ttbe tufftljen öe Öebiete Boryfthenes enbe Tanaisbcfiotê té/begrijpt Tauricam Cherfönefem 
fcaer be f&jocopenferenin tooouen: bet tooefie 'STartarien in bet üiclcfee beel Hordx(of ge-mee* 
nebergaberingben)3nn/begrbpt Zagatharjjettojelcüc £>fptljien té/tufTcfjen ben lmaum beflo* 
ttït Cataio met fjet €oningrijt&e Tangut bat [jet Scy thia banbe ^>clj?pberjö bupté bc lmaum 
fel/bet Uandfcbap Scrica,enbe epnb? Irjcu l)tt oube ^artarien Ptotom*o onbehent, 

Cambalu té be ^oofb-ftabt ban'SUrtarien aenben <©eber banbe fiebtere Polifangi gltele* 
fiDen : btt begrijpt 14 gtnliaenfcoe mplen. <©aer $rjn 1 z ^tabo" -pookten / bupten be melche 
ootft ttoaelf booj-fïeben 3tjn. Befe Coop-ftabt té teer inch in cofïelijc&e <tf»fte ftcenten/ 4&out/ 
^ilbec enbe ;&pbc. Jtëen fegjjt bat baer alle baglje bupfent IBagbencn met &pbt ban Chi- 
na.boben anbere l©aren/geb$acbt U)o?bè\ <©aer 3ijn baer en bobê nocb bele upt-nemenbe fïe* 
bé/até Samaracanda ba Tamberland gebout: Caindo eene bermaerbe Coop-ftabtinbe upter - 
fte beelen ban 'Startariemmet bele anbere Die irn met bm clepnen Atlas om co^tfjepb naer-late. 

<©aer 5ün beel Jfêepjen in -STar tarten be Ure! enc al te langb fontren ballen om te befcrjjpben; 
top füllen eenigbe banbe upt-nemenfte aen-raecnen.^n bet 3lanbfcf)ap Caniciu té een Ifêepj/ 
in Jrjet mclcbe fulcnen ober-bloeb ban fdeerlen té bat fjare üjeerbeongctmpfelt foube afnemen 
fco pegbelijcfe foo bele üJegï) bpcjljen morljt atë ftp milbe : baer-om fjeeft ben grooten Cham 
op lijf-ftraffe berboben bat niemant fonbet srjn toe-laeten Heerlen in bit üfêep* en macb bff* 
fcrjen, $et felf be IDepj té oor ft oberbloebigb in ©iijtöcn.^aer té ooch een anber $&t pj in bet 
Handfc&ap Caraim bat feer Bifdj-rijrU té/ba* fjonbert mplè" begrijpt ; docö baer af genoegfj. 

9ËW 



Bcfchry vlnghc van Ta rrarien . oPtRij cfcc vanden grootcn Chata # j s $ 

^SMt Hanb toojb ir.ct Hele öcbieren befpjocpt: onber be toek&e De groote öebicre Pulifachnis 
\ui be fcluc ontlafl ftaer in benOceanum : beel gelaDene fcbepen romen langljje be ielbe op Ca- 
romaw: fp en [Keft om be groote bjeebbe enbe Diepte gfteene ©jttggnej fp btn telt inbe <©cean. 
Quianfti u* eene Ijalbc mple bjeebt/të feet biep enbe fêtfeö-rntb. Qutam mojb 110-Panli Vene- 
utctopben begrootfte tfteuicve De&lQderrlbo gljeatltftUjant op fommigfje plaeflen ijö fptfjïcn/ 
op fomtmgfjc acfjt/enöe op fommfgbe plaetfen fc0 mplen bjeebt, ^>p Ijeeft öonbert bag[)-rep* 
feu moe lengljbe. <De anberc laten top blpbe n om niet te bsrbflcn. 

If^oojr be gneboiifelen bie m bit Uanb te fien 51111: in be fiabt Gandu té fiet toftelrjr he l^alepö 
ban Cubar groote Cham met iBarberfteencn tnht <6oub teer röchelrjcR toernert-Sn be frabt 
Cambalu ijs ootfe een $alep$ bat fccrronfttgb g&rfriftJt ijö/enbe ontrent bier mplen iubt ron* 
be 'jecf t : cïclï biercant begrijpt erne mple* 3&an ixiat boe tch i ben tnö fal mp onttyehen foo ufe 
tot fttlciie bpfonberfjeben rome* 

ïtëat bc neetfeyinge aengaer ,'ben groote Cham fteeft onber fttfy tluaelf 23aroenen/bie <©bei> 
fie ban bterrnbertlgrj #jobintien 3rjn :ljaer ampt lp ober elcfee Pjobinrie ttouec tjecrfcrjeriste 
fettcn/enbe be Coninglucfee ï^ep^-Iégeren in be plaetfcn baer fp toooné te nerfojgen: baat fp be> 
Üuptm bat gbcben fp ben Contng te nennen/be üielchc fulrr metjpne autljo^itept bebefiigïjt. 
ï©e guaeb-boenberg toojbenbp be Cartaren albujö gfjeftraft. £00 pemant clcpne btcberpen 
fo?gaen ïjeeft/fo bat \p [jet leben niet berbeurt en beeft/ btcn toojb feben-mae. met eenen fïocfc 
gïjenagen/iebemlif en/of febenentti)intigb/offebencnbeertig|i flagfjen/tot fionbert toe/ nae be 
Crootijepb ber mff baebt ontfangrjenbc : ailijb ttitett baer bp boegenbc: noefttano frerben fonv 
nitgïje toel ban befe flagneinSDocu foo pemant een #eerb/of pet anberg bat fp be boobtfrurtf* 
bigb atjjten gfteftolen fjeeft/Dtc toojb met een f ajecrb m Ijet ingtjetoanb getfeforn. Wilt fop jiin 
f eben lofTen/fjp moet fjet negeen- bob'jel toeber g&e ben. *De <0berfpeelber0/ foo boel JBan aijs 
^^outoe/op rjet fept bebonben 5(jnbe iuoiben nae be ïtëet gfjeboobet. 

^e tartaren Ujojbcntn Hordas, of göemeene betgabermgen/ gebcplt; bie göcl0c&fp ftaer 

^05 Uiijbt 



$%6 Befchryvinghe van Tarmricn,of tRijcke vanden grooienChm 

toijöt enbe bjecbt booj fjet Hanb berfpjepben / foo 5pn fp eorh ucUfiicpbcn ban 3eöen enbe fe* 
Dein ^ftijoi bierfcljotiglj bolrn/biteb enbe bet ban aen-gfje irtee / I-ctsew-n*. et bevbjapbr tnbt 
IjoUc oogüen : 311a rouiu ij«m bacibe alleen/ boo2t$ 51)11 fp giat cnb? fleren .■: fp 31)1» ban tücua* 
me.frap/ ftout ban gemoebe/ tonnen nonger enbe arbêpt feertod tocrbiaegcn £>oo :"p rp öenbc 
fiongöer ofte boift crpgijen/fp.openen tjet^deerb baer jp op rpben cene aber enbe bitnetten liet 
S)Iceöt. Detift een 4$obIoo$ enbe ong&ebonben bolfü / Ijaer rcci)t to in fjaere iujeetben c nbe 
tractjten. l^ele ban baer en Debben gbenc bupfeii/itiaet gbebmpcten Metten -tube fiebe.<£nbe 
boojibien bat fp ginto enbe toeber f toerben/3gn be eterren tiare baeefce^maer booj al ben Po- 
Jum Ardicum. jg>p en blpben nietlangtte op eeneltc be / mepnenbe bat fjet groot onglielucfe 
fe langfje op eene plaetfe te blpben. $et gnelb en \& bp ijaer niet int gfoebjupttt/maer \JuifTelea 
tBare om l©ace. &p feggnen bat fp ^fmaeltten jrjn/enbe totllen baer booj geftouoen toefen, 
<ê>p Öebben in bet 3aer «246 fBaljomero Heere aeu-gbenonien. <©e Cartaren gnebiupc* 
6en grotoefppfe/boojal blepfdi enbe bat routo of balf gbehoocht/eten IBelctt enbe <Caeö ont* 
Üoubcn öa*rban©ercttenjs-blepfe().&p biiwften iBelrltban dertien of IBoeber-pecrben/ 
be Uielf Be fp foo voeten te berepben bat Ijct tottten 3&gn fcfjgnt te toefen / enbe niet feer onfnia* 
feelntfc tnifr &p bitnetten oocfe tDater / H&ekft enbe 23ier ban «&eerö gljehoocttt. frp 39» 
feer moiftgtt in baere topfe banleben/fp en bettten gbeene Cafel-lafeenen/guebHiptben glierne 
boo2 laöenen/fp en martenen notlj tjanben/ nocf) licbaem/nocl) tleeren: foo bat/a ! $ ben t©ijn- 
freen(bie be Hatrjnfcfje Tanarnm namen) aenbe boeten fjangt/foo ooth be bupligljepb aen befe 
mozfigtje tartaren (jangöet. 3Nn ü& mattet &tec al te langlj/ toplwllen 3nbien gaen befitö* 
tiflöen. 



m 



Indien, 



•SMtliana (jcrmattUM 
Chf/vmt 




f GS***"*- 



JJTDTCVS 

, Uur ctmpagw 
' 'Tiowracu 

TtnvaJa 



______ 'f *?* 



*- l.'Zejuio m -»-CeLnnas 

W Lapuo mtnor 

^M.aUabrufa f 
de fttataui „ 

Lucotua 

l V- ft ^ •--**- 

Min<_nao *.• •^Gantt 

Jn-oiu&c '<y- 



Hts __»-___._>-_■. •. . 





/v 



5 f g Befchry vinghe van Indien . 

A%k be &tf)jptoeren f)onben Indien aen f)et «Doften gftelegentiooj b'€be1 enbe groot* 
(te fdjobinctenmct eenenname befcljieben: Tartaren alken upt-gefonbert. tytt ueeft 
3pnen namebanbe öebiere Indns,ujaer-meöe ïjet ban f&erfen of-gt]efrljepben üjoib/ 
melröe Öebiere banöe inbjoouberen Diul of Hijnd genoe mt ujo^b/maer banbe bole- 
6erenl)anCambaiac,lndcrofG.irecede. 2&p Strabonem Cllbe riiniumtiJO^b Sllbien bepaclt 
met ben Öebiere Indus aenljet Wefien /met be23ergben Tauris acn bet $oojben / met ben 
«Soiftïjen ^ee a en't <©ofïen/enbe met ben ^nöifclje aen't gupben. t©an op öeben té notö een 
groot beel ILanbjö ober ben öebiere Indus onber befe fdjobincie begrepen. 

3&e öebiere Ganges beelbe eertfjbo 3|nbien in tmee Hanbfcfjappen : ban nn toojb gettop* 
feit onber be bermaerbe £>cDjpbeien bejeö tpbjs tnaer be Gargesfoube gel» eelt Rebben. £> om* 
mige mepnen ^et ia be öebiere Guenga,bie iiiDen fjnfjamban Bengala üloept: anbere meenen 
ïjet is" be Öebtere Cantan , bit aenbe Chinefer tomt. Mercater fegllt bat fp mi Rio de Cantaon 
ghenaemt too^b. &oo toojb {jet eene beet ban ^nbien bat nae't i©e|ten lepb genoemt India 
intra Gentium, eubembe ^epligfje 3>cmrftuere/naer fommiger feggfien / Euiiath, nu bp be in* 
^tooanberen indoftair gljenaemt ; enbe net tüjeebe beel meer naer Ijct <©o(ten grjelegften India 
extra Gangem,enbe inbe ^epligne ,g>c&fftuere Seria,bp be into oonberenMacijn of Magijn,g&. 
lijd* Niger gfjetupgtjt/ofalsi anbere feggnen/Mangi enbe China. 

^tbien ijS een feer g&efont enbetrïjoon Hanb ; boe!) ban grjetempertïjepb berfcDepben : bat 
tomt om be grootte: toant f)ct tè op fommige plaetfen naer ben eben-nocljt toatm / op anbere 
naer Ijet j&oojber couber. #et Hanb feifë booj gfjelegentrjepb/ fatftficftepö beö ?Loc&t0 / enbe 
ixmcijtbaerliepb/gaet alle anbere beelen beg IBcrelbg te boben : rjet bmegfjt bejö gaerö ttoee- 
maei bjutStembaerom en lijbt gnbien geenfin? öet gftemelt banben nonger of nan b'armoe* 
be. vDaerboffiöe bette Öebteren beel toe/ bie met rjatr berferje dateren net Uanb/a!^ tn 
Cgpptrn/oberbloepen. vDaer 39a nochtans eenigfie HDoeftpnen enbe onbmtfjtbare pwetfeu 
in 3nbien/bre nfet gebout en toojben: ban jgn tot eeuHegöer ban beel tojeembe 2><cfïen. fcoe 



Bctèhry vinghe van Indien» ^ %$ 

tbel n» M Ccjen niet Mttïin befe Handen en Uiaft/ foo tyaeg&t 5et boffi aïbetfep Wtpbt/mbe 
öooj al arjsenbe <!3erfr. 3Diejï leuen be gnöianen bpben Önov Café/ jfêeltB/ l^iccfcfj/l^ifrf)/ 
enbe goeöe uiel-fmakentoeUjucutë. Cjct Ijeeft beei fcftooneBosinen/grooteaieten/ baer luit* 
rendon öD/ atg «fcomupt-grjcbjucBtujc^b. «Sic £pbci$ l)tfrinmenigf)te; alle gieren tfp 
t ainnte of Ujil&e sijn nier tii giooten gljetale ; corfc bcel Wam gijebiert* : atftraï nocft grooter 
ban in anbere öeeieubejs l©erelb$/ geeltjes <©fTen/Cmiielen/lleeutocn/^onDe!i/<eif pHanten/ 
enbe anbere gfjebierten. ï£oo#0 Det geen bp onjs tam 10/bat tg bp ïjen mcetf fcoilbt^et groot* 
fie bier tg cencn «Êlepljant: bie 3ijn baer in mentgfjtc / enbe boogden ten <èoi\oafy / 00c» f ot be 
HanbbounnngOe gtirtyuptót. ^ier 3tjn oorh <&;ar cben / bte ban eenen «eiepljant in grootte 
«iet toccl en berfcl)tlien/enbe Rebben eene ceuUiigtje bpanbltfjap inct ben anberen. <©aer 3911 
«oc& beel £>erpenten/bie toojben npt ben bclbm in holen gbebjeben/boo? be tracht bet ftebie* 
ren-, foo bat niet en gtjefcljiebbe / öet Hanb foube onbetooont blpben / om be Icrjabetijcl.c me** 
tiigbte ber felbe. <®noer befe stjneenigöe fonbcr boeten/ bit Rebben eeng jUSang bftfcte/ lanoR 
feo *tTnbiten/ende toojbm banbe ^nbtanen gïjebjaben/enbe met goebe fmaecn opg&efmctit: fp 
$ ten nocö eenigïje foojte ban Jfêieren/bic 3ün aio" tlepne Creeften/ en uiojben bp fjen met $eper 
gefïooft. ^icr toiojben toitte dimmen gebonben/cnbe £et 3Bier CBameleon/bat alleen bande^ 
floclK leeft/gneiijch boube fegg&cn. ^tcc jfjn oocu berfetjcpbe* l^ogfjelen/aen anbere natten 
onbeüent. ^ter i# een ontallrjthc menigfjtc ban $fjafanten/$atrpfen enbe Qinncn.3De ;É>pe# 
terpen ban indien 51111 ober bcgantfclje ll^crelb bermaert. 3De $epcr comt upt befe f&cbm» 
ne: Ijier t'0 óörn beel a^benfjouts enbe eemge anbere fooien ban Boomen/ bte ben TDtèrcoc n 
npt -f toerten. «De ÖebiftenüJentclcn fjct rcrobe <&oi\t onber l.aer geele banton en fpjepcn bat 
oier f)ct p 'atte l^elbt #3tct alleen be ^ee bjeng()t fcljoone Heerlen op / enbe nlbcrlcpr rcffa* 
Iricfce freenrn; moer o m l\ tiet bïnnen(tc iLanb ; ba:r ;tjn ^Dtam inf e n/ CarbontKelcn/^opjjies 
ren ft^rtttfcn/Cak^rmc/H^atfncnbe av.be: u frelrjf *e flce nen. 
&£ut\la 0bci"e IDatcienfcan Gang«s rn In i js •ijr.ter ualj/mtt Dctfcgg«n ban Migjflhe- 



ncs, 



jae Befchry vinghe van Indien . 

«es,tfe$g!) anber«/ Die beel obcrbloepen enDe ïjet 3Laub betten. 3&efe 3ünDc booj-naemffc/ 

Mandova,Quenga, Ava Campumo,Mevam,Menor),enbe eenig&e anDere* $>e Öebiere Gangcs, 
bic inbe S>tDnfture Pyfon gljenaemt too^D/ 1^ onbet De grootje 0ebieren Dess »relö$ gje? 
ffclbt. ïfêefe r omt upt Den 2&ergf> Imao,enDe ontfangf)t negentien öebieren Die al fr öip-rijtfe 
3gn: Piinius fc&ijft ban 50. #et 10 op eenigBe plaetfm groot aljj een IBepj/ tot fjonöeröt pa* 
Wen/necgfienjS mfnDer Dan ban 8 tot xo Dupfent ftappen Diep. 

éier 5tin 00c groote |Bep*en/onöer Dee$ 10 &et JtJep? Chyamai , Bebbenoeinben om-gang 
400 mpfen; i$ 600 mplf banbe Zee aelegÊ; upt 'tfelbe coiné bed banDe booniaé(te öebieren* 

® ooitg i$ 3nbtcn öen Herbenen fangö onbeöcnt geiijeeft / enbe men ft &eef maec ban &00* 
wn feggfjen. Qofco Gama tytft ffeerfte getoeeft Die &et ïjoofö ban goeöec Dope pafferenDe/ eft 
aantfeh Am ericam om-feplenbe/ tot m fJnDien toe gjecomen & $>at i$ gScfcöiet in't %Mt 
Ï497. mt tè een gïjeDencBtoeerbtflö fa*/ enDebp-fonöer gfjelucfc / booj alle D'mbjoonberen 
ban Europa, Die nu gDcmar&eujcKm Den&anöel öcr .èpecerpen enDe anbere coftelrjtBöeDen 
moaöen Dipben/alfoo meeft alle De Coop-fteDcn enDe ^abenen bp-öe ^ojtugefen gDcöouDen 
tnoiDen, ©atöanDelDe $ollanDer$ enöe geclanDerg Daer Djpben \$ göenoegfj befient. 

5Be intoeonDcrg ban gnDien 3gn berfcijepDen in tale/b)efen/rlcercn/3eDcn enDe fteligf e: on* 
&er Defe ?ön biet boojncmentlije&e dokteren: te VBetetyin-gebojen 3nDianen/Die meeft $ep* 
henen 5ün : ^ebjeen Die ober De gantfc&e 3©etelb berfp?epD tooonen ; JBacflometiftcn/ [Defe 
ann fom éerfianen/fom &rpten(mt Mogores ge&eeten) enDe woonen meeft binnen in tllanD] 
D V anDere3ijn|BoojenofarabpnieinDcfe3tjn ontallijt& ober De cuftmg&enban gantfc&3|n* 
bien/alfoo fp ober ttnee öonbert garen alle De tfoop-fteDen enDe ï^abenen fn-gljenomen DaD* 
ben enöe De intooonDeren naer Bet platte Hatib gcöüaongcn: ten laetftcn 3tjn Dacr oocö Ctjp 
fretten: mant betjaiben Dat Daer noen eenige <£f)nfïeuen moonatijtigfj toaren/ Die Den Kpoftei 
Thomas,al0 een Ueeraer beïienneivfoo 3tjn Dacr altanjs bcel ünbianen / bp De #ojtuaefen tot 
be mWnft* ^ftlfc göe^«tÖt.^ fa-a&ebojene ben 3nDien jijn langD ban (tatuere/enöe 

{teren/ 



Be fchry ving-Re van Indien; 591 

ffectB/bantyupnanltfcfjrt bmue / letoni (atigg/tot i 30 jaerentoe. .Spsfftt bè Brtteffjepöbo* 
toen anbere éatien toe-gebarn aiüe Dragen ernen langen baert/maer roitbaer. #aer bp-foa* 
Der cicraet is ia $eerlen ctiDe anbere fïaptcljepö : foiit Djagé l©ol!e/ foni 3linDen/fom 5>pDen 
eleeDercn/enDe gaen merji bloot/beijaioen Dat oaer fcbamelljcpb beDect io/mitfgaDero De boe# 
ten en ttjooft ; meet om bc twtte Dan om De ronbe tefcijoutoen. UnDeriö 3911 D'Snbtaneu fujv 
'titgQ/efi 3pn meeft ongelecrt/ boen aiie bii;g top mcmo^re/leben meer nae eoftupmen Dan na ee* 
mghe l©ettm:4)oe-ü)elfomm!ge anbero ooen / en Ijentotftubicnbegeöen Dan £>terrc-lmrkê 
of jfeeDetpné. #P3nn feer eiDareinbe #egromantte: tooojto fimpel en Oerjfjt in f)aren nanDel/ 
enDe niet iujfathttgO* 3De gene Die gfjettonDea uj 02D een nalfrlj gtierupgljc te toefen / Dien tiio|* 
fcen De boojfre fatten nanDe Dingljertn af gijelj ouUicn. m>te pemant ban een hDt berooft ftee fil 
enmoet niet alleene Ijst felbe IpDen ; maer De u uqjD corli De banDaf-gliehouDrn : Doet) loo pe* 
mant eenen confnmacr ban een bar.D of eem oogc berooft beeft Dat 10 Den !iaio. ( g>p nebben toe* 
Ie getrouw l©pben/Die fp ban bare «CHiDero ontf angen (booj een pacr <8ffcn gljerotfit 3Önoe) 
foimnige gebiupcbenfp tot DienftbaerbepD -anbere om &mDerenteteelenenDetot\BelIujt. fytt 
iö De felbe gbeoojloft baer met anctre té bermengrmfoo ftaeren löan baet niet tot cupf fiepfc 
en btoingbrt. #ier tiJilDe iefa bKl De j&fcDrttaiftrrs aio jBeDetgn Hermanen/ Dat fp baer ban 
fulcfee alle -manö poeren ontftouoen / foo fp üaerr gbcfonDbepbUHllavbcfooubcn/eiibe ou Dot 
fofulcbjj te beter gfjf beur beu fal tch fjaer Dit Dit In gljeben; 
Wilt gby verre revfen vart n 

Nacr. heuijck Ooft-JncU(ch Landt, 

Üatr de Sonne vuyngh brandt; 
Wilt ck vremde Vrouwen iparenj 

Ncratt op ii'fpyfe acht, 

En verfchoont inkeren fichtJ,- 
Suyverziin vcrlcnghtiie laren» 



$$z Befchyvinghe van Indien. 

5E*aec $rjti uttmtigr) 31>ieben onbee Den/ baerom en bewaren fp 0aer Dupftnöïje niet fco nau, 
£>p üebben ben ftbel in grootee acljtinglje / enbe alle menftfjen moeten leben in bet ambacluy 
of t)anbel/bat ïjare ©oo|-ouberen gbebjeben Ijebben / nocl) eenigr) üJcrcfe-man of bouui-nian 
en macf) tot grootet ftaet niet tomen / ban moet altoos bigben bat fin 10 : befe 3ijn in grootec 
toeetben/to^p ban alle fc[)attmgbe/eube erpgöen €o?en upt beö Cotungfjé ï^of. 

30e Soldaten bet ^noifcrje Coningl)en3r)rieenigbe Nairi , btebjojden upt be Abelen geno* 
men/ enbe ban fien febcn jaren tot radbigijepd enbe Uwcherftepö bet leben berepb/ doo: eenige 
falbingbe/bie be leben enbe beenderen f mach noubt : fp mo^en baer naer in be m apeurn oïïcp 
oeffmt/oie fpmet grooter tonft ijanbelem «Baer 3ijn bp b'^nbtanen eenigfje #;iefreren / die 
garen ooifpjong nemen banbe oube Bjachmannen;bp be <fö?tecften Gymnofophiftegenaemt: 
bete too jberi feer gfjebtett/enbe fommtge leben onber be menftïjen / andere in Ijolen enbe XBoe* 
ftpnen/lepben een onnoofel enbe fleemt ieben/bjp ban alle mel-luften / eten niet ban bat fce#er> 
be ban felfa op-bjeng^t: fommigtie foecfeen fppfe met biöben/gaen Ijat* getleebt/ enbefomtrjtjöt 
naecüt. 3Daet 3ijnder onber befen Ijoop die fobec leben / enbe ban alle toel-luft of -ftaety booi 
eenen fefeeren trjd-, dié boojbp 5rjn0e / Vuojbenfptot grooren fïaet berDeben / enbe wojben ban 
Afcdufi gneöecten/te boojen toa<ö tjaren naem Iogues-, beeg mogÏKn ban bten tgdt af alberiep 
frnelme rpc/atë bp fönbilegie/tool brengen» ©e potentaten enbe Abelen ban fjnbien moeden 
Caimales banbe iumoonbecen gbetjeete n/enbe en tooonen niet in fïeden/ maer bupten op tjup* 
fén die metmueren enbe grafrjten befet 3ijn. iïDocïj be $£rf:aenfcbe/2lrabifclje enbe JBaurita* 
nifrfje Cooplieben/bie al-baer toeonotl)tigï) 3rjn / ftebbenoorls tönbilegie ban <£0eldom/ enbe 
wogben bplicften met beNairis. i®e gfjemepne i)upfen ban ^nbten 3911 Meent inde ban gfteen* 
ber heermcKbepb/ upt-gnefordertde üioo: iingben bcr fdojtugefeu enbe JïBoojen : baer fictief* 
fen0 ;fjn baer ttorfi eenigfje oube gbfftirfjren/bie be laouirpmfr ne of <£gpritifrfte te boben garn. 
$?et befte en frnoonfre beelbnn Snoten lepdt oen be Zee: baer wnfeer fcuooüe ï^abencri doel) 
foiüljelijcfe / om be flippen enbe (teenretfen tic ontaliirli syn ',al# oor ü om be groote 3©aioif# 

IC&eu 



7>, 



Befchy vinghc van Indien. 5 9 $ 

frïjen. vDrfeplaetfen 3tfneenfbeel0 bp De lBoojen/ eenfDcelg bpoc faojtugefenbetooont : Die 
Ijebben groot e marot In gnöien/en&c rjouben tjaer fcec ma jmfncH/ iii gcoorer reputatie eube 
atljttugije. ;©ic weet tem öcfe faecöe begeert / mac[j het tóncroiam ban fïan fcupolun ban 
Hwlcöotcnlefen. ^ rö 



Bcfchryvinghe van't Eyland Iapan. 

H€t €planb Iapan fcüojb ban Marco Paulo, Zipangn gljenaemt: naer Maeini frmlm 
itócniDe-iWnteertijbjSChryfè. ©anMa.cacorüJOjD IjetfcOOJ AmeaCherfoneks 
OÖefjouDen. SDaer 3U» bjie boomementlrjtHe €plnnDcn/ aljö Petrus Matinus getup> 
gljet/anDerc clepne Daer tufitfjen iiggenfcê/ banDe in-b!oepenDc Euripus gefrfjepDen. 
^et eerfte enDe grootfïe 10 Iapan gfjenaemt: Dat ujciD m y 3 marntigbe ötjeften gOeDeplt / on* 
DerDctöelcbeMeacienDe Amaguncij De macijttgrjfïe 3ön. ï^ettujeeDe êpIanbüJojDtXimi 
ÖÖ«taemt/ljeeftnegbenCoiimgn)ffien;Bungi niDe Fjgen5nnDe boomaemfre. $et DerDe 
«ÊpIanD tö Xicoum Dat 1 j öncben begrijpt, 3&e IcngDebaunetgantff Jje HanD ftrect ftrjö/nae 
fommigljer feggfien/ontrent tot miec nonbert mplen : De bieéDbe en romt met De lengDe geen* 
ftnjS ober een ; up fommiglje plaetfen én beflaet fp maer ro / en ten alber-upterfren mner $0 
mplen. ï^oe üJtïDt Den om-bang ijö en tan men noclj niet fefier feggen.l>ct ligf-t banDen vEqm- 
no£tium,of €ben-naef)t/' tot [iet Arcium banDen jograetbp-naertot Den acl)trnöerrigl]fïeu. 
3ti f)et boften iiabt flèt ober nieu ^paengien: infjet #oo!Dm ober te .©fptcn/of tartaren/ 
enDe anbrteWÖc Vole':eren : in r)et<©ofren flrett ijet nae Chinam : in (jet EupDen/De üjoe* 
Pe Xtt tufftlieu fpodenDe i.eeft i)f t onbeLenöe Hanben. 
3De g&efïalmufie De $ flotljto ijj öter g&cfonb : [jet 1 anD f$ De f otttije enDe De {tmu fecr on* 

P P Derbjojyen/ 



f .1* 



3 94. Befchry vinghc van't Eyland Iapan, 

öctüjojpm/enbe en fó imt feer tyurljtbaer.Sn September maepen fp !)f t JSgtf/eiibe op 
nugbc plactfcn ooclt 'garuje : fp en maünt baer gijeen B?oobt cif/maer eeuen {dieren 2&jp: upt 
bet Jeroen beloert fp Dcrff l)cpDf ne jiftetaJen/Uraet rncbe fp üclc uptlïeeinjr J)c en ujembe Ccop- 
ïieDcii focbeit C^nê foo <63ub-njru Dat Marcus Paulus Venetusgljetupgljet Dat bet Coning* 
lm» idalepjS nict^Bouben platen gbcDerfu üia#. 

^Dc ©oomen en jijn te or.fe tüc t {eer ongïjelntn. 3De Ceber boomen jijn bar r fo bcogb robe 
b;fb/bat : mcn bacr't3tiaten mbe Iierrbmflfhuirï!it:fi> ch bcebcu gbenê ^eOapni/^uipnen/ 
jennen/aanren enöe aiiocre touple ® icren m tiup& : op bc Welben uiepben ("p &>ffen en <©oj* 
lóoaljsf-peceöen/ in De ïïDoHben enöe Meubelen liïppelt alberljanbe UDilb-bangf). ^aee 3iji* 
bnlöe $óapfanten/€pnb-l)ogbel0/i)enneu/cEr, 

j^cel la pan tfonb eertijbg onber eenen lüepfcr/toini? tptel Vo of Dair toa^/tot bat ftp naec 
lansb-buc rijtje rufïe U\ t)et Rijen bcö üjclluftcjsgeujentclt ;rjnbe/bp 3pne tieren in ueracjitm* 
flbe té gjjttomcn. *Be göecne Die Meacum met be om-irggbenbe l^anbcn / ban fiaet Tenfam 
db^nacnit/inet toapenen enbe Cafleelen in-bout/bien too^b be boogbfïeenbe matbtigïifïe on* 
bei baer gfteree cbent. «Ben 'STpjan Nobununga fjeeft bie plartfen ober eenige ^aren befeten. 
Cp JPIttö til^oon té Faxiba gftcbolgijt. Cnbe nw (fegbt ben elepnen Adas)bcerfe[jet Taicotèma 
©f Taico alleen otoer bit <£planb, 

-Jtilc be fïebeu bcfejS <£plaubg te befeb2pben en iö onö boo2-némen niet 3£e S^ocfb -fïabt té 
M -acura Die eenentbnnttgn mpten tube ronbe gbetiabt beeftnnaer ig nu booj mlanöfeftc <©02* 
toö'ïesi bet berbenbeel minber, ï=>icr tooout Den opper jBagiftraet ban lapan . beftaenbe upt 
bnc jBatmcn. 

v Jfraer tó ocdi be Rabt OfTaraia , booi be rrjc!fte f! abt ban fjeel <©often ban foremigne gf}M 
ftouDf n- Bung mi is be boojnaemfte fraöt ban bet gl)r\uc(Te baer bet in ügbt : tn-bc frltoe 5nn 
D? Ie iffjtöftmeii. Caia mo^bban eene Bonfio,öïen fy Comttiociaffi nainen/boo^ ^epügf) rrf) C , 
bouDen, 2tl be 0o^e n Uj^2i en in bc ^Ibe bc grabeii/ ofrt feuDc» öaer ten nunOen eennt t&nit 

cm 



.. • n,i,n/.'i 



595 




<9$ Bcfchryvinghe van'i Eylandlapan. 

ombegrattenttteojbcn. Fiongoi$tentpbcttan Nobunanga nterftbcrtooefr. 3n#et!$aeir 
i jo6 té fp booj ae rbbettingbe meeft ter Sier ben gïjeflagljcn/ enbe een uiepntgl) baer nac 10 een 
aoebbeel ber feltte tterbjanb. ^ter ^jnttele SZce-tjattcnen, puber be ttjcirüe Qchmoumanus 
tiettooniaemfteioy bie tteleftljepenbergljer. ^icr jrjn toele 2&ergï)e n / onber be feltte is eenen 
bzanbenbeii2&ergj)/bacr ben ©upttel (nae bat fommiglje ttcrbiinbc menfcljcn \jati feltten met 
bfl|ienflniiarteltljebben)ficö/nifteencblmtïiei:bel©o!cüebetIecbt/bertw»nt. ;©c e offr lyrbe 
nfieboufelcn laten top Paulum Venetum tterljalen, 39e regeerineïje bcftaet(ale GÖefepb io)in 
b;ie IBannen. <©en eerfïen Zazo alp Ijoogbe ^iiefter / beeft betumt otter [jet <&i)ec|relnt!tr: 
ben tüieeben Voo fïaet otter be «tripten enbe <®ffmen : ben beroen Cubacama fraet oücr lèp* 
be enbe<©oilogftc. <©nbcr bare apoben btbben fp Amida enbe Xaca ootmoebigt) aen \ ttaH-be 
Fotoquos bertt)ac[)ten fp ooefe ïict toe~f omenbe letten. <$e Camis bibben fp om Dupp-faetbe» 
aen/alp blinbe bie in Bet bttpfïer taflen. &p Debben ttcrfcljepbene öooQfce £>e|jolen: be <©jut* 
feerpetébp öaer in gbeb?upcB. 

$et ttolcb ftrt gbemeen te tternuftigl): armoe bc i$ bp Ijaer in tterat rjtfngc: ft fjelb-toooibrn/ 
btetterpe/lieï)ttteerbigf) f toecren/enbe teerlingt fpeKmertfet gijp €nnften)tt)02b ban öaer tter* 
foept. Hangb enbe frap ttan 3,tcfiacm te tfjn acljten fp bcle : tot Ijceie fcftigi* jaren 3{jn fp be* 

§iiaem ter «©ozlogbe: ben baert laten fp rébelijtö maflen/ in fjet frjjerre n ttan fjacr tjap: 3ijn fp 
erfeftepben. 35e ïunberen ttjoib met een rangf)pben Ijct booj-ljooft gfeepluc ht/ tyt cfiermen 
ttolcü enbe be 23oercn btooté fjet fjaltte rjoof b/be tfbele mafeë fcijier ftet f;e ele Doof fjap'i-loojs/ 
ttjfpnigl) bapien in ben balp iaetenbe : fiet luoib ttooi fcljanbe glje&oitccn foo pemant bie* neri- 
raec&r. 2>p legg&cn bufic enbe fr bcone maticn enbe tutten op bén ttloer : bacr flapen fp op met 
eenen fieen onber baer fjoof D : fp eten op ftaere knpen fteuncnbe / rnöc fitten op be beenen: fp 
5iiu alfoo tupfel) alp bie aan C&im. gin liet iten toeten fp nart met iu~ee porrBenp feu u be* 
\)r !ü en. oat lp niet cu laten ttaUcn/noc h fjacre tttngf )eren bejoétter f r tuiff fe n. «èp tref Iir n f>a* 
te tci^(ne;t ur t om be matten met bupl te mafeen, «S>ie t lepn ttan mfrbel 5ön / ttoo^ienu iiirft 

biebp 



Befehryvingiic van't Eyhnd Iapanu 597 

bhbp be £e« tooonen/eten <£rupben/&g$/ Wiftf^i be rrjrlie toeten tjaeren bif# fdfïtït}t& roe te 
frellen»